ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ «Αξιοποίηση της μουσικής για τη διδασκαλία μαθηματικών εννοιών μέσω ΤΠΕ: Η έννοια της γωνίας» ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Β ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΤΗΣ: Μπράτιτσης Θαρρενός Τάτσης Κωνσταντίνος ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Αμανατίδου Άννα ΑΕΜ: 1524 ΕΞΑΜΗΝΟ: Η Εαρινό ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ: Copyright 2011

2 2

3 Στη μαμά μου Για το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που έδειξε στη συγγραφή της παρούσας πτυχιακής εργασίας. 3

4 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε από τη φοιτήτρια Άννα Αμανατίδου του Τμήματος Νηπιαγωγών της Παιδαγωγικής Σχολής Φλώρινας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Το ερευνητικό μέρος πραγματοποιήθηκε στο 5 ο Νηπιαγωγείο Φλώρινας κατά το ακαδημαϊκό έτος Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή κύριο Μπράτιτση Θαρρενό για την εμπιστοσύνη, την καθοδήγηση και τη βοήθειά του καθ όλη τη διάρκεια διεκπεραίωσης της παρούσας πτυχιακής εργασίας. Τον ευχαριστώ θερμά για τις γνώσεις που μου παρείχε, αλλά και το αμείωτο ενδιαφέρον και τη συμπαράστασή του τόσο για την εκτέλεση του ερευνητικού μέρους όσο και κατά τη συγγραφή και την ανατροφοδότηση της εργασίας. Τέλος, θα ήθελα να τον ευχαριστήσω για την ψυχολογική και ηθική υποστήριξη που μου προσέφερε. Ιδιαίτερες ευχαριστίες θα ήθελα να απευθύνω στον Β Βαθμολογητή κύριο Τάτση Κωνσταντίνο για τη βοήθειά του, το ενδιαφέρον του και το χρόνο που μου αφιέρωσε για το ερευνητικό και συγγραφικό μέρος της παρούσας πτυχιακής εργασίας. Τον ευχαριστώ επίσης για την ηθική συμπαράσταση καθ όλη τη διάρκεια του έτους. Ευχαριστίες θα ήθελα να απευθύνω στην κυρία Τσιάφκα Σοφία, διευθύντρια του 5 ου Νηπιαγωγείου Φλώρινας, για την ευκαιρία που μου έδωσε να πραγματοποιήσω το ερευνητικό κομμάτι της εργασίας στο προαναφερθέν νηπιαγωγείο και να συνεργαστώ με τα παιδιά του τμήματος που διεύθυνε. Ευχαριστώ θερμά τη φίλη και συμφοιτήτριά μου Παναγιώτα Δημητράκη για την αμέριστη βοήθεια που μου προσέφερε. Η βοήθειά της ήταν ουσιαστική και κυρίως ευρηματική στο στάδιο της χάρτινης κατασκευής. Την ευχαριστώ επίσης για τη συμμετοχή της στο ερευνητικό κομμάτι της εργασίας, όπου πραγματοποίησε τη βιντεοσκόπηση και τη λήψη φωτογραφιών με υπευθυνότητα και συνέπεια. Σημαντική επίσης είναι η ψυχολογική στήριξη που μου προσέφερε. Θέλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τους γονείς μου Χριστόφορο και Σβετλάνα, την αδελφή μου Ευθυμία και το σύζυγό μου Δημήτρη που ήταν δίπλα µου σε όλη αυτή την προσπάθεια παρέχοντας απεριόριστη και αληθινή αγάπη, κατανόηση και ψυχολογική υποστήριξη. 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ... 4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Γεωμετρική σκέψη Η έννοια της γωνίας Ο χρόνος ως μαθηματική έννοια ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Ο χώρος, ο χρόνος και ο ρυθμός στα πλαίσια της μουσικής Ο χρόνος Ο χώρος Ο ρυθμός Μουσικές αξίες Οι Μουσικοπαιδαγωγικές Μέθοδοι των Emile Jaques - Dalcroze και Carl Orff ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ Λογισμικό Scratch Περιγραφή του Προγράμματος Πρώτο στάδιο Δεύτερο στάδιο Τρίτο στάδιο

6 Τέταρτο στάδιο ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ερευνητικά Εργαλεία Παρατήρηση, Βιντεοσκόπηση Φύλλα Εργασίας Υλικό ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Αναλυτική παρουσίαση της πορείας διδασκαλίας Απαντήσεις ερευνητικών ερωτημάτων ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο τομέας των Μαθηματικών είναι ένας από τους γνωστικούς τομείς, στους οποίους ο επιστημονικός τρόπος σκέψης είχε πραγματικά θετικά αποτελέσματα. Τα περισσότερα και κυριότερα βοηθήματα στον τομέα αυτό χρησιμοποιούν τις έννοιες της παρατήρησης και εξερεύνησης, όπως η επιστημονική μεθοδολογία και, κατά τη διδασκαλία, περιλαμβάνουν όρους όπως ανακάλυψη, δόμηση και ανάλυση του προβλήματος (Κουτσουβάνου & Αρβανίτη Παπαδοπούλου, 2008, σ. 285). Τα παιδιά είναι πραγματικά προνομιούχα στον τομέα αυτό, γιατί μπορούν να δουν τις μαθηματικές έννοιες από πολλές πλευρές και σε βάθος, σύμφωνα με τις σύγχρονες προσεγγίσεις στη διδασκαλία. Τα Μαθηματικά δεν είναι παρά ένας άλλος τρόπος γραφής, ο οποίος βασίζεται σε μια διεθνή, συγκεκριμένη ιδέα και όχι σε μια ηχητική βάση, όπως συμβαίνει με τη γλώσσα. Το να μαθαίνουμε να χειριζόμαστε τους αριθμούς, σημαίνει ότι μαθαίνουμε να χειριζόμαστε και να βλέπουμε τις σχέσεις με συγκεκριμένα αντικείμενα. Καθώς τα παιδιά εξασκούνται να χειρίζονται τους αριθμούς προοδευτικά, μαθαίνουν ότι οι αριθμοί δεν είναι παρά σύντομοι τρόποι και συμβολισμοί για να αντιλαμβάνονται και να δρουν πάνω στην πραγματικότητα (Κουτσουβάνου & Αρβανίτη Παπαδοπούλου, 2008, σ. 285). Οι τελευταίες έρευνες για τα Μαθηματικά και τη διδασκαλία τους καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα μαθηματικά δεν είναι ένα σύνολο δεξιοτήτων και διαδικασιών, που πρέπει να αποκτήσουν τα παιδιά, αλλά ένας τρόπος να σκέπτονται για τις σχέσεις ανάμεσα σε μαθηματικές οντότητες και μεταξύ μαθηματικών διατυπώσεων και περιστάσεων, που αφορούν ποσότητες, σχέσεις και μοτίβα (Κουτσουβάνου & Αρβανίτη Παπαδοπούλου, 2008, σ. 285). Η μουσική είναι μια δημιουργία του ανθρώπου, που έχει σαν υλικό της τον ήχο. Φυσικά, για να μεταμορφωθεί η σύνθεση των ήχων σε μουσική, χρειάζεται η οργάνωσή τους αλλά και το απαραίτητο στοιχείο της πρόθεσης και της σκοπιμότητας (Παπανικολάου, 2009 ). Ο ήχος μεταδίδεται με τα ηχητικά κύματα, που προκαλούνται: από τις παλμικές δονήσεις διαφόρων ηχογόνων αντικειμένων. Αυτά χτυπούν πάνω μας και διεγείρουν το νευρικό σύστημα και το αισθητήριο της ακοής, προκαλώντας στο σώμα μας μια κίνηση, αντίδραση (Παπανικολάου, 2009). 7

8 Αφήνοντας ελεύθερο τον εαυτό μας στο άκουσμα μιας μουσικής, όλοι έχουμε νιώσει την τάση να κινηθούμε, να περπατήσουμε, να χορέψουμε ή να ζωγραφίσουμε. Ειδικότερα για το παιδί, δράση σημαίνει κίνηση. Παρατηρούμε συχνά τα παιδιά να μεταφέρουν αυθόρμητα τους ήχους σε κίνηση. Αυτό συμβαίνει γιατί αντιλαμβανόμαστε τα ηχητικά φαινόμενα σαν κινητικά φαινόμενα (Σαμαραγδά- Τσιαντζή, 1998, σ.216). Στις περισσότερες εμπειρίες με το περιβάλλον υπάρχει κίνηση, η οποία είναι για το παιδί σημαντική μορφή έκφρασης, εξωτερίκευσης των συναισθημάτων του αλλά και μάθησης. Κατά συνέπεια, ο έλεγχος του σώματος και η κινητική καλλιέργεια θα το βοηθήσουν να κατανοήσει πιο εύκολα το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει (Παπανικολάου, 2009). Σκοπός της μουσικής είναι η χαρά που δίνει στο παιδί. Γι αυτό η έμφαση πρέπει να δίνεται στο παιδί και όχι στο δάσκαλο, στη χαρά και όχι στην επιδεξιότητα, στη διαδικασία και όχι στο προϊόν (Παπαζαρής, 1991, σ ; Τσουμάνης, 1995, σ ). Συγκεκριμένα, η Μουσικοκινητική αγωγή είναι ο δρόμος που μπορεί: να βοηθήσει το παιδί να γνωρίσει και να βιώσει το ρυθμό και τα άλλα στοιχεία της μουσικής, να το ωθήσει να κινηθεί ελεύθερα, απομακρύνοντας το από τις μηχανικές κινήσεις και την παθητική μίμηση, να το ελευθερώσει εσωτερικά, ώστε να μπορέσει να εξωτερικεύσει τα συναισθήματα που του προκαλεί η ακρόαση ήχων ή μουσικής, να το παροτρύνει να αναπτύξει τη μουσικότητα και τη μουσική φαντασία, να το βοηθήσει να αναπτύξει τις κινητικές του δεξιότητες, απαραίτητες στο παίξιμο των διαφόρων οργάνων, να το προτρέψει να ανακαλύψει τις δημιουργικές του ικανότητες, ώστε να εκφραστεί ελεύθερα με ποικίλους τρόπους (Παπανικολάου, 2009). Η μουσική λοιπόν και ο ήχος γενικότερα λειτουργούν ιδιαίτερα βοηθητικά στην εκτέλεση μιας κίνησης, αλλά ταυτοχρόνως και η κίνηση λειτουργεί βοηθητικά στην κατανόηση της μουσικής και των διαφόρων μουσικών εννοιών. Επομένως, η Μουσικοκινητική Αγωγή είναι ο τομέας της Μουσικής Παιδαγωγικής που συντελεί στη γνωριμία με τη μουσική, μέσω της κίνησης και των αισθήσεων. Μια τέτοια 8

9 αγωγή, όπως έλεγαν οι Dalcroze και Orff, που έθεσαν το θεμέλια της ρυθμικής και μουσικοκινητικής αγωγής, απευθύνεται στον άνθρωπο σαν ψυχικό, σωματικό και πνευματικό σύνολο (Παπανικολάου, 2009). Η χρήση των υπολογιστών στην εκπαιδευτική διαδικασία εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς. Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, νέα εργαλεία μάθησης προσανατολισμένα στο μαθητή εισάγονται στις σχολικές τάξεις, προσφέροντας εκπαιδευτικές εμπειρίες που μεταβάλλουν τον μαθητή από απλό δέκτη γνώσης σε άτομο με ενεργό συμμετοχή στην εκπαίδευσή του. Ειδικότερα, σε ότι αφορά την Πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η εισαγωγή της πληροφορικής αποκτά όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον και εδραιώνεται μέσα από τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών που επιβάλλουν τη χρήση του υπολογιστή ως υποστηρικτικό εργαλείο μάθησης και εμπέδωσης των γνώσεων που παρέχει η παραδοσιακή διδασκαλία. Με την εισαγωγή της πληροφορικής στο Νηπιαγωγείο επιτυγχάνεται η εξοικείωση των μαθητών με τις βασικές λειτουργίες του υπολογιστή καθώς έρχονται σε μια πρώτη επαφή με τη χρήση του ως εποπτικού μέσου διδασκαλίας, ως γνωστικού - διερευνητικού εργαλείου και ως εργαλείου επικοινωνίας και αναζήτησης πληροφοριών στο πλαίσιο των καθημερινών σχολικών τους δραστηριοτήτων με τη χρήση κατάλληλου λογισμικού. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να εξετασθεί εάν και κατά πόσο η μουσική και οι νέες τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση της μαθηματικής έννοιας της γωνίας. Οι μέθοδοι μέτρησης του ανοίγματος της γωνίας βασίζονται: α) στη διαίρεση των τριών ομόκεντρων κύκλων και στις ρυθμικές μουσικές αξίες που απεικονίζονται στη χάρτινη κατασκευή (ειδικά σχεδιασμένη για τις ανάγκες της έρευνας) μέσω βιωματικής μάθησης και ενεργή συμμετοχή των παιδιών, και β) στην οπτική ανατροφοδότηση μέσω της εφαρμογής στο λογισμικού Scratch. Η μέθοδος της παρατήρησης και της βιντεοσκόπησης καθώς και τα φύλλα εργασίας που σχεδιάστηκαν για τις ανάγκες της παρούσας εργασίας αποτέλεσαν απαραίτητα συστατικά για τη διεξαγωγή των αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων. 9

10 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Κάθε θεωρία για τη μάθηση στηρίζεται σε ορισμένες προϋποθέσεις και αρχές για τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει ο άνθρωπος. Η μάθηση είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας στην οποία εμπλέκονται εμπειρίες και ερεθίσματα από το περιβάλλον, καθώς και ορισμένες νοητικές διεργασίες (Μακρίδου-Μπούσιου, 2005, σ. 3). Η μάθηση που πρέπει να αποτελεί τον κύριο στόχο και τη βασική επιδίωξη κάθε διδασκαλίας έχει γίνει αντικείμενο μελέτης από πολλούς διεθνώς αναγνωρισμένους επιστήμονες. Ο βιολόγος, ψυχολόγος και επιστημολόγος Jean Piaget ήταν περισσότερο γενετικός και εξελικτικός ψυχολόγος παρά θεωρητικός της μάθησης, καθώς δεν ασχολήθηκε συστηματικά με μαθησιακά εκπαιδευτικά θέματα. Στόχος τους ήταν να ειδικευτεί στην «καθολική γνώση» ερμηνεύοντας επιστημονικά φιλοσοφικά προβλήματα. Η θεωρία του για τη γένεση της νοημοσύνης είναι η πιο ολοκληρωμένη και συνεκτική θεωρία μέχρι σήμερα (Μακρίδου-Μπούσιου, 2005, σ. 29). Ο Piaget περιγράφει την ανάπτυξη της λογικής σκέψης του παιδιού ως μια εξελικτική διαδικασία που διαμορφώνεται μέσα από διαφορετικά στάδια. Τα στάδια αυτά προσδιορίζονται χρονολογικά: α) μέχρι 2 ετών το αισθησιοκινητικό στάδιο, β) από 2 έως 7 ετών το στάδιο της προλογικής σκέψης, γ) από 7 έως 12 ετών το στάδιο των συγκεκριμένων πράξεων και δ) από 12 ετών το στάδιο των λογικών τυπικών πράξεων (Μαυρόπουλος, 2004, σσ ). Βασικές έννοιες στη θεωρία του Piaget αποτελούν η αφομοίωση, η συμμόρφωση, η προσαρμογή και το σχήμα. Η αφομοίωση είναι η ενέργεια του οργανισμού να ενσωματώσει μια νέα κατάσταση σε αυτά που ήδη γνωρίζει. Η συμμόρφωση είναι η ενέργεια του οργανισμού για την επίτευξη ενός σκοπού σύμφωνα με τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Η προσαρμογή είναι βιολογική αρχή και είναι η συνισταμένη της αφομοίωσης συμμόρφωσης. Το σχήμα αποτελεί τη μονάδα μάθησης: η προσαρμογή με τη χρησιμοποίηση της αφομοίωσης και της συμμόρφωσης ύστερα από μια σειρά δραστηριοτήτων (Μακρίδου-Μπούσιου, 2005, σσ ). O Piaget διακρίνει τρία είδη γνώσεων: Την κοινωνική, τη φυσική και τη λογικομαθηματική. Η κοινωνική γνώση μεταδίδεται από τον ενήλικα. Η φυσική γνώση προέρχεται από τις φυσικές ιδιότητες των αντικειμένων. Το παιδί για να ανακαλύψει τις φυσικές ιδιότητες των αντικειμένων πρέπει να ενεργήσει πάνω σε 10

11 αυτά και να ανακαλύψει τις αντιδράσεις τους στις ενέργειές του. Σημαντικό μέρος της διαδικασίας συγκράτησης της φυσικής γνώσης είναι η απλή αφαίρεση. Η φυσική γνώση συγκροτείται μέσα σε ένα λογικομαθηματικό πλαίσιο. Η λογικομαθηματική γνώση δημιουργείται με τη σκεπτόμενη αφαίρεση και έχει ως πηγή το ίδιο το υποκείμενο. Στη σκεπτόμενη αφαίρεση το παιδί δημιουργεί και εισάγει σχέσεις ανάμεσα στα πράγματα. Τα χαρακτηριστικά της λογικομαθηματικής γνώσης είναι τα ακόλουθα: Δε διδάσκεται γιατί δομείται από τις σχέσεις που το παιδί βρίσκει ανάμεσα στα αντικείμενα. Κάθε μεταγενέστερη σχέση που δημιουργεί είναι μια σχέση ανάμεσα στις σχέσεις που είχε δημιουργήσει. Όταν την αφήσουν να αναπτυχθεί μόνη ή ενθαρρύνουν το παιδί να είναι περίεργο και άγρυπνο σε σχέση με το περιβάλλον του, θα αναπτυχθεί προς περισσότερο λογικομαθηματική σχέση. Όταν συγκροτηθεί μία φορά, ποτέ δε λησμονείται (Κασιμάτη, 2003). Όπως επισημαίνει ο Piaget οι καινούριες μέθοδοι, οι μέθοδοι της δραστηριότητας πρέπει να επιμένουν στη σχέση των παιδιών μεταξύ τους. Η ομαδική εργασία, η έρευνα από κοινού, η αυτοδιακυβέρνηση κλπ, συνεπάγονται τη συνεργασία σε όλους τους πνευματικούς και ηθικούς τομείς. Μόνο μια παιδαγωγική που βασίζεται στις κοινωνικές σχέσεις θα επιτρέψει να αναπτυχθούν οι υγιείς ηθικές και διεθνείς στάσεις (Piaget, 2000, σ. 144). Σύμφωνα με τη θεωρία του Lev Vygotsky η κοινωνική αλληλεπίδραση διαδραματίζει έναν θεμελιώδη ρόλο στην ανάπτυξη της γνώσης. Κάθε λειτουργία στην πολιτιστική ανάπτυξη του παιδιού εμφανίζεται δύο φορές: κατ αρχάς, στο κοινωνικό επίπεδο, και κατόπιν σε ατομικό επίπεδο, δηλαδή μια φορά μεταξύ των ανθρώπων και έπειτα μέσα στο μυαλό του παιδιού. Όλες οι λειτουργίες υψηλού επιπέδου που χαρακτηρίζουν ένα άτομο πηγάζουν και εδράζονται στις σχέσεις που έχει αναπτύξει αυτό το άτομο με τον κοινωνικό του περίγυρο (Ντολιοπούλου, 2001, σ. 97). Μια δεύτερη πτυχή της θεωρίας του Vygotsky είναι η ιδέα ότι η δυνατότητα για τη γνωστική ανάπτυξη εξαρτάται από τη «ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης», ένα επίπεδο ανάπτυξης που επιτυγχάνεται όταν συμμετέχουν τα παιδιά σε ομαδικές δραστηριότητες (Ντολιοπούλου, 2001, σσ ). Την προσδιορίζει ως την απόσταση μεταξύ του κατεχόμενου επιπέδου ανάπτυξης, όπως αυτό το επίπεδο ανάπτυξης προσδιορίζεται από την ανεξάρτητη ατομική επίλυση προβλημάτων, και 11

12 το επίπεδο της εν δυνάμει ανάπτυξης, όπως προσδιορίζεται από την ικανότητα του ατόμου να επιλύει προβλήματα υπό την καθοδήγηση ενηλίκων ή μέσα από τη συνεργασία με ικανότερους συνομηλίκους. Η πλήρης ανάπτυξη της ζώνης επικείμενης ανάπτυξης εξαρτάται από την κοινωνική αλληλεπίδραση (Μακρίδου- Μπούσιου, 2005, σσ ). Ο J. Bruner πρότεινε ως βασική θεωρία για τη μάθηση, την ανακαλυπτική μάθηση. Οι μαθητές ανακαλύπτουν τη γνώση (κανόνες, αρχές, ανάπτυξη δεξιοτήτων) μέσα από ανακαλυπτικές διαδικασίες - με το πείραμα, τη δοκιμή, την επαλήθευση ή τη διάψευση. Η σταδιακή ανακάλυψη των εσωτερικών δομών, αρχών και νόμων που διέπουν ένα φαινόμενο συντελούν στη βαθύτερη κατανόησή του από το μαθητή. Ο μαθητευόμενος, προκειμένου να κατανοεί τις πληροφορίες και να αναπτύσσεται γνωστικά, οικοδομεί: α) έμπρακτες αναπαραστάσεις, που σχετίζονται με την εκτέλεση δράσεων (μικρές ηλικίες), β) εικονικές αναπαραστάσεις, αντιστοιχούν σε δομές χώρου και είναι ανεξάρτητες της δράσης, αποτελούν εσωτερικές νοητικές εικόνες, γ) συμβολικές αναπαραστάσεις, είναι η αναπαράσταση σχέσεων με αφηρημένα σύμβολα, με δυνατότητα διαφόρων συσχετισμών και διατύπωσης θεωριών. Σύμφωνα με τον Bruner αυτά που ανακαλύπτουν οι μαθητές με τις; Δικές τους εξερευνήσεις είναι πιο χρήσιμη και πιο διαρκής γνώση από την απομνημόνευση. Ο εκπαιδευτικός καλείται να δημιουργεί συνθήκες κατά τις οποίες θα καλλιεργείται και θα αυξάνεται η ανακάλυψη (Μακρίδου-Μπούσιου, 2005, σσ ). Όλα αυτά βέβαια δε σημαίνουν ότι η ανακάλυψη είναι ο μόνος τρόπος για μάθηση. Εκείνο που υποστηρίζει ο Bruner είναι ότι με την προσπάθεια για ανακάλυψη ο μαθητής κατανοεί τη λογική και τη δομή ενός αντικειμένου μάθησης και του τρόπου με τον οποίο εργαζόμαστε για να αποκτήσουμε γνώση του κόσμου (Μακρίδου-Μπούσιου, 2005, σ. 41). Η εποικοδομητική προσέγγιση ή αλλιώς εποικοδομισμός, ή δομητισμός ή κονστρουκτιβισμός, είναι μια επιστημολογική θεωρία για τη φύση της μάθησης, για το πώς σχηματίζεται και μετασχηματίζεται στο νου η κατανόηση της πραγματικότητας. Η εποικοδομητική προσέγγιση διακηρύσσει ότι οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν, να κατασκευάσουν μόνοι τους τη γνώση τους. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, όλη η γνώση κατασκευάζεται ως αποτέλεσμα γνωστικών διεργασιών μέσα στον ανθρώπινο νου. Τα παιδιά κατασκευάζουν τα νοήματα στην πορεία της μάθησης. Έτσι, η γνώση οικοδομείται με βάση τις αναπαραστάσεις και την εμπειρία (Ματσαγγούρας, 2004, σ. 58). 12

13 2.1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Οι βασικές μαθηματικές έννοιες είναι απαραίτητες, όχι μόνο στους ενήλικες, αλλά και στα παιδιά. Τα βοηθούν να αντιληφθούν το χώρο στον οποίο κινούνται, τα πρότυπα σχέσεων που αναπτύσσονται σ αυτόν, να συγκρίνουν τα αντικείμενα και να βρουν τις σχέσεις που υπάρχουν ανάμεσά τους, να τα ταξινομήσουν σε κατηγορίες, να τα αντιστοιχίσουν, να τα μετρήσουν, να συνδυάσουν σχέσεις και καταστάσεις, να κάνουν πράξεις, και να κατανοήσουν τις ευρύτερες μαθηματικές έννοιες που θα τους είναι χρήσιμες σε όλη τους τη ζωή. Η οικοδόμηση των μαθηματικών εννοιών αρχίζει νωρίς, από την προσχολική ηλικία. Τα τελευταία παιδαγωγικά και επιστημονικά πορίσματα και η είσοδος των ηλεκτρονικών υπολογιστών στα σχολεία επέβαλαν αναθεώρηση του τρόπου διδασκαλίας και τη χρήση νέων μεθόδων. Στο παρελθόν είχε δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στα ονόματα, στη σειρά των αριθμών, στη γραφή των συμβόλων και στην απομνημόνευση κανόνων, αγνοώντας την ψυχολογία και τις ανάγκες του παιδιού. Σήμερα, οι νηπιαγωγοί επιλέγοντας την παιδοκεντρική μέθοδο διδασκαλίας καθοδηγούν διακριτικά το παιδί και επεμβαίνουν μόνο όταν τους ζητηθεί. Το παροτρύνουν να παρατηρεί, να αυτενεργεί, να πειραματίζεται, να εκφράζεται. Το νήπιο με τη βοήθεια κατάλληλα επιλεγμένου υλικού και ειδικών παιδευτικών διαδικασιών, παρατηρεί, εξερευνά, ενισχύει τη μαθηματική του σκέψη και οδηγείται στη διεξαγωγή κανόνων (Τσολάκη, 2001, σ ). Αν σκεφτούμε, ακόμη, ότι οι μαθηματικοί στόχοι είναι οι εξής: α) να αναπτύξουν τα παιδιά τη νοητική δυνατότητα να αντιμετωπίζουν με ευχέρεια και αποτελεσματικότητα περιστάσεις που απαιτούν αριθμητικούς υπολογισμούς και β) να καλλιεργούν τα παιδιά τη μαθηματική τους σκέψη και το συλλογισμό, τότε θα βρούμε μία ακόμη διαφοροποίηση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, και θα καταλήξουμε στο ίδιο ακόλουθο συμπέρασμα. Στο παρελθόν, η μεγαλύτερη έμφαση δινόταν στον πρώτο στόχο, δηλαδή στις αριθμητικές πράξεις, στην ευκολία των υπολογισμών. Απεναντίας, σήμερα το βάρος πέφτει στο δεύτερο στόχο, δηλαδή στην ανάπτυξη της μαθηματικής σκέψης (Κουτσουβάνου & Αρβανίτη Παπαδοπούλου, 2008, σ. 241). 13

14 Σύμφωνα με τον ισχύοντα Οδηγό Νηπιαγωγού (Δαφέρμου, Κουλούρη, Μπασαγιάννη, 2007, σσ ), οι επιδιώξεις που καλούνται να επιτύχουν τα παιδιά στο νηπιαγωγείο είναι οι εξής: α) να ομαδοποιούν, να διατάσσουν, να σειροθετούν και να ταξινομούν, β) να κάνουν αντιστοιχίσεις, γ) να συγκεντρώνουν, να οργανώνουν και να επεξεργάζονται δεδομένα, δ) να αριθμούν, να απαριθμούν και να μετρούν, ε) να αντιλαμβάνονται τη θέση των αντικειμένων αλλά και του εαυτού τους στο χώρο και να προσανατολίζονται σε αυτόν, να αναγνωρίζουν τα σχήματα και τις σχετικές τους θέσεις στο χώρο και να αντιλαμβάνονται τις ιδιότητές τους, στ) να κάνουν μετρήσεις, εκτιμήσεις, ζ) να διατυπώνουν και να ελέγχουν υποθέσεις, να επιλύουν προβλήματα χρησιμοποιώντας και τη σύγχρονη τεχνολογία. Ακολούθως, προκύπτει το συμπέρασμα ότι στο νηπιαγωγείο, το μικρό παιδί πρέπει να εισάγεται βαθμιαία στις βασικές προμαθηματικές έννοιες και διαδικασίες, χωρίς πίεση και ζημιογόνες προσπάθειες. Για να αναπτύξουμε στα παιδιά αυτής της ηλικίας την όρεξη για «ζωντανά» μαθηματικά θα πρέπει να βρούμε καταστάσεις από τη ζωή του παιδιού που θα του επιτρέπουν να θέτει και να επιλύει προβλήματα. Όμως, η επίλυση προβλημάτων προϋποθέτει ότι το παιδί θα μπορεί να σκέφτεται και να κάνει κάποιους λογικούς συλλογισμούς. Τα μοναδικά μέσα που διαθέτει το παιδί αυτής της ηλικίας είναι η συμβολική λειτουργία και η κίνηση, η δράση, η ίδια του η δραστηριότητα. Με τη μέθοδο της δοκιμής και του λάθους το βοηθάμε προοδευτικά να συνειδητοποιήσει κάποιες πρώτες σχέσεις, προετοιμάζοντας έτσι τη λογικομαθηματική σκέψη, η κατάκτηση της οποίας θα ολοκληρωθεί πολύ αργότερα (Κακανά, 1994, σ. 94) Γεωμετρική σκέψη Ο προσανατολισμός των ερευνών που σχετίζεται με τις γεωμετρικές έννοιες και την ανάπτυξη γεωμετρικής σκέψης, άντλησε σημαντικά στοιχεία από τη θεωρητική προσέγγιση των Van Hiele. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή η αντίληψη των γεωμετρικών αντικειμένων ακολουθεί διαφορετικά στάδια που προσδιορίζονται με βάση τα χαρακτηριστικά της εσωτερικής οργάνωσης της γεωμετρίας. Το μοντέλο Van Hiele αναλύει την πορεία της γεωμετρικής σκέψης σε 5 επίπεδα ή στάδια. Στο πρώτο επίπεδο αναγνωρίζουν οπτικά τα σχήματα ως όλον χωρίς να αντιλαμβάνονται τα επιμέρους χαρακτηριστικά και ιδιότητες. Στο δεύτερο επίπεδο η ολιστική αυτή αντίληψη συνοδεύεται από ανάλυση σε μέρη και αντίληψη των ιδιοτήτων του 14

15 σχήματος, τις οποίες τα παιδιά αντιλαμβάνονται και είναι σε θέση να περιγράψουν. Στο τρίτο επίπεδο που είναι πιο ανεπτυγμένο, οι μαθητές μπορούν να διατάξουν τα σχήματα με βάση τις ιδιότητες και τις μεταξύ τους σχέσεις, ενώ στο τέταρτο επίπεδο είναι σε θέση να εξάγουν συμπεράσματα για ιδιότητες και σχέσεις με παραγωγικούς λογισμούς. Τέλος, στο πέμπτο επίπεδο, είναι σε θέση να αντιληφθούν την αυστηρότητα της γεωμετρίας και να λειτουργήσουν μέσα στο αξιωματικό σύστημα. Τα στάδια Van Hiele δε συνδέονται με την ηλικία, αλλά με την ενασχόληση ή την εμπειρία του ατόμου με τα γεωμετρικά αντικείμενα. Για το λόγο αυτό το στάδιο στο οποίο βρίσκεται ένα άτομο αναφορικά με κάποια γεωμετρική έννοια δε σχετίζεται με τα χρόνια του. Επιπλέον, σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή, για να προχωρήσει ο μαθητής σε ένα στάδιο θα χρειαστεί να έχει περάσει από το προηγούμενο. Αναφορικά με τα σχήματα, οι Clements et al. (1997) συγκέντρωσαν συστηματικά στοιχεία από παιδιά προσχολικής ηλικίας σε τρεις ομάδες (4, 5 και 6 χρόνων). Η γενικότερη εικόνα που αποτυπώνεται είναι ότι τα μεγαλύτερα παιδιά αναγνωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια και τεκμηρίωση τα γεωμετρικά σχήματα κύκλο, τετράγωνο, ορθογώνιο, ρόμβο και έλλειψη. Για τα παιδιά της έρευνας το πιο απλό στη διάκριση σχήμα ήταν ο κύκλος (περίπου 95%), τον οποίο ένα σημαντικό μέρος των μικρότερων παιδιών συγχέουν με την έλλειψη ή άλλα καμπύλα σχήματα. Τα περισσότερα παιδιά εξηγούν τις επιλογές τους με όρους οπτικής αναγνώρισης όπως «είναι στρογγυλό», «δεν έχει γραμμές», αλλά δεν μπορούν να δώσουν πιο ακριβείς ιδιότητες (Τζεκάκη, 2007, σσ ) Η έννοια της γωνίας Η γωνία αποτελεί μια πολύπλευρη αλλά ταυτόχρονα και μια από τις σημαντικότερες έννοιες που διδάσκονται οι μαθητές στα Μαθηματικά. Οι τρόποι με τους οποίους μία γωνία γίνεται αντιληπτή ποικίλουν: α) Το τμήμα του επιπέδου που περικλείεται μεταξύ δύο ημιευθειών (στατικός ορισμός), β) Ένα ζεύγος ημιευθειών με ένα κοινό σημείο τομής (στατικός ορισμός) και γ) Η στροφή δύο ευθειών γύρω από ένα σημείο (δυναμικός ορισμός) (Ζαχάρος, 2006, σ. 198). Στην Ευκλείδεια Γεωμετρία, γωνία είναι το γεωμετρικό σχήμα που αποτελείται από δύο ημιευθείες με κοινή αρχή. Οι ημιευθείες λέγονται πλευρές της γωνίας και η κοινή τους αρχή κορυφή της γωνίας (Θωμαϊδης & Πούλος, 2000, σ. 42). 15

16 Η γωνία είναι ένα πολύ σημαντικό και δύσκολο κομμάτι της γεωμετρίας. Αντιστοιχεί σε μια έννοια διαισθητική, σε ελεύθερη μορφή, αλλά με πολλές δυσκολίες στο μαθηματικό προσδιορισμό και στη διατύπωσή της, η οποία πρέπει πάντα να τίθεται σε ένα ανώτερο εννοιολογικό πλαίσιο. Οι δυσκολίες αυτές οδηγούν σε αντίστοιχες δυσκολίες κατανόησης στα παιδιά (Καφούση & Σκουμπουρδή, 2010, σ. 117). Τα παιδιά έχουν άτυπες γνώσεις για τις γωνίες και σε ηλικία 5 ετών μπορούν να αντιστοιχίζουν γωνίες μεταξύ τους σε σχετικές δραστηριότητες. Μέσα από πειραματικές καταστάσεις τα παιδιά νηπιαγωγείου αναγνωρίζουν ίσες και άνισες γωνίες (Καφούση & Σκουμπουρδή, 2010, σ ). Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας χρησιμοποιούν τις γωνίες διαισθητικά, καθώς έχουν πολλές λανθασμένες αντιλήψεις σχετικά με αυτές. Οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το τι είναι γωνία ποικίλλουν και συνδέονται με: ένα σχήμα, μια κατεύθυνση, μια πλευρά ενός σχήματος, μια κεκλιμένη γραμμή, έναν προσανατολισμό, μια στροφή, μια καμπή και ένωση δύο γραμμών. Η γωνία και η μέτρησή της, για τις μικρές εκπαιδευτικές ηλικίες, είναι έννοιες δύσκολες στην κατανόησή τους (Καφούση & Σκουμπουρδή, 2010, σ. 118). Έρευνες σε βιωματικές εμπειρίες και δυναμικές παραστάσεις για την κατανόηση, δείχνουν ότι τα παιδιά αποδίδουν διαφορετικά νοήματα σε κάθε κατάσταση (στροφή, διαδρομή, σημείο συνάντησης, κτλ), και κατά συνέπεια δε γενικεύουν και δεν αφαιρούν την αντίστοιχη γεωμετρική έννοια. Αντίστοιχα, οι Mitchelmore και White (1996) έδειξαν ότι σε παιδιά από 8 έως 10 ετών τα διαφορετικά περιεχόμενα μέσα στα οποία εμφανίζονται γωνίες δημιουργούν γι αυτές μια δυναμική αλλά και μια στατική αντίληψη, οι οποίες παραμένουν διαφορετικές και δεν επιτρέπουν στα παιδιά να αντιληφθούν τη γεωμετρική τους διάσταση. Με βάση τα ανωτέρω αποτελέσματα οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η κίνηση και η στροφή του σώματος δεν αποτελούν κατάλληλα μοντέλα για την κατανόηση της έννοιας της γωνίας (Τζεκάκη, 2007, σ. 170). Όσον αφορά στο μέγεθος των γωνιών, τα παιδιά εστιάζουν συνήθως την προσοχή τους: στο μήκος των ευθύγραμμων τμημάτων που δημιουργούν τις πλευρές της ή στο μήκος των ημιευθειών που συγκροτούν τη γωνία, στην περιοχή ή το εμβαδόν που εγκλείεται στην τριγωνική περιοχή που ορίζεται από τις πλευρές (Ζαχάρος, 2007, σ. 199), στην κλίση στο άνω μέρος του ευθύγραμμου τμήματος, 16

17 στην απόσταση ή στην εγγύτητα των δύο πλευρών και στον προσανατολισμό της γωνίας στο χώρο (Καφούση & Σκουμπουρδή, 2010, σ. 118). Οι μέθοδοι μέτρησης του ανοίγματος της γωνίας βασίζονται στη διαίρεση του κύκλου. Τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν έννοιες όπως ο χωρισμός σε τμήματα και η συνεχής επανάληψη της μονάδας για να κατανοήσουν τη μέτρηση της γωνίας. Συνεπώς, η μέτρηση της γωνίας είναι εξαιρετικά δύσκολη για μικρά παιδιά. Σχετικές έρευνες δείχνουν ότι οι διάφορες παρανοήσεις, όπως η δυσκολία αναγνώρισης της γωνίας όταν αλλάζει ο προσανατολισμός της, μειώνονται με το πέρασμα το χρόνου, ενώ άλλες όπως η επίδραση του μήκους του ευθυγράμμου τμήματος στη μέτρηση της γωνίας παραμένουν, και άλλες όπως η απόσταση ανάμεσα στα τελευταία σημεία των πλευρών ενισχύονται. Παρά τις δυσκολίες που προκαλεί η μέτρηση του ανοίγματος της γωνίας στα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι απαραίτητη η διδασκαλία της γιατί: α) τα παιδιά κάνουν άτυπη χρήση μετρήσεων γωνιών, β) η γνώση του μεγέθους της γωνίας είναι απαραίτητη στις δραστηριότητες με τα σχήματα και γ) με βάση τα ερευνητικά δεδομένα, τα παιδιά μικρής ηλικίας μπορούν να μάθουν με επιτυχία αυτές τις έννοιες. Κατά τη διδασκαλία της γωνίας πρέπει να συμπεριλαμβάνονται ποικίλες μαθηματικές ερμηνείες της γωνίας, όπως: α) η γωνία ως κίνηση (στη στροφή ή στην κυκλική κίνηση), β) η γωνία ως γεωμετρικό σχήμα (ο χώρος που περικλείεται σε δύο τεμνόμενες γραμμές), και γ) η γωνία ως μέτρηση (κάτι που περικλείει τα δύο παραπάνω). Σχετικά με τη στροφή και την περιστροφή, έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχει δυσκολία στην κατανόησής τους μέσα από την καθημερινή ζωή. Οι περισσότερες έρευνες έχουν εστιάσει στη χρήση της χελώνας (Logo) για να βοηθήσουν τα παιδιά να μαθηματικοποιήσουν τη φυσική τους δραστηριότητα. Σε αυτές τις παρεμβάσεις συνδυάζεται α) η στροφή ως κίνηση του σώματος του ίδιου του παιδιού και β) η απόδοση αριθμού για την πραγματοποίηση της σωστής στροφής από τη χελώνα (Καφούση & Σκουμπουρδή, 2010, σ. 135). Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η έννοια της γωνίας είναι δύσκολη, ωστόσο τα παιδιά μπορούν με ευκολία να αναγνωρίσουν ποια γεωμετρικά σχήματα έχουν γωνίες, μπορούν να διαχωρίσουν τις γωνίες διαφορετικών μεγεθών, και τέλος, μπορούν νοητικά να αναλύσουν ένα σχέδιο ανάλογα με τις ιδιότητες των πλευρών και των γωνιών του. Όλα τα παραπάνω επιτυγχάνονται όταν η διδασκαλία είναι 17

18 παιδοκεντρική, κατάλληλα προσαρμοσμένη στην ηλικία των παιδιών και ανταποκρίνεται στις δυνατότητές τους (Καφούση & Σκουμπουρδή, 2010, σ. 136) Ο χρόνος ως μαθηματική έννοια Ο χρόνος δεν αποτελεί από μόνος του μια μαθηματική έννοια. Η μέτρησή του όμως αποτελεί μια μαθηματική δραστηριότητα, αντίστοιχη με τις άλλες μετρήσεις. Σκοπός των μετρήσεων είναι η σύγκριση χρονικών διαστημάτων, όπως εξάλλου και των άλλων μεγεθών (Τζεκάκη, 1998, σ. 191). Ο χρόνος από μόνος του αποτελεί μια έννοια πολύ αφηρημένη και διακρίνεται σε α) αντικειμενικό, είναι ο μαθηματικός χρόνος, πάντοτε ο ίδιος, πχ μια ώρα διαρκεί 60 λεπτά και β) υποκειμενικό, είναι ο χρόνος που δημιουργεί η εντύπωση του καθενός (Τσολάκη, 2001, σ. 53). Η υποκειμενική εκτίμηση της χρονικής διάρκειας ενός γεγονότος ή μιας κατάστασης προκαλεί διαφορές και στις ατομικές εκτιμήσεις άλλοτε μία ώρα μας φαίνεται ότι περνάει πολύ αργά και άλλοτε πολύ γρήγορα, ανάλογα με το πόσο ενδιαφέρουσα είναι κάθε φορά η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε. Για αυτό το λόγο, απαιτείται μία ενιαία μονάδα μέτρησης του χρόνου. Με τον ίδιο υποκειμενικό τρόπο γίνεται η τοποθέτησή μας μέσα στο χρόνο, καθώς το «τώρα» του καθενός είναι διαφορετικό και άμεσα μεταβαλλόμενο. (Τζεκάκη, 1998, σ. 191). Παρόμοια αντίληψη για το χρόνο έχουν και τα παιδιά. Όπως επισημαίνουν οι Kammi και DeVries (1977), το παιδί διαμορφώνει την ικανότητα ανάπτυξης διαδοχικών σειρών στην αναπαράσταση του χρόνου βάσει σχέσεων, όπως οι σχέσεις αίτιο-αποτέλεσμα και μέσο-στόχος (π.χ. «πριν» από τη βροχή όλα είναι στεγνά, «μετά» τη βροχή όλα είναι βρεγμένα - για να αγοράσουμε μια σοκολάτα από το αυτόματο μηχάνημα «πρώτα» βάζουμε το κέρμα στη σχισμή, «μετά τραβάμε το μοχλό» και «τέλος» βγάζουμε τη σοκολάτα - «αν» αφήσεις το γυάλινο ποτήρι να πέσει πάνω στο τσιμέντο, «τότε» θα σπάσει) (Κουτσουβάνου & Αρβανίτη Παπαδοπούλου, 2008, σ. 257). Οι έννοιες χρόνου, διάρκειας, χρονικής διαδοχής και διάταξης, χρονικών συγκρίσεων, χρονικού προσδιορισμού των γεγονότων, καθώς και η συνειδητοποίηση σταθερών χρονικών σημείων αναφοράς γίνεται σε όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, μέσα από όλες τις δραστηριότητες. Ο ρόλος των διαφόρων ταμπλό, όπως των γενεθλίων, των εποχών, των ημερών της εβδομάδας, των καθηκόντων, κλπ. διαγράφεται σημαντικός στη συνειδητοποίηση και αντικειμενοποίηση του χρόνου, 18

19 καθώς και στην απόκτηση σταθερών χρονικών σημείων αναφορά, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως. Παράλληλα, η προσέγγιση των εννοιών χρόνου γίνεται μέσα από μετρήσεις και συγκρίσεις διαφόρων χρονικών διαστημάτων, χρησιμοποιώντας αρχικά αυθαίρετες μονάδες μέτρησης και αργότερα πιο συμβατικές (ρολόι, κλεψύδρα, μουσική) (Κακανά, 1994, σ. 95). Η έννοια του χρόνου δύσκολα κατανοείται από τα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Ωστόσο, τα παιδιά είναι σε θέση να κατανοήσουν τη χρονική ακολουθία και τη χρονική διάρκεια. Ορισμένες εμπειρίες βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν τα χρονικά διαστήματα, όπως α) Έναρξη και διακοπή μιας πράξης με ένα σύνθημα (Ντολιοπούλου, 2000, σ. 187; Τζώρτζη, 1996, σ. 59). Η εμπειρία αυτή βοηθάει τα παιδιά να κατανοήσουν τα χρονικά διαστήματα με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Τα αντικείμενα με τα οποία μπορούν να σηματοδοτήσουν την έναρξη ή τη διακοπή μιας πράξης είναι μουσικά όργανα, κασετόφωνο, κλεψύδρα, ξυπνητήρι, προγράμματα στον υπολογιστή κ.ά. β) Εμπειρία και περιγραφή της ταχύτητας της κίνησης. Αυτή η εμπειρία βοηθάει τα παιδιά να αντιληφθούν τις διαφορετικές ταχύτητες με τις οποίες κινούνται τα διάφορα αντικείμενα (π.χ. κούνιες, τρίκυκλα, κουνιστές καρέκλες, τραμπάλες κ.ά.), αλλά και να κινηθούν σύμφωνα με αυτές (π.χ. μπορούν να κινηθούν στο ρυθμό της μουσικής, να ρίξουν νερό στην κανάτα με διαφορετικές ταχύτητες κ.ά.) (Ντολιοπούλου, 2000, σ. 187). 2.2 ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Η Μουσική είναι τρόπος έκφρασης, είναι επικοινωνία, είναι μια γλώσσα, είναι τέχνη. Η Μουσική μεταδίδει συναισθήματα και διαθέσεις από τον δημιουργό στους αποδέκτες (Γρηγορίου, 1994, σσ.19-23). Μπορεί να τους κάνει να χαίρονται, να λυπούνται, να σκέφτονται, να θυμούνται καταστάσεις, να νιώθουν συναισθήματα που δεν περιγράφονται με λόγια (Μωραΐτη & Κουρκουρίκα, 2006, σ. 13). Για τα μικρά παιδιά η Μουσική είναι μια τέχνη δράσης, στην οποία αντιδρούν με μεγάλη χαρά και ευχαρίστηση, επειδή η μουσική και η κίνηση αποτελούν τις φυσικές και αυθόρμητες εκφράσεις τους. Τα πρώτα στάδια της μουσικής αγωγής 19

20 πρέπει να χαρακτηρίζονται από συγκεκριμένους και σαφείς στόχους, καθώς και κατάλληλες μεθόδους διδασκαλίας (Σέργη, 1995, σ. 83). Σύμφωνα με το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (2002, σσ ) «η Μουσική στο Νηπιαγωγείο σκοπεύει στην καλλιέργεια της αισθητικής ικανότητας και ευαισθησίας, στην κατανόηση και απόλαυση της μουσικής και στην απελευθέρωση της δημιουργικής ικανότητας των παιδιών. Κάθε παιδί φέρνει στο Νηπιαγωγείο τα δικά του μουσικά βιώματα, έχει τα δικά του ενδιαφέροντα και τις δικές του ικανότητες. Τονίζεται ότι όλα τα παιδιά έχουν μουσικές δυνατότητες και μπορούν να αναπτύξουν μουσικές ιδέες». «Μέσα από τις διαθεματικές δραστηριότητες μουσικής επιδιώκεται η βιωματική, η ενεργητική και η συνεργατική μάθηση. Για το σχεδιασμό τους λαμβάνονται υπόψη τα ενδιαφέρονται των παιδιών, οι επιθυμίες τους, οι κοινωνικές αξίες και κυρίως η ανάγκη να αποκτήσουν τα απαραίτητα εφόδια, αξίες και στάσεις, ώστε να μπορέσουν να ζήσουν δημιουργικά και ευτυχισμένα» (ΔΕΠΠΣ, 2002, σ. 590). Μουσικοί και μουσικοπαιδαγωγοί τονίζουν τη σημασία της μουσικής στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού. Η μουσική αγωγή όταν αρχίζει από την παιδική ηλικία δίνει στο παιδί τη δυνατότητα να αποκτήσει μουσικότητα, ευαισθησία και ικανότητα για ακρόαση και αισθητική εκτίμηση (Σέργη, 1995, σ. 4). Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την εισαγωγή των παιδιών στη μουσική παιδεία είναι το παιχνίδι, το οποίο ξεσηκώνει τα παιδιά και τους προκαλεί ενθουσιασμό. Η αξία των μουσικών παιχνιδιών είναι πολύ μεγάλη, γιατί συμβάλλουν με τον καλύτερο τρόπο στην ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού (Τσιαντζή, 1997, σ. 203; Χαραλάμπους, 2003, σ. 12, 2001, σ. 15). Το Νηπιαγωγείο είναι ο χώρος όπου τα παιδιά δέχονται την πρώτη επαφή με την οργανωμένη μουσική αγωγή. Η προσχολική ηλικία είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για να μυηθούν τα νήπια στα διάφορα είδη της μουσικής, γιατί τα παιδιά από τη φύση τους είναι δεκτικά σε διαφορετικά μουσικά ακούσματα (Παπαζαρής, 1991, σ. 109). Από πολύ νωρίς στα παιδιά παρατηρείται μια έμφυτη αίσθηση της μουσικής. Η αίσθηση αυτή εκδηλώνεται με ρυθμικές, κυρίως, κινήσεις του σώματος και φωνητικούς αυτοσχεδιασμούς (Σέργη, 1995, σ. 83). Στο Νηπιαγωγείο η Μουσική, όπως και τα υπόλοιπα μέσα έκφρασης και δημιουργίας που συνδέονται με τις τέχνες, δίνει την ευκαιρία στα παιδιά να αντιληφθούν την ομορφιά που υπάρχει στη ζωή και τη δυνατότητα να εκφράσουν την 20

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 10

Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 10 Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 10 ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΠΕΚΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Τι είναι Μαθηματικά; Ποια είναι η αξία τους καθημερινή ζωή ανάπτυξη λογικής σκέψης αισθητική αξία και διανοητική απόλαυση ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα»

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Φύλλο δασκάλου 1.1 Ένταξη δραστηριότητας στο πρόγραμμα σπουδών Τάξη: Ε και ΣΤ Δημοτικού. Γνωστικά αντικείμενα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον)

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ με τη βοήθεια του λογισμικού Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) Φυσική Β Λυκείου Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Νοέμβριος 2013 0 ΤΙΤΛΟΣ ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Μαρία Στρατογιαννάκου Βάσια Γαρταγάνη Ιδιωτικό Νηπιαγωγείο Ε.Κοκκώνη Ητεχνολογίακηανάπτυξητου παιδιού Τα παιδιά χρειάζονται τη διαμεσολάβηση νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

εύτερη διάλεξη. Η Γεωµετρία στα αναλυτικά προγράµµατα.

εύτερη διάλεξη. Η Γεωµετρία στα αναλυτικά προγράµµατα. εύτερη διάλεξη. Η στα αναλυτικά προγράµµατα. Η Ευκλείδεια αποτελούσε για χιλιάδες χρόνια µέρος της πνευµατικής καλλιέργειας των µορφωµένων ατόµων στο δυτικό κόσµο. Από τις αρχές του 20 ου αιώνα, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ; Εμμ. Νικολουδάκης Σχ. Σύμβουλος Μαθηματικών

Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ; Εμμ. Νικολουδάκης Σχ. Σύμβουλος Μαθηματικών Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ; Εμμ. Νικολουδάκης Σχ. Σύμβουλος Μαθηματικών Η Ευκλείδεια Γεωμετρία σε σχέση με Θεωρία van Hiele Οι τρεις κόσμοι του Tall

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Μαθηματικά Γ Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση της προϋπάρχουσας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παναγάκος Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Βασικοί Στόχοι ενός Προγράμματος Σπουδών Ένα πρόγραμμα σπουδών επιδιώκει να επιτύχει δύο

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α. Β ΦΑΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α. Β ΦΑΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α. Β ΦΑΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: «Χαράξεις με χάρακα και διαβήτη. Ορθές γωνίες» (Κεφάλαιο : 16 ο ) Σχολείο:

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Ομάδα Γ Βότσης Ευστάθιος Γιαζιτσής Παντελής Σπαής Αλέξανδρος Τάτσης Γεώργιος Προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αρχάριοι προγραμματιστές Εισαγωγή Προβλήματα Δυσκολίες Διδακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες Μαρία Καραβελάκη Αναλύτρια Εκπαιδευτικών Συστημάτων ΙΝΤΕ*LEARN Τεχνολογίες Αιχμής στην Εκπαιδευτική Πράξη, 4

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της εκπαίδευσης Σκοπός του δημοτικού σχολείου είναι η πολύπλευρη πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Ενότητα 3: Ρυθμική Αγωγή Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Γνωριμία με το Σύστημα Ρυθμικής Emil Jaques

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 184 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ιωάννου Στυλιανός Εκπαιδευτικός Μαθηματικός Β θμιας Εκπ/σης Παιδαγωγική αναζήτηση Η τριγωνομετρία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ-Β ΦΑΣΗ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΡΙΘΜΩΝ-19 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: 2 ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Επαναλαμβάνοντας το Ισόπλευρο Τρίγωνο με Δύο Κώδικες

Επαναλαμβάνοντας το Ισόπλευρο Τρίγωνο με Δύο Κώδικες Επαναλαμβάνοντας το Ισόπλευρο Τρίγωνο με Δύο Κώδικες Λουμπαρδιά Αγγελική 1, Ναστάκου Μαρία 2 1 Καθηγήτρια Μαθηματικών, 2 o Γενικό Λύκειο Τρίπολης loumpardia@sch.gr 2 Διευθύντρια, ΙΕΚ Σπάρτης marynasta@sch.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΛΕΜΟΝΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : ΚΑΠΠΑΤΟΥ ΝΑΤΑΣΣΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Ε Δημοτικού

Μαθηματικά Ε Δημοτικού Μαθηματικά Ε Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης 2014 Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητική Στήριξη του Διδακτικού Σεναρίου. Μετρήσεις μετρήσεις μετρήσεις

Θεωρητική Στήριξη του Διδακτικού Σεναρίου. Μετρήσεις μετρήσεις μετρήσεις Θεωρητική Στήριξη του Διδακτικού Σεναρίου Μετρήσεις μετρήσεις μετρήσεις 1 Περιεχόμενα Πρόλογος.3 Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές....4 Συμβατότητα με το αναλυτικό πρόγραμμα... 4 Σκοπός και στόχοι του διδακτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Συμπληρωματικό κείμενο στη θέση του Δ.Σ. της ΠΕΚαΠ για την Πληροφορική στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Τελική έκδοση κειμένου: Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αξονική συµµετρία» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα