ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟ MARKETING ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟ MARKETING ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟ MARKETING ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΑΣΘΕΝΩΝ- ΠΕΛΑΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΩΝ» ΠΑΝΑΓΟΥΛΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ ΠΑΤΡΑ

2 Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Δρ. Καραγιάννη Δέσποινα για την καθοδήγηση της καθ όλη την διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών μου. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Πρόεδρο του φαρμακευτικού τμήματος, κύριο Κορδοπάτη Παύλο, καθώς και τους υπόλοιπους καθηγητές που μου έδωσαν την δυνατότητα να κάνω το μεταπτυχιακό πάνω στο φαρμακευτικό marketing. Απευθύνω τις θερμότερες ευχαριστίες μου στην Καθηγήτρια μου, την κυρία Μαγκαφά Βασιλική, με την οποία ήλθα πιο κοντά κατά την φοίτηση μου στο Φαρμακευτικό Τμήμα, για τις πολύτιμες συμβουλές της και την συνολική βοήθεια της. Τέλος, δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ στην κυρία Γεωργή Χριστίνα, η οποία μου αφιέρωσε αρκετό από τον πολύτιμο χρόνο της και με κατεύθυνε κατά την συγγραφή της εργασίας αυτής. 2

3 ...Αφιερώνεται στους αφανείς ήρωες της καθημερινότητας... 3

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ...6 Εισαγωγή...7 Σημαντικότητα της έρευνας...8 Τι συμβαίνει σήμερα;...9 Ποιά είναι τα καθήκοντα του φαρμακοποιού;...10 Ποιός είναι όμως ο ρόλος του φαρμακοποιού και πως μπορεί να εξελιχθεί;...11 Η ιστορία της ενσυναίσθησης...14 Ετυμολογία...14 Ιστορική αναφορά...14 Υπάρχει ακριβής ορισμός για το τι είναι ενσυναίσθηση;...15 Ποιός είναι ο κοινός παρανομαστής όλων των ορισμών;...16 Η φύση της ενσυναίσθησης...16 Ποιό είναι το σύμβολο της ενσυναίσθησης;...17 Ποιά η διαφορά μεταξύ ενσυναίσθησης και συμπάθειας;...18 Η ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ...19 Ο τραυματισμένος θεραπευτής...19 Μπορεί η ενσυναίσθηση να διδαχθεί;...20 Ποιά τα εμπόδια για την επίδειξη ενσυναίσθησης;...21 Ακρόαση (Listening)...22 Ενσυναισθητική ακρόαση (Empathetic listening)...23 Πως εφαρμόζεται στην πράξη;...23 Η παράφραση και η αντανάκλαση των συναισθημάτων...24 Ποιά τα πλεονεκτήματα της ενσυναισθητικής ακρόασης;...25 Τι πρέπει να αποφεύγεται κατά την ακρόαση;...25 Πως πρέπει να αντιμετωπίσει ο φαρμακοποιός τον ασθενή για να ακουστεί;...27 Η αποτελεσματική χρήση των ερωτήσεων...28 Η σημασία της απόστασης μεταξύ πελάτη και φαρμακοποιού...29 Η γλώσσα του σώματος...29 Η σημασία της εμφάνισης...30 Ποιά τα οφέλη της αποτελεσματικής επικοινωνίας;...30 Ποιά τα εμπόδια για αποτελεσματική επικοινωνία;

5 Η ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΣΤΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΑΣΘΕΝΗ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΥ...34 Τι είναι όμως εμπιστοσύνη;...35 Ποιός είναι ο λόγος που εξετάζεται η εμπιστοσύνη και ποιά η σημασία της;...36 Πώς δημιουργείται η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ των παρόχων της υγείας και των ασθενων;...37 ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ-ΑΣΘΕΝΩΝ...38 Τι είναι;...38 Η σημασία της ικανοποίησης των πελατών-ασθενών...38 Ο ρόλος των δημογραφικών και κοινωνιολογικών χαρακτηριστικών των πελατών στην ικανοποίηση τους...40 Παράγοντες που αφορούν τον επαγγελματία της υγείας και σχετίζονται με την ικανοποίηση...41 Σκοπός της έρευνας...43 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...44 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ...46 Δημογραφικά στοιχεία...46 Γενικές ερωτήσεις...51 Χαρακτήρας Φαρμακοποιού...56 Σχολιασμός χαρακτήρα φαρμακοποιού...69 Ερωτήσεις που αφορούν στην ενσυναίσθηση και στην εμπιστοσύνη του φαρμακοποιού...70 Σχολιασμός των ερωτήσεων για την ενσυναίσθηση και την εμπιστοσύνη...96 Ερωτήσεις που αφορούν στην ικανοποίηση των πελατών...98 Σχολιασμός των αποτελεσμάτων για την ικανοποίηση των πελατών Συνολική ικανοποίηση των πελατών Σχολιασμός των αποτελεσμάτων για την συνολική ικανοποίηση των πελατών ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Προτάσεις για μελλοντική έρευνα Βιβλιογραφία ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η σχέση μεταξύ των επιστημόνων της υγείας και των ασθενών-πελατών αυτών διαρκώς εξελίσσεται και έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον της διεθνούς βιβλιογραφίας. Οι ασθενείς είναι αυτοί που καθορίζουν την επιτυχία ή αποτυχία του συστήματος της υγείας. Για το λόγο αυτό γίνονται προσπάθειες ώστε να ανιχνευτούν οι πεποιθήσεις τους όχι μόνο για τις υπηρεσίες που τους προσφέρονται αλλά και για τους παρόχους των υπηρεσιών αυτών. Στόχος της εργασίας αυτής της ήταν να μελετήσει την σχέση μεταξύ των ασθενώνπελατών και του φαρμακοποιού στο σύγχρονο φαρμακείο. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζεται κυρίως η ενσυναίσθηση του φαρμακοποιού και κατόπιν η επικοινωνία με τον φαρμακοποιό και η εμπιστοσύνη σε αυτόν. Επίσης διερευνάται η ικανοποίηση των ασθενών-πελατών. Για την διεξαγωγή της παρούσας έρευνας διαμοιράστηκε ανώνυμο ερωτηματολόγιο το οποίο συμπληρώθηκε από 113 άτομα. Οι συμμετέχοντες κάλυπταν όλες τις ηλικίες και έγινε προσπάθεια να βρίσκονται σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι γενικά ο Έλληνας φαρμακοποιός διαθέτει ενσυναίσθηση και την εφαρμόζει στην καθημερινότητα του για την αποτελεσματική επικοινωνία με τους πελάτες του. Ακόμα βρέθηκε ότι η εμπιστοσύνη στον φαρμακοποιό είναι υψηλή. Οι ασθενείς-πελάτες εμφανίζονται ιδιαίτερα ικανοποιημένοι γενικά όσον αφορά τις συναλλαγές τους στο φαρμακείο. 6

7 Εισαγωγή Η ικανοποίηση των πελατών είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Πέραν της διαφύλαξης του μέγιστου κοινωνικού αγαθού, της υγείας, που αποτελεί τη βάση κάθε κοινωνικής εκδήλωσης που υπηρετεί τον άνθρωπο, η ικανοποιήση των πελατών έχει πολλαπλά οικονομικά, ψυχολογικά και κοινωνικά οφέλη. Αποτελεί το ποσοστό ευχαρίστησης των αγοραστών από την προσφερόμενη παροχή υπηρεσιών και την συναλλαγή με τον προμηθευτή, σύμφωνα πάντα με τις ανάγκες, τις επιθυμίες και την ενημέρωση αυτών για κάποιο ιατρικό ζήτημα. 1 Με το πέρας των χρόνων η αποτελεσματικότητα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης μετράται ολοένα και περισσότερο με οικονομικά και κλινικά κριτήρια. Η άποψη των ασθενών σχετικά με την αποτίμηση των υπηρεσιών που τους παρέχονται πλεόν διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο και έχει γίνει αντικείμενο ξεχωριστής μελέτης με εντυπωσιακή εξέλιξη τις τελευταίες δεκαετίες. Σε αυτό συνετέλεσε το κοινωνιολογικό ενδιαφέρον για τις διαπροσωπικές σχέσεις που έθιξε την σχέση μεταξύ προμηθευτών και αγοραστών και την βοήθησε να αναδειχθεί τονίζοντας την σημασία της οπτικής γωνίας των δεύτερων. 2 Είναι έμφυτη η ανάγκη σε κάθε άνθρωπο να τον καταλάβουν και να ενδιαφερθούν για αυτόν. Η ανάγκη αυτή λοιπόν, αποτελεί την θεμελιώδη βάση για κάθε διαπροσωπική σχέση και στον τομέα της υγείας τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας. Στην καθημερινότητα τους, οι επιστήμονες της υγείας έρχονται αντιμέτωποι με μια διπλή πρόκληση: Να ανταποκριθούν τόσο στις βιοϊατρικές όσο και στις ψυχοκοινωνικές ανάγκες των ασθενών τους. Οι ασθενείς συχνά αισθάνονται φόβο, εκνευρισμό και ανασφάλεια εξαιτίας της αβεβαιότητας για την κατάσταση της υγείας τους και ψάχνουν απαντήσεις και επιβεβαίωση. Επιπλέον περιμένουν παράλληλα με την σωστή διάγνωση και θεραπεία της κατάστασης τους, ειλικρινές ενδιαφέρον και φιλική αντιμετώπιση. Παραδοσιακά, οι έρευνες που γίνονταν επικεντρώνονταν στις αντιλήψεις των ασθενών για την σχέση τους με τον επιστήμονα υγείας. Τα τελευταία χρόνια ωστόσο οι ερευνητές έχουν στρέψει το ενδιαφέρον τους στην επιρροή των φορέων της υγείας πάνω στην σχέση τους με τους ασθενείς και το θεραπευτικό αποτέλεσμα που έτσι προκύπτει. Μέχρι σήμερα έχουν γίνει πολλές προσπάθειες να καθοριστεί ποιοτικά και να μετρηθεί ποσοτικά αυτό που χαρακτηρίζουμε ως ενσυναίσθηση. Η έρευνα ξεκίνησε απο τον χώρο της ψυχολογίας όσον αφορά την ιατρική επιστήμη και είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ανάπτυξη μιας υγιούς και αρμονικής σχέσης μεταξύ ασθενών και θεραπευτών. 3 Παρόλο που άπαντες συμφωνούν ότι η ενσυναίσθηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ικανοποίηση των ασθενών-πελατών, υπάρχουν πολλές πτυχές της σχέσης αυτής που δεν έχουν φωτιστεί ακόμα και χρήζουν περαιτέρω μελέτης. 1 Η διεθνής βιβλιογραφία μέχρι 7

8 σήμερα έχει ασχοληθεί σε μεγάλο βαθμό με την ενσυναίσθηση στη σχέση ιατρού-ασθενή όμως λίγα εως ελάχιστα έχουν γραφτεί για την αξία της ενσυναίσθησης μεταξύ φαρμακοποιού και ασθενή. Σημαντικότητα της έρευνας Με δεδομένο πως μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει κάποια σχετική έρευνα στην Ελλάδα και είναι ελάχιστες αυτές που έχουν πραγματοποιηθεί σύμφωνα με την διεθνή βιβλιογραφία, η παρούσα έρευνα επιδιώκει να αποδώσει την εικόνα του Έλληνα φαρμακοποιού τον 21 ο αιώνα μέσα από τα μάτια των πελατών του, σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες, απαιτήσεις και επιθυμίες. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν μπορούν να βοηθήσουν τους άμεσα ενδιαφερόμενους, που δεν είναι άλλοι από τους ίδιους τους φαρμακοποιούς, να βελτιώσουν τις σχέσεις τους με τους πελάτες, να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες τους, να βρούν περισσότερα σημεία επικοινωνίας ώστε ανεβάζοντας το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών να αυξήσουν το κύρος τους, την απόδοση των φαρμακείων τους και τελικά τα κέρδη τους. Όμως στις μέρες μας δεν αρκούν μόνο τα παραπάνω. Ζούμε σε μία κοινωνία που αλλάζει και αναπτύσσεται με ταχύτατους ρυθμούς. Ο φαρμακοποιός καθημερινά έρχεται αντιμέτωπος με πολλές προκλήσεις και προβλήματα. Η τεχνολογική πρόοδος, οι οικονομικές ανακατατάξεις και η κοινωνική ρευστότητα, επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ασκούν οι φαρμακοποιοί την επιστήμη τους και σαφώς αλλάζουν τις υποχρεώσεις που έχουν είτε ως επιστήμονες είτε ως συνειδητοποιημένοι ενεργοί πολίτες απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Ο φαρμακοποιός επιβάλλεται πλέον να προσφέρει τις γνώσεις και την αδιαμφισβήτητη εμπειρία του σε θέματα υγείας, στην υπηρεσία του πολίτη. Έχει τη δυνατότητα και την υποχρέωση να προσφέρει λύσεις, εναλλακτικές προτάσεις, εκπαίδευση καθώς και καθοδήγηση. Οι επιστήμονες της υγείας (ιατροί, φαρμακοποιοί και τα λοιπα) δεν έρχονται απλά αντιμέτωποι μόνο με την ασθένεια. Βρίσκονται σε συνεχή αγώνα απέναντι στην μη κατάρρευση της κοινωνίας και των θεσμών της, δεδομένου ότι συμβάλλουν στην διαφύλαξη του σπουδαιότερου αγαθού που φυσικά δεν είναι άλλο από την υγεία. Ο φαρμακοποιός, προκειμένου να επιτύχει στο καθήκον του, πρέπει να είναι άρτια προετοιμασμένος και εκπαιδευμένος, να κατέχει το αντικείμενο του και να διακατέχεται από υψηλή αντίληψη για το έργο του και τις υποχρεώσεις του απέναντι στην κοινωνία. 4 8

9 Τι συμβαίνει σήμερα; Ο κόσμος αλλάζει, οι κοινωνικές συνθήκες αλλάζουν, το περιβάλλον αλλάζει. Εμφανίζονται νέες ασθένειες και νέα προβλήματα σχετικά με την υγεία. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής δημιουργεί νέες ασθένειες, το ίδιο και οι περιβαλλοντικές αλλαγές. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε: Η καθιστική ζωή σε συνδυασμό με τη σύγχρονη διατροφή που είναι πλούσια σε λίπη, δημιούργησαν έξαρση και κατακόρυφη αύξηση των καρδιαγγειακών νοσημάτων (πρώτος παράγοντας θανάτου στις δυτικές ανεπτυγμένες χώρες), του διαβήτη, της υπέρτασης. Η έκθεση σε νέες ουσίες και χημικούς παράγοντες (μόλυνση της διατροφικής αλυσίδας με φυτοφάρμακα, του νερού, το κάπνισμα), και η έκθεση στις βλαβερές ηλιακές ακτίνες αύξησε τα περιστατικά καρκίνου και αλλεργιών. Η αύξηση των ορίων ηλικίας στις δυτικές χώρες αύξησε επίσης τα ποσοστά εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την τρίτη ηλικία (ψυχοσύνδρομα όπως η νόσος Alzheimer). Η απελευθέρωση των σεξουαλικών σχέσεων έφερε νέα σεξουαλικά νοσήματα (AIDS, κονδυλώματα). Η ανάπτυξη των μεταφορών και η καθιέρωση του αυτοκινήτου ως καταναλωτικού αγαθού έφερε και την τεράστια αύξηση των τροχαίων ατυχημάτων και των τραυμάτων. Η παγκοσμιοποίηση και η μετακίνηση των πληθυσμών (προσφυγές, τουρίστες, οικονομικοί μετανάστες), έφερε στο προσκήνιο ξεχασμένες ασθένειες.(παραδείγματος χάριν φυματίωση) Η απειλή τρομοκρατικών ενεργειών με τη χρήση βιολογικών ή χημικών όπλων έφερε στο προσκήνιο την επίδραση τέτοιων δηλητηριωδών ουσιών στον άνθρωπο. 4 9

10 Η τεχνολογική πρόοδος και η ιλιγγιώδης ταχύτητα με την οποία το διαδίκτυο κατακτά τον κόσμο πέρα από το γεγονός ότι έχει προσδώσει πολλαπλά οφέλη και έχει κάνει την ζωή μας ευκολότερη και γρηγορότερη, εντούτοις ευθύνεται για σωρεία προβλημάτων και μελανών χρωμάτων στην παλέτα της ζωής μας. Πλαστά φάρμακα, φάρμακα άγνωστης προέλευσης και σύνθεσης, παραπλανητικές οδηγίες και υπερβολικές υποσχέσεις εξαπατούν χιλιάδες ανθρώπους κάθε μερα. Επίσης είναι πλέον κοινό μυστικό ότι μεγάλες ποσότητες αναβολικών διακινούνται μέσω γυμναστηρίων, μέσω εταιρειών στο internet. 4 Ναρκωτικά. 200 εκατ. άνθρωποι, σχεδόν το 5% του ενήλικου παγκόσμιου πληθυσμού, κάνουν σήμερα χρήση παράνομων ναρκωτικών ουσιών Ευρωπαίοι πεθαίνουν κάθε χρόνο από υπερβολική δόση ναρκωτικών ουσιών. Δυστυχώς τα νούμερα χρόνο με τον χρόνο αυξάνουν για αυτήν την μάστιγα της εποχής μας. 5 Τα αυξημένα προβλήματα στην σημερινή κοινωνία, η αποξένωση, οι ρωγμές στην δομή της οικογένειας, τα οικονομικά προβλήματα, η έλλειψη αυτοσεβασμού έχουν οδηγήσει στην έξαρση της κατάθλιψης. Ποιά είναι τα καθήκοντα του φαρμακοποιού; Τα καθήκοντα του φαρμακοποιού περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: εργαστηριακή επεξεργασία, παραγωγή καινούργιων φαρμάκων και ιατροφαρμακευτικών υλικών, έλεγχος της ποιότητας και δράσης των φαρμάκων, προετοιμασία φαρμάκων τα οποία δεν παραλαμβάνει σε συσκευασμένη μορφή, διάθεση φαρμάκων βάσει ιατρικής συνταγής ή φαρμάκων τα οποία διατίθενται στο κοινό ελεύθερα, ενημέρωση των πελατών του για τον τρόπο λήψης του φαρμάκου και για τις δραστικές του ουσίες, καθοδήγηση των εργασιών των βοηθών του στο εργαστήριο, ενημέρωση για την κατάσταση των αποθηκευμένων φαρμάκων και συμπλήρωση των ποσοτήτων που είναι αναγκαίες για την λειτουργία του φαρμακείου, συμβουλές για θέματα λήψης φαρμάκων, για τη χρήση διαφόρων ιατρικών βοηθημάτων και γενικά της φαρμακοθεραπείας, τήρηση αρχείων των συνταγών που έχει εκτελέσει καθώς και των τοξικών παρασκευασμάτων που διαθέτει, εμπορική ή συμβουλευτική δραστηριότητα σε φαρμακευτικές επιχειρήσεις, πώληση καλλυντικών και ειδών υγιεινής. 6 10

11 Ποιός είναι όμως ο ρόλος του φαρμακοποιού και πως μπορεί να εξελιχθεί; Ο ρόλος του φαρμακοποιού όσο περνούν τα χρόνια αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Οι αυξανόμενες απαιτήσεις δημιουργούν μεγαλύτερες υποχρεώσεις όπου ο φαρμακοποιός καλείται να ανταποκριθεί. Πιο συγκεκριμένα ο φαρμακοποιός: Πρώτα από όλα οφείλει να ενημερώσει και να τονίσει στην κοινωνία αυτό που έχει ξεχάσει το σημερινό σύστημα υγείας. Ότι δηλαδή η πρόληψη είναι αυτό που πρέπει να επιδιώκουμε και όχι η θεραπεία όπως συμβαίνει σήμερα. Εκατομμύρια ζωές θα είχαν σωθεί αν αυτό εφαρμοζόταν στην πράξη. Έχει υποχρέωση να ευαισθητοποιήσει το κοινωνικό σύνολο αλλά και την πολιτεία απέναντι σε φαινόμενα όπως είναι τα πλαστά φάρμακα και η χρήση αναβολικών και να απαιτήσει αυστηρότερους ελέγχους, αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο που θα διέπει τη διακίνηση τέτοιων προϊόντων, και ασφαλώς να βρίσκεται σε συνεχή επαγρύπνηση. Ακόμα οφείλει να ενημερώσει όλους τους ενδιαφερόμενους και κυρίως να πιέσει τους αρμόδιους να αποκτήσουν υπεύθυνη στάση στο πρόβλημα. 4 Είναι ο επιστήμονας υγείας που γνωρίζει όσο κανένας άλλος το μέγεθος του προβλήματος των ναρκωτικών και της τοξικοεξάρτησης, λόγω της επιστημονικής του κατάρτισης αλλά κυρίως λόγω της εμπειρίας του στο φαρμακείο. Είναι ίσως ο μοναδικός επιστήμονας υγείας που γνωρίζει τον λεγόμενο «κρυμμένο πληθυσμό» ναρκομανών της περιοχής του αλλά και τον τρόπο συμπεριφοράς και δράσης του. Πολλοί είναι εκείνοι οι ναρκομανείς που επισκέπτονται καθημερινά το φαρμακείο μας για να ζητήσουν σύριγγες ινσουλίνης ενώ πολλοί είναι και εκείνοι που με πλαστές συνταγές προσπαθούν να πάρουν κάποιο υπνωτικό φάρμακο. Ο φαρμακοποιός μέσα από την εμπειρία του έχει μάθει να αναγνωρίζει και να συμπεριφέρεται ανάλογα. Είναι γεγονός όμως ότι μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει μια συλλογική προσπάθεια βοήθειας αυτών των ατόμων μέσα από τον φαρμακευτικό κλάδο. Είναι βέβαια αρκετά δύσκολο, ακόμα και για κάποιον εξειδικευμένο να μιλήσει για απεξάρτηση σε κάποιο άτομο τη στιγμή που φτάνει στο φαρμακείο να ζητήσει σύριγγα, τη στιγμή δηλαδή που το μόνο που έχει στο μυαλό του είναι η εξασφάλιση της δόσης του. Όμως στο τομέα της ενημέρωσης και της καθοδήγησης σε οικογενειακό επίπεδο ο φαρμακοποιός μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο. Ο φαρμακοποιός οφείλει να είναι ενημερωμένος πάνω στο πρόβλημα και να παρέχει πληροφορίες σε γονείς και ενδιαφερόμενους. Είναι στιγμή, καθώς τα φαρμακεία αποτελούν «συμβουλευτικούς σταθμούς» σε διάφορα θέματα υγείας ο φαρμακοποιός να συμβάλλει όσο μπορεί για την άμβλυνση του προβλήματος. 7 11

12 Σε ακριτικά νησιά, χωριά και αλλά μέρη όπου δεν υπάρχει κανένα άλλο διαθέσιμο κέντρο παροχής υπηρεσιών υγείας, ο φαρμακοποιός είναι από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις προσφοράς προς το κοινωνικό σύνολο. Το φαρμακείο στο χωριό, ή στο νησί της άγονης γραμμής, αποτελεί τη μοναδική όαση ελπίδας και ασφάλειας για τους κατοίκους αυτών των περιοχών. Τα φαρμακεία αυτά οφείλει η πολιτεία να τα επιδοτήσει καθώς επίσης και να ενθαρρύνει και άλλους συναδέλφους φαρμακοποιούς να δοκιμάσουν την τύχη τους σε τέτοια μέρη. Ακόμα τα φαρμακεία αυτά κρατούν τους κατοίκους στην περιοχής τους, και παρέχουν ανεκτίμητες εθνικές υπηρεσίες. Συμμετέχει σε εθελοντικές μη κυβερνητικές οργανώσεις (Φαρμακοποιοί του κόσμου) ή σε κοινωνικές δράσεις (Κοινωνικό φαρμακείο) ενώ χρήσιμη είναι και η προσφορά φαρμάκων σε περιπτώσεις πολέμων ή ανθρωπιστικών κρίσεων. Επιβάλλεται να απαλλαχθεί από τις γραφειοκρατικές υποχρεώσεις που του θέτουν η πολιτεία και τα ασφαλιστικά ταμεία και να επικεντρωθεί αποκλειστικά στον ασθενή και την φαρμακευτική του αγωγή. Απαραίτητη είναι η καταγραφή των παρενεργειών, η δημιουργία φακέλου για τον ασθενή, καθώς και η στενότερη συνεργασία με τον ιατρό. Απαιτείται να συνεργαστεί με εντιμότητα και ειλικρίνεια με τα ασφαλιστικά ταμεία. Να γίνονται αυστηρότεροι έλεγχοι στα φαρμακεία, να υπάρξει αυστηρή τιμωρία των παραβατών φαρμακοποιών αλλά και αυστηρή τήρηση των υποχρεώσεων των ασφαλιστικών ταμείων προς τα φαρμακεία. Ακόμα συνεργασία στην τήρηση αρχείων κατανάλωσης φαρμάκων, στην εξεύρεση και χρήση φθηνών φαρμάκων, συνεργασία στη κατάρτιση της λίστας φαρμάκων που δεν θα δικαιολογούνται προς εξόφληση. Πρέπει επίσης να γίνει επιδότηση από τα ασφαλιστικά ταμεία ή απο άλλο φορέα για την λειτουργία φαρμακείων σε απόμακρα και δύσβατα μέρη. Ο φαρμακοποιός οφείλει να στηρίξει το ασφαλιστικό σύστημα με όλες του τις δυνάμεις. Αν και εργάζεται ως ιδιώτης οφείλει να στηρίξει το δημόσιο χαρακτήρα του συστήματος υγείας. Οφείλει να συμπράξει με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα. Χρήσιμη αναμένεται να είναι η δημιουργία βοτανικών κήπων. Ακόμα μπορούν να γίνουν συνεργασίες πάνω σε θέματα σωστής χρήσης φαρμάκων, καταγραφής παρενεργειών και επιμόρφωσης των φαρμακοποιών. Αυτό που χαρακτηρίζεται δηλαδή ως δια βίου εκπαίδευση. 12

13 Πρέπει να έχει καλύτερη συνεργασία με τις φαρμακευτικές εταιρείες έτσι ώστε επιτέλους να βρεθούν και άλλα σημεία επαφής και συνεργασίας και όχι μόνο σε ότι έχει να κάνει με την παροχή εκπτώσεων ή δώρων. Να εκλείψει η δυσπιστία που υπάρχει μεταξύ φαρμακοποιών και εταιρειών και να προωθηθεί η επιστημονική συνεργασία, η επιμόρφωση, η μετεκπαίδευση και οτιδήποτε άλλο μπορεί να βοηθήσει το κοινωνικό σύνολο. Πρέπει να αποφασίσει να ασχοληθεί πιο ενεργά με τα κοινά για καλύτερη συνεργασία του ΠΦΣ με τους τοπικούς συλλόγους, μεγαλύτερη διαφάνεια και ευρύτερη συμμετοχή αυτού στα κοινωνικά δρώμενα και στις πολιτικές εξελίξεις που αφορούν το χώρο της υγείας. Επιτέλους να συνεργαστεί στενότερα με άλλους επιστήμονες. Ιατρούς, νοσηλευτές, χημικούς, γεωπόνους, αισθητικούς. Τέλος μπορεί να συμμετάσχει πιο ουσιαστικά σε δράσεις που έχουν να κάνουν με την προστασία του περιβάλλοντος (ανακύκλωση φαρμάκων για παράδειγμα). Ο φαρμακοποιός μπορεί να βοηθήσει σε πολλούς τομείς. Η ευρύτητα των παρεμβάσεων που μπορεί να κάνει είτε στο χώρο της υγείας, είτε σε θέματα κοινωνικού ενδιαφέροντος, μπορεί να τον αναδείξει σε εξέχον και αναντικατάστατο μέλος της κοινωνίας μας. Απαιτείται μεγαλύτερη όμως και εκ μέρους των φαρμακοποιών, συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων και ευθυνών που έχουν και ευρύτερη αντίληψη περί του ρόλου τους. Ο φαρμακοποιός μπορεί να παίξει βασικός στο γήπεδο της κοινωνίας και να μην μένει απλά καθηλωμένος στον πάγκο (του φαρμακείου). 4 13

14 Η ιστορία της ενσυναίσθησης Ετυμολογία Η ενσυναίσθηση αποτελεί την ελληνική απόδοση της αγγλικής έννοιας «empathy». Σημασιολογικά έχει αντίθετη σημασία από την ελληνική λέξη εμπάθεια η οποία σημαίνει "άσχημα συναισθήματα απέναντι σε κάποιον" και έχουν μόνο ετυμολογική συγγένεια. 8 Ως λέξη είναι σύνθετη και προέρχεται από το ελληνικό έν (in) + πάθος (feeling). Ο όρος υιοθετήθηκε το 1858 από τον γερμανό φιλόσοφο Rudolfe Lotze ( ) ο οποίος δημιούργησε την γερμανική λέξη Einfόhlung (feeling into), από την οποία η αγγλική λέξη πήρε την τελική μορφή της. 9 Ιστορική αναφορά Η μελέτη της έννοιας της ενσυναίσθησης έχει μακρά και πλούσια ιστορία στο χώρο των κοινωνικών επιστημών. 10 Το 1873 ο Robert Vischer ( ), ένας γερμανός ιστορικός της τέχνης και φιλόσοφος, ανέφερε για πρώτη φορά τη λέξη Einfόhlung στο έργο του «On the Optical Sense of Form: A Contribution to Aesthetics, 1873», ώστε να περιγράψει το κατά πόσο αντιλαμβάνεται ο παρατηρητής τα συναισθήματα που του δημιουργούνται μέσα απο τα έργα της τέχνης. Το 1897 ο Theodor Lipps ( ) γερμανός ψυχολόγος και φιλόσοφος, μεταφέρει τον όρο Einfόhlung στην ψυχολογία σε μια προσπάθεια να περιγράψει το πως οι άνθρωποι κατανούν την διανοητική ικανότητα των συνανθρώπων τους. Κατόπιν γράφει την «Αισθητική» που αποτελεί την πιο εκτεταμένη ανάλυση της ενσυναίσθησης μέχρι εκείνη την εποχή. Το 1905 o Freud ( ) εμπνευσμένος από τον Lipps γράφει το «Jokes and their Relation to the Unconscious». Σε αυτό περιγράφει την πεποίθηση του ότι Einfόhlung είναι η διαδικασία εκείνη η οποία μας επιτρέπει να καταλάβουμε τους άλλους βάζοντας τον εαυτόν μας στη θέση τους. Το 1909 ο Άγγλος Edward Titchener ( ) επινόησε την λέξη empathy μεταφράζοντας τον γερμανικό όρο Einfόhlung, ενώ το 1918 ο Αμερικανός ψυχολόγος Elmer E. Southard ( ) χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο empathy μιλώντας για την σχέση ασθενή-ιατρού

15 Υπάρχει ακριβής ορισμός για το τι είναι ενσυναίσθηση; Μπορεί η ενσυναίσθηση να χρησιμοποιείται ευρέως στον τομέα της υγείας και να παίζει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο των θεραπευτικών σχέσεων, όμως επικρατεί σύγχυση απόψεων σχετικά με τον ακριβή προσδιορισμό της ως έννοιας. Λόγω των πολλών λοιπόν διαφορετικών ορισμών που έχουν διατυπωθεί μέχρι σήμερα κάποιοι υποστήριξαν ότι ίσως να μην υπάρχει στην πραγματικότητα η συγκεκριμένη έννοια και πρότειναν την αφαίρεση της από τους όρους της ψυχολογίας από όπου και ξεκίνησε σε συνδυασμό με την αντικατάσταση της από μια λιγότερο αμφιλεγόμενη λέξη. 12 Παρά τις ενστάσεις πολλοί θεωρητικοί έχουν προσπαθήσει να αποδώσουν τον ορισμό της ενσυναίσθησης. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε: Alder (1931): Η ικανότητα να μπορούμε να βλέπουμε με τα μάτια του άλλου και να ακούμε με τα αυτιά του. G.Mead (1934): Η ικανότητα να παίρνει κανείς το ρόλο ενός άλλου και να υιοθετεί εναλλακτικές προοπτικές σχετικά με τον εαυτό του. Goutu (1951): Ενσυναίσθηση είναι η διαδικασία κατά την οποία το άτομο για μια στιγμή προσποιείται στον εαυτό του ότι είναι κάποιος άλλος, ώστε να μπορεί να διεισδύσει στην πιθανή συμπεριφορά του άλλου σε μια δεδομένη κατάσταση. Freud (1921/1955): Η ενσυναίσθηση παίζει το σημαντικότερο ρόλο στην κατανόηση του τι είναι εκ φύσεως ξένο στο Εγώ μας. 13 Rogers (1959): Η δυνατότητα να αντιλαμβάνεται κανείς το εσωτερικό πλαίσιο αναφοράς κάποιου άλλου με ακρίβεια, με τα συναισθηματικά στοιχεία και νοήματα που ενυπάρχουν σε αυτό, σαν να ήταν εκείνος ο άλλος άνθρωπος, χωρίς όμως να ξεχάσει ποτέ τον όρο «σαν». 14 Bachrach (1976): Η ενσυναίσθηση μοιάζει με την ουσία αυτού στο οποίο οι πελατοκεντρικοί θεραπευτές αναφέρθηκαν ως «το αν υιοθετείς το πλαίσιο αναφοράς του πελάτη» ή αυτού στο οποίο οι ψυχαναλυτές αναφέρθηκαν ως «εφήμερες, ελεγχόμενες ταυτίσεις». 13 Alvin Goldman (1993): Η ικανότητα να μπορεί κάποιος νοερά να μπαίνει στην θέση του άλλου ώστε να καταλάβει τα αισθήματα και τα συναισθήματα του. 15 Hoffman (2000): Πρόκειται για μια συναισθηματική αντίδραση που προορίζεται για κάποιον άλλο και όχι για τον εαυτόν μας. 16 Ryback (2001): Ευαίσθητη αλλά και ισχυρή επιλογή να επιτραπούν νοερές εικόνες και/ή αισθήσεις των εμπειριών τις οποίες μοιράζεται ο πελάτης να αναδυθούν μέσα από τον θεραπευτή

16 Ποιός είναι ο κοινός παρανομαστής όλων των ορισμών; Το κοινό γνώρισμα σε όλους τους ορισμούς που έχουν δωθεί για την ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να καταλάβει κανείς τις πεποιθήσεις, τις εμπειρίες και τα συναισθήματα κάπου άλλου που εκ πρώτης άποψης δεν τον αγγίζουν και δεν τον αφορουν. Αυτό δεν συνεπάγεται αρνητικά συναισθήματα όπως στεναχώρια, λύπηση ή οίκτος αλλά το να βιώνεις ένα γεγονός ή μία κατάσταση με τους όρους που το βιώνει το άλλο πρόσωπο. 17 Η φύση της ενσυναίσθησης Οι θεωρητικοί και οι ερευνητές αναγνωρίζουν δύο κύριες πτυχές της ενσυναίσθησης: τη «γνωστική» και την «συναισθηματική». Κάποιοι δίνουν έμφαση στις γνωστικές πτυχές, άλλοι στις συναισθηματικές πτυχές ενώ κάποιοι άλλοι και στις δύο. Σε ένα δεύτερο επίπεδο έχουν αναγνωριστεί άλλες δύο διαστάσεις της ενσυναίσθησης, το «επικοινωνιακό στοιχείο» και η «ενσυναισθητική κατανόηση». Η «γνωστική» ή «διάσταση κατανόησης» αναφέρεται στην νοητική κατανόηση της εμπειρίας του. Δηλαδή το άτομο σε αυτή την περίπτωση βλέπει και εκτιμά από την σκοπιά του άλλου. Η «συναισθηματική» ή «βιωματική» διάσταση αναφέρεται στο άμεσο βίωμα των συναισθημάτων του άλλου. Με αυτή την έννοια, ένα άτομο συμμερίζεται τη συναισθηματική κατάσταση ή εμπειρία ενός άλλου. Η «επικοινωνιακή» διάσταση της ενσυναίσθησης αφορά τη μεταβίβαση, με ακρίβεια και ευαισθησία, στον άλλο της κατανόησης του συναισθηματικού του κόσμου ή τη δεξιότητα του θεραπευτή να απαντά ακριβώς και επαρκώς στα μηνύματα του πελάτη. Επίσης ο θεραπευτής για να εκφράσει αισθήματα ενσυναίσθησης και κατανόησης ώστε να δημιουργήσει μια καλή θεραπευτική σχέση με τον πελάτη, μπορεί να ρυθμίσει κατάλληλα τη μη λεκτική του συμπεριφορά. Η τέταρτη και τελευταία διάσταση είναι η «ενσυναισθητική κατανόηση». Διδάσκεται ως συμβουλευτική δεξιότητα και θεωρείται αξιόπιστος δείκτης της αποτελεσματικότητας του συμβούλου

17 Ποιό είναι το σύμβολο της ενσυναίσθησης; Με το σύνθημα «Ένα σύμβολο για το σήμερα», αναπαριστάται σε μια εικόνα όσα προσπαθούν τόσα χρόνια τώρα να περιγράψουν οι ειδικοί. Οι κάτοχοι των δικαιωμάτων του συμβόλου μάλιστα, προτρέπουν τον κόσμο να το χρησιμοποιήσει και να το διαδώσει. Αυτο είναι το εξής: Σχήμα 1. Το σύμβολο της ενσυναίσθησης. «Είναι πολύ δύσκολο να μισήσεις κάποιον που καταλαβαίνεις» και «Για να υπάρχει ειρήνη, αγάπη και αρμονία στην γη, πρώτα από όλα επιβάλλεται να έχουμε ενσυναίσθηση ο ένας για τον άλλον» γράφουν οι δημιουργοί. Στο σύμβολο όπως φαίνεται υπάρχουν δύο ίδια μέρη τα οποία έρχονται σε επαφη. Παρατηρούμε ότι οι μαύρες γραμμές είναι σαν ρίζες που καθεμία εκκινεί από το ένα μέρος και καταλήγει στο άλλο. Είναι σαν ένας άνθρωπος να συνδέεται εις βάθος με καποιον άλλο ώστε να μάθει επακριβώς τις σκέψεις, τους προβληματισμούς, τις εμπειρίες, τα συναισθήματα του και το αντίστροφο. 18,19 17

18 Ποιά η διαφορά μεταξύ ενσυναίσθησης και συμπάθειας; Συνήθης είναι η ταύτιση της έννοιας «συμπάθεια» με αυτήν της ενσυναίσθησης. Ο Ehmann (1971) παρατηρεί ότι η έννοια της συμπάθειας περικλείει στοιχεία όπως οίκτο, συλλήπηση και/ή συμφωνία τα οποία δεν χαρακτηρίζουν την ενσυναίσθηση. Ο Katz (1963) υποστηρίζει ότι στη συμπάθεια η προσοχή του ατόμου στρέφεται στα δικά του συναισθήματα και στην υποτιθέμενη ομοιότητα τους με εκείνα του άλλου χωρίς να χάνει την προσωπική του ταυτότητα, ενώ στην ενσυναίσθηση η προσοχή του ατόμου στρέφεται στα συναισθήματα του άλλου χάνοντας προσωρινά τον εαυτό του. Οι Bohart και Greenberg (1997) παρατηρούν ότι η συμπάθεια μπορεί να παρασύρει τον θεραπευτή. Να τον κάνει να χάσει την αντικειμενικότητα του και να προσπαθήσει να σώσει τον πελάτη αντί να τον βοηθήσει να σώσει ο ίδιος τον εαυτό του. 13 Ο Fairbairn (2002) περιέγραψε τη διαφορά μεταξύ συμπάθειας και ενσυναίσθησης ως εξής: Οπως η ικανότητα να αισθάνεται κανείς συμπάθεια, έτσι και η ικανότητα της συναισθηματικής ταύτισης είναι ένδειξη ανθρωπιάς και γι αυτό συχνά οι δύο έννοιες συγχέονται. Η συμπάθεια είναι μια συναισθηματική αντίδραση, άμεση και μη ελεγχόμενη, η οποία κατακλύζει το άτομο όταν αυτό φαντάζεται τον εαυτό του στη θέση στην οποία βρίσκεται κάποιος άλλος. Για το λόγο αυτό, μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή της παροχής φροντίδας ή να αμβλύνει ηθικές δράσεις. Η ενσυναίσθηση, από την άλλη πλευρά, αποτελεί μια ικανότητα που μαθαίνεται ή μια στάση ζωής, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην προσπάθεια να έρθει κανείς σε επαφή, να επικοινωνήσει και να κατανοήσει τους άλλους, αναφορικά με καταστάσεις τις οποίες βιώνει το άτομο καθώς και τις εμπειρίες ή τα συναισθήματα που έχει. Ένα άτομο μπορεί να θεωρείται ότι έχει περισσότερο ή λιγότερο αναπτυγμένη ενσυναίσθηση και να έχει την τάση να χρησιμοποιεί την ικανότητά του αυτή ανάλογα, για παράδειγμα, με το αν αισθάνεται ευθύνη έναντι των άλλων ατόμων. Η ενσυναίσθηση μπορεί να εκφραστεί με όρους χαράς, λύπης, ενθουσιασμού, μιζέριας, σύγχυσης και πόνου. Πρόκειται για μια προσπάθεια να κατανοεί κανείς, να βιώνει, να αισθάνεται πράγματα με τον ίδιο τρόπο που το κατορθώνει ένα άλλο άτομο. Είναι απίθανο βέβαια κάποιος που έχει αναπτυγμένη την ικανότητα της ενσυναίσθησης να γνωρίζει τι ακριβώς αισθάνεται ένα άλλο άτομο. Ωστόσο, είναι σημαντικό ο επιστήμονας της υγείας να προσπαθεί να φαντάζεται τι βιώνουν οι ασθενείς

19 Η ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «Ο τραυματισμένος θεραπευτής» Για την επίδειξη ενσυναίσθησης κατά την συναλλαγή του με τους ασθενείς ο επαγγελματίας της υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μπορεί να κατανοήσει πλήρως τις εμπειρίες των θεραπευομένων. Για να το πετύχει αυτό πρέπει ο ίδιος να φανταστεί τον εαυτό του στη θέση του πελάτη του και συχνά το πετυχαίνει σκεπτόμενος χαρακτηριστικά γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία της δικής του ζωής. Τα προσωπικά βιώματα αποτελούν χρήσιμο εργαλείο για την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης. Ο όρος «τραυματισμένος θεραπευτής» χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το πως οι προσωπικές εμπειρίες κάποιες φορές οδηγούν στην επιθυμία να βοηθήσουμε κάποιους άλλους να αμβλύνουν τον πόνο τους. Το αρχέτυπο εντοπίζεται στην αρχαία ελληνική μυθολογία και στην ιστορία του κένταυρου Χείρωνα. 3 Ο Χείρωνας, γιός του Θεού Κρόνου και της Φιλύρας, ήταν ο πιο σοφός μεταξύ των κενταύρων και γνώριζε την τέχνη των ιαματικών βοτάνων, ενώ επιδιδόταν και στο κυνήγι και τη μουσική. Στη μάχη εναντίον των κενταύρων, ο Ηρακλής, προκειμένου να υπερασπιστεί τον φίλο του Φόλο πλήγωσε κατά λάθος με δηλητηριασμένο βέλος στο πόδι τον γέρο σοφό. Αποσύρθηκε στη σπηλιά του και προσπάθησε να επουλώσει την πληγή με θεραπευτικά βότανα. Τα βέλη όμως του ήρωα ήταν ποτισμένα με το δηλητήριο της Λερναίας Ύδρας και έτσι ο Χείρωνας υπέφερε. 20.Ο τραυματισμός επέφερε χρόνιο πόνο στον Χείρωνα ο οποίος εξαιτίας της κατάστασης του θέλησε να θεραπεύσει και να απαλλάξει άλλους από όσα υπέφεραν. Έτσι έκανε την υπέρβαση αφού από μια άσχημη κατάσταση για αυτόν κατάφερε να καταλήξει στην προσφορά των υπηρεσιών του και των γνώσεων του για την διασφάλιση της υγείας ενός ευρύτερου συνόλου. Ανάμεσα στους μαθητές του Χείρωνα ήταν και ο Ασκληπιός στον οποίο δίδαξε τις θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων. Πολλές φορές ο όρος «αντιμεταβίβαση» χρησιμοποιείται μαζί με τον όρο «τραυματισμένος θεραπευτής». Ο ψυχίατρος Carl Jung περιέγραψε μια κατάσταση κατα την οποία ο θεραπευτής ασυνείδητα μεταδίδει συναισθήματα στον ασθενή. Τότε είναι που οι πληγές τους ασθενούς ενεργοποιούν τις πληγές του θεραπευτή. Αυτό όμως έχει σαν αποτέλεσμα να θολώσει η κρίση του επιστήμονα και να καταστραφεί τελείως το πλάνο για την θεραπεία του ασθενούς. Όπως γίνεται αντιληπτό απαιτείται μεγάλη προσοχή από κάθε επαγγελματία της υγείας όταν πρόκειται να εφαρμόσει και να χρησιμοποιήσει προσωπικές του εμπειρίες στην κλινική πράξη. Τα προσωπικά βιώματα λοιπόν μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμα για την εκτίμηση της κατάστασης του ασθενούς μόνο όταν χρησιμοποιούνται ενσυνείδητα και αντικειμενικά. 3 19

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Στόχος της έρευνας Αξιολόγηση της επικοινωνίας των Φαρμακευτικών Εταιριών με: Γιατρούς Φαρμακοποιούς Κοινό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η διεργασία της ανταλλαγής ή μεταφοράς στους άλλους σκέψεων και αισθημάτων. Η πράξη του να δίνει και να παίρνει κάποιος πληροφορίες Η διεργασία μεταβίβασης πληροφοριών Μορφές επικοινωνίας Λεκτική

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Κώστας Ρ. Σολδάτος Ομότ. Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Διευθυντής Μ.Φ.Ψ.Υ. Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου Διάλεξη 14.10.2015 (Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ)

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η Χρηματοδοτιση του εργου Εγινε απο το Υπουργειο Υγειας και Μακροχρονης Φροντιδας του Ονταριο. www.oha.com 1. Συμμετεχετε στην φροντιδα της υγειονομικης

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο Δραστηριότητα Μια βόλτα στο στο πάρκο ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ «ΤΕΣΤ» ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Περιγραφή : Ένας από τους συμμετέχοντες καλείται να διαβάσει μια δήλωση που παρουσιάζεται μέσα σε ένα τρίγωνο. Το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθεν με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτς ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΗ ΚΑΙ Φόβος Άγχος Σοκ Δυσπιστία Θυμός Άρνηση Ενοχ Απόγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη 1 Δεξιότητες Παρουσίασης Άννα Ξυνιστέρη 2 Δεξιότητες Παρουσίασης - Κανόνες 3 Δεξιότητες Παρουσίασης - Στόχοι Ανάπτυξη δεξιοτήτων παρουσίασης Ικανότητα καλύτερου σχεδιασμού παρουσιάσεων Αντιμετώπιση ερωτο-απαντήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Αυτό το πληροφοριακό έντυπο παρέχει γενικές οδηγίες στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) που εκτελούν μια επιχείρηση ή αναλαμβάνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια

Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια Σάββατο 07 Μάρ 2009 Τα επόμενα χρόνια θα δούμε μεγάλες αλλαγές στις φαρμακευτικές εταιρείες. Παραδοσιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό!

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Επιμέλεια-μετάφραση: Αλέξανδρος Νικολόπουλος, Ph.D. Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Πόσο ψυχολογικά προετοιμασμένος μπορεί να είστε πριν από έναν

Διαβάστε περισσότερα

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που 1 Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που έχουμε, είναι ότι ζούμε σε μία εποχή μεγάλων αλλαγών.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα