Βασικές παράμετροι ελέγχου ποιότητας νερού και λυµάτων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βασικές παράμετροι ελέγχου ποιότητας νερού και λυµάτων"

Transcript

1 Βασικές παράμετροι ελέγχου ποιότητας νερού και λυµάτων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ.. 2 Σελίδα 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γενικά Εξοπλισµός και οργάνωση εργαστηρίου ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤOΝ ΙΔΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Γενικά Η ποιότητα των φυσικών νερών 5 3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΛΥΜΑΤΩΝ Θολότητα Χρώµα Οσµή και γεύση Θερµοκρασία Αγωγιµότητα Αλατότητα Οξύτητα και αλκαλικότητα Διαλυµένο οξυγόνο Χλωριούχα ιόντα Στερεές ουσίες στο νερό Σκληρότητα νερού Μετρήσεις θρεπτικών αλάτων Μετρήσεις µετάλλων ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΟΥ ΡΥΠΑΝΤΙΚΟΥ ΦΟΡΤΙΟΥ ΛΥΜΑΤΩΝ Βιοχηµικά απαιτούµενο οξυγόνο (ΒΟD5) Χηµικά απαιτούµενο οξυγόνο (COD) Ολικός οργανικός άνθρακας (TOC) ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Γενικά Μέθοδος διηθητικών µεµβρανών (MF) ΚΑΘΙΖΗΣΗ ΔΕΙΚΤΗΣ ΟΓΚΟΥ ΙΛΥΟΣ ΚΡΟΚΙΔΩΣΗ ΙΖΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ ΛΥΜΑΤΩΝ Μέτρηση υπολειµµατικού χλωρίου ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜOΝ ΣΕ ΔΕΙΓΜΑ ΕΝΕΡΓΟΥ ΙΛΥΟΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Σελίδα 1 από 37

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ο µηχανικός που ασχολείται µε υδρεύσεις, αποχετεύσεις, επεξεργασία νερού και λυµάτων, διαχείριση υδρολογικών λεκανών, µελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων κ.λ.π. βρίσκεται πολλές φορές αντιµέτωπος µε προβλήµατα που προκύπτουν από τη διαφορετική σύσταση του νερού ή των αποβλήτων και κατά συνέπεια πρέπει να επιλέξει τις κατάλληλες µεθόδους για τη σωστή διαχείριση και επεξεργασία τους. Η εφαρµογή κατάλληλων µεθόδων και τεχνικοοικονοµικών λύσεων σε ένα σύστηµα επεξεργασίας νερού ή αποβλήτων προϋποθέτει σφαιρική γνώση του αντικειµένου, έτσι ώστε οι περιβαλλοντικοί στόχοι που τίθενται να προωθούν τη βιώσιµη χρήση του νερού µέσα από τη µακροπρόθεσµη προστασία των διαθέσιµων υδατικών πόρων. Οι σηµειώσεις αυτές περιορίζονται σε συγκεκριµένες, βασικές γνώσεις και καλύπτουν τις ανάγκες του µηχανικού. Χωρίς να απαιτούνται ιδιαίτερες γνώσεις χηµείας και µε τη χρήση ελάχιστου εξοπλισµού επιχειρείται µια σχετικά απλή προσέγγιση του αντικειµένου µε βάση τη σχετική νοµοθεσία, τη διεθνή βιβλιογραφία και την εµπειρία του γράφοντα σε θέµατα ελέγχου ποιότητας νερού και αποβλήτων. Ειδικότερα, περιγράφονται µε συντοµία οι ιδιότητες του νερού και κάποιες κλασικές µέθοδοι ανάλυσης των πιο βασικών φυσικοχηµικών και µικροβιολογικών παραµέτρων οι οποίες µπορούν να εφαρµοστούν στην επεξεργασία του νερού και των λυµάτων. Για περαιτέρω εµβάθυνση απαιτούνται ιδιαίτερες γνώσεις χηµείας, ενηµέρωση για την ανάπτυξη νέων αναλυτικών εφαρµογών και συνεργασία µε πιο ειδικούς επιστήµονες. Σελίδα 2 από 37

3 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Γενικά Οι χηµικές και µικροβιολογικές αναλύσεις στις οποίες υποβάλλεται το νερό ορίζονται από τη σχετική νοµοθεσία. Το ίδιο ισχύει και για τα λύµατα και τα βιοµηχανικά απόβλητα. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των αποβλήτων µετά την επεξεργασία τους ορίζονται κατά περίπτωση µετά τον χαρακτηρισµό του τελικού τους αποδέκτη. Στο ΦΕΚ 892 τεύχος Β, 11/07/2001 δηµοσιεύτηκε η ΚΥΑ Υ2/2600/2001 η οποία αναφέρεται στην «Ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης» σε συµµόρφωση προς την οδηγία 98/83/ΕΚ του Συµβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 3 ης Νοεµβρίου Η συγκεκριµένη Κοινή Υπουργική Απόφαση έχει στόχο την προστασία της ανθρώπινης υγείας από τις δυσµενείς επιπτώσεις που οφείλονται στη ρύπανση ή στη µόλυνση του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης διασφαλίζοντας ότι αυτό είναι υγιεινό και καθαρό. Ως νερό ανθρώπινης κατανάλωσης νοείται: το νερό, είτε στη φυσική του κατάσταση είτε µετά από επεξεργασία, που προορίζεται για πόση, µαγείρεµα, παρασκευή τροφής ή άλλες οικιακές χρήσεις, ανεξάρτητα από την προέλευσή του και από το εάν παρέχεται από δίκτυο διανοµής, από βυτίο, ή σε φιάλες ή δοχεία. το νερό που χρησιµοποιείται στις επιχειρήσεις παραγωγής τροφίµων για την παρασκευή, επεξεργασία, συντήρηση ή εµπορία προϊόντων ή ουσιών, που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Οι παράµετροι ελέγχου της ποιότητας του νερού (χηµικές, ενδεικτικές και µικροβιολογικές) που ορίζονται στην παραπάνω ΚΥΑ παρατίθενται στον πίνακα Εξοπλισµός και οργάνωση του εργαστηρίου Ένα εργαστήριο που ασχολείται µε ελέγχους ποιότητας νερού και λυµάτων διαθέτει πέρα από τον πάγιο βασικό εξοπλισµό, γυάλινα σκεύη, βασικά όργανα και διάφορες αναλυτικές συσκευές. Υπάρχουν συσκευές οι οποίες είναι φορητές και πολύ εύκολες στη χρήση (ph- µετρα, οξυγονόµετρα, αγωγιµόµετρα κ.λ.π.) και άλλες (φασµατοφωτόµετρα, χρωµατογράφοι, αυτόµατοι αναλυτές άνθρακα και αζώτου κ.λ.π.) οι οποίες απαιτούν θεµελιώδεις γνώσεις αναλυτικής χηµείας, ιδιαίτερα για κάποιον που δεν είναι χηµικός. Πολλές φορές όµως ο Πολιτικός Μηχανικός προΐσταται σε χώρους και εγκαταστάσεις που διαθέτουν χηµικά εργαστήρια και η εκπαίδευση και η εξοικείωσή του µε το χώρο και τα όργανα ενός εργαστηρίου τεχνικής περιβάλλοντος κρίνεται απαραίτητη. Σελίδα 3 από 37

4 Ιδιαίτερη µέριµνα λαµβάνεται στον τρόπο της δειγµατοληψίας, τη µεταφορά και τη συντήρηση των δειγµάτων στο εργαστήριο καθώς επίσης και στην προκατεργασία ορισµένων δειγµάτων πριν από την ανάλυση. Οι περιπτώσεις αυτές ποικίλουν και δεν µπορούν να παρατεθούν εδώ. Ο µηχανικός ο οποίος επιθυµεί να εµβαθύνει στο αντικείµενο µπορεί να ζητήσει τη βοήθεια ενός χηµικού και να ανατρέξει στη βιβλιογραφία και τη σχετική νοµοθεσία. Σε όλα τα χηµικά εργαστήρια τηρούνται κανόνες σύµφωνα µε τα ισχύοντα διεθνή πρότυπα, για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζοµένων σε αυτά. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στον κατάλληλο αερισµό των χώρων, στην πυροπροστασία του εργαστηρίου, στην προστασία των µατιών και του δέρµατος και γενικά σε ότι έχει σχέση µε την υγιεινή εργασίας των εργαζοµένων. Η καλή οργάνωση, η καθαριότητα, η µεθοδικότητα στην εργασία και η ανανέωση του εξοπλισµού συµβάλλουν στην αξιοπιστία των µετρήσεων που διενεργούνται σε ένα εργαστήριο. Πίνακας 1. Παράµετροι ελέγχου ποιότητας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (ΦΕΚ 892 / τεύχος Β ) Σελίδα 4 από 37

5 2. ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤOΝ ΙΔΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 2.1 Γενικά Το νερό έχει µοναδικές φυσικοχηµικές ιδιότητες και είναι ο καλύτερος διαλύτης. Η µοριακή του δοµή εξηγεί την ικανότητά του να διαλύει µεγάλο αριθµό ενώσεων, την αποτελεσµατικότητά του ως υγρό για εναλλαγή θερµότητας, την υψηλή του πυκνότητα καθώς και την αντίστροφη επίδραση της θερµοκρασίας στο ιξώδες του. Ο δεσµός υδρογόνου είναι υπεύθυνος για τις µοναδικές ιδιότητες του νερού. Συσχετιζόµενο µε άλλες ενώσεις µε παρόµοιο µοριακό βάρος το νερό έχει υψηλότερο σηµείο τήξης και βρασµού, µε αποτέλεσµα να είναι υγρό και όχι αέριο σε συνθήκες περιβάλλοντος. Επίσης, ο δεσµός υδρογόνου εξηγεί τη µεγάλη του ειδική θερµότητα, πυκνότητα, ιξώδες και επιφανειακή τάση. Η πυκνότητά του εξαρτάται από την θερµοκρασία. Σε 0 o C ο πάγος έχει πυκνότητα 0,91671 g/ml, ενώ το νερό στους 0 o C έχει πυκνότητα 0,99867 g/ml. Η µέγιστη πυκνότητα του νερού είναι 1,0000 g/ml στους 3.98 o C. Ο πάγος τήκεται στους 0 o C και σχηµατίζει υγρό νερό. Το υγρό νερό βράζει και µετατρέπεται σε ατµό στους 100 o C σε πίεση 1 atm. Αν το νερό περιέχει διαλυτά συστατικά, η θερµοκρασιακή περιοχή που είναι υγρό επεκτείνεται. Η θερµοκρασία βρασµού αυξάνεται και η θερµοκρασία πήξης ελαττώνεται. Η ειδική θερµότητα του νερού εξαρτάται από την κατάστασή του. Ο πάγος και ο ατµός έχει ειδική θερµότητα 0.5 cal/g ο C και το νερό έχει ειδική θερµότητα 1 cal/g ο C. Η υψηλή ειδική θερµότητα του νερού το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό µέσο για τη µεταφορά θερµότητας σε βιοµηχανικές διεργασίες. Ο συντελεστής ιξώδους (ν) του νερού µειώνεται καθώς αυξάνεται η θερµοκρασία, ως συνέπεια της µείωσης των ενδοµοριακών έλξεων. Η µείωση του ιξώδους του, καθώς αυξάνεται η θερµοκρασία, επιδρά στις φυσικοχηµικές διεργασίες επεξεργασίας του. 2.2 Η ποιότητα των φυσικών νερών Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι ή διαλυµένες ή αιωρούνται και οι οποίες προέρχονται από τα πετρώµατα του υπεδάφους, τους φυτικούς και ζωικούς οργανισµούς καθώς και την ατµόσφαιρα. Το ποιοτικά χαρακτηριστικά του νερού ταξινοµούνται συνήθως σε φυσικά, χηµικά (ανόργανα και οργανικά) και βιολογικά. Μπορούν επιπλέον να διαχωριστούν σε αυτά που σχετίζονται µε την ανθρώπινη υγεία ή την αισθητική, ενώ για περισσότερο εξειδικευµένους σκοπούς µπορούν να διαχωριστούν σε υποοµάδες. Τα επικρατέστερα ανόργανα συστατικά ενός φυσικού νερού είναι το ασβέστιο (Ca 2+ ), το µαγνήσιο (Mg + ), το νάτριο (Na + ), το κάλιο (K + ), τα όξινα ανθρακικά (HCO 3 ), τα θειικά (SO4 ), τα χλωριούχα (Cl ), τα νιτρικά (NO3 ) και τα πυριτικά (SiO2 ). Άλλα + - ιόντα, όπως αµµωνιακά (NH 4 ), νιτρώδη (NO2 ), φωσφορικά 3- (PO4 ), σίδηρος (Fe), µαγγάνιο (Mn) και φθόριο (F), τα οποία υπάρχουν σε µικρότερες συγκεντρώσεις, είναι σηµαντικά είτε για τη βιολογία του νερού είτε γιατί επηρεάζουν συγκεκριµένες βιοµηχανικές Σελίδα 5 από 37

6 εφαρµογές του. Επίσης, είναι δυνατόν να υπάρχει στο νερό κάθε στοιχείο του περιοδικού πίνακα σε συγκεντρώσεις µερικών µg/l (ιχνοστοιχεία), προερχόµενο είτε από το γήινο υπόβαθρο της περιοχής είτε από γεωργική ή βιοµηχανική χρήση. Τα οργανικά συστατικά στο νερό προέρχονται από τη φυσική αποικοδόµηση υλικών φυτικής και ζωικής προέλευσης ή από βιοµηχανική, αστική και αγροτική ρύπανση. Πολλές φορές τα φυσικά νερά περιέχουν ουσίες προερχόµενες από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Τότε θεωρούµε ότι τα νερά έχουν ρυπανθεί και θα πρέπει να καθοριστεί η χρήση τους ανάλογα µε το βαθµό καθαρότητάς τους. Για το σκοπό αυτό καθορίζονται ορισµένες παράµετροι οι οποίες ελέγχουν την έκταση της ρύπανσης. Με βασικό στόχο την αποφυγή της ρύπανσης, τη διασφάλιση της ανθρώπινης υγείας και τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας θεσπίσθηκαν νόµοι και προδιαγραφές για την ποιότητα των νερών των φυσικών αποδεκτών. Σελίδα 6 από 37

7 3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΛΥΜΑΤΩΝ 3.1 Θολότητα Σαν θολότητα ορίζεται η αντίσταση του νερού στην διέλευση του φωτός και οφείλεται κυρίως στην ύπαρξη αργίλου σε αιώρηση και άλλων λεπτόκοκκων και κολλοειδών υλών. Η θολότητα µετρείται σε µονάδες θολότητας (NTU) (Nephelometric Turbidity Unit) ή σε mg/l (ppm) διοξειδίου του πυριτίου (SiO2), δηλαδή θολότητα που οφείλεται στην περιεκτικότητα 1 mg πυρόλιθου (SiO2) σε 1 lt νερού. Θολότητα που υπερβαίνει τα 0.5 ppm αρχίζει να γίνεται αντιληπτή µε γυµνό µάτι. Το πρότυπο όργανο µέτρησης της θολότητας είναι το θολερόµετρο, ένα όργανο µε πηγή φωτός η οποία διέρχεται από το προς εξέταση δείγµα και έχει ένα ή περισσότερους φωτοηλεκτρικούς ανιχνευτές, µε σύστηµα ένδειξης της έντασης του διαχεοµένου φωτός σε γωνία 90º ως προς την προσπίπτουσα δέσµη. Τα 10 ppm της κλίµακας SiΟ2 θεωρούνται σαν ανώτατο επιτρεπτό όριο θολότητας, συνιστάται όµως µη υπέρβαση των 5 ppm όταν πρόκειται για πόσιµο νερό. 3.2 Χρώµα Το χρώµα στο νερό είναι αισθητικά ανεπιθύµητο. Το καθαρό φυσικό νερό είναι διαυγές και άχρωµο σε µικρές µάζες. Όµως η παρουσία ορισµένων µεταλλικών ιόντων, όπως σιδήρου (Fe) και µαγγανίου (Mn) που βρίσκονται στη φύση, προσδίδουν στο νερό κάποιο χρώµα. Ακόµα το χρώµα στο φυσικό νερό µπορεί να οφείλεται σε άλλες χηµικές ενώσεις, στο πλαγκτόν και σε βιοµηχανικά απόβλητα (π.χ. απόβλητα βαφείων κ.α.). Πολλές φορές το χρώµα χρησιµεύει και σαν ιχνηλάτης για τον προσδιορισµό του τόπου προέλευσης του νερού και έτσι µπορεί να θεωρηθεί και έµµεσος δείκτης µόλυνσης. Για παράδειγµα το κοκκινωπό χρώµα είναι ενδεικτικό ύπαρξης ενώσεων σιδήρου, ενώ το γαλάζιο οφείλεται σε ύπαρξη χαλκού (Cu) ή των ενώσεών του. Το µελανό χρώµα µπορεί να οφείλεται σε ύπαρξη οργανικών οξέων και τανίνης. Ο προσδιορισµός του χρώµατος στηρίζεται στην οπτική σύγκριση του δείγµατος µε έγχρωµο διάλυµα γνωστής συγκέντρωσης που παρασκευάζεται στο εργαστήριο. Το δείγµα συγκρίνεται µε πρότυπα διαλύµατα της κλίµακας Πλατίνας Κοβαλτίου (Pt/Co) και το αποτέλεσµα της παρατήρησης εκφράζεται σε mg/l. Η ένταση του χρώµατος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 20 ppm και κατά προτίµηση να είναι µικρότερη των 10 ppm της κλίµακας Pt/Co. 3.3 Οσµή και γεύση Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά συνδέονται µε το χρώµα και είναι δυνατόν να προέρχονται από διάφορες χηµικές ουσίες, από διαλυµένες ή από εν αιωρήσει οργανικές ουσίες σε αποσύνθεση, ή τέλος από µικροοργανισµούς και από διαλυµένα στο νερό αέρια. Οι ιδιότητες αυτές εκφράζονται συνήθως µόνον ποιοτικά σαν έντονες, µέτριες ασθενείς κ.λ.π. Το προς πόση νερό πρέπει να είναι απαλλαγµένο από κάθε ίχνος δυσάρεστης οσµής ή Σελίδα 7 από 37

8 γεύσης. Τα προβλήµατα γεύσης στο νερό οφείλονται στα διαλυµένα άλατα (Total Dissolved Solids TDS), καθώς επίσης στην παρουσία κάποιων συγκεκριµένων µετάλλων, όπως είναι ο σίδηρος (Fe), ο χαλκός (Cu), το µαγγάνιο (Mn) και o ψευδάργυρος (Zn). Τα νερά µε σύνολο διαλυµένων αλάτων µικρότερο από 1200 mg/l δεν παρουσιάζουν προβλήµατα γεύσης και είναι αποδεκτά από τον καταναλωτή, αν και πρέπει να προτιµάται συγκέντρωση µικρότερη από 500 mg/l. Μερικά άλατα, όπως για παράδειγµα το χλωριούχο µαγνήσιο (MgCl2), παρουσιάζουν µεγαλύτερα προβλήµατα γεύσης. Αντίθετα η γεύση των θειικών αλάτων του µαγνησίου και ασβεστίου είναι λιγότερο δυσάρεστη. Το πιο κοινό παράπονο των καταναλωτών για το νερό των δικτύων ύδρευσης, σε σχέση µε την οσµή και τη γεύση, αφορά τη χλωρίωση. Το όριο γεύσης του χλωρίου σε ουδέτερο ph είναι 0.2 mg/l, το οποίο αυξάνει σε 0.5 mg/l για τιµή ph = 9. Επίσης, το όριο γεύσης της µονοχλωραµίνης εκτιµάται σε 0.48 mg/l. Το µεγαλύτερο όµως πρόβληµα µε τη χλωρίωση του νερού είναι η δηµιουργία οσµής και γεύσης από τις ενώσεις που προκύπτουν κατά την αντίδραση του χλωρίου µε τα οργανικά συστατικά του νερού. Η αποικοδόµηση φυτικών υλικών και τα προϊόντα µεταβολισµού των µικροοργανισµών είναι οι περισσότερο πιθανές αιτίες δηµιουργίας γεύσης και οσµής στα επιφανειακά νερά. Οι µικροοργανισµοί που δηµιουργούν συνήθως τέτοια προβλήµατα είναι τα νηµατοειδή βακτήρια, οι ακτινοµύκητες και τα πράσινο-µπλε φύκια, αν και είναι δυνατή η δηµιουργία τέτοιων προβληµάτων και από άλλους µικροοργανισµούς. Δύο προϊόντα µεταβολισµού των ακτινοµυκήτων και των πράσινο-µπλε φυκιών που ταυτοποιήθηκαν είναι η γεωσµίνη και η µεθυλοϊσοβορνεόλη (ΜΙΒ). Τα συστατικά αυτά είναι ιδιαίτερα δύσοσµα και υπεύθυνα για την πολύ γνωστή οσµή γαιώδους µούχλας που προσδίδουν στο νερό. Αρκετά υπόγεια νερά έχουν δυσάρεστη οσµή αλλά και γεύση που οφείλεται στο περιεχόµενο υδρόθειο (H2S). Το υδρόθειο στα υπόγεια νερά προέρχεται συνήθως από την αναγωγή των θειικών εξαιτίας αναερόβιων βιολογικών διεργασιών. Η οσµή αλλοιωµένου αυγού µπορεί να ανιχνευθεί σε συγκεντρώσεις µεγαλύτερες από 0.1 mg/l. Το βακτηρίδιο που είναι συνήθως υπεύθυνο για την παραγωγή του υδρόθειου είναι το Desulfovibrio desulfuricans. Άλλες θειούχες ενώσεις, που οφείλονται σε µικροβιολογικές δράσεις και δηµιουργούν οσµές και γεύσεις έλους ιχθύος, είναι τα µεθυλοπολυσουλφίδια και η µεθυλοµερκαπτάνη. 3.4 Θερµοκρασία Η µέτρηση της θερµοκρασίας είναι σηµαντικός παράγοντας στη µελέτη ενός υδάτινου συστήµατος. Η αύξηση π.χ. της θερµοκρασίας σε έναν υδάτινο αποδέκτη µειώνει την ποσότητα του διαλυµένου οξυγόνου και αυξάνει την ταχύτητα των χηµικών αντιδράσεων που επιτελούνται εκεί. Ακόµα δηµιουργείται µια όχι φυσική κατάσταση για τη χλωρίδα και τη πανίδα. Η υπέρβαση του ορίου αντοχής των διαφόρων ζωικών και φυτικών οργανισµών οδηγεί στη νέκρωσή τους. Η κυριότερη συνέπεια είναι βέβαια η µείωση του διαλυµένου Σελίδα 8 από 37

9 οξυγόνου. Η µείωση αυτή δεν οφείλεται µόνο στην αύξηση της θερµοκρασίας του υδατικού χώρου αλλά και στο γεγονός ότι το θερµό νερό σαν ειδικά ελαφρύτερο παραµένει στην επιφάνεια δηµιουργώντας ένα στρώµα θερµότερο (φαινόµενο αναστροφής), µε µικρότερη ικανότητα διάλυσης του ατµοσφαιρικού οξυγόνου. Η πλέον επιθυµητή διακύµανση της θερµοκρασίας του νερού που προορίζεται για πόσιµο είναι µεταξύ 5 και 12 ο C. Πάνω από τους 12 ο C το νερό καθίσταται λιγότερο κατάλληλο για ορισµένες χρήσεις. Εκτός από την αισθητική και γευστική επίδραση της θερµοκρασίας στο νερό, η υψηλή θερµοκρασία συντελεί και στην αύξηση του πολλαπλασιασµού των µικροοργανισµών. Οι µετρήσεις της θερµοκρασίας γίνονται µε υδραργυρικά ή ψηφιακά θερµόµετρα. 3.5 Αγωγιµότητα Αγωγιµότητα είναι η αριθµητική έκφραση των ηλεκτρικών φορτίων που φέρει ένα διάλυµα. Η τιµή αυτή εξαρτάται από την ολική συγκέντρωση των ιονιζοµένων ουσιών που είναι διαλυµένες στο νερό και από τη θερµοκρασία στην οποία έγινε η µέτρηση. Το «καθαρό» νερό δεν είναι καλός αγωγός του ηλεκτρισµού. Το αποσταγµένο νερό σε ισορροπία µε το διοξείδιο του άνθρακα του αέρα έχει αγωγιµότητα περίπου µs/cm. Η αγωγιµότητα αυξάνεται, καθώς το νερό διαλύει διάφορα συστατικά, γι αυτό χρησιµοποιείται ως κύρια παράµετρος που εκφράζει τη συνολική περιεκτικότητα αλάτων του νερού. Τα περισσότερα ανόργανα οξέα, βάσεις και άλατα είναι καλοί αγωγοί του ηλεκτρισµού, ενώ αντίθετα τα οργανικά µόρια έχουν πολύ µικρή αγωγιµότητα. Εικόνα 1. Αγωγιµόµετρο Η αγωγιµότητα προσδιορίζεται µε τη µέτρηση της ηλεκτρικής αντίστασης µεταξύ δύο ηλεκτροδίων και σύγκρισή της µε την αντίσταση ενός προτύπου διαλύµατος χλωριούχου καλίου (KCl) στους 25 ο C. Συνήθως η αντιστοιχία µεταξύ περιεκτικότητας σε άλατα και ειδικής αγωγιµότητας είναι 1 mg/l, δηλαδή 0,65 micromhos στους 25 ο C. Με τα υπάρχοντα σήµερα αγωγιµόµετρα (εφοδιασµένα µε κατάλληλα ηλεκτρόδια) η µέτρηση της Σελίδα 9 από 37

10 αγωγιµότητας είναι πολύ απλή και εύκολη. Οι µονάδες µέτρησης εκφράζονται σε µs/cm (S = Siemens). Το νερό του δικτύου ύδρευσης της Θεσσαλονίκης έχει αγωγιµότητα περίπου 600 µs/cm. Η αγωγιµότητα διευκολύνει την εκτίµηση της επίδρασης των διαφόρων ιόντων στις χηµικές ισορροπίες, στο ρυθµό διάβρωσης στα µέταλλα, στην ανάπτυξη των φυτών και ζώων κ.λ.π. Με την αγωγιµότητα ελέγχεται η καθαρότητα του αποσταγµένου ή απιονισµένου νερού (το φρέσκο απιονισμένο έχει ειδική αγωγιµότητα µs/cm ενώ µετά από µερικές εβδοµάδες παραµονής έχει 2-5 µs/cm εξαιτίας της προσρόφησης CO2 από την ατµόσφαιρα). Με την αγωγιµότητα µπορούν να εκτιµηθούν οι ηµερήσιες διακυµάνσεις της συγκέντρωσης των διαλυµένων µεταλλοϊόντων στα απόβλητα και να προσδιοριστεί προσεγγιστικά η ποσότητα των απαιτούµενων χηµικών ουσιών για την εξουδετέρωση ή τη κροκίδωση ορισµένων αποβλήτων. Από την αγωγιµότητα µπορεί τέλος να υπολογισθεί προσεγγιστικά η συγκέντρωση των διαλυµένων (ιονιζοµένων) ουσιών σε ένα δείγµα. 3.6 Αλατότητα Αλατότητα είναι η συνολική ποσότητα των στερεών ουσιών σε γραµµάρια που περιέχονται σε 1 κιλό θαλασσινό νερό, όταν όλα τα ανθρακικά έχουν µετατραπεί σε οξείδια, τα βρωµιούχα και ιωδιούχα έχουν αντικατασταθεί από χλωριούχα ιόντα και έχει οξειδωθεί όλη η οργανική ύλη. Η αλατότητα των θαλασσών κυµαίνεται µεταξύ 32 37,5 µε χαµηλές τιµές στους πόλους της γης και πολύ υψηλές στις τροπικές ζώνες. Αυτό οφείλεται µεταξύ άλλων στις βροχοπτώσεις και στα ποσοστά εξάτµισης. Στην Ερυθρά θάλασσα, όπου έχουµε υψηλά ποσοστά εξάτµισης και χαµηλά ποσοστά βροχόπτωσης, η αλατότητα προσεγγίζει τιµές 43. Η αλατότητα µπορεί να υπολογιστεί χηµικά µε τη βοήθεια της «χλωριότητας» δηλαδή µε το συνολικό ποσό ιόντων χλωρίου, βρωµίου και ιωδίου σε γραµµάρια, που περιέχονται σε 1 κιλό θαλασσινού νερού, µε την υπόθεση ότι το βρώµιο και το ιώδιο έχουν αντικατασταθεί από το χλώριο. Η αλατότητα (S) και η χλωριότητα (Cl) συνδέονται ως εξής: S = 1,80655 x Cl H αλατότητα μετρείται απ ευθείας µε σύγχρονα όργανα, τα γνωστά «σαλινόµετρα αγωγιµόµετρα». 3.7 Οξύτητα και αλκαλικότητα Ο βαθµός οξύτητας (ph) ή αλκαλικότητας (poh) είναι από τα πλέον σηµαντικά χηµικά χαρακτηριστικά του νερού, πρώτον γιατί επηρεάζει πολλές βιολογικές και χηµικές αντιδράσεις και δεύτερον γιατί µπορεί να χρησιµεύσει σαν δείκτης ρύπανσης. Σαν δείκτης των χαρακτηριστικών αυτών χρησιµοποιείται η ποσότητα ιόντων υδρογόνου (Η + ). Το καθαρό νερό είναι ιονισµένο σύµφωνα µε την εξίσωση: H 2 O H + + OH - Το ph ορίζεται σαν «ο αρνητικός δεκαδικός λογάριθµος της συγκέντρωσης των κατιόντων Σελίδα 10 από 37

11 υδρογόνου» (ph= -log[h + ]). Εάν σε ένα υδατικό διάλυµα η συγκέντρωση των ιόντων υδρογόνου είναι µεγαλύτερη από τη συγκέντρωση των ιόντων υδροξυλίου, το διάλυµα είναι όξινο, ενώ, εάν η συγκέντρωση των υδροξυλιόντων είναι µεγαλύτερη από τη συγκέντρωση των ιόντων υδρογόνου, το διάλυµα είναι αλκαλικό. Η κλίµακα του ph εκτείνεται από 0 έως 14. ph = 7 σηµαίνει + ουδέτερο διάλυµα (CΗ = mole/lit.), ph < 7 σηµαίνει όξινο διάλυµα (CΗ < 10-7 mole/lit.) + και ph > 7 σηµαίνει αλκαλικό διάλυµα (CΗ > 10-7 mole/lit). Σηµειώνεται ότι το ph εξαρτάται από την θερµοκρασία. Παλαιότερα οι µετρήσεις γίνονταν µε την βοήθεια των δεικτών, δηλαδή ουσιών που αλλάζουν χρώµα ανάλογα µε το ph του διαλύµατος στο οποίο βρίσκονται, αλλά η µέθοδος δεν είναι ακριβής και ευαίσθητη πέρα από τα προβλήµατα των παρεµποδίσεων. Με την εµφάνιση και ανάπτυξη των ηλεκτροδίων υάλου (glass electrodes) και διαφόρων ρητινών, το ph µετράται µε σύγχρονα αναλογικά ή ψηφιακά ph-µετρα. Εικόνα 2. ph-µετρο 3.8 Διαλυµένο οξυγόνο (Dissolved Oxygen D.O.) Το νερό όπως όλοι οι διαλύτες έχει την ιδιότητα να διαλύει ατµοσφαιρικά αέρια όπως άζωτο, οξυγόνο, διοξείδιο του άνθρακα και αδρανή αέρια. Ενώ το CO2 αντιδρά µερικώς µε το νερό και σχηµατίζει ανθρακικό οξύ (H2CO3), το οξυγόνο διαλύεται φυσικά στο νερό. Η διαλυτότητα του οξυγόνου στο νερό εξαρτάται κυρίως από τη θερµοκρασία και την αλατότητα του νερού. Στον πίνακα 2 παρουσιάζεται η διαλυτότητα του οξυγόνου στο νερό σε κάποιες συγκεκριµένες θερµοκρασίες και στον πίνακα 3 η διαλυτότητά του σε σχέση µε την αλατότητα για τις ίδιες θερµοκρασίες. Το διαλυµένο οξυγόνο στο νερό είναι πολύ σηµαντικός παράγοντας για την επιβίωση των αερόβιων µικροοργανισµών. Έλλειψη οξυγόνου π.χ. στα φυσικά νερά δηµιουργεί ανεπιθύµητες καταστάσεις όπως είναι η ανάπτυξη αναερόβιων µικροοργανισµών των οποίων παράγωγο της εναλλαγής της ύλης είναι το υδρόθειο (H2S) το οποίο είναι δύσοσµο και επικίνδυνο αέριο. Η κλασική µέθοδος µέτρησης του διαλυµένου οξυγόνου στο νερό είναι η µέθοδος Winkler, σύµφωνα µε την οποία το διαλυµένο οξυγόνο δεσµεύεται σε κατάλληλες φιάλες δειγµατοληψίας µε τη βοήθεια ειδικών αντιδραστηρίων (MnCl2.5H2O και KI/KOH), και στη συνέχεια Σελίδα 11 από 37

12 προσδιορίζεται στο εργαστήριο, όπου τιτλοδοτείται µε θειοθειϊκό νάτριο (Na2S2O3.5H2O) χρησιµοποιώντας δείκτη αµύλου. Σήµερα έχουν αναπτυχθεί διάφορα σύγχρονα όργανα µέτρησης του διαλυµένου οξυγόνου τα γνωστά οξυγονόµετρα (αναλογικά ή ψηφιακά) και η µέτρηση καθίσταται πιο εύκολη. Τα αποτελέσµατα εκφράζονται σε mg/l διαλυµένου οξυγόνου ή σε ποσοστό (%) διάλυσης. Πίνακας 2. Διαλυτότητα του οξυγόνου στο νερό (mg/l) σε κανονική πίεση (760 mm Hg) σε σχέση µε τη θερµοκρασία Πίνακας 3. Διαλυτότητα του οξυγόνου στο νερό (mg/l) σε σχέση µε την αλατότητα (διαφορετικές συγκεντρώσεις χλωριούχων ιόντων) σε διαφορετικές θερµοκρασίες 3.9 Χλωριούχα ιόντα (Cl - ) Τα φυσικά νερά, ανάλογα µε την περιοχή που προέρχονται περιέχουν χλωριούχα ιόντα. Τα ιόντα χλωρίου στα διάφορα απόβλητα είναι ιδιαίτερα αυξηµένα διότι το ΝaCl αποτελεί βασικό συστατικό της διατροφής και αποβάλλεται χωρίς αλλοίωση από το πεπτικό σύστηµα. Επίσης, τα περισσότερα βιοµηχανικά απόβλητα περιέχουν µεγάλες συγκεντρώσεις χλωριούχων ιόντων που προέρχονται από διάφορες χηµικές διεργασίες. Μέτρηση των χλωριούχων (Μέθοδος Mohr) Αντιδραστήρια : 1. Διάλυµα θειικού οξέως (0.1 N) : 20 ml πυκνού H2SO4 µεταφέρονται προσεκτικά σε 80 ml αποσταγµένο νερό. 2. Διάλυµα ανθρακικού νατρίου: 10 g άνυδρου Na2CO3 διαλύονται σε αποσταγµένο νερό και το διάλυµα αραιώνεται στα 100 ml. 3. Διάλυµα χρωµικού καλίου: 10 g K2CrO4 διαλύονται σε 100 ml αποσταγµένο νερό. 4. Διάλυµα νιτρικού αργύρου 0.1 N: g AgNO3 διαλύονται σε 1000 ml αποσταγµένο νερό. 5. Διάλυµα νιτρικού αργύρου N: 282 ml διαλύµατος 0.1 N AgNO3 αραιώνονται στα 1000 ml µε αποσταγµένο νερό. Σελίδα 12 από 37

13 6. Διάλυµα νιτρικού αργύρου 0.05 N: g AgNO3 διαλύονται σε 1000 ml αποσταγµένο νερό. Μέτρηση: Σε 100 ml δείγµατος προστίθεται 1 ml διαλύµατος K2CrO4. (Εάν το δείγµα είναι όξινο ή αλκαλικό εξουδετερώνεται µε διάλυµα ανθρακικού νατρίου (Na2CO3) ή αραιό διάλυµα θειικού οξέως (H2SO4) αντίστοιχα). Το δείγµα τιτλοδοτείται µε διάλυµα N νιτρικού αργύρου (AgNO3) µέχρι µετατροπής του χρώµατος από κίτρινο σε κιτρινο-καφέ. Η αντίδραση είναι η εξής: Cl - + AgNO 3 AgCl + NO 3-1 ml 0,0282 N AgNO3 1 mg Cl - 1 meq Cl - 35,46 mg Cl - 1,0 ml 0.05N AgNO3 1,77285 mg Cl - Έκφραση αποτελεσµάτων : mg/l (Cl - ) Στερεές ουσίες στο νερό (TS, TDS, TSS, FS, VS, FSS, VSS) 1 Οι περιεχόµενες στα νερά στερεές ουσίες (συνολικά στερεά TS) ορίζονται σαν συνολικό υπόλειµµα µετά από εξάτµιση στους 105 o C και είναι το άθροισµα των µη πτητικών διαλυµένων και αδιάλυτων ουσιών. Οι µη πτητικές διαλυµένες ουσίες του νερού ορίζονται σαν υπόλειµµα εξάτµισης και διέρχονται από φίλτρο µε διάµετρο πόρων από 0,5 έως 1 µ (ανάλογα µε τις προδιαγραφές). Στο υπόλειµµα εξάτµισης περιέχονται οι διαλυµένες ουσίες (διαλυµένα στερεά ΤDS), και τα κολλοειδή. Από το υπόλειµµα εξάτµισης µπορεί να µετρηθεί και το υπόλειµµα καύσης, το σύνολο δηλαδή των ανόργανων ουσιών. Το υπόλειµµα καύσης ορίζεται σαν το υπόλειµµα που παραµένει όταν το υπόλειµµα εξάτµισης καεί κάτω από ορισµένες συνθήκες (550 o C). Η απώλεια καύσης προκύπτει από τη διαφορά βάρους του υπολείµµατος εξάτµισης και του υπολείµµατος καύσης. Οι αδιάλυτες ουσίες του νερού είναι οι ουσίες οι οποίες συγκρατούνται στο παραπάνω αναφερόµενο φίλτρο και διακρίνονται σε αιωρούµενες, καθιζάνουσες και επιπλέουσες. Στο σχήµα 1 που ακολουθεί παρίσταται ο διαχωρισµός των στερεών ουσιών στο νερό. Αναλυτικότερα, σαν συνολικό υπόλειµµα ορίζεται το υπόλειµµα ενός δείγµατος νερού µετά από εξάτµισή του στους 105 o C και µετριέται σε mg στερεού υπολείµµατος ανά λίτρο δείγµατος. Σαν αδιάλυτες ουσίες (αδιάλυτα στερεά) ορίζονται όσες ουσίες συγκρατούνται µε διήθηση σε ορισµένο φίλτρο (0,5 έως 1µ). 1 Total Solids, Total Dissolved Solids, Total Suspended Solids, Fixed Solids, Volatile Solids, Fixed Suspended Solids, Volatile Suspended Solids Σελίδα 13 από 37

14 Σχήµα 1. Στερεές ουσίες στο νερό Τα αιωρούµενα στερεά είναι το κύριο αίτιο της θολότητας του νερού. Η κύρια πηγή προέλευσής τους είναι η αποσάθρωση των πετρωµάτων και οι βιολογικές διεργασίες. Το κύριο συστατικό των σωµατιδίων που προέρχονται από αποσάθρωση είναι τα ορυκτά του αργίλου, ενώ τα µικροφύκη, τα βακτήρια και άλλοι ανώτεροι µικροοργανισµοί είναι τα κύρια είδη των αδιάλυτων στερεών βιολογικής προέλευσης. Σαν επιπλέοντα στερεά ορίζονται τα σωµατίδια των οποίων το ειδικό βάρος είναι µικρότερο από το ειδικό βάρος του νερού. Τα καθιζάνοντα στερεά είναι οι αδιάλυτες στερεές ουσίες που καθιζάνουν σε συνθήκες ηρεµίας. Η µέτρησή τους στα λύµατα γίνεται σε ειδικά βαθµονοµηµένο κώνο (Imhoff) στον οποίο µετράται ο όγκος των ουσιών που καθιζάνει κατά τη διάρκεια συγκεκριµένου χρόνου (π.χ. 30 min.). Το υπόλειµµα εξάτµισης των 105 o C αποτελείται από στερεές ουσίες (ανόργανες ή οργανικές) σε διαλυµένη ή κολλοειδή µορφή. Οι ουσίες αυτές διέρχονται µέσα από φίλτρο µε διάµετρο πόρων από 0,5 έως 1µ, ανάλογα µε τις προδιαγραφές. Το µέγεθος των διαλυµένων στερεών κυµαίνεται από mm ενώ το µέγεθος των κολλοειδών ουσιών κυµαίνεται από mm. Εικόνα 3. Ηλεκτρονικοί ζυγοί ακριβείας Σελίδα 14 από 37

15 Μετρήσεις (TS, TDS, TSS, FS, VS, FSS, VSS) Ολικά στερεά (Total Solids) (TS) Τα ολικά στερεά είναι όλα τα στερεά που εµπεριέχονται σε ένα δείγµα νερού. Υπολογίζονται µε εξάτµιση γνωστού όγκου δείγµατος νερού (χωρίς φιλτράρισµα) στους 105 o C. Μια κάψα εξάτµισης ζυγίζεται µε ακρίβεια (0.1 mg) σε αναλυτικό ζυγό. Ένας γνωστός όγκος δείγµατος νερού τοποθετείται στην προζυγισµένη κάψα η οποία τοποθετείται στους 105 o C µέχρι να εξατµισθεί πλήρως το νερό. Η κάψα τοποθετείται σε ξηραντήριο µέχρι να κρυώσει και επαναζυγίζεται µε ακρίβεια σε αναλυτικό ζυγό. A= Μικτό βάρος µετά την ξήρανση (mg) (Βάρος ξηρού υπολείµµατος + βάρος κάψας µετά από 24 ώρες στους 105 o C) B= Βάρος κάψας (mg) C= Όγκος δείγµατος (ml) Ολικά διαλυµένα στερεά (Total Dissolved Solids) (TDS) Τα ολικά διαλυµένα στερεά είναι όλα τα στερεά που εµπεριέχονται σε ένα δείγµα νερού τα οποία υπολογίζονται µε εξάτµιση γνωστού όγκου δείγµατος νερού (µετά από διήθηση σε φίλτρο 1.2 mm) στους 105 o C. Μια κάψα εξάτµισης ζυγίζεται µε ακρίβεια (0.1 mg) σε αναλυτικό ζυγό. Ένας γνωστός όγκος δείγµατος νερού τοποθετείται στην προζυγισµένη κάψα η οποία τοποθετείται στους 105 o C µέχρι να εξατµισθεί πλήρως το νερό. Η κάψα τοποθετείται σε ξηραντήριο µέχρι να κρυώσει και επαναζυγίζεται µε ακρίβεια σε αναλυτικό ζυγό. A= Μικτό βάρος µετά τη ξήρανση (mg) (Βάρος ξηρού υπολείµµατος + βάρος κάψας µετά από 24 ώρες στους 105 o C) B= Βάρος κάψας (mg) C= Όγκος δείγµατος (ml) Ολικά αιωρούµενα στερεά (Total Suspended Solids) (TSS) Τα ολικά αιωρούµενα στερεά είναι όλα τα στερεά που παραµένουν σε φίλτρο 1.2 mm µετά από διήθηση γνωστού όγκου δείγµατος νερού. Το φίλτρο ζυγίζεται µε ακρίβεια σε αναλυτικό ζυγό και ένας γνωστός (συγκεκριµένος) όγκος δείγµατος νερού (συνήθως ml) διηθείται από το προζυγισµένο φίλτρο, το οποίο ξηραίνεται στους 105 o C για 24 ώρες. Μετά την πλήρη ξήρανση του φίλτρου και αφού αυτό κρυώσει σε θερµοκρασία δωµατίου (σε ξηραντήριο) ακολουθεί η τελική ζύγιση. Σελίδα 15 από 37

16 A= Μικτό βάρος µετά τη ξήρανση (mg) (Βάρος ξηρού υπολείµµατος + βάρος φίλτρου µετά από 24 ώρες στους 105 o C) B= Βάρος φίλτρου (mg) C= Όγκος δείγµατος (ml) Σταθερό υπόλειµµα (Fixed Solids) (FS) Σταθερό υπόλειµµα είναι ότι αποµένει στην κάψα µετά την καύση ενός δείγµατος νερού στους 550 o C. Εφαρµόζεται για τα ολικά, τα διαλυµένα και τα αιωρούµενα στερεά µε σκοπό τον προσδιορισµό του σταθερού τους υπολείµµατος. Πτητικά στερεά (Volatile Solids) (VS) Πτητικά στερεά είναι ότι αποµακρύνεται µετά τη καύση ενός δείγµατος νερού στους 550 o C. Εφαρµόζεται για τα ολικά, τα διαλυµένα και τα αιωρούµενα στερεά µε σκοπό τον προσδιορισµό των πτητικών τους. Αφού µετρηθούν τα ολικά αιωρούµενα στερεά πραγµατοποιείται καύση του φίλτρου στους 550 o C για 1 ώρα. Το φίλτρο ζυγίζεται µαζί µε το στερεό υπόλειµµα. Αυτό είναι το σταθερό (στερεό) υπόλειµµα καύσης. Η διαφορά µεταξύ των ολικών στερεών και του στερεού υπολείµµατος καύσης είναι τα πτητικά αιωρούµενα στερεά. A= Βάρος του χωνιού + φίλτρο + υπόλειµµα 24 ωρών στους 105 o C (mg) B= Βάρος του χωνιού + φίλτρο + υπόλειµµα 1 ώρας στους 550 o C (mg) C= Όγκος δείγµατος (ml) D= Βάρος του χωνιού + φίλτρο (mg) 3.11 Σκληρότητα του νερού Η σκληρότητα είναι µια παράµετρος, που εκφράζει την περιεκτικότητα του νερού σε πολυσθενή κατιόντα και διακρίνεται σε ολική, προσωρινή και µόνιµη. Η ολική σκληρότητα αναφέρεται στα νερά που κατά κανόνα περιέχουν σηµαντικές ποσότητες κατιόντων ασβεστίου (Ca 2+ ) και µαγνησίου (Mg 2+ ) µε τη µορφή του ανθρακικού ασβεστίου (CaCO3) και ανθρακικού µαγνησίου (MgCO3). Εάν συνυπάρχουν και άλλα κατιόντα όπως του στροντίου, του βαρίου, του µαγγανίου, του Σελίδα 16 από 37

17 ψευδαργύρου, του σιδήρου και του αργιλίου, τότε συµπεριλαµβάνονται και αυτά. Η προσωρινή (ανθρακική) σκληρότητα οφείλεται σε δισσανθρακικά άλατα του ασβεστίου (Ca(HCO3)2) και µαγνησίου (Mg(HCO3)2). Η σκληρότητα αυτή αφαιρείται µε βρασµό του νερού και το µεν διοξείδιο του άνθρακα διαφεύγει, τα δε αδιάλυτα CaCO3 και MgCO3 καθιζάνουν σαν ανθρακικά άλατα: Η µόνιµη (µη ανθρακική) σκληρότητα οφείλεται στα ανθρακικά, θειούχα, χλωριούχα και νιτρικά άλατα του ασβεστίου και του µαγνησίου και δεν αφαιρείται µε βρασµό. Παραδείγµατα τέτοιων αλάτων είναι το CaCO3, MgCO3, CaSO4, MgSO4, CaCl2, MgCl2, Ca(NO3)2, Mg(NO3)2. Η σκληρότητα που εκφράζεται σε Γαλλικούς βαθµούς (ένας βαθµός αντιστοιχεί σε 1mg CaCO3 ανά 100 ml νερού) ή σε Γερµανικούς βαθµούς (ένας βαθµός αντιστοιχεί σε 1mg CaO ανά 100 ml νερού) δείχνει την τάση για σχηµατισµό ανθρακικών και άλλων επικαθήσεων στους σωλήνες των υδραγωγείων, στους λέβητες και στους πύργους ψύξης, την ικανότητα δέσµευσης σαπώνων και χρωµάτων στα βαφεία κ.λ.π. Σύµφωνα µε την Ελληνική νοµοθεσία η σκληρότητα του πόσιµου νερού µπορεί να είναι από 10 έως 50 γαλλικούς βαθµούς. Η σκληρότητα του νερού της Θεσσαλονίκης είναι περίπου 21 ºF (Γαλλικοί βαθµοί). Ένα νερό χαρακτηρίζεται «µαλακό» όταν η σκληρότητά του κυµαίνεται από 7 14 ºF, «σκληρό» µεταξύ 23 και 50 ºF και «πολύ σκληρό» όταν η σκληρότητά του υπερβαίνει τους 50 ºF. Προσδιορισµός ολικής σκληρότητας Αντιδραστήρια 1. Ειδικός δείκτης Merck (σε δισκία) 2. Διάλυµα υδροξειδίου του αµµωνίου (ΝΗ4ΟΗ) 3. Διάλυµα Titriplex A ή Titrplex B (ανάλογα µε τη σκληρότητα του νερού). Μέτρηση Σε 100 ml δείγµατος διαλύεται ένα δισκίο ειδικού δείκτη Merck, 1 ml ΝΗ4ΟΗ και το δείγµα τιτλοδοτείται αµέσως µε διάλυµα Titriplex µέχρι µεταβολής του χρώµατος από κόκκινο µε ενδιάµεση απόχρωση, σε πράσινο. Σε φυσικά νερά χρησιµοποιείται διάλυµα Titriplex A και η καταλληλότερη θερµοκρασία τιτλοδότησης είναι ºC. Σε µαλακά ή αποσκληρυµένα νερά χρησιµοποιείται διάλυµα Titriplex Β. Σελίδα 17 από 37

18 1ml διαλύµατος Titriplex A 5,6 D (Γερµανικοί βαθµοί) (για 100 ml δείγµατος) 1ml διαλύµατος Titriplex B 1,0 D (Γερµανικοί βαθµοί) (για 100 ml δείγµατος) Πίνακας 4. Μετατροπές µονάδων σκληρότητας νερού Προσδιορισµός µόνιµης σκληρότητας. Η µόνιµη ή µη ανθρακική σκληρότητα υπολογίζεται από την διαφορά µεταξύ ολικής και µη µόνιµης (ανθρακικής) σκληρότητας. Προσδιορισµός ανθρακικής (µη µόνιµης) σκληρότητας Αντιδραστήρια 1. HCl 0,1Ν 2. Δείκτης methylorange (πορτοκαλόχρουν του µεθυλίου) Μέτρηση Σε 100 ml δείγµατος προστίθενται 2 σταγόνες δείκτη methylorange και το δείγµα τιτλοδοτείται µε 0,1Ν HCl µέχρι εµφανούς µετατροπής του χρώµατος σε καστανοπράσινο. 1,0 ml διαλύµατος 0,1Ν HCl 2.8 D(για 100 ml δείγµατος) 3.12 Μετρήσεις θρεπτικών αλάτων + - Τα θρεπτικά άλατα είναι κυρίως άλατα του αζώτου (αµµωνιακά ΝΗ4, νιτρώδη ΝΟ2, - 3- νιτρικά ΝΟ3 ) και του φωσφόρου (φωσφορικά PO4 ) και είναι υπεύθυνα για τον «ευτροφισµό» των φυσικών αποδεκτών. Ευτροφισµός είναι ο εµπλουτισµός µιας υδάτινης µάζας µε µεγάλες ποσότητες θρεπτικών αλάτων και µπορεί να οφείλεται σε φυσικούς παράγοντες (γεωγραφικούς, γεωµορφολογικούς, κλιµατολογικούς, µορφοµετρικούς, υδροδυναµικούς) ή σε ανθρωπογενείς επιδράσεις (αστικά λύµατα, κτηνοτροφικά και βιοµηχανικά απόβλητα, αποπλύσεις καλλιεργούµενων εκτάσεων). Η υπέρµετρη αύξηση της πρωτογενούς παραγωγικότητας µιας κλειστής υδάτινης µάζας λόγω ευτροφισµού έχει δυσµενή αποτελέσµατα στα φυσικοχηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά των νερών. Τα κύρια χαρακτηριστικά του ευτροφισµού είναι η άνθηση Σελίδα 18 από 37

19 του φυτοπλαγκτού την άνοιξη και το φθινόπωρο, η υπέρµετρη ανάπτυξη υδρόβιων µακρόφυτων, οι χαµηλές τιµές διαλυµένου οξυγόνου, ιδίως τις πρώτες πρωινές ώρες της ηµέρας τους ζεστούς µήνες του έτους και συχνά η δυσοσµία. Η πυκνότητα του νερού αυξάνει, επηρεάζονται οι χρήσεις του (πόση, αναψυχή κ.λ.π.) ενώ δηµιουργούνται προβλήµατα στην µεταφορά του µέσω σωληνώσεων (συχνές εµφράξεις). Η ιχθυοπαραγωγή συχνά αυξάνει, αλλά µειώνεται η ποικιλία των ειδών. Τα θρεπτικά άλατα µπορούν να µετρηθούν µε διάφορους αυτόµατους αναλυτές, µε εκλεκτικά ηλεκτρόδια και µε διάφορα test kits µε µειωµένη όµως ακρίβεια. Η κλασική µέθοδος µέτρησης είναι η φασµατοφωτοµετρία. Σαν παράδειγµα φασµατοφωτοµετρικής ανάλυσης αναφέρεται η κλασική µέθοδος - µέτρησης των νιτρωδών (ΝΟ2 ) αλάτων σε ένα δείγµα νερού. - Αντιδραστήρια για τη µέτρηση των νιτρωδών (NO2 ) αλάτων 1. Διάλυµα σουλφανιλαµιδίου (αντιδραστήριο Α) : 10 g κρυσταλλικής sulphanilamide (C6H8N2O2S) διαλύονται σε 100 ml πυκνό HCl και περίπου 600 ml αποσταγµένο H2O. (Ελαφρά θέρµανση επιταχύνει τη διάλυση). Μετά την ψύξη το διάλυµα αραιώνεται στο 1 lt µε αποσταγµένο νερό. 2. n-(1-naphthyl)-ethylendiamine dihydrochloride (αντιδραστήριο Β) : 0.5 g αµίνης (C12H16Cl2N2) διαλύονται σε 500 ml αποσταγµένο νερό. Το διάλυµα φυλάσσεται σε σκουρόχρωμη γυάλινη φιάλη στο ψυγείο. (Το διάλυμα πρέπει να ανανεωθεί αν εμφανιστεί καφέ απόχρωση). 3. Standard διάλυμα νιτρωδών: Άνυδρο NaNO2 ξηραίνεται στους 100 οc για 1 ώρα και g διαλύονται σε 1000 ml αποσταγμένο νερό. Το διάλυμα περιέχει 10 μmol/l Ν-ΝΟ2 - και διατηρείται σε σκουρόχρωμη γυάλινη φιάλη με μερικές σταγόνες χλωροφορμίου σαν συντηρητικό. Μέτρηση Σε 50 ml δείγµατος προστίθεται υπό ανάδευση 1 ml από το αντιδραστήριο Α οπότε σχηµατίζονται διαζωνιακά ιόντα και στη συνέχεια προστίθεται υπό ανάδευση 1 ml από το αντιδραστήριο Β. Το τελικό προϊόν της αντίδρασης είναι ένα «αζόχρωµα» µε έντονη ερυθροϊώδη χροιά, που αναπτύσσεται πλήρως σε 10 περίπου λεπτά και µπορεί να µετρηθεί φασµατοφωτοµετρικά στα 542 nm, (µήκος κύµατος όπου η σχηµατιζόµενη - ουσία έχει µέγιστο απορρόφησης). Τα αποτελέσµατα εκφράζονται σε mg/l (NO2 ). Σελίδα 19 από 37

20 Εικόνα 4. Φασµατοφωτόµετρο διπλής δέσµης Με παρόμοιο τρόπο (και τα αντίστοιχα αντιδραστήρια κατά περίπτωση) πραγματοποιούνται οι φασματοφωτομετρικές αναλύσεις και για τα υπόλοιπα θρεπτικά άλατα. Πίνακας 5. Μετατροπές βαρών ενώσεων αζώτου Πίνακας 6. Μετατροπές βαρών ενώσεων φωσφόρου 3.13 Μετρήσεις µετάλλων Ο προσδιορισμός των μετάλλων σε υδατικά δείγματα γίνεται με Φασματοφωτομετρία Ατομικής Απορρόφησης (Atomic Absorption Spectroscopy). Η τεχνική μέτρησης συνίσταται στην αναρρόφηση υγρού δείγματος, το οποίο εισάγεται υπό μορφή νέφους σε φλόγα, όπου εξατμίζεται ο διαλύτης και τα ιόντα του μετάλλου ατομοποιούνται. Όταν η χαρακτηριστική για κάθε μέταλλο ακτινοβολία σταθερής έντασης, που εκπέμπεται από καθοδική λυχνία, διέρχεται από την φλόγα με άτομα μετάλλου, απορροφάται από αυτά και μετράται η μείωσή της, που είναι ανάλογη με την συγκέντρωση των ατόμων. Σελίδα 20 από 37

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Ενότητα 8.2: Χημικώς Απαιτούμενο Οξυγόνο (Chemical Oxygen Demand, COD) Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας,

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας, 8η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών- EUSO 2010 Τοπικός ιαγωνισµός Νοµού Μαγνησίας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Σχολείο: Φύλλο Εργασίας Ονοµ/υµα: Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιµου Νερού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 5: Σκληρότητα Νερού Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Ο κύκλος του νερού. Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Ο κύκλος του νερού. Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: Οι ωκεανοί που περιέχουν 1,32 10 9 km 3 νερού. Οι παγετοί που περιέχουν 29,2 10 6 km 3 νερού.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ιαχείριση Αποβλήτων

ΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ιαχείριση Αποβλήτων ΕΚΤΟ ΚΕΦΛΙΟ ιαχείριση ποβλήτων ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν)

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Μεταθετικές Αντιδράσεις (είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) l Αντιδράσεις εξουδετέρωσης Χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 8.2: Χημικώς Απαιτούμενο Οξυγόνο (Chemical Oxygen Demand, COD) Ευάγγελος Φουντουκίδης

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Νερού. Η ρύπανση μπορεί να είναι : χημική με την εισαγωγή επικίνδυνων τοξικών ουσιών ενεργειακή, βιολογική κτλ.

Ρύπανση Νερού. Η ρύπανση μπορεί να είναι : χημική με την εισαγωγή επικίνδυνων τοξικών ουσιών ενεργειακή, βιολογική κτλ. Ρύπανση Νερού Ρύπανση του νερού είναι οποιαδήποτε ανεπιθύμητη αλλαγή στα φυσικά, χημικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του νερού, η οποία είναι ή μπορεί να γίνει,ζημιογόνος για τον άνθρωπο και τους υπόλοιπους

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακές μέθοδοι αποτίμησης ποιότητας νερού & λυμάτων

Εργαστηριακές μέθοδοι αποτίμησης ποιότητας νερού & λυμάτων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Εργαστήριο Τεχνικής και Σχεδιασμού Περιβάλλοντος Εργαστηριακές μέθοδοι αποτίμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στην Υδροχημεία, Κατανόηση της έννοιας Υδρο-γεωχημεία.

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση α οβλήτων Γεωργικών Βιοµηχανιών

ιαχείριση α οβλήτων Γεωργικών Βιοµηχανιών ιαχείριση α οβλήτων Γεωργικών Βιοµηχανιών Έννοιες - Ορισµοί Ορισµοί Ρύ ανση: εισαγωγή στο περιβάλλον ουσιών που η ποσότητα,τα χαρακτηριστικά και η διάρκεια είναι πιθανό να προκαλέσουν βλάβη στον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Ενότητα 5: Σκληρότητα Νερού Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 6 η ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΑΡΙΝΟ

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 6 η ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΑΡΙΝΟ ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 6 η ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΑΡΙΝΟ 2010 2011 ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΙΟΙ ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΜΥΚΗΤΕΣ ΦΥΚΗ ΦΥΤΑ ΑΣΠΟΝΔΥΛΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΑ 1 Ορισμένοι είναι παθογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ Οι στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι οι µαθητές: Να χρησιµοποιούν τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: Οι ωκεανοί που περιέχουν 132 10 9 km 3 νερού. Οι παγετοί που περιέχουν 292 10 6 km 3 νερού.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ Επωνυμία: ΔΕΥΑ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Διεύθυνση: Μελισσοχώρι Πόλη: Θεσσαλονίκη Τ.Κ.: 57018 Τηλ.: 23940 32040 Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Νικόλαος Παπαδόπουλος/ Μάγδα Αστεριάδου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Περιοριστικό αντιδρών

Περιοριστικό αντιδρών Περιοριστικό αντιδρών Όταν αντιδρώντα προστίθενται σε ποσότητες διαφορετικές από τις γραμμομοριακές αναλογίες που δείχνει η χημική εξίσωση, μόνο το ένα από τα αντιδρώντα πιθανόν να καταναλωθεί πλήρως,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Γήινη επιφάνεια Κατανομή υδάτων Υδάτινο στοιχείο 71% Ωκεανοί αλμυρό νερό 97% Γλυκό νερό 3% Εκμεταλλεύσιμο νερό 0,01% Γλυκό νερό 3% Παγόβουνα Υπόγεια ύδατα 2,99% Εκμεταλλεύσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Ιανουάριος 2016 1 Την 16.08.2015 με ευθύνη του συλλόγου του Χωριού Ζυγός Άρτας, έγινε δειγματοληψία νερού από: το δίκτυο ύδρευσης του χωριού (από

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΘΕΜΑ 1 Ο : 1. Ποια είναι η δοµή του ατόµου; ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 2. Ποιος αριθµός ονοµάζεται ατοµικός και ποιος µαζικός; Ποιος από τους δύο αποτελεί την ταυτότητα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. Η 2 SO 4 + BaCl 2 2HCl + BaSO 4. 2HCl + Na 2 CO 3 CO 2 + H 2 O + 2NaCl. 2HCl + Na 2 SO 3 SO 2 + H 2 O + 2NaCl

ΙΠΛΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. Η 2 SO 4 + BaCl 2 2HCl + BaSO 4. 2HCl + Na 2 CO 3 CO 2 + H 2 O + 2NaCl. 2HCl + Na 2 SO 3 SO 2 + H 2 O + 2NaCl ΙΠΛΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Οι αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης γίνονται ανάµεσα σε ηλεκτρολύτες µε ανταλλαγή ιόντων. Για να πραγµατοποιηθεί µια αντίδραση διπλής αντικατάστασης πρέπει ένα τουλάχιστον από τα προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΟΥΣΣΗΣ Ο οίνος είναι αλκοολούχο ποτό που λαμβάνεται με ζύμωση χυμού σταφυλιών (γλεύκος, μούστος) Συστατικά Οίνου

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο

Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο Επίδραση των οξέων στα μέταλλα Τα μέταλλα που είναι πιο δραστικά από το υδρογόνο (εκτός από το Pb) αντικαθιστούν το υδρογόνο στα οξέα (με εξαίρεση το HNO 3

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ Το νερό αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς φυσικούς πόρους. Η διαχείριση της ποιότητας και της ποσότητας του νερού από τον άνθρωπο δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Άσκηση 8η Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Διάσταση 2 ετεροπολικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση και Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων

Διαχείριση και Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Διαχείριση και Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Απόβλητα Ν. 1650/1986 Απόβλητο θεωρείται κάθε ποσότητα ουσιών, θορύβου, αντικειμένων ή άλλων μορφών ενέργειας σε οποιαδήποτε φυσική κατάσταση από τις οποίες

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων 1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Π. Γκίνης 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων Β. τις παρακάτω ρίζες Χημεία Γ Γυμνασίου Οξυγόνο O Βρώμιο Br Χαλκός Cu Υδρογόνο H Ιώδιο I Αργίλιο Al Άζωτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 12 1. Παράδειγµα κριτηρίου κλειστού τύπου - ανοικτού τύπου - κρίσης (µάθηµα ηµέρας) ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΕΠΩΝΥΜΟ. ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΜΑΘΗΜΑ Σκοπός εξέτασης: Η διαπίστωση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο)

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Υπολογισμός υδροχημικών παραμέτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες,

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες, ΟΔΗΓΙΕΣ Η εξέταση έχει διάρκεια 60 λεπτά. Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψετε την αίθουσα εξέτασης πριν περάσει μισή ώρα από την ώρα έναρξης. Όλες α ερωτήσεις (σύνολο 40) είναι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΤΟΣ ΕΔΑΦΟΥΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΤΟΣ ΕΔΑΦΟΥΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΤΟΣ ΕΔΑΦΟΥΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Θρεπτικό διάλυμα Είναι ένα αραιό υδατικό διάλυμα όλων των θρεπτικών στοιχείων που είναι απαραίτητα για τα φυτά, τα οποία βρίσκονται διαλυμένα

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Περιβάλλοντος

Τεχνική Περιβάλλοντος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Απομάκρυνση αζώτου Ευθύμιος Νταρακάς Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 2: Εισαγωγή στη Διαχείριση Αστικών Υγρών Αποβλήτων. Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής

ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ Το σύστημα που απομακρύνει τα ακάθαρτα νερά από το περιβάλλον που ζει και εργάζεται ο άνθρωπος και τα διαθέτει τελικά, με τρόπο υγιεινό και

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 8.10.2016 L 273/5 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) 2016/1784 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Σεπτεμβρίου 2016 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2568/91 σχετικά με τον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΟΥΣ

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΟΥΣ Το νερό είναι μια από τις πλέον σημαντικές θρεπτικές ουσίες που χρειάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός, μιας και μεταφέρει όλα τα υδατοδιάλυτα στοιχεία (όπως οι πρωτεΐνες, οι βιταμίνες Β & C ) που είναι απαραίτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ.

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. Άσκηση 5η Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Ιοντικά διαλύματα- 2 Διάσταση Οι ιοντικές ενώσεις γενικώς διαλύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ Τι είναι ρύπανση: Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην ευζωία, την ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακές μέθοδοι αποτίμησης ποιότητας νερού & λυμάτων

Εργαστηριακές μέθοδοι αποτίμησης ποιότητας νερού & λυμάτων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Εργαστήριο Τεχνικής και Σχεδιασμού Περιβάλλοντος Εργαστηριακές μέθοδοι αποτίμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 17 Απριλίου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Για την αντίδραση: Fe (s) + 2HCl (aq) FeCl 2(aq)

Διαβάστε περισσότερα