ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ HPV ΙΩΝ ΣΕ ΘΗΛΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ ΦΑΡΔΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟΣ EΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΘΕΜΕΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Μάρτιος

2 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΕΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 2

3 Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους δασκάλους μου, τον Αναπληρωτή Καθηγητή της Ιατρικής κ. Χ. Θεμελή, τον Αναπληρωτή Καθηγητή του Εργαστηρίου της Βιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ., κ. Α. Λαμπρόπουλο και τον Αναπληρωτή Καθηγητή του Εργαστηρίου της Στοματολογίας της Οδοντιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ., κ. Α. Κολοκοτρώνη για την πολύτιμη καθοδήγησή τους, τη βοήθειά τους και τις πολύτιμες συμβουλές τους. Επίσης, πολλές ευχαριστίες οφείλω στον διευθυντή του Εργαστηρίου της Στοματολογίας της Οδοντιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ., τον Καθηγητή κ. Δ. Αντωνιάδη για την ευγενική παραχώρηση του υλικού της παρούσας μελέτης. Τελειώνοντας, θεωρώ υποχρέωσή μου να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην δασκάλα μου κ. Θ. Κατωπόδη, Βιολόγο, για τις εποικοδομητικές κατευθύνσεις της, την ουσιαστική συμπαράστασή και το ενδιαφέρον που έδειξε κατά τη διάρκεια της διεξαγωγής της διπλωματικής εργασίας μου. Μάρτιος 2008 Στην οικογένειά μου & στον Κωνσταντίνο. 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΑΝΘΡΩΠΕΙΟΙ ΘΗΛΩΜΑΤΟΪΟΙ Γενικά στοιχεία...6 Δομή και λειτουργίες του γονιδιώματος των HPV...7 Η πρώιμη (Ε) περιοχή και οι ογκογόνες ιδιότητες των Ε6 και Ε7 πρωτεϊνών των υψηλού κινδύνου HPV...8 Οι πρωτεΐνες του καψιδίου L1 και L Ο κύκλος ζωής των ιών...11 Φυσιολογική παραγωγική λοίμωξη...11 Εγκαθίδρυση της HPV λοίμωξης - Πρωτογενής λοίμωξη της επιδερμίδας...12 Πολλαπλασιασμός του γονιδιώματος...14 Νοσολογικές οντότητες που σχετίζονται με την παρουσία των HPV στην Ιατρική...15 Νοσολογικές οντότητες που σχετίζονται με την παρουσία των HPV στην Οδοντιατρική...16 ΘΗΛΩΜΑ Γενικά στοιχεία Κλινική εικόνα Ιστοπαθολογικά ευρήματα Αιτιολογία...19 Διαφορική διάγνωση Θηλώματα και HPV ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σκοπός της μελέτης Υλικό και ασθενείς Υλικό και μάρτυρες

5 Τεχνικές μοριακής βιολογίας Απομόνωση γονιδιωματικού DNA από ιστούς Απομόνωση από κυτταρικά επιχρίσματα του βλεννογόνου του στόματος Ανίχνευση των HPV με την μέθοδο της PCR Τυποποίηση των ιών ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ (ΕΛΛΗΝΙΚΑ) ΠΕΡΙΛΗΨΗ (ΑΓΓΛΙΚΑ) ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

6 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΑΝΘΡΩΠΕΙΟΙ ΘΗΛΩΜΑΤΟΪΟΙ Γενικά στοιχεία Οι ιοί των ανθρώπειων θηλωμάτων (Human Papilloma Viruses, HPV) αποτελούν μια ομάδα ιών που ερευνάται εντατικά σήμερα. Είναι μικροί DNA ιοί που αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται μέσα σε επιθηλιακά κύτταρα. Παρουσιάζουν ειδικό τροπισμό για το καλυπτήριο επιθήλιο του δέρματος και του βλεννογόνου, στο οποίο και προκαλούν υπερπλαστικές και ογκόμορφες αλλοιώσεις (Howley 1996). Ο HPV ανήκει στο Papillomavirus γένος, της οικογένειας των Papovaviridae. Η οικογένεια των HPV περιλαμβάνει σήμερα περισσότερους από 100 τύπους (de Villiers 1997, de Villiers et al 2004, Bernard 2005). Παρά τη διαφοροποίηση των βιολογικών ιδιοτήτων των διαφόρων HPV τύπων, όλοι οι ιοί εμφανίζουν κοινή οργάνωση του ιικού γονιδιώματος. Αποτελούνται από κυκλικό δίκλωνο DNA που περιβάλλεται από ένα πρωτεϊνικό καψίδιο. Το πρωτεϊνικό καψίδιο αποτελείται από 72 υπομονάδες (καψομερίδια), οι οποίες είναι έτσι τοποθετημένες ώστε να δίνουν στο ιοσωμάτιο εικοσαεδρική συμμετρία με διάμετρο 55 nm. Αν και το ιικό γονιδίωμα μπορεί να διαφέρει μεταξύ των διαφορετικών τύπων, συνήθως περιέχει 8000 bp και έχει μοριακό βάρος 5.2 x 10 6 Daltons. Στα ιοσωμάτια, το HPV DNA περιβάλλεται από ιστόνες κυτταρικής προέλευσης και πακετάρεται σε νουκλεοσωμάτια που μοιάζουν με μικρά χρωμοσώματα (Howley 1996). Μέχρι σήμερα, με την ανάλυση των αλληλουχιών του DNA, έχουν ανιχνευτεί περισσότεροι από 100 διαφορετικοί HPV τύποι (de Villiers 1997, de Villiers et al 2004, Bernard 2005), η επιμέρους ταξινόμηση των οποίων βασίζεται στο βαθμό ομολογίας του ιικού γονιδιώματος. Συγκεκριμένα η νουκλεοτιδική αλληλουχία των L1 γονιδίων συγκρίνεται με τις αλληλουχίες γνωστών τύπων και ανάλογα με το βαθμό ομολογίας, 10%, 2-10%, < 2%, τα στελέχη κατατάσσονται αντίστοιχα ως τύποι, υποτύποι και παραλλαγές (de Villiers et al 2004). Παρά το ότι η ταξινόμηση των HPV στηρίζεται στο βαθμό 6

7 ομολογίας των νουκλεοτιδικών αλληλουχιών του ιικού γονιδιώματος, οι διαφορές των εξελικτικών τους ομάδων αντανακλούν σε κάποιο βαθμό τη διαφορετική βιολογική ταυτότητα των γενοτύπων των ιών. Ανάλογα με την ογκογενετική τους ικανότητα οι HPV κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: χαμηλού και υψηλού κινδύνου. Οι χαμηλού κινδύνου ιοί όπως είναι οι HPV 6 και 11, σπάνια σχετίζονται με καρκινικές βλάβες και προκαλούν συνήθως καλοήθεις αλλοιώσεις, όπως θηλώματα και κονδυλώματα (de Villiers et al 1994, zur Hausen 1996, zur Hausen 2002). Αντίθετα οι υψηλού κινδύνου ιοί όπως είναι οι τύποι 16, 18 ανιχνεύονται συχνότερα στα ακανθοκυτταρικά καρκινώματα της κεφαλής και του τραχήλου (Chen et al 2005). Από το σύνολο των γνωστών τύπων HPV, 25 έχουν ανιχνευτεί και συσχετίζονται με αλλοιώσεις του βλεννογόνου του στόματος (HPV 1, 2, 3, 4, 6, 7, 10, 11, 13, 16, 18, 31, 32, 33, 35, 40, 45, 52, 55, 57, 58, 59, 69, 72 και 73) (Syrjänen 2003). Δομή και λειτουργίες του γονιδιώματος των HPV Το κυκλικό δίκλωνο DNA των HPV κωδικοποιεί 8 ή 9 ανοιχτά αναγνωστικά πλαίσια (open reading frames - ORFs). Τα ORFs μεταγράφονται ως πολυκιστρονικά mrnas, η μετάφραση των οποίων γίνεται μόνο από την μία άλυσο του DNA. Από λειτουργική άποψη το γονιδίωμα των HPV οργανώνεται σε τρεις περιοχές. Οι δύο μεγαλύτερες χαρακτηρίζονται ως πρώιμη ή Ε (early region) περιοχή και ως όψιμη ή L (late region) περιοχή και η τρίτη ως μη κωδικοποιούσα περιοχή (upstream regulatory region - URR ή long control region - LCR). Η πρώιμη περιοχή (Ε) είναι υπεύθυνη για την αντιγραφή του ιού και περικλείει επτά ORFs, που χαρακτηρίζονται Ε1 ως Ε7. Η όψιμη περιοχή (L), αποτελεί το 40% του ιικού γενώματος και περιέχει δύο ORFs, τα L1 και L2, τα οποία κωδικοποιούν τις δομικές πρωτεΐνες του ιικού καψιδίου (Howley 1996). Η μη κωδικοποιούσα περιοχή URR/ LCR περιέχει ένα μικρό τμήμα DNA μεγέθους 1 kb, που βρίσκεται μεταξύ του 5 άκρου της Ε-περιοχής και του 3 άκρου της L-περιοχής. Περιέχει ειδικές συνδετικές θέσεις για ένα πλήθος κυτταρικών μεταγραφικών παραγόντων όπως οι Sp-1, Oct-1, και YY1, οι οποίοι ρυθμίζουν την αντιγραφή και την μεταγραφή του ιού (Morris et al 1993, Tan et al 1994, Kanaya et al 1997). Η συγκριτική ανάλυση των ιών 7

8 διαφορετικών HPV τύπων έδειξε ότι οι E1 και L1 περιοχές είναι αυτές που έχουν διατηρηθεί περισσότερο από όλες τις υπόλοιπες (de Villiers et al 2004). Η πρώιμη (Ε) περιοχή και οι ογκογόνες ιδιότητες των Ε6 και Ε7 πρωτεϊνών των υψηλού κινδύνου HPV Οι βιολογικές λειτουργίες των προϊόντων των ιικών γονιδίων μελετήθηκαν ευρέως στους υψηλού κινδύνου HPV της υπεροικογένειας Άλφα, οι οποίοι σχετίζονται με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Είναι γνωστό ότι οι E1 και E2 πρωτεΐνες των HPV ρυθμίζουν τον πολλαπλασιασμό του ιικού γονιδιώματος (Sverdrup και Khan 1994). Ιδιαίτερα για την E2 έχει βρεθεί ότι παίζει σημαντικό ρόλο στην διατήρηση του γονιδιώματος ως επίσωμα και στην συμπύκνωση του γονιδιώματος σε μιτωτικά χρωμοσώματα κατά την διάρκεια της κυτταρικής διαίρεσης (You et al 2004, Baxter et al 2005). Η Ε2 δρα επίσης ως μεταγραφικός παράγοντας και ελέγχει την έκφραση των ιικών ογκογονιδίων E6 και E7. Κατά την ενσωμάτωση του ιού στο κυτταρικό γονιδίωμα του ξενιστή διασπάται το Ε2 ORF, γεγονός που συνεπάγεται την ανεξέλεγκτη μεταγραφή των Ε6 και Ε7 γονιδίων και την υπέρμετρη έκφραση των ογκοπρωτεϊνών (Jeon et al 1995). Μολονότι οι λειτουργίες των Ε4 και Ε5 δεν έχουν διευκρινιστεί πλήρως, θεωρείται πιθανό και οι δύο να συμμετέχουν στην ρύθμιση των όψιμων ιικών λειτουργιών (Fehrmann et al 2003). Η πρωτεΐνη Ε4 συγκεκριμένα παίζει σημαντικό ρόλο κατά την απελευθέρωση των ιοσωματίων μετά την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής των ιών, καθώς επάγει την αποδιοργάνωση του δικτύου της κυτταροκερατίνης στις ανώτερες στιβάδες του επιθηλίου (Doorbar et al 1991, Wang et al 2004). Τα δεδομένα για την λειτουργία της E5 εξακολουθούν να παραμένουν λίγα. Πρόκειται για μια διαμεμβρανική πρωτεΐνη, η οποία ενισχύει τις ιδιότητες μετασχηματισμού των E6 και E7 πρωτεϊνών (Valle και Banks 1995). Σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στους ιούς των ζώων, όπως στον BPV1 (bovine papillomaviruses), όπου το Ε5 είναι το κύριο γονίδιο μετασχηματισμού των κυττάρων, η Ε5 πρωτεΐνη των HPV διαθέτει μια ασθενή ικανότητα μετασχηματισμού στις ανθρώπινες κυτταρικές καλλιέργειες (Valle και Banks 1995). Η συστηματική έρευνα στον τρόπο δράσης των ιών σε μοριακό και βιοχημικό επίπεδο συνετέλεσε στην κατανόηση των λειτουργιών των 8

9 ογκοπρωτεϊνών Ε6 και Ε7. Με μεθόδους μοριακής βιολογίας αναγνωρίστηκε η διαταραχή των ρυθμιστικών μηχανισμών των κυττάρων του ξενιστή από τη δράση των ιικών ογκοπρωτεϊνών. Οι πρώτες πληροφορίες για τη δράση της Ε6 προήλθαν από την μελέτη της αλληλεπίδρασής της με το p53. Η E6 των υψηλού και χαμηλού κινδύνου HPV αποτελείται από 150 αμινοξέα περίπου και περιλαμβάνει 2 δομές δακτυλίου του ψευδαργύρου. Εντοπίζεται τόσο στο κυτταρόπλασμα όσο και στον πυρήνα των μολυσμένων με HPV κερατινοκυττάρων (Cole και Danos 1987, Barbosa et al 1989, zur Hausen 2002). Μία από τις πλέον πολυμελετημένες λειτουργίες της E6 είναι η ικανότητά της να αλληλεπιδρά με την πρωτεΐνη του ογκοκατασταλτικού γονιδίου p53. Η πρωτεΐνη p53 είναι ογκοκατασταλτική πρωτεΐνη, η οποία ελέγχει τον κυτταρικό κύκλο στα σημεία G1/S και G2/M (Οren 2003, Slee et al 2004). Με την έκθεση των βλαβών του DNA ενεργοποιείται το p53, το οποίο προάγει την έκφραση της πρωτεΐνης p21, η οποία ανήκει στην κατηγορία των αναστολέων των κυκλινοεξαρτώμενων κινασών. Τα παραπάνω γεγονότα συμβάλουν στην διακοπή του κυτταρικού κύκλου και στην προαγωγή του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου, της απόπτωσης (Ko και Prives 1996). Η πρωτεΐνη E6 των υψηλού κινδύνου HPV συνδέεται με την πρωτεΐνη p53 και την οδηγεί σε αποδόμηση μέσω του πρωτεολυτικού συστήματος της ουβικουιτίνης (Werness et al 1990, Scheffner et al 1990, Huibregtse et al 1991). Το αποτέλεσμα της ταχύτατης αποδόμησης είναι η ελάττωση των σταθερών επιπέδων της p53, γεγονός που αναστέλλει τους περιορισμούς σύνθεσης του κυτταρικού DNA και επιτρέπει την αναπαραγωγή του ιού. Η γενικότερη αντι-αποπτωτική λειτουργία της E6 πρωτεΐνης διαπιστώνεται και από την σύνδεσή της με άλλες προ-αποπτωτικές πρωτεΐνες όπως το Bak (Thomas και Banks, 1998) και το Bax (Li και Dou 2000). Οι Ε6 πρωτεΐνες αλληλεπιδρούν με μεγάλο αριθμό κυτταρικών πρωτεϊνών όπως με τις πρωτεΐνες της PDZ οικογένειας (Lee et al 2000, Nakagawa και Huibregtse 2000), την παξιλλίνη, το p300/cbp, την δυνητικά συνδετική στο ασβέστιο πρωτεΐνη E6-BP (putative calcium binding protein) και τον ρυθμιστικό παράγοντα της ιντερφερόνης IRF-3 (interferone regulatory factor) (Ronco et al 1998, Zimmermann et al 1999). Άλλη κύρια λειτουργία των Ε6 πρωτεϊνών είναι η ικανότητά τους να ενεργοποιούν την έκφραση των καταλυτικών 9

10 υπομονάδων της τελομεράσης htert (Meyerson et al 1997, Nakamura et al 1997). Η δεύτερη HPV ογκοπρωτεΐνη που είναι σημαντική για την μεταμόρφωση των επιθηλιακών κυττάρων και για την παθογένεια του ιού είναι η Ε7. Οι Ε7 πρωτεΐνες εντοπίζονται κυρίως στον πυρήνα και αποτελούνται από 100 αμινοξέα, τα οποία είναι κατανεμημένα σε 3 συντηρημένες περιοχές CR1, CR2 και CR3 (Barbosa et al 1990). Η λειτουργία της E7 πρωτεΐνης συμπληρώνει ουσιαστικά τη λειτουργία της E6. Η ογκογεννητική δράση της Ε7 πρωτεΐνης έγκειται στην αλληλεπίδρασή της με σημαντικές ρυθμιστικές πρωτεΐνες του κυτταρικού κύκλου όπως είναι η πρωτεΐνη (prb) του ρετινοβλαστώματος (Dyson et al 1989). Οι Rb πρωτεΐνες αποτελούν σημαντικούς αρνητικούς ρυθμιστές του κυτταρικού κύκλου που δρουν στην G1 φάση του κυτταρικού κύκλου. Στην Rb οικογένεια των pocket πρωτεϊνών περιλαμβάνονται οι πρωτεΐνες Rb, p107 και p130, οι οποίες εκφράζονται κατά τη διάρκεια του κυτταρικού κύκλου (Dyson et al 1989, Classon και Dyson 2001). Η μη φωσφορυλιωμένη μορφή της Rb πρωτεΐνης αναστέλλει τον κυτταρικό κύκλο στη φάση G1/S, δεσμεύοντας μεταγραφικούς παράγοντες της οικογένειας E2F, και εμποδίζοντας κατά αυτόν τον τρόπο την μεταγραφή γονιδίων που επάγουν την είσοδο του κυτταρικού κύκλου στην επόμενη φάση. Η φωσφορυλίωση της πρωτεΐνης Rb υπό την επίδραση του συμπλόκου κυκλίνης/ κινάσης συνεπάγεται την απελευθέρωση του παράγοντα E2F με αποτέλεσμα την μεταγραφή των γονιδίων που ελέγχουν την S φάση. Η E7 μπορεί να παρακάμπτει τον έλεγχο του κυτταρικού κύκλου με τη δέσμευση και αποδόμηση της μη φωσφορυλιωμένης Rb πρωτεΐνης που έχει ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση του συμπλόκου E2F και την αναίρεση της αρνητικής της επίδρασης στην μεταγραφική δραστηριότητα του E2F (Boyer et al 1996, Nguyen et al 2002). Η E7 συνδέεται επίσης και με άλλα μέλη της οικογένειας Rb, τα p107 και p130, στα οποία ασκώντας παρόμοια δράση, αναιρεί την αρνητική τους επίδραση στην στις λειτουργίες του E2F. Η πρωτεΐνη E7 επηρεάζει την μεταγραφική δραστηριότητα και με άλλους τρόπους. Μελέτες έδειξαν ότι η E7 αλληλεπιδρά με την τάξη Ι των δεακετυλασών των ιστονών (HDACs) (Longworth και Laimins 2004), με συστατικά του μεταγραφικού συμπλέγματος AP1 (Antinore et al 1996), με 10

11 τους αναστολείς των κυκλινοεξαρτώμενων κινασών (Tommasino et al 1993, McIntyre et al 1996), όπως και με τα CKI p27kip1 και το CKI p21cip1 (Zerfass- Thome et al 1996, Funk et al 1997). Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι η ογκογεννητική ικανότητα των ιών εξαρτάται μεταξύ άλλων και από το βαθμό της χημικής συγγένειας των E6 και E7 ογκοπρωτεϊνών με τις φυσιολογικές πρωτεΐνες των ογκοκατασταλτικών γονιδίων. Έτσι οι E6 και E7 πρωτεΐνες των υψηλού κινδύνου ιών έχουν υψηλή χημική συγγένεια με τις πρωτεΐνες p53 και p105-rb, σε αντίθεση με τις χαμηλού κινδύνου Ε6 και Ε7 πρωτεΐνες, οι οποίες συνδέονται ασθενέστερα με τις αντίστοιχες πρωτεΐνες και κατά συνέπεια δεν μπορούν να καταστήσουν αθάνατα τα κερατινοκύτταρα (Münger et al 1989, Storey et al 1998, Doorbar 2007). Από όλα τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι η λειτουργική απορρύθμιση των φυσιολογικών ογκοκατασταλτικών πρωτεϊνών από τη δράση των ιικών ογκοπρωτεϊνών συνεπάγεται την μη ελεγχόμενη αντιγραφή του DNA, την εξασθένιση της απόπτωσης και εξηγεί την αυξημένη ογκογεννητική ικανότητα των υψηλού κινδύνου τύπων (Münger et al 1992). Οι πρωτεΐνες του καψιδίου L1 και L2 Το ιικό καψίδιο αποτελείται από δύο πρωτεΐνες, την L1 που είναι το κύριο δομικό στοιχείο και την L2. Τα ιοσωμάτια των HPV έχουν εικοσαεδρική δομή και συντίθενται από 360 μέρη της L1 πρωτεΐνης, τα οποία οργανώνονται σε 72 πενταμερείς δομές, τα καψομερή, και από 12 μέρη της L2 (Modis et al 2002). Οι πρωτεΐνες L1 και L2 εκφράζονται αργά στον κύκλο ζωής των ιών στα υψηλής διαφοροποίησης επιθηλιακά κύτταρα (Ozbun et al 1997). Κατά την συγκρότηση του ιού, οι πρωτεΐνες του καψιδίου συντίθενται στο κυτταρόπλασμα και εν συνεχεία μεταφέρονται στον πυρήνα ώστε να συσκευάσουν την ιική χρωματίνη. Και οι δύο πρωτεΐνες συμβάλλουν στον καθορισμό της ικανοποιητικής μολυσματικότητας των ιών (Roden et al 2001). Ο κύκλος ζωής των ιών Φυσιολογική παραγωγική λοίμωξη Οι διάφοροι HPV τύποι επάγουν παραγωγικές βλάβες αμέσως μετά την λοίμωξη. Στις αλλοιώσεις αυτές η έκφραση των ιικών γονιδιακών προϊόντων 11

12 ρυθμίζεται πολύ προσεχτικά, ώστε η παραγωγή των ιικών πρωτεϊνών να συγχρονίζεται με την μετανάστευση των μολυσμένων κυττάρων προς τις ανώτερες επιθηλιακές στιβάδες (Doorbar 2007). Ο κύκλος ζωής των HPV που συνεπάγεται την παραγωγή μολυσματικών σωματιδίων στις ανώτερες επιθηλιακές στιβάδες είναι κοινός σε όλους τους τύπους, ανεξαρτήτως της ογκογενετικής τους ικανότητας. Οι HPV διεκπεραιώνουν τον βασικό κύκλο ζωής τους στους επιθηλιακούς ιστούς που μολύνουν και παράγουν μολυσματικά σωματίδια τα οποία και εκκρίνουν. Ο κύκλος ζωής των ιών μπορεί να διαιρεθεί στην εξής σειρά γεγονότων: Εγκαθίδρυση της HPV λοίμωξης - Πρωτογενής λοίμωξη της επιδερμίδας Ο κύκλος ζωής των HPV είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη διαφοροποίηση του επιθηλίου. Φυσιολογικά το πλακώδες επιθήλιο των ανθρώπων αναπτύσσεται σε πολλαπλές στιβάδες. Τα κύτταρα της βασικής στιβάδας είναι τα μόνα κύτταρα που έχουν την ικανότητα του πολλαπλασιασμού και αποτελούνται από τα βλαστοκύτταρα και τα στρατευμένα προς την κυτταρική σειρά διαφοροποίησης κύτταρα, τα οποία διαιρούμενα συνεχώς αποτελούν τη δεξαμενή των κυττάρων των ανώτερων στιβάδων (Hummel et al 1992). Στο φυσιολογικό επιθήλιο τα κύτταρα της βασικής μεμβράνης διαιρούνται συνεχώς υπό την επίδραση αυξητικών παραγόντων. Η συνεχής διαίρεση των κυττάρων αυτών επιτρέπει την ανανέωση της επιδερμίδας, καθώς τα κύτταρα της επιφάνειας αποπίπτουν. Αμέσως μετά τη διαίρεση των βασικών κυττάρων, το ένα θυγατρικό κύτταρο μεταναστεύει προς τα πάνω και αρχίζει να διαφοροποιείται, ενώ το άλλο παραμένει στην βασική μεμβράνη. Η απομάκρυνση του επιθηλιακού κυττάρου από τη βασική μεμβράνη σηματοδοτεί και την έξοδό του από τον κυτταρικό κύκλο. Τότε αρχίζει η διαφοροποίηση του κυττάρου και η σύνθεση της υψηλού μοριακού βάρους κερατίνης (Watt 1998). Καθώς το κύτταρο συνεχίζει να διαφοροποιείται, αθροίζεται η κερατίνη, διαρρηγνύεται ο πυρηνικός σάκος, και στις ανώτερες στιβάδες του διαφοροποιημένου επιθηλίου υπάρχει μόνο ως κερατινοκύτταρο. Απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη της HPV λοίμωξης είναι η πρόσβαση των μολυσματικών σωματιδίων στα κύτταρα της βασικής στιβάδας. Λύσεις της συνεχείας του επιθηλίου διευκολύνουν την πρόσβαση των ιών στη 12

13 βασική μεμβράνη. Μελέτες έδειξαν ότι οι HPV συνδέονται με πρωτεογλυκάνες της κυτταρικής επιφάνειας όπως και με δευτερογενείς υποδοχείς, οι οποίοι διευκολύνουν την είσοδο του ιού στα κύτταρα (Joyce et al 1999, McMillan et al 1999, Shafti-Keramat et al 2003, Patterson et al 2005). Σε πρόσφατες έρευνες διαπιστώθηκε ότι για να διατηρηθεί μία βλάβη, ο ιός πρέπει να μολύνει ένα επιθηλιακό βλαστοκύτταρο (Egawa 2003). Αμέσως μετά την είσοδο του HPV στο κύτταρο ακολουθεί η μεταφορά του ιού στον πυρήνα του κυττάρου, οπότε και το ιικό γονιδίωμα εγκαθίσταται ως επίσωμα, δηλαδή ως μια κυκλική εξωχρωμοσωματική μορφή, και διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα. Έχει υπολογιστεί ότι στη βασική μεμβράνη υπάρχουν αντίγραφα ιικού γενώματος ανά κύτταρο. Καθώς εξελίσσεται η διαίρεση των κύτταρων της βασικής στιβάδας, οι επισωματικοί HPV αναπαράγονται και διανέμονται στα θυγατρικά κύτταρα. Ένα θυγατρικό κύτταρο μεταναστεύει προς τις ανώτερες στιβάδες και αρχίζει να διαφοροποιείται ενώ το άλλο παραμένει ενεργό στον κυτταρικό κύκλο (Hebner και Laimins 2006). Αν και δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως ο μηχανισμός της έκφρασης των ιικών γονιδίων στα βασικά κύτταρα, επικρατεί η άποψη ότι η έκφραση των πρωτεϊνών E1 και E2 διατηρεί το ιικό DNA στην επισωματική μορφή (Wilson et al 2002) και διευκολύνει τον ακριβή διαχωρισμό του γονιδιώματος κατά την διάρκεια της κυτταρικής διαίρεσης (You et al 2004). Την αρχική λοίμωξη ακολουθεί μια φάση διαφοροποίησης και πολλαπλασιασμού, οπότε και αυξάνεται ο αριθμός των βασικών κυττάρων με ιικό DNA σε επισωματική μορφή (Doorbar 2005). Το αν οι ιικές πρωτεΐνες μετασχηματισμού E6 και E7 εκφράζονται στα κύτταρα της βασικής στιβάδας ή όχι δεν έχει ξεκαθαριστεί πλήρως (Crum et al 1988). Κατά τη φυσική λοίμωξη, η δραστηριότητα των E6 και E7 γονιδίων είναι αυτή που αυξάνει των αριθμό των κυττάρων που παράγουν ιοσωμάτια (Doorbar 2007). Καθώς η σύνθεση του ιικού DNA εξαρτάται από τους μηχανισμούς της κυτταρικής αντιγραφής του ξενιστή, η παραμονή των HPV μολυσμένων κυττάρων στον κυτταρικό κύκλο εξασφαλίζεται με τη δράση των ογκοπρωτεϊνών Ε6 και Ε7 (Flores et al 2000, Garner-Hamrick et al 2004). Τα κύτταρα επανεισέρχονται στην φάση S στις υψηλά διαφοροποιημένες στιβάδες και ενεργοποιούν την έκφραση παραγόντων που απαιτούνται για την 13

14 ιική αντιγραφή. Όταν τα HPV μολυσμένα κερατινοκύτταρα εγκαταλείπουν τη βασική στιβάδα, η αναχαίτιση του κυτταρικού κύκλου χάνεται και ταυτόχρονα διαταράσσεται η διαδικασία της τελικής διαφοροποίησης (Sherman et al 1997). Η παρουσία της Ε7 συνεπάγεται και την χαρακτηριστική διατήρηση του πυρήνα σε όλες τις στιβάδες του μολυσματικού επιθηλίου. Πολλαπλασιασμός του γονιδιώματος Η μελέτη των μηχανισμών που ελέγχουν την παραγωγή και την συγκρότηση των ιοσωματίων δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση επειδή η παραγωγική φάση του κύκλου ζωής των HPV εξαρτάται από τη διαφοροποίηση των επιθηλιακών κυττάρων. Μολονότι ο πολλαπλασιασμός των κυττάρων είναι απαραίτητος για τον σχηματισμό της βλάβης και για τη διατήρηση των ιών ως επισωματικά μόρια, όλοι οι θηλωματοϊοί πρέπει τελικά να πολλαπλασιαστούν και να συσκευάσουν το γονιδίωμά τους προκειμένου να παραχθούν μολυσματικά ιοσωμάτια. Καθώς τα κύτταρα διαφοροποιούνται, παράγονται και τα γονιδιακά προϊόντα των όψιμων περιοχών. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί την παραγωγική φάση του κύκλου ζωής των HPV με αποτέλεσμα την ενίσχυση του ιικού γενώματος (Doorbar 2007). Αμέσως μετά την ενίσχυση του ιικού γονιδιώματος αθροίζονται και οι πρωτεΐνες του καψιδίου (L1 και L2) και το γονιδίωμα των HPV συσσωματώνεται ως χρωματίνη μέσα στα ιικά καψίδια. Στις ανώτερες στιβάδες του επιθηλίου το ιικό DNA συσκευάζεται στα νεοσχηματισθέντα καψίδια και τα ιοσωμάτια απελευθερώνονται από το κύτταρο (Hummel et al 1992, Hebner και Laimins 2006). Στο στάδιο αυτό συμμετέχει η πρωτεΐνη Ε4, η οποία προκαλώντας την αποδιοργάνωση του δικτύου της κυτταροκερατίνης στις ανώτερες στιβάδες του επιθηλίου (Doorbar et al 1991, Wang et al 2004) και διαταράσσοντας την ακεραιότητα του κερατινοποιημένου φακέλου διευκολύνει την απελευθέρωση των ιοσωματίων (Bryan και Brown 2000). Η διατήρηση των ιικών αντιγόνων μέχρι την άφιξη των επιθηλιακών κυττάρων στην επιφάνεια ίσως να περιορίζει την ικανότητα ανίχνευσης των ιών από το ανοσολογικό σύστημα (Doorbar 2006). Με τις σύγχρονες μεθόδους της μοριακής βιολογίας διαπιστώθηκε ότι το HPV DNA μπορεί να ενσωματωθεί στο γονιδίωμα των κυττάρου του ξενιστή. Κατά την ενσωμάτωση του ιού, το κυκλικό DNA ανοίγει στην περιοχή 14

15 μεταξύ των E1 και E2 γονιδίων, με αποτέλεσμα τη διαγραφή τμήματος του E2 και του E4 (Howley 1996). Η διάσπαση του γονιδιώματος του ιού στο E2 ORF καταργεί τις ρυθμιστικές του λειτουργίες και συνεπάγεται την αυξημένη έκφραση των E6 και E7 ογκοπρωτεϊνών (Bouvard et al 1994). Επικρατεί η άποψη ότι η ενσωμάτωση των HPV δεν παρουσιάζει ειδικότητα αλλά συμβαίνει σε τυχαίες θέσεις στο γονιδίωμα. Από την άλλη σύγχρονες μελέτες που πραγματοποιηθήκαν σε όγκους που περιείχαν τον ιό έδειξαν ότι το HPV DNA βρισκόταν συχνότερα ενσωματωμένο σε περιοχές που χαρακτηρίζονταν από αυξημένη γενετική αστάθεια, τα λεγόμενα κοινά εύθραυστα σημεία (Common Fragile Sites) (Thorland et al 2003, Yu et al 2005). Η HPV λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει διάφορες εκδηλώσεις, αν και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων μετά την παραγωγική λοίμωξη, έπεται η αποδρομή της αλλοίωσης και η ιική κάθαρση, είτε η παραμονή του ιού στα κύτταρα της βασικής στιβάδας ως επίσωμα (Doorbar 2007). Νοσολογικές οντότητες που σχετίζονται με την παρουσία των HPV στην Ιατρική Οι ιοί των ανθρώπειων θηλωμάτων οι οποίοι βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο του ερευνητικού ενδιαφέροντος προκαλούν καλοήθεις θηλωματώδεις βλάβες και συμμετέχουν στην ανάπτυξη προκαρκινικών και κακοήθων βλαβών σε διάφορες θέσεις του βλεννογόνου και του δέρματος (Chang et al 1991, zur Hausen 1996). Από τις καλοήθεις βλάβες ιδιαίτερα συχνές θεωρούνται οι διάφορες μορφές δερματικών αλλοιώσεων που εμφανίζονται συχνότερα σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες και οφείλονται συνήθως σε χαμηλού κινδύνου τύπους θηλωματοϊών. Σε νεαρούς ενήλικες και ιδιαίτερα σε άτομα με πολλούς σεξουαλικούς συντρόφους, οι HPV (6, 11 και 42) προκαλούν θηλώματα, κονδυλώματα ή μυρμηκίες των γεννητικών οργάνων (de Villiers 1997). Θηλώματα που οφείλονται στους HPV αναφέρεται επίσης ότι αναπτύσσονται στην μύτη, στους παραρρινικούς κόλπους, στις αμυγδαλές, στο φάρυγγα και σπανιότερα στον οισοφάγο (de Villiers 1997, Gillison και Shah 2003). Σημαντικός όγκος πληροφοριών για την ογκογεννητική δράση των HPV έχει προκύψει από την μελέτη της σχέσης τους με το καρκίνωμα του τραχήλου της μήτρας που αποτέλεσε και την περισσότερο μελετημένη βλεννογόνια θέση 15

16 στο σώμα (zur Hausen 1996). Είναι πλέον γνωστό ότι ποσοστό περισσότερο από το 90% των περιπτώσεων του διηθητικού τραχηλικού ακανθοκυτταρικού καρκινώματος καθώς και της τραχηλικής ενδοεπιθηλιακής νεοπλασίας (CIN) περιέχουν και είναι ικανά να εκφράσουν σε κυτταροκαλλιέργιες το γονιδίωμα των υψηλού κινδύνου HPV (Chang et al 1991, zur Hausen 1996, Walboomers et al 1999). Θηλωματοϊοί εμπλέκονται επίσης σε χαμηλότερο ποσοστό και στα καρκινώματα άλλων τμημάτων της πρωκτογεννητικής περιοχής (πρωκτού, αιδοίου, κόλπου, προστάτη) (Gillison και Shah 2003). Νοσολογικές οντότητες που σχετίζονται με την παρουσία των HPV στην Οδοντιατρική Οι πρώτες πληροφορίες για την πιθανή συμμετοχή των HPV στην ανάπτυξη αλλοιώσεων στην στοματική κοιλότητα δόθηκαν από τους Syrjänen και συνεργάτες (1983a), οι οποίοι περιέγραψαν κυτταροπαθολογικές αλλοιώσεις χαρακτηριστικές των HPV, παρόμοιες με αντίστοιχες προκαρκινικές αλλοιώσεις σε καρκινώματα του τραχήλου της μήτρας. Περεταίρω έρευνα ιστών της στοματικής κοιλότητας με ανοσοϊστοχημικές τεχνικές πέτυχε να αποδείξει την ενδοκυττάρια παρουσία αντιγόνων των ανθρώπειων θηλωματοϊών (Chang et al 1991). Γονιδίωμα των HPV απομονώθηκε για πρώτη φορά από ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του στόματος το 1985 (de Villiers et al 1985). Έκτοτε μια σειρά από έρευνες που έγιναν με τη βοήθεια αξιόπιστων μοριακών τεχνικών επιβεβαίωσαν την παρουσία των HPV σε κακοήθεις βλάβες της στοματικής κοιλότητας (Chang et al 1991, de Villiers 1997). Οι γονότυποι των ιών HPV 2, 4, 6, 11, 16 και 18 που ανιχνεύονται συχνότερα στο βλεννογόνο του γεννητικού συστήματος διαπιστώθηκαν επίσης σε καλοήθεις και δυσπλαστικές βλάβες καθώς και σε ακανθοκυτταρικά καρκινώματα της στοματικής κοιλότητας (de Villiers 1997, Miller και Johnstone 2001). Ειδικότερα, ο υψηλού κινδύνου HPV 16 αναφέρεται ως ο συχνότερα ευρισκόμενος τύπος στο ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του στόματος (Miller και Johnstone 2001, Syrjänen 2003). Η ανάπτυξη ορισμένων καλοηθών βλεννογόνιων βλαβών όπως τα θηλώματα και τα οξυτενή κονδυλώματα οφείλονται στους HPV 6 και 11 (Chang et al 1991, Miller et al 1994, Syrjänen 2003). Διάφοροι τύποι θηλωματοϊών έχουν ανιχνευτεί και σε άλλες νόσους του βλεννογόνου της στοματικής κοιλότητας 16

17 όπως στις μυρμηκίες ή ακροχορδόνες (HPV 2, 4, 6, 11, 57), στην εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία ή νόσο του Heck (HPV 13 και 32) και στο ακροχορδονώδες ή θηλώδες καρκίνωμα (HPV 6/11, 16/18 και 2) (Syrjänen και Syrjänen 2000, Syrjänen 2003). 17

18 ΘΗΛΩΜΑ Γενικά στοιχεία Το θήλωμα, το οποίο είναι καλοήθες νεόπλασμα, αποτελεί τον συνηθέστερο όγκο του επιθηλιακού ιστού στην στοματική κοιλότητα (Knap 1971, Greer και Goldman 1974, Odel 2005), καθώς αντιπροσωπεύει περίπου το 2,5% όλων των νοσολογικών οντοτήτων του στόματος (Regezi et al 2003). Τα θηλώματα είναι δυνατόν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία, τόσο σε παιδιά όσο και ενήλικες, συνήθως όμως γίνονται αντιληπτά κατά τη διάρκεια της τρίτης έως πέμπτης δεκαετίας της ζωής του ανθρώπου (Scully et al 1985, Bouquot και Gundlach 1986). Αν και στην βιβλιογραφία αναφέρονται υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης θηλωμάτων στους άντρες, εν τούτοις και τα δύο φύλα προσβάλλονται με την ίδια συχνότητα (Odel 2005). Τα θηλώματα εντοπίζονται σε οποιαδήποτε περιοχή του βλεννογόνου του στόματος, με συχνότερη εμφάνιση στην σκληρή και μαλακή υπερώα και την σταφυλή (Abby et al 1980). Το 1/3 των αλλοιώσεων αναπτύσσεται σε αυτές τις τρεις περιοχές (Regezi et al 2003). Κλινική εικόνα Κλινικά τα θηλώματα εμφανίζονται ως μικροί όγκοι, μεγέθους 2-10 χιλιοστών στην μεγαλύτερή τους διάσταση. Συνήθως είναι μονήρεις βλάβες, κάποιες φορές όμως μπορεί να παρατηρηθούν και πολλαπλές (Regezi et al 2003). Στην περισσότερες περιπτώσεις είναι μισχωτά, αλλά είναι δυνατόν να εκφύονται από ευρεία βάση. Η επιφάνειά τους είναι ανώμαλη, ανθοκραμβοειδής και σπανιότερα εμφανίζεται ως λεία (Chang et al 1991). Το χρώμα τους συνήθως είναι λευκωπό και σπανιότερα ρόδινο, ανάλογα με το βαθμό κερατινοποίησης του επιθηλίου και την εντόπιση της βλάβης (Αγγελόπουλος και συν. 2000). Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν προκαλούν συμπτώματα (Regezi et al 2003). Ιστοπαθολογικά ευρήματα Ιστολογικά το θήλωμα αποτελείται από υπερπλαστικό επιθήλιο. Το επιθήλιο εμφανίζει συνήθως επιμήκεις και λεπτές δακτυλιοειδείς 18

19 προσεκβολές, τις θηλωματώδεις εκβλαστήσεις, οι οποίες υποστηρίζονται από καλά αιματούμενο ινώδη συνδετικό ιστό (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Thomson 2006). Οι θηλωματώδεις προσεκβολές του επιθηλίου συνήθως είναι αποστρογγυλεμένες αλλά είναι δυνατόν να εμφανίζονται ως οξύαιχμες και να δίνουν στη βάση λογχοειδές σχήμα. Η κερατίνη στιβάδα έχει αυξημένο πάχος και μπορεί να εμφανίζει χαρακτηριστικά παρακεράτωσης ή/ και υπερκεράτωσης (Αγγελόπουλος και συν. 2000). Άλλοτε όμως η κερατίνη στιβάδα δεν είναι αυξημένη αλλά εμφανίζει τα χαρακτηριστικά του επιθηλίου από το οποίο εξορμάται η βλάβη (Αγγελόπουλος και συν. 2000). Σε κάποια μέρη της αλλοίωσης έχει παρατηρηθεί και επιθηλιακή ατυπία (Abby et al 1980). Στη βασική στιβάδα παρατηρούνται επίσης υπερπλασία, βαθυχρωματικοί πυρήνες και αυξημένος αριθμός μιτωτικών διαιρέσεων. Ο ινώδης συνδετικός ιστός που υποστηρίζει το επιθήλιο, είναι χαλαρός και συνήθως περιέχει ελαφρές διηθήσεις κυττάρων χρόνιας φλεγμονής (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville et al 2002). Στις ανώτερες επιθηλιακές στιβάδες παρατηρούνται κύτταρα με πυκνωτικούς πυρήνες, που συχνά περιβάλλονται από μια οιδηματώδη ή οπτικά εμφανή ζώνη, σχηματίζοντας τα λεγόμενα κοιλοκύτταρα (Regezi et al 2003). Ιστοπαθολογικά ευρήματα που συνιστούν πιθανή HPV λοίμωξη είναι η παρουσία υπερκεράτωσης, κοιλοκύττωσης, δυσκεράτωσης, θηλωμάτωσης και ακάνθωσης (Syrjänen et al 1983a, Löning et al 1984, Welch et al 1986). Ειδικότερα τα κοιλοκύτταρα τα οποία θεωρούνται ότι είναι αποτέλεσμα της κυτταροπαθολογικής επίδρασης των HPV (Regezi et al 2003), αποτελούνταν από καθαρό κυτταρόπλασμα με πυκνωτικούς πυρήνες που στερούνται πλειομορφισμό (Eversole και Laipis 1988). Αιτιολογία Η αιτιολογία των θηλωμάτων δεν έχει διευκρινιστεί. Η νεοπλασματική φύση των θηλωμάτων αμφισβητείται από πολλούς, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για αντιδραστικές βλάβες των βλεννογόνων. Σε θηλώματα του στόματος και του λάρυγγα διαφόρων ζώων (κύνες κ.α.) έχει επισημανθεί η παρουσία ιών της οικογένειας των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), στους οποίους αποδόθηκε αιτιολογικός ρόλος. Στα θηλώματα του βλεννογόνου του στόματος στον άνθρωπο η παρουσία HPV ιοσωματίων και αντιγόνων των 19

20 τύπων 6 και 11 υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε ποσοστό 80% περίπου (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Thomson 2006). Τις τελευταίες δεκαετίες μεγάλος όγκος ερευνητικών δεδομένων υποδεικνύει πιθανή αιτιολογική σύνδεση μεταξύ θηλωμάτων και ανθρώπινων θηλωματοϊών. Διαφορική διάγνωση Διάφοροι τύποι θηλωματοϊών έχουν ανιχνευτεί τόσο στα θηλώματα όσο και στις μυρμηκίες ή ακροχορδόνες (HPV 2, 4, 6, 11, 57) και τα οξυτενή κονδυλώματα (HPV 6 και 11). Πολλές είναι οι ομοιότητες μεταξύ των θηλωμάτων, των οξυτενών κονδυλωμάτων και των μυρμηκιών της στοματικής κοιλότητας τόσο σε κλινικό όσο και ιστοπαθολογικό επίπεδο (Neville et al 2002). Η διαφορική διάγνωση των θηλωμάτων από τις μυρμηκίες και τα οξυτενή κονδυλώματα είναι δύσκολή. Τα οξυτενή κονδυλώματα είναι σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Εντοπίζονται συχνότερα στο βλεννογόνο των γεννητικών οργάνων, είναι όμως δυνατόν να αναπτυχθούν και στο στόμα. Κλινικά εμφανίζονται ως μικρές θηλωματώδεις βλάβες με ανώμαλη ή ανθοκραμβοειδή επιφάνεια και ρόδινο, φαιό ή λευκωπό χρώμα. Συνήθως είναι πολλαπλές και συρρέουσες βλάβες με ευρεία βάση (Chang et al 1991, Panici et al 1992, Αγγελόπουλος και συν. 2000). Εντοπίζονται συχνότερα στη μαλθακή υπερώα, στην κάτω επιφάνεια της γλώσσας, τα ούλα και τα χείλη. Διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο των θηλωμάτων από τα κονδυλώματα αποτελούν οι θηλωματώδεις προσεκβολές του επιθηλίου οι οποίες στην περίπτωση των κονδυλωμάτων είναι περισσότερο πλατιές και ευθύγραμμες (Neville et al 2002, Thomson 2006). Επίσης, τα κονδυλώματα συνήθως έχουν μεγαλύτερο μέγεθος συγκριτικά με τα θηλώματα και εκφύονται από ευρύτερη βάση (Regezi et al 2003). Οι μυρμηκίες ή ακροχορδόνες αναπτύσσονται συνήθως στο δέρμα και κυρίως των δακτύλων. Στο βλεννογόνο του στόματος αναπτύσσονται συχνότερα στα χείλη, στο βλεννογόνο της παρειάς και στην κορυφή της γλώσσας (Neville et al 2002). Κλινικά εμφανίζουν ανώμαλη επιφάνεια με λευκωπό χρώμα και εκφύονται από μια ευρεία πλατιά βάση. Ιστολογικά οι μυρμηκίες εμφανίζουν επιθηλιακές προσεκβολές με παχύ στρώμα κερατίνης αλλά και υπερκόκκωση και υπερακάνθωση με σχηματισμό επιθηλιακών 20

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο E M E D N L C SCIENCES BIOMEDICAL E N T E R Kέντρο Μέντελ για Βιοιατρικές Επιστήμες Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο Βασίλειος Τάνος MD PhD www.mendelcenter.org Picture taken from leaflet

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αιδοίου Σπάνιο, 1,5 ανά 100 000 γυναίκες στις ΗΠΑ Τρειςομάδεςγυναικών:

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς»

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Θεσσαλονίκη 8 Ιανουαρίου 2007 Προδιηθητικές επίπεδο ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα δυσπλασία Ο όρος «ουροθηλιακή ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία» (urothelial intraepithelial

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1 HPV και καρκίνος του τραχήλου της μήτρας Η φυσική ιστορία της λοίμωξης βάσει επιδημιολογικών και κλινικών δεδομένων Δρ. Ε. ΠΑΝΟΤΟΠΟΥΛΟΥ- ΦΛΑΜΠΟΥΡΑΡΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΟΛΟΓΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΟΕΠΧ «Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν.

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. Νόσος Queyrat Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» ΟΡΙΣΜΟΣ Η ερυρθροπλασία του Queyrat είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ DNA ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΙΚΟ ΙΣΤΟ ΣΕ ΚΥΒΟ ΠΑΡΑΦΙΝΗΣ (QIAGEN KIT)

ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ DNA ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΙΚΟ ΙΣΤΟ ΣΕ ΚΥΒΟ ΠΑΡΑΦΙΝΗΣ (QIAGEN KIT) ΤΣΑΚΑΛΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ DNA ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΙΚΟ ΙΣΤΟ ΣΕ ΚΥΒΟ ΠΑΡΑΦΙΝΗΣ (QIAGEN KIT) GENEKOR MEDICAL SA ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ (ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ) Η διαδικασία απομόνωσης του DNA από καρκινικό ιστό σε κύβο παραφίνης περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

6η Σύνοδος. Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού. της Ελληνικής HPV Εταιρείας

6η Σύνοδος. Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού. της Ελληνικής HPV Εταιρείας Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού 6η Σύνοδος της Ελληνικής HPV Εταιρείας Αλέξανδρος Ι. Σωτηριάδης Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Chain Reaction (pcr)- Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης.η

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου Παγκόσμια Ημέρα κατά του Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου http://www.ifhnos.org/world- cancer- day Σύλλογος Καρκινοπαθών Μακεδονίας- Θράκης 27η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το τεστ ΠΑΠ δεν είναι τεστ διάγνωσης καρκίνου. Αυτό που κάνει είναι να ανιχνεύει επιφανειακά κύτταρα του τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ

ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Κ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ (ΙΟΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ) Στο κατώτερο Γεννητικό Σύστημα της Γυναίκας ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων(

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( HPV Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( 1. Ερωτήσεις απαντήσεις για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) Τι είναι ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV: Human Papillomavirus

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/2013

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/2013 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΑΧΤΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΟΓΚΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 3 Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ: Ο Καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες.

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 11 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 11 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 11 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΕΙΡΑ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΔΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΕΙΡΑ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΔΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΕΙΡΑ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΔΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΖΩΟΛΟΓΙΑ Δ. ΜΑΤΘΟΠΟΥΛΟΣ 1 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ HPV16 Ε7 ΣΕ ΕΠΙΘΗΛΙΑΚΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΜΕΘΥΛΙΩΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΑΓΩΓΕΑ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΟΥ p16

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ HPV16 Ε7 ΣΕ ΕΠΙΘΗΛΙΑΚΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΜΕΘΥΛΙΩΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΑΓΩΓΕΑ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΟΥ p16 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΝΟΡΜΑ ΒΑΒΑΤΣΗ-ΧΡΙΣΤΑΚΗ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2008-2009

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί Ογκογένεσης

Μηχανισμοί Ογκογένεσης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Μηχανισμοί Ογκογένεσης Δρ. Α. ΓΑΛΑΝΗΣ agalanis@mbg.duth.gr Μηχανισμοί Ογκογένεσης Ενότητα 4. Απορρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Η συµβολή της µοριακής ανάλυσης Eλισάβετ Οικονοµάκη Βιολόγος Αιµοπαθολογοανατοµικό Εργαστήριο ΠΓΝΑ > ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ (Μη µορφολογικές) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυµεράσης

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Αν και το στόμα αποτελεί μικρό τμήμα του σώματος είναι στόχος πολυάριθμων νόσων, τοπικών και συστηματικών Νοσήματα βλεννογόνου στόματος Νοσήματα χειλέων Νοσήματα σιαλογόνων αδένων Νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΛΑΜΙΑ 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το μόριο DNA μιας χρωματίδας μεταφασικού χωμοσώματος ενός φυσιολογικού ευκαρυωτικού κυττάρου περιέχει το 29% των νουκλεoτιδίων του με αζωτούχα βάση την T. a. Ποιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ "ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ - ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ" Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύμφωνα με την ΠΟΥ το 1/3 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μολυσμένο

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 22/09/2013

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 22/09/2013 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 22/09/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το ζεύγος των φυλετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογόνοι Ιοί. Πέτρος Καρακίτσος

Ογκογόνοι Ιοί. Πέτρος Καρακίτσος Ογκογόνοι Ιοί Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής, Διευθυντής Εργαστήριο Διαγνωστικής Κυτταρολογί Ιατρικής Σχολής Παμεπιστημίου Αθηνώ Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚ Ιστορική αναδρομή 1908 Wilhelm Ellerman

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 Α1- δ, Α2-α, Α3-γ, Α4-δ, Α5-β ΘΕΜΑ Β ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Η διπλή έλικα του DN συνδέεται µε τις ιστόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα