Κοινωνικές και συναισθηματικές πτυχές της ανάπτυξης των παιδιών: οδηγός για παιδαγωγούς του «Early Years Foundation Stage» 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κοινωνικές και συναισθηματικές πτυχές της ανάπτυξης των παιδιών: οδηγός για παιδαγωγούς του «Early Years Foundation Stage» 1"

Transcript

1 Κοινωνικές και συναισθηματικές πτυχές της ανάπτυξης των παιδιών: οδηγός για παιδαγωγούς του «Early Years Foundation Stage» 1 Οι παιδαγωγοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες αυτού του οδηγού για τη στήριξη και τη βελτίωση των κοινωνικών και συναισθηματικών πτυχών της ανάπτυξης των μικρών παιδιών. Το συγκεκριμένο υλικό επικεντρώνεται στα παιδιά ηλικίας από τη 0 έως 36 μηνών, αλλά είναι ενδιαφέρον και για τους επαγγελματίες που εργάζονται με μεγαλύτερα παιδιά ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Τι είναι η κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη και γιατί είναι σημαντική; Η προσωπική, η κοινωνική και η συναισθηματική ανάπτυξη αποτελούν τρεις από τους σημαντικότερους πυλώνες της επιτυχίας στη ζωή. Καθεμία από αυτές τις διαστάσεις σχετίζεται με τις υπόλοιπες δύο, ενώ συχνά, θεωρούνται ως μία συνιστώσα, με συνισταμένες τη μάθηση και την ανάπτυξη. Προσωπική ανάπτυξη (Να είμαι ο εαυτός μου)- πώς αντιλαμβανόμαστε ποιοι είμαστε, τι μπορούμε να κάνουμε και πώς να φροντίσουμε τον εαυτό μας. Κοινωνική ανάπτυξη (Να είμαι κοινωνικός)- πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας σε σχέση με τους άλλους, πώς κάνουμε φίλους, πώς κατανοούμε τους κανόνες της κοινωνίας και συμπεριφερόμαστε σε σχέση με τους άλλους. Συναισθηματική ανάπτυξη (Το να έχω συναισθήματα)- πώς αντιλαμβανόμαστε τόσο τα δικά μας συναισθήματα όσο και τα συναισθήματα των άλλων και αναπτύσσουμε την ικανότητα να μπαίνουμε στη θέση του άλλου και να βλέπουμε τα πράγματα από τη δική του σκοπιά (συχνά αναφέρεται ως ενσυναίσθηση). Η πρώιμη προσωπική και κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη έχει τεράστιο αντίκτυπο στην μετέπειτα ζωή του παιδιού, επηρεάζοντας τη μελλοντική του ευεξία, τη μαθησιακή του ικανότητα, τα επιτεύγματά του, αλλά και τις οικονομικές συνθήκες στις οποίες θα ζήσει. Για το λόγο αυτό, η βελτίωση της ευεξίας και η μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων αποτελούν πρωταρχικούς στόχους των περισσοτέρων προγραμμάτων προαγωγής υγείας που εφαρμόζονται σε παιδιά βρεφικής και προσχολικής ηλικίας. Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς και οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης για να κατανοήσουν και να υποστηρίξουν την προσωπική και κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών; Η πιο απλή απάντηση σε αυτήν την ερώτηση είναι «να εργαστούν όλοι μαζί για τα παιδιά». Τα περισσότερα παιδιά γεννιούνται και μεγαλώνουν σε οικογένειες στις οποίες υπάρχουν σχέσεις αγάπης και υποστηρίζεται η ανάπτυξή τους. Τα αγαπημένα πράγματα που συνηθίζουν να κάνουν καθημερινά οι γονείς, όπως το να αγκαλιάζουν τα παιδιά, να τα κάνουν να αισθάνονται άνετα και ασφαλή, να τους μιλούν, να παίζουν μαζί τους, να αισθάνονται υπερήφανοι για τα επιτεύγματά τους και να τα γιορτάζουν με όλη την οικογένεια, αποτελούν τα θεμέλια της προσωπικής, κοινωνικής και συναισθηματικής ανάπτυξης. 1 Το πλαίσιο «Early Years Foundation Stage» εφαρμόζεται στη Μεγάλη Βρετανία και θέτει τα πρότυπα που πρέπει να ακολουθούνται από όλους τους παιδαγωγούς προκειμένου να διασφαλίζεται η σωστή ανάπτυξη, μάθηση, υγεία και ασφάλεια των παιδιών προσχολικής ηλικίας.

2 Κάθε άνθρωπος, από τη στιγμή της γέννησης, βρίσκεται σε μια αδιάκοπη διαδικασία μάθησης. Αυτοί που συνήθως ενισχύουν το κίνητρο και την αυτοπεποίθηση του παιδιού ώστε να συνεχίσει να μαθαίνει και να διευρύνει τα όριά του, είναι οι γονείς. Οι γονείς ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την πρόοδο του παιδιού τους, ειδικά από τη στιγμή που το παιδί θα αρχίσει να φοιτά στο σχολείο ή στην προσχολική εκπαίδευση. Συγχρόνως, οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης εργάζονται σκληρά, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι τα παιδιά είναι ευτυχισμένα, μαθαίνουν και αναπτύσσονται ομαλά. Έτσι λοιπόν, η στενή συνεργασία των γονιών με τον παιδαγωγό, εκτός από αυτονόητη, λόγω των κοινών τους στόχων για το παιδί, είναι και εξαιρετικής σημασίας για την ομαλή κοινωνικο-συναισθηματική του ανάπτυξη. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι υπάρχει μια πλειάδα παραγόντων που επηρεάζει αρνητικά την προσωπική και κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών, όπως: Η πρόωρη γέννηση/ χαμηλό βάρος γέννησης Η κακή υγεία Η φτώχεια Η έλλειψη ζεστασιάς και στοργής Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών από τους γονείς Οι κακές συνθήκες στέγασης Η κακοποίηση Κοινωνικές, εθνικές και πολιτισμικές διακρίσεις Φτωχή σχέση με τους παιδαγωγούς προσχολικής αγωγής Οι παιδαγωγοί προσχολικής αγωγής δεν μπορούν μόνοι τους να αντιμετωπίσουν όλους αυτούς τους παράγοντες, ωστόσο στο πλαίσιο της καθημερινής τους συνεργασίας με τα παιδιά, μπορούν να επιφέρουν σημαντικές αλλαγές και να κάνουν τη διαφορά. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από εμπειρίες και υποστήριξη που θα τα βοηθήσουν να αναπτύξουν μια θετική αίσθηση για τον εαυτό τους και τους άλλους, τον σεβασμό προς τους άλλους, τις κοινωνικές τους δεξιότητες, καθώς και θετική διάθεση για μάθηση. Οι παιδαγωγοί είναι απαραίτητο να διασφαλίσουν ότι υπάρχει η απαιτούμενη υποστήριξη για τη συναισθηματική ευεξία των παιδιών, και να τους παρέχουν την απαραίτητη βοήθεια για να γνωρίσουν τον εαυτό τους και τις ικανότητές τους. Είναι εξίσου σημαντικό ο παιδαγωγός να μπορεί να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τη συμπεριφορά των παιδιών, αλλά με τρόπο κατάλληλο για το αναπτυξιακό τους στάδιο και τις ατομικές τους ανάγκες. Η υποστήριξη της πρώιμης κοινωνικο-συναισθηματικής ανάπτυξης βασίζεται σε τέσσερις αρχές: i. Μοναδικότητα κάθε παιδιού. Κάθε παιδί έχει από τη στιγμή της γέννησης την ικανότητα για μάθηση και μπορεί να γίνει ανθεκτικό, ικανό, γεμάτο αυτοπεποίθηση και αυτοεπιβεβαίωση. ii. Θετικές σχέσεις. Τα παιδιά μαθαίνουν να είναι δυνατά και ανεξάρτητα, μέσα από τη σχέση αγάπης και ασφάλειας που αναπτύσσουν με το γονιό ή το βασικό πρόσωπο φροντίδας. iii. Διευκολυντικά περιβάλλοντα. Το περιβάλλον διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη και επέκταση της ανάπτυξης και της μαθησιακής ικανότητας των παιδιών. iv. Μάθηση και ανάπτυξη. Τα παιδιά αναπτύσσονται και μαθαίνουν με διαφορετικούς τρόπους και διαφορετικό ρυθμό. Όλοι οι τομείς μάθησης και ανάπτυξης, είναι εξίσου σημαντικοί.

3 Πώς συνδέεται η προσωπική και η κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη με τις κοινωνικοσυναισθηματικές πλευρές της μάθησης στην προσχολική εκπαίδευση; Οι κοινωνικο-συναισθηματικές πλευρές της μάθησης αφορούν σε προγράμματα εκπαίδευσης που εφαρμόζονται τόσο σε σχολεία όσο και σε κέντρα προσχολικής εκπαίδευσης και στοχεύουν να βοηθήσουν τα παιδιά και τους νέους να αναπτύξουν τις κοινωνικο-συναισθηματικές τους δεξιότητες. Αυτές οι δεξιότητες αποτελούν τα δομικά στοιχεία της μάθησης, της συμπεριφοράς και της ευεξίας. Επίσης, είναι εξαιρετικής σημασίας για τους εκπαιδευτικούς, αλλά και για όλους τους ενήλικες. Οι δεξιότητες αυτές χωρίζονται με βάση τις πέντε βασικές πτυχές της μάθησης: αυτo-επίγνωση, κινητοποίηση, διαχείριση των συναισθημάτων, ενσυναίσθηση και κοινωνικές δεξιότητες. Στον πίνακα που ακολουθεί περιγράφονται οι βασικές κατηγορίες ανάπτυξης, σε συνάρτηση με τις πτυχές της κοινωνικο-συναισθηματικής μάθησης στις οποίες αντιστοιχούν. Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΘΕ ΠΑΙΔΙΟΥ Τα παιδιά αναπτύσσονται με διάφορους τρόπους και με διαφορετικό ρυθμό. Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε ότι κάθε περιοχή ανάπτυξης (σωματική, γνωστική, γλωσσική, πνευματική, κοινωνική και συναισθηματική) είναι εξίσου σημαντική με τις άλλες. Οι παιδαγωγοί προσχολικής αγωγής που έρχονται σε καθημερινή επαφή με τα παιδιά, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην προσωπική και κοινωνικο-συναισθηματική τους ανάπτυξη. Φυσικά, αυτό προϋποθέτει: Να γνωρίζουν πώς αναπτύσσονται τα παιδιά. Να παρατηρούν συστηματικά τα παιδιά. Να χρησιμοποιούν την ενεργητική ακρόαση, ακούγοντας τα παιδιά προσεκτικά και με σεβασμό. Ο σεβασμός και η προσεκτική ακρόαση είναι απαραίτητα τόσο με τα παιδιά όσο και με τους γονείς τους, ανεξάρτητα από το εκπαιδευτικό και κοινωνικο-πολιτισμικό υπόβαθρο που μπορεί να έχουν. Να είναι σε θέση να «βγουν» από τον εαυτό τους και να «δουν τον κόσμο με τα μάτια του παιδιού», από την οπτική γωνία που τα αντιλαμβάνεται και τα ερμηνεύει το ίδιο. Με άλλα λόγια, να επιδεικνύουν ενσυναίσθηση. Να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους αυτά που μαθαίνουν μέσα από την παρατήρηση των παιδιών και τη συζήτηση με τους γονείς και να αναλαμβάνουν δράση, με γνώμονα πάντα, το όφελος του παιδιού. Να κατανοούν ότι η σωματική και ψυχική υγεία και ευεξία, συνδέονται στενά. Εκτός από τα παραπάνω, είναι απαραίτητο ο παιδαγωγός να «συντονίζεται» με κάθε παιδί, αναγνωρίζοντας παράλληλα τη μοναδικότητά του. Η σημασία της προσωπικής, κοινωνικής και συναισθηματικής ανάπτυξης για τα παιδιά Το να αισθάνονται τα παιδιά ότι είναι σημαντικά για κάποιον ο οποίος τα φροντίζει κατάλληλα και επαρκώς, είναι ζωτικής σημασίας για τη σωματική, κοινωνική και συναισθηματική τους υγεία και ευεξία. Η αναγνώριση και η επιβεβαίωση που λαμβάνουν τα παιδιά από τα σημαντικά πρόσωπα της ζωής τους, καθώς και οι ασφαλείς σχέσεις προσκόλλησης που αναπτύσσονται με αυτά τα πρόσωπα, αυξάνουν την αυτοπεποίθησή τους και την εσωτερική τους δύναμη.

4 Η εξερεύνηση στα πλαίσια αυτών των στενών σχέσεων οδηγεί στην ανάπτυξη της αυτοεπιβεβαίωσης των παιδιών, προάγοντας παράλληλα την αίσθηση του «ανήκειν» και επιτρέποντάς τους να εξερευνούν τον κόσμο από μια ασφαλή βάση. Τα παιδιά έχουν ανάγκη να τους δίνουν οι ενήλικες το καλό παράδειγμα και να τους παρέχουν ευκαιρίες για αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους, ώστε να αναπτύξουν θετική ιδέα τόσο για τον εαυτό τους όσο και για τους άλλους. Τα παιδιά τα οποία ενθαρρύνονται να εκφράσουν ελεύθερα τις ιδέες και τα συναισθήματά τους, όπως για παράδειγμα, τη χαρά, τη λύπη τους, την απογοήτευση και το φόβο, μπορούν ευκολότερα να αναπτύξουν στρατηγικές για να αντιμετωπίσουν νέες, προκλητικές ή στρεσσογόνες καταστάσεις. Τι είναι η προσκόλληση; Τα βρέφη είναι ευάλωτα και ολοκληρωτικά εξαρτημένα από τους ενήλικες για την επιβίωσή τους. Όταν μαθαίνουν ότι μπορούν να εξαρτηθούν και να εμπιστευθούν ένα άτομο (συνήθως το άτομο αυτό είναι η μητέρα, αλλά όχι πάντα), το οποίο ανταποκρίνεται σταθερά και με ευαισθησία στις σωματικές και συναισθηματικές τους ανάγκες, τότε δημιουργείται αυτό που ονομάζουμε «ασφαλής προσκόλληση». Η έρευνα έχει δείξει ότι τα παιδιά με ασφαλή προσκόλληση αναπτύσσουν περισσότερες συνδέσεις και έχουν καλύτερη νευροφυσιολογική ανάπτυξη. Ωστόσο, θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι κανένας ενήλικας δεν μπορεί να καλύψει κάθε ανάγκη ενός παιδιού που αναπτύσσεται και για το λόγο αυτό, τα παιδιά αναπτύσσουν στενές σχέσεις προσκόλλησης με διάφορα άτομα του περιβάλλοντός τους. Οι δεσμοί αυτοί που αναπτύσσουν τα παιδιά με τους γονείς και τα υπόλοιπα πρόσωπα που εμπλέκονται στη φροντίδα τους, είναι εξαιρετικής σημασίας για την προσωπική, κοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη. Ένα παιδί με ασφαλή προσκόλληση, αισθάνεται ότι μπορεί να βασιστεί στους γονείς και τα άλλα πρόσωπα φροντίδας, για ασφάλεια και σιγουριά, χρησιμοποιώντας παράλληλα αυτές τις σχέσεις προσκόλλησης ως βάση από την οποία εξερευνά, καταλαβαίνει και μαθαίνει τον κόσμο. Συνοψίζοντας, τα βρέφη και τα παιδιά είναι ευάλωτα και αποκτούν αυτοπεποίθηση και ανθεκτικότητα μέσα από την υποστήριξη που λαμβάνουν από τους άλλους. Οι πρώτες σχέσεις ασκούν καθοριστική επίδραση στον τρόπο που αναπτύσσονται, καταδεικνύοντας έτσι ότι οι στενές σχέσεις με τα πρόσωπα φροντίδας είναι πάρα πολύ σημαντικές. Πώς μπορούν οι παιδαγωγοί προσχολικής αγωγής να υποστηρίξουν την προσκόλληση που αναπτύσσουν τα παιδιά; Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που πρέπει να εφαρμόζει ένα βρεφονηπιακό ή /και προσχολικό πλαίσιο, είναι η προσέγγιση του «προσώπου-κλειδιού». Το «πρόσωπο-κλειδί» βοηθά τα παιδιά να προσαρμοστούν και παρέχει συνεπή και σταθερή φροντίδα και συναισθηματική υποστήριξη σε κάθε παιδί χωριστά. Η φύση αυτής της υποστήριξης αλλάζει καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν. Ωστόσο, ακόμη και τα μεγαλύτερα παιδιά που φοιτούν στο σχολείο χρειάζονται ένα γνήσιο δεσμό με τον εκπαιδευτικό τους ή κάποιον άλλο επαγγελματία, ο οποίο επικεντρώνεται στις ατομικές τους ανάγκες και γνωρίζει και νοιάζεται τόσο για τα ίδια όσο και για την οικογένειά τους. Η εφαρμογή της προσέγγισης του «προσώπου-κλειδιού» σημαίνει ότι το παιδί βιώνει πως υπάρχει ένας ενήλικας, ο οποίος είναι συντονισμένος μαζί του και μπορεί να αναπτύξει μια ιδιαίτερη και προσωπική σχέση μαζί του. Σε έναν απρόσωπο βρεφονηπιακό σταθμό, η αλλαγή της πάνας των

5 παιδιών, για παράδειγμα, κανονίζεται από το πότε εξυπηρετεί το πρόγραμμα του νηπιαγωγείου/βρεφονηπιακού σταθμού, χωρίς να λαμβάνονται καθόλου υπόψη οι ανάγκες και ο προσωπικός ρυθμός κάθε παιδιού. Έτσι, τα παιδιά μοιάζουν πολλές φορές με τις κονσέρβες που αγοράζουμε στο σούπερ-μάρκετ, τις οποίες περιφέρουμε στα καρότσια μέχρι να πάμε στο ταμείο. Μάλιστα, πολλές φορές, η αλλαγή της πάνας των παιδιών επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες, όπως η διαθεσιμότητα του προσωπικού κλπ. Το «πρόσωπο-κλειδί» προσπαθεί να ρυθμίσει την αλλαγή της πάνας μέσα από την προσωπική σχέση που έχει αναπτύξει με το παιδί. Αν η τακτική που εφαρμόζεται είναι «οποιοσδήποτε από το προσωπικό είναι διαθέσιμος» να αλλάζει τις πάνες των παιδιών, να τους σκουπίζει τη βρεγμένη μύτη και να τα νανουρίζει, τότε δεν υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης προσωπικής σχέσης. Η φροντίδα των παιδιών είναι απλώς ακόμα ένα εργασιακό καθήκον, όπως το να σφουγγαρίζει κάποιος το πάτωμα και να καθαρίζει τα τραπέζια. Το να είναι κάποιος συντονισμένος με το παιδί, σημαίνει ότι καταλαβαίνει με έναν ολοκληρωμένο τρόπο, την οπτική γωνία του παιδιού και επιδεικνύει πλήρη ενσυναίσθηση. Βέβαια, αυτό είναι δύσκολο για κάθε άνθρωπο, αλλά κάθε βήμα που γίνεται προς την κατανόηση του πώς και γιατί συμπεριφέρεται ένα παιδί με ένα συγκεκριμένο τρόπο, είναι παράλληλα ένα βήμα συντονισμού μαζί του. Αυτό με τη σειρά του βοηθά το παιδί να αναπτύξει δεξιότητες οι οποίες θα του δώσουν τη δυνατότητα να «ανθίσει» στα πλαίσια της κοινότητας στην οποία ζει. Οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες κάθε παιδιού με κατάλληλο τρόπο, εφαρμόζοντας αυτά που γνωρίζουν για την παιδική και εγκεφαλική ανάπτυξη των παιδιών. Τα μικρά παιδιά συχνά προκαλούν και αμφισβητούν τις ιδέες, τις πεποιθήσεις και τα συναισθήματα των ενηλίκων. Είναι πολύ σημαντικό να μπορεί ένας ενήλικας να κάνει μια μικρή παύση για να σκεφτεί ποια είναι τα δικά του συναισθήματα, ώστε να συντονίζεται πρώτα απ όλα με τον εαυτό του. Το να πάρουμε λίγο χρόνο για να συντονιστούμε με τις αντιδράσεις μας, μας βοηθάει να κατανοήσουμε ποιο συναίσθημα εκφράζει το παιδί. Το κλάμα των παιδιών μπορεί να μας προκαλέσει αντιδράσεις όπως πονοκέφαλο, ή συναισθήματα όπως σύγχυση, να νιώσουμε άχρηστοι, χαμένοι και απελπισμένοι. Το να κάνουμε μια μικρή παύση και να πάρουμε λίγο χρόνο, μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε περισσότερα σχετικά με τα συναισθήματα π.χ. ενός βρέφους. Αντίστοιχα, αν υποθέσουμε ότι κάποιο παιδί χτυπάει ένα άλλο, ιδιαίτερα αν είναι μικρότερο σε ηλικία ή/και περισσότερο ευάλωτο, συχνά μας κάνει να αισθανόμαστε θυμό και αντιπάθεια προς το παιδί που επιδεικνύει αυτή τη συμπεριφορά. Το να συντονιστούμε με την κατάσταση μπορεί να μας βοηθήσει με δύο τρόπους. Πρώτον, στο να συνειδητοποιήσουμε ότι πρέπει πρώτα να ελέγξουμε τον εαυτό μας και να ανταποκριθούμε με ηρεμία στην κατάσταση και δεύτερον, μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε κάτι περισσότερο για το παιδί που φέρεται με επιθετικό τρόπο. Είναι πιθανό το παιδί να αισθάνθηκε ότι το αντιπαθούν, το απορρίπτουν ή/και να έχει θυμώσει. Η ικανότητα των παιδαγωγών προσχολικής αγωγής να συντονίζονται με τον εαυτό τους ενισχύει τη δέσμευσή τους να εφαρμόζουν πρακτικές συμπερίληψης και όχι αποκλεισμού, καθώς και να θυμούνται ότι η προσεκτική ακρόαση και η εκτίμηση είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε παιδιού. Συνοψίζοντας, τα παιδιά έχουν ανάγκη να αισθάνονται ασφάλεια και σιγουριά. Μπορούμε να τα διευκολύνουμε προς αυτήν την κατεύθυνση με τους εξής τρόπους: προβλέποντας και ελαχιστοποιώντας τις πιθανές απειλές που μπορεί να αισθανθεί το παιδί, διασφαλίζοντας ότι κάθε παιδί αισθάνεται ασφάλεια τόσο σε σωματικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο, παρέχοντας στα παιδιά προσωπικό χώρο, όπως για παράδειγμα, το δικό τους υπνόσακο, κλπ,

6 βοηθώντας τα να νιώσουν το αίσθημα του «ανήκειν» με το να έχουν μια αντίστοιχη ρουτίνα δραστηριοτήτων, όπως για παράδειγμα, τραγούδια καλωσορίσματος το πρωί και αναχώρησης το απόγευμα, βοηθώντας τα παιδιά να ονομάζουν και να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους, βοηθώντας τα παιδιά να μαθαίνουν στρατηγικές για να ηρεμούν, βοηθώντας τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τους φόβους και το άγχος τους. Τα παιδιά χρειάζονται από τους ενήλικες να τους δίνουν το καλό παράδειγμα και να τους παρέχουν ευκαιρίες για αλληλεπίδραση με άλλους, έτσι ώστε να αναπτύξουν θετική ιδέα για τον εαυτό τους και τους άλλους Η βάση για να αρχίσουμε να εφαρμόζουμε την ενσυναίσθηση με άλλους ανθρώπους (να κατανοούμε δηλαδή τα συναισθήματα και τις αντιλήψεις τους από τη δική τους οπτική γωνία), προϋποθέτει την κατανόηση τριών σημαντικών στοιχείων: τα συναισθήματα κάθε ανθρώπου είναι σημαντικά για τον ίδιο, και οι άλλοι άνθρωποι έχουν συναισθήματα, οι άλλοι μπορεί να σκέφτονται και να αισθάνονται διαφορετικά από μας. Οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν ενσυναίσθηση: παρέχοντας υποστήριξη για ασφαλή προσκόλληση, με το να δείχνουν διάθεση να γνωρίσουν και να αναπτύξουν σχέσεις με τα παιδιά και τους γονείς τους, να είναι διαθέσιμοι για τους γονείς στην αρχή και στο τέλος της ημέρας και να είναι συντονισμένοι με τις ανάγκες και τα συναισθήματά τους. Εφαρμόζοντας την ενεργητική ακρόαση και δείχνοντας ότι αντιλαμβάνονται και κατανοούν τα συναισθήματα των άλλων. Ενθαρρύνοντας τα παιδιά να ακούσουν το ένα το άλλο και να αντιληφθούν τα συναισθήματά τους. Παρέχοντας ευκαιρίες στα παιδιά για να αναπτύξουν τη δική τους δεξιότητα ενσυναίσθησης και να την εφαρμόζουν στα πλαίσια της σχέσης τους με τους άλλους. Όταν οι ενήλικες δείχνουν ενσυναίσθηση κατά την επικοινωνία τους με τα παιδιά, αλλά και με άλλους ενήλικες, ουσιαστικά δίνουν στα παιδιά το μήνυμα ότι θα επιθυμούσαν και τα ίδια να υιοθετήσουν παρόμοια συμπεριφορά. Το να είναι κάποιος ευγενικός και να ακούει προσεκτικά τους άλλους, αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη καλών σχέσεων και κοινωνικών δεξιοτήτων. Είναι τουλάχιστον άδικο να περιμένει κανείς από τα παιδιά να αναπτύξουν ενσυναίσθηση, όταν ζουν σε ένα περιβάλλον που οι ενήλικες φέρονται με αγένεια και χωρίς διάθεση να μπουν στη θέση του άλλου και να κατανοήσουν τις ανάγκες του, μιλούν με ανάρμοστο τρόπο και χωρίς σεβασμό π.χ. για το συνάδελφο τους μόλις εκείνος γυρίσει την πλάτη του κλπ. Μπορεί τα παιδιά να μην καταλαβαίνουν πάντα τις λέξεις που χρησιμοποιούν οι ενήλικες, ωστόσο καταλαβαίνουν με μεγάλη ακρίβεια τα συναισθήματα, το ύφος και τον τόνο που χαρακτηρίζει την επικοινωνία των ενηλίκων. Όταν οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης είναι γνήσιοι και ανοιχτοί απέναντι στους γονείς, εστιάζοντας στην ευεξία των παιδιών, αναπτύσσεται αμοιβαίος σεβασμός. Το να είναι κάποιος γονιός, εκτός από πολύ ικανοποιητικό, είναι ιδιαίτερα απαιτητικό. Κάποιοι γονείς, πιθανόν να μην είχαν καλά πρότυπα από τους δικούς τους γονείς και έτσι, το να συνεργάζονται με τους παιδαγωγούς προσχολικής εκπαίδευσης, οι οποίοι αναπτύσσουν σχέσεις αγάπης με το παιδί τους, είναι πολύ υποστηρικτικό και για τους ίδιους. Επιπλέον, οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης μπορούν να παρέχουν συμβουλές και βοήθεια, ώστε να διευκολύνουν τους γονείς και τα παιδιά σε περιόδους που υπάρχει μεγάλη συναισθηματική φόρτιση, όπως συμβαίνει κατά τον

7 απογαλακτισμό, στην εκπαίδευση τουαλέτας και στα ξεσπάσματα θυμού των παιδιών. Το να γνωρίζει ο γονιός ότι οι αντιδράσεις του παιδιού του αποτελούν μέρος μιας φυσιολογικής αναπτυξιακής διαδικασίας, είναι πολύ καθησυχαστικό. Αν υπάρχει κάποια εύλογη, περαιτέρω ανησυχία του γονιού, ο παιδαγωγός μπορεί να παρέχει συμβουλές και νέες στρατηγικές αντιμετώπισης. Όταν οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης που εργάζονται σε ένα πλαίσιο (π.χ. παιδικό σταθμό), χαρακτηρίζονται από υψηλά επίπεδα ευαισθησίας και ενσυναίσθησης, τότε είναι σε θέση να συντονίζονται και να αποκρίνονται περισσότερο με έναν αντανακλαστικό, παρά παρορμητικό τρόπο. Οι σχέσεις που αναπτύσσουν με τα παιδιά και οι ευκαιρίες που τους παρέχουν για μάθηση, τα βοηθούν να αναπτύξουν τις προσωπικές, κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες που χρειάζονται, καθώς και το αίσθημα της ευεξίας και του «ανήκειν». Υγεία και Ευεξία: Η ανάπτυξη σχέσεων φιλίας και η αλληλεπίδραση με τους άλλους, βοηθά τα παιδιά να αισθάνονται θετικά τόσο για τον εαυτό τους, όσο και για τους άλλους. Τα παιδιά αποκτούν αίσθηση ευεξίας όταν ενθαρρύνονται να αναλάβουν ευθύνες και να βοηθήσουν σε διαχειρίσιμες (για την ηλικία, το αναπτυξιακό στάδιο και τις δεξιότητές τους)δραστηριότητες που τους τραβούν την προσοχή και το ενδιαφέρον. Τα παιδιά αναπτύσσουν το αίσθημα «του ανήκειν» σε σχέση με το πλαίσιο (π.χ., παιδικός σταθμός, νηπιαγωγείο, κλπ) όταν εμπλέκονται σε αυτό και οι γονείς τους. Μερικές αποτελεσματικές πρακτικές για την ενίσχυση της προσωπικής και κοινωνικοσυναισθηματικης ανάπτυξης των παιδιών Το παιχνίδι με τα βρέφη τα βοηθά να καταλάβουν ότι είναι διαφορετικοί και ξεχωριστοί άνθρωποι από τους άλλους (π.χ., δείχνοντας ο γονιός πρώτα δικά του μέρη σώματος, όπως τα μάτια, η μύτη, τα δάχτυλα, και εντοπίζοντας στη συνέχεια τα αντίστοιχα μέρη στο βρέφος). Βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν τα ονόματα των άλλων, χρησιμοποιώντας ρίμες και τραγουδάκια. Συζητώντας με τους γονείς για τον τρόπο και τις ανάγκες επικοινωνίας των παιδιών τους. Αφότου βέβαια διασφαλιστεί ότι οι γονείς που κατάγονται από άλλες χώρες, κατανοούν τη γλώσσα σε ικανοποιητικό βαθμό, ώστε να μπορούν να μοιραστούν κι εκείνοι τις απόψεις τους. Εισάγοντας στη συζήτηση απλές λέξεις για τα συναισθήματα και την ψυχική κατάσταση, όπως «χαρούμενος», «στεναχωρημένος», «κατσούφης», «πληγωμένος» και «φοβισμένος». Αυτό βοηθάει τα παιδιά να αρχίσουν να μαθαίνουν κάποιες λέξεις που εκφράζουν συναισθήματα και να αντιλαμβάνονται πώς νιώθουν τα ίδια. Μπορείτε να πείτε για παράδειγμα, «Σου αρέσει να παίζεις στην παιδική χαρά, ε; Σε κάνει να χαίρεσαι». Μειώνοντας τις πιθανότητες απογοήτευσης και σύγκρουσης, διαμορφώνοντας μια ευέλικτη καθημερινή ρουτίνα ώστε να μπορούν τα παιδιά να επιδιώκουν την ικανοποίηση των ενδιαφερόντων τους. Αν κάποιο παιδί αισθάνεται πληγωμένο ή αναστατωμένο, συζητήστε για το πώς μπορεί να νιώθει. Βοηθήστε τα υπόλοιπα παιδιά να το παρηγορήσουν χαϊδεύοντάς του το μπράτσο και αγκαλιάζοντάς το. Εμπλέξτε όλα τα παιδιά στη διαδικασία καλωσορίσματος και αλληλοφροντίδας. Παρέχετε βιβλία που παρουσιάζουν παιδιά με διαφορετικό κοινωνικο-πολιτισμικό υπόβαθρο και στα οποία αποφεύγονται τα αρνητικά στερεότυπα. Εναλλακτικά,

8 προσπαθήστε να φτιάξετε, σε συνεργασία με τους γονείς, ένα βιβλίο με όλες τις φωτογραφίες των παιδιών που βρίσκονται στο πλαίσιο που εργάζεστε. ΘΕΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Διαμορφώστε με όλα τα παιδιά της ομάδας σχέσεις προσκόλλησης που χαρακτηρίζονται από φροντίδα και ζεστασιά. Αναπτύξτε εποικοδομητικές σχέσεις τόσο με τους γονείς όσο και με τα υπόλοιπα μέλη του προσωπικού, αλλά και συναδέλφους σας από άλλους οργανισμούς. Προγραμματίστε ευκαιρίες μάθησης και διασκέδασης για τα παιδιά, κάποιες φορές οργανώνοντάς τα σε ομάδες και άλλες φορές μόνα τους. Αναπτύσσοντας εποικοδομητικές σχέσεις με τους γονείς, με το υπόλοιπο προσωπικό, καθώς και άτομα που εργάζονται σε άλλους οργανισμούς και φορείς Εποικοδομητικές σχέσεις είναι αυτές που χαρακτηρίζονται από αμοιβαία υποστήριξη, συνεχή εξέλιξη και αποτελεσματικότητα. Σε ένα πλαίσιο (π.χ., νηπιαγωγείο) υψηλής ποιότητας, οι εποικοδομητικές σχέσεις θα είχαν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Επικοινωνία που αποπνέει σεβασμό. Αλληλεπίδραση που χαρακτηρίζεται από φιλικότητα και αυτοπεποίθηση, αλλά και επαγγελματισμό. Στάση και διάθεση που δείχνει ότι κάποιος χαίρεται να παρέχει βοήθεια, ενώ παράλληλα μπορεί να κρατά τα όρια και να είναι περισσότερο σκεπτικός όταν το απαιτούν οι περιστάσεις. Υιοθέτηση μιας προσέγγισης στις νέες καταστάσεις, η οποία χαρακτηρίζεται από μια στάση επίλυσης προβλημάτων και την πεποίθηση του ατόμου ότι μπορεί να κάνει αυτό που χρειάζεται. Ενεργό ενδιαφέρον για τις απόψεις των γονιών σχετικά με το παιδί τους και την ανάπτυξή του. Πρόθεση για έγκαιρη και κατάλληλη ανταπόκριση στις ανάγκες του παιδιού και της οικογένειας. Δέσμευση για υποστήριξη των οικογενειών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να επικοινωνήσουν με τους άλλους και να τους εξηγήσουν τις αντιλήψεις τους. Εμπλοκή και συνεργασία των γονιών και διευκόλυνσή τους ώστε να αισθανθούν ασφάλεια και άνεση με το πλαίσιο και το προσωπικό, ιδιαίτερα όταν το παιδί τους ξεκινά να φοιτά για πρώτη φορά π.χ. στο νηπιαγωγείο. Το προσωπικό είναι ανοιχτό στις απόψεις των άλλων και επενδύει χρόνο και ενέργεια στο να εργαστεί μαζί τους. Παρέχει ασφάλεια ώστε να εκφράζονται διαφορετικές απόψεις. Παρέχει ένα περιβάλλον ανοιχτό, όπου υπάρχει προθυμία να ακούγονται όλοι. Η ποιότητα των σχέσεων μεταξύ ενηλίκων, στα πλαίσια ενός οργανισμού (όπως είναι το νηπιαγωγείο, ο παιδικός σταθμός και τα κέντρα προσχολικής εκπαίδευσης), αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες που διαμορφώνουν το γενικότερο κλίμα που επικρατεί σε αυτόν. Το να πάρει κάποιος λίγο χρόνο για να ακούσει με αντανακλαστικό τρόπο και να σκεφτεί τα σχόλια που γίνονται συνήθως μεταξύ των ενηλίκων, αποτελεί ένα σημαντικό δείκτη για την ποιότητα των σχέσεων. Επίσης, το να σκεφτεί κάποιος σενάρια πιθανών αλληλεπιδράσεων μεταξύ των γονιών και του προσωπικού και να αναλογιστεί τις κοινωνικές και συναισθηματικές προοπτικές, καθώς και τον αντίκτυπο των διαφορετικών τρόπων απόκρισης, συχνά είναι πολύ βοηθητικό.

9 Οι εποικοδομητικές σχέσεις με τους γονείς Το μοίρασμα αυτών που μαθαίνουμε και παρατηρούμε με τους γονείς αποτελεί έναν πολύ ουσιαστικό τρόπο για να δείξουμε σε κάθε παιδί ότι είναι σημαντικό και ότι οι ενήλικες που υπάρχουν στη ζωή του, συνεργάζονται προκειμένου να το βοηθήσουν και να το φροντίσουν όσο γίνεται καλύτερα. Ένα από τα βασικά στοιχεία του πλαισίου Early Years Foundation Stage, το οποίο εφαρμόστηκε στη Μεγάλη Βρετανία και στόχευσε στην προαγωγή της προσωπικής και κοινωνικο-συναισθηματικής ανάπτυξης των παιδιών, είναι και η προσέγγιση του «προσώπουκλειδιού». Το «πρόσωπο κλειδί» είναι υπεύθυνο για μια μικρή ομάδα παιδιών. Αντίστοιχα, όταν πρόκειται για παιδοκόμους και βρεφονηπιοκόμους, αυτό αφορά όλα τα παιδιά που βρίσκονται στη φροντίδα τους. Για κάθε παιδί, είναι απαραίτητο να γίνει ειδική προσπάθεια, ώστε: να μάθει ο παιδαγωγός (ή ο/η παιδοκόμος) για τα πράγματα στο σπίτι αλλά και στο νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό) που είναι σημαντικά για το παιδί: - τα αγαπημένα του παιχνίδια, τραγούδια, ποιηματάκια, αλλά και παιχνίδια που του αρέσει να παίζει με άλλα παιδιά ή με τους ενήλικες. να αναπτυχθεί μια κοινή βάση κατανόησης με τους γονείς (και άλλους ενήλικες που είναι σημαντικοί για το παιδί) για τις αντιδράσεις του παιδιού και το κατά πόσο αυτές διαφοροποιούνται στο σπίτι και στο νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό). Για παράδειγμα, πως δείχνουν τα παιδιά ότι: - είναι ευτυχισμένα, λυπημένα, θυμωμένα, συνεπαρμένα - είναι πεινασμένα, διψασμένα, κουρασμένα, αισθάνονται ότι ζεσταίνονται ή κρυώνουν - χρειάζονται αγκαλιά ή θέλουν να μείνουν μόνα τους για λίγο. να γίνεται κατανοητό στα παιδιά ότι η παρουσία τους είναι σημαντική, χρησιμοποιώντας καθημερινά τα τραγουδάκια καλωσορίσματος και αποχαιρετισμού, να αποκρίνονται κατάλληλα στα γεγονότα που είναι σημαντικά για τα παιδιά, δείχνοντας με αυτόν τον τρόπο στο παιδί ότι το εκτιμούν και αναγνωρίζουν την αξία του. να χρησιμοποιούν οι παιδαγωγοί την παρατήρηση για να διαπιστώσουν επιπλέον σημάδια που δείχνει το παιδί (συμπεριλαμβανομένων του χαμόγελου, του γέλιου, των εκφράσεων του προσώπου και της γλώσσας του σώματος) και με τα οποία προσπαθεί να επικοινωνήσει ότι χρειάζεται βοήθεια ή ότι θέλει να προσπαθήσει μόνο του, ότι ασχολείται πραγματικά με κάτι και απολαμβάνει αυτό που κάνει. να υπάρχει προσεκτικός σχεδιασμός ώστε να καταλάβει το παιδί ότι ο παιδαγωγός γνωρίζει τι του αρέσει να κάνει, ενώ παράλληλα προνοεί ώστε το παιδί να μάθει περισσότερα και να αποκτήσει περισσότερες δεξιότητες, κατά τη διάρκεια των καθημερινών του δραστηριοτήτων. να ενσωματώνεται η συναισθηματική επικοινωνία στην καθημερινή πρακτική. Αναπτύσσοντας εποικοδομητικές σχέσεις με επαγγελματίες από άλλους οργανισμούς Προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι οι οποίοι έχουν καθοριστεί για τα παιδιά, όπως το να είναι υγιή, ασφαλή, να απολαμβάνουν τις ασχολίες και τα επιτεύγματά τους, να έχουν οικονομική ευεξία κλπ, οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης είναι απαραίτητο να συνεργαστούν με επαγγελματίες από διαφορετικές υπηρεσίες και οργανισμούς. Τα νηπιαγωγεία και οι παιδικοί σταθμοί είναι πολυσύχναστα πλαίσια. Εκτός από τα παιδιά και τους γονείς, έχουν μια σειρά επισκεπτών, όπως: Επισκέπτες υγείας

10 Λογοθεραπευτές Εργοθεραπευτές Φυσιοθεραπευτές Ειδικούς παιδαγωγούς Εκπαιδευτικούς συμβούλους. Καθένας από αυτούς τους επαγγελματίες, κατά την επίσκεψή του στο πλαίσιο (νηπιαγωγείο/παιδικό σταθμό), θα βιώσει την ατμόσφαιρα και το κλίμα που επικρατεί. Ο τρόπος με τον οποίο θα τους κάνετε να αισθάνονται ευπρόσδεκτοι, θα επηρεάσει τα συναισθήματά τους για τη συνεργασία μαζί σας, προς όφελος του παιδιού. Για τους γονείς, η συνάντηση με επαγγελματίες από άλλες υπηρεσίες και οργανισμούς μπορεί να αποτελέσει μια αγχώδη εμπειρία, η οποία ωστόσο μπορεί να απαλυνθεί σημαντικά, από την παρουσία και την υποστήριξη ενός «προσώπου-κλειδιού», το οποίο ακούει προσεκτικά αυτά που έχουν να πουν οι επαγγελματίες διαφορετικών οργανισμών και είναι ανοιχτό σε διαφορετικές προσεγγίσεις και γλώσσες. Οι παιδαγωγοί χρειάζεται να αναπτύξουν εποικοδομητικές σχέσεις με διαφορετικές υπηρεσίες και οργανισμούς, για τα παιδιά τα οποία έρχονται σε επαφή με αυτές. Για παράδειγμα, υπάρχουν παιδιά τα οποία το πρωί πηγαίνουν σε βρεφονηπιακό σταθμό, μετά στο νηπιαγωγείο και το απόγευμα επιστρέφουν στο βρεφονηπιακό σταθμό. Οι κοινωνικές, συναισθηματικές και μαθησιακές ανάγκες των παιδιών πρέπει να είναι στο επίκεντρο, σε κάθε μετάβαση από το ένα πλαίσιο στο άλλο. Η αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ των οργανισμών εγγυάται ότι οι ανάγκες του παιδιού καλύπτονται και υπάρχει συνέχεια στη μαθησιακή διαδικασία. Ένα από τα βασικά ζητήματα των παιδιών που λαμβάνουν φροντίδα από διαφορετικά πλαίσια, όπως στην περίπτωση που περιγράψαμε προηγουμένως, είναι το αίσθημα της ασφάλειας. Όλοι οι επαγγελματίες που εργάζονται με τα παιδιά πρέπει να είναι ευαισθητοποιημένοι σχετικά με το τι χρειάζεται κάθε παιδί για να αισθανθεί ασφαλές, διασφαλίζοντας παράλληλα ένα αποτελεσματικό σύστημα επικοινωνίας με τους υπόλοιπους φορείς. Μια πολύ εύχρηστη ιδέα για να επιτευχθεί αυτό, είναι να δημιουργηθεί ένα βιβλίο στο οποίο θα αναγράφονται με ξεκάθαρο και σαφή τρόπο τα καθήκοντα σε συγκεκριμένες ώρες τις ημέρας, για κάθε επαγγελματία που εμπλέκεται στη φροντίδα του παιδιού, ενώ παράλληλα οι επαγγελματίες θα μπορούν να σημειώνουν τα σημαντικά μηνύματα που χρειάζεται να λάβει ο συνάδελφός τους και αφορούν τις ανάγκες του παιδιού. Αυτό ιδανικά, μπορεί να δημιουργηθεί με τη σύμφωνη γνώμη και τη συντονισμένη προσπάθεια μεταξύ των γονιών και των επαγγελματιών που έχουν τη φροντίδα του παιδιού. Αν δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, είναι σημαντικό να δημιουργηθεί τουλάχιστον μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα για το παιδί, ώστε να ενισχυθεί όσο γίνεται, το αίσθημα ασφάλειας που νιώθει. Οι εποικοδομητικές σχέσεις με τους συναδέλφους, τους επαγγελματίες άλλων οργανισμών, αλλά και τους γονείς, είναι εύκολο να βελτιωθούν όταν το νηπιαγωγείο, ο παιδικός σταθμός ή το κέντρο προσχολικής εκπαίδευσης αποτελεί έναν χώρο που η μάθηση ενθαρρύνεται ενεργά, όχι μόνο για τα παιδιά, αλλά και για τους ενήλικες. Η οπτική των γονιών: Για τον γονιό, το να αφήσει το παιδί του με κάποιον άλλο ενήλικα μπορεί να είναι μια δύσκολη διαδικασία, ιδιαίτερα στην αρχή. Κάθε γονιός ανησυχεί, αφού γνωρίζει το παιδί του καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο. Οι γονείς αναρωτιούνται αν οι παιδαγωγοί: θα καταλάβουν τον τρόπο που επικοινωνεί το παιδί τους, θα αντιληφθούν ότι το παιδί τους μπορεί να μην είναι καλά, θα μοιραστούν τις ανησυχίες τους μαζί τους με έναν τρόπο που αποπνέει κατανόηση και βασίζεται στη φροντίδα,

11 θα τους πουν τι συμβαίνει στο παιδί τους κατά τη διάρκεια της ημέρας και αν θα μοιραστούν μαζί τους τις χαρές και τις λύπες του παιδιού, θα τους εμπλέξουν στη ζωή του παιδιού στο νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό): - συζητώντας μαζί τους για το τι κάνει το παιδί στο σπίτι και στο νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό) και πως αντιδρούν οι ίδιοι, - δίνοντάς τους φωτογραφίες του παιδιού κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων στο νηπιαγωγείο (και τον παιδικό σταθμό) - ενθαρρύνοντάς τους να εμπλακούν σε δραστηριότητες μαζί με το παιδί τους. Δημιουργώντας ευκαιρίες για την ενθάρρυνση των παιδιών, με τους παιδαγωγούς να λειτουργούν ως πρότυπα τα οποία εκτιμούν τη διαφορετικότητα και λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες και προσδοκίες Το πρώτο βήμα για την ισοτιμία και την άρση του αποκλεισμού είναι ο σεβασμός στη διαφορετικότητα. Έτσι: Κάθε οικογένεια είναι σημαντική, ευπρόσδεκτη και θα πρέπει να λαμβάνει εκτίμηση σε κάθε πλαίσιο. Οι οικογένειες διαφέρουν. Τα παιδιά μπορεί να ζουν με έναν ή δύο γονείς, με άλλους συγγενείς ή φροντιστές, με γονείς του ίδιου φύλου ή σε μια εκτεταμένη οικογένεια. Κάθε παιδαγωγός προσχολικής εκπαίδευσης μπορεί να ωφεληθεί αναπτύσσοντας τις επαγγελματικές του δεξιότητες σε σχέση με τη διαφορετικότητα, την ισότητα και την υιοθέτηση μιας πρακτικής που αποφεύγει τις διακρίσεις, ανεξάρτητα από το εθνικό, πολιτισμικό και κοινωνικό υπόβαθρο του πλαισίου προσχολικής εκπαίδευσης. Οι σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των γονιών και των παιδαγωγών ασκούν σημαντική επίδραση στα παιδιά, ιδιαίτερα σε σχέση με αυτά που μπορούν να μάθουν για τον εαυτό τους, τις σχέσεις με τους άλλους και την αίσθηση της προσωπικής τους αξίας. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε κουλτούρα έχει διαφορετικές κοινωνικές προσδοκίες σχετικά με την έκφραση των συναισθημάτων. Ο προσδιορισμός των ατομικών και πολιτισμικών ιδεών αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ανάπτυξης των εργαζομένων και της προσωπικής, κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης. Μερικοί τρόποι που δείχνουν ότι το πλαίσιο σέβεται τις γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές και δεν αποκλείει, αντιθέτως εντάσσει, είναι: Να συνεργαστούν οι γονείς, οι παιδαγωγοί και τα παιδιά για να δημιουργηθεί μια λίστα με λέξεις από τις μητρικές γλώσσες των παιδιών, λέξεις που χρησιμοποιούν συχνά τα παιδιά στο νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό). Αυτό θα ενθαρρύνει τους γονείς να εμπλακούν και να αισθανθούν ότι τους εκτιμούν. Να ρωτήσουν οι παιδαγωγοί τους γονείς, ποιες εκφράσεις χρησιμοποιούν (σε οποιαδήποτε γλώσσα), για να απευθύνουν χαιρετισμούς ή ευχές και να ενθαρρύνουν το προσωπικό, τα παιδιά και τους γονείς, να τις χρησιμοποιούν. Να διασφαλιστεί ότι όποιος μπαίνει στον παιδικό σταθμό (ή το νηπιαγωγείο) λαμβάνει ένα θερμό καλωσόρισμα. Να πραγματοποιούνται συζητήσεις με τους γονείς για την πρόοδο και την ανάπτυξη του παιδιού τους, παρέχοντας παράλληλα υποστήριξη σε όσους γονείς δε μιλούν ή δεν κατανοούν καλά τη γλώσσα. Να ρωτούν οι παιδαγωγοί τη γνώμη των γονιών για τη φροντίδα και την εκπαίδευση που παρέχεται από το νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό).

12 Τα παιδιά μαθαίνουν για τους ανθρώπους, τις σχέσεις και τη συνύπαρξη με τους άλλους από τους ενήλικες που υπάρχουν γύρω τους (είτε μας αρέσει είτε όχι). Οι ενήλικες αποτελούν πρότυπα προς μίμηση για τις κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες των παιδιών, μέσω: του τρόπου που μιλάνε ο ένας στον άλλο, σε κάθε παιδί χωριστά, αλλά και σε ομάδες παιδιών, του τρόπου που αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλο, ειδικά όταν γίνεται κάποιο λάθος, της γλώσσας του σώματός τους, των εκφράσεων του προσώπου. Η διαδικασία κατά την οποία μαθαίνουμε για τις σχέσεις, καθώς και για τις δεξιότητες που χρειαζόμαστε για να διατηρούμε θετικές σχέσεις, επαναλαμβάνεται αδιάκοπα σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Κατά την εργασία μας με τα παιδιά, είναι σημαντικό να μαθαίνουμε και πράγματα για τον εαυτό μας, για παράδειγμα, το πώς διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας και πώς αυτή η διαχείριση αλλάζει μέσα στο χρόνο. Οι ενήλικες δημιουργούν ένα «συναισθηματικό κλίμα» στο νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό), το οποίο επηρεάζει και διαμορφώνει την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών στο πλαίσιο της καθημερινής φροντίδας. Κάθε παιδί βιώνει μια μοναδική εμπειρία ζωής, η οποία διαμορφώνει τον τρόπο που μεγαλώνει και αναπτύσσεται, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχικό επίπεδο. Κάθε αντίδραση ενός παιδιού σε μια κατάσταση προσλαμβάνεται διαφορετικά από κάθε επαγγελματία προσχολικής εκπαίδευσης, ανάλογα με τις εμπειρίες του και το ατομικό προφίλ των ικανοτήτων και δεξιοτήτων του. Κάποιες φορές, οι αντιδράσεις των παιδιών μπορεί να προσλαμβάνονται ως ακατάλληλες και ενδέχεται να πυροδοτήσουν αρνητικές αντιδράσεις από τον παιδαγωγό, με αποτέλεσμα να χαρακτηρίσει το παιδί «άτακτο» ή «πεισματάρικο», αποδίδοντάς του αυτήν την «ταμπέλα». Ωστόσο, η κατανόηση της διαφορετικότητας και της μοναδικότητας κάθε παιδιού, καθώς και των διαδικασιών μάθησης και ανάπτυξης, παρέχει στους παιδαγωγούς τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις τους για να υποστηρίξουν τα παιδιά να επεκτείνουν την προσωπική, κοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη, βοηθώντας τα για παράδειγμα να αναπτύξουν δεξιότητες επίλυσης συγκρούσεων. Κατά τη διαδικασία παροχής βοήθειας στα παιδιά προκειμένου να αναπτύξουν τις κοινωνικές και συναισθηματικές τους δεξιότητες, είναι ιδιαίτερα σημαντικό το προσωπικό του οργανισμού να είναι συντονισμένο και να δείχνει ενσυναίσθηση ο ένας στον άλλο. Μερικές αποτελεσματικές πρακτικές για την υποστήριξη της προσωπικής και κοινωνικοσυναισθηματικής ανάπτυξης των παιδιών, μέσω της μίμησης προτύπου. Εμπλακείτε σε δραστηριότητες παιχνιδιού που ενθαρρύνουν τα βρέφη και τα παιδιά να ανταποκριθούν και να μιμηθούν τους ενήλικες. Διασφαλίστε ότι κάθε μέλος του προσωπικού έχει λεπτομερή πληροφόρηση για τις εμπειρίες κάθε παιδιού που συνδέονται με τη μητρική του γλώσσα. Κουνήστε τα χεράκια των παιδιών για να τα βοηθήσετε να αποχαιρετήσουν κάποιον ο οποίος φεύγει από το νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό) και ζητήστε και από το πρόσωπο που αποχωρεί να γνέψει με το χέρι του με παρόμοιο τρόπο. Να είστε θετικοί στη διαφορετικότητα και να ενθαρρύνετε τα παιδιά να αποδεχτούν τη διαφορετικότητα. Είναι σημαντικό να λάβετε υπόψη σας ότι τα παιδιά διαμορφώνουν αρνητικές στάσεις για τη διαφορετικότητα από τα παραδείγματα τα οποία βιώνουν άμεσα από τους ενήλικες. Βοηθήστε τα παιδιά να αρχίσουν να διαπραγματεύονται μεταξύ τους, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα. Για παράδειγμα, αν θέλουν να συμμετέχουν σε κάποιο παιχνίδι που παίζουν άλλα

13 παιδιά, ή θέλουν να παίξουν με το παιχνίδι που παίζει κάποιο άλλο παιδί, συζητήστε μαζί τους σχετικά με το τι θα μπορούσαν να πουν σε μια τέτοια περίπτωση. Εμπλέξτε τα παιδιά σε δραστηριότητες που αφορούν παιχνίδια που παίζονται κρατώντας μια σειρά και βοηθήστε τα να μάθουν να περιμένουν να έρθει η σειρά τους, λέγοντας «έτοιμος/η, περίμενε, είναι η δική μου σειρά πρώτα» και «ποιανού σειρά είναι τώρα;». Συζητήστε για τη συμπεριφορά και τις προθέσεις των ενηλίκων που υπάρχουν στο πλαίσιο με τα παιδιά και το υπόλοιπο προσωπικό, ώστε τα παιδιά να αναπτύξουν περιέργεια και ενδιαφέρον σχετικά με το ποιος είναι ο ρόλος και οι ασχολίες των άλλων ατόμων. Συζητήστε με τα παιδιά για τους φίλους και την οικογένειά τους και πείτε τους γιατί είναι σημαντικοί για αυτά. Βοηθήστε τα παιδιά να κατανοήσουν το δικαίωμά τους να παραμένουν ασφαλή σε σχέση με τους άλλους και ενθαρρύνετέ τα να προσδιορίσουν τρόπους που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να αποφύγουν να πληγώσουν ή να βλάψουν τους άλλους. Ενθαρρύνετε τα παιδιά να μιλήσουν για τη ζωή και τις εμπειρίες τους στο σπίτι και την κοινότητα και να μάθουν από τις εμπειρίες άλλων παιδιών. Διασφαλίστε ότι τα παιδιά αλλά έχουν τις απαιτούμενες ευκαιρίες για να εκφράσουν αυτά που πιστεύουν, αισθάνονται και σκέφτονται και στη μητρική τους γλώσσα. ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ Τι είναι το διευκολυντικό περιβάλλον; Το διευκολυντικό περιβάλλον υποστηρίζει και προάγει την ενεργό μάθηση και ανάπτυξη για όλα τα παιδιά. Είναι ένα περιβάλλον όπου όλα τα παιδιά αισθάνονται ήρεμα, ασφαλή και νιώθουν ότι τα νοιάζονται, αλλά και ότι βρίσκονται στη συνεχή φροντίδα ενηλίκων, οι οποίοι τα γνωρίζουν καλά, και είναι συντονισμένοι με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Αφορά εξίσου το φυσικό περιβάλλον (το χώρο στον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν και αναπτύσσονται) όσο και το συναισθηματικό περιβάλλον (την ατμόσφαιρα και το κλίμα που δημιουργείται από κάθε μέλος του προσωπικού του οργανισμού). Ένα διευκολυντικό περιβάλλον αποτελεί «κλειδί», για: την ασφάλεια των μικρών παιδιών, σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο την αποτελεσματική μάθηση και ανάπτυξη την επιτυχημένη προσωπική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη. Διευκολυντικά Περιβάλλοντα Διασφαλίστε ότι κάθε παιδί έχει ένα «πρόσωπο-κλειδί» Διασφαλίστε ότι υπάρχει χρόνος και χώρος για να μπορούν τα παιδιά να συγκεντρωθούν σε δραστηριότητες και εμπειρίες, ώστε να αναπτύξουν τα ενδιαφέροντά τους. Παρέχετε θετικές εικόνες, προκαλώντας τα παιδιά να σκεφτούν και να αγκαλιάσουν τις διαφορές στο φύλο, την εθνικότητα, τη γλώσσα, τη θρησκεία, την κουλτούρα, τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και μειονεξίες. Δημιουργήστε ευκαιρίες για μάθηση και παιχνίδι που αναγνωρίζουν τις ιδιαίτερες θρησκευτικές πεποιθήσεις των παιδιών και το διαφορετικό πολιτισμικό τους υπόβαθρο. Υποστηρίξτε την ανάπτυξη των δεξιοτήτων αυτονομίας και ανεξαρτησίας, ιδιαίτερα για τα παιδιά που φαίνεται να είναι περισσότερο εξαρτημένα από την υποστήριξη των ενηλίκων.

14 Υποστηρίζοντας την ανάπτυξη δεξιοτήτων ανεξαρτησίας και αυτονομίας, ιδιαίτερα για να τα παιδιά που είναι περισσότερο εξαρτημένα από την υποστήριξη ενός ενήλικα για την ατομική τους φροντίδα. Η ανάπτυξη των δεξιοτήτων αυτοφροντίδας αποτελεί σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προσωπικής και κοινωνικο-συναισθηματικής ανάπτυξης, το οποίο συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης των παιδιών. Ο χρόνος που επενδύεται στην υποστήριξη αυτής της αναπτυξιακής πλευράς, έχει σημαντικό αντίκτυπο στις προδιαθέσεις, τις στάσεις και την κινητοποίηση που θα αναπτύξουν τα παιδιά σε πολλούς τομείς. Στα πλαίσια μιας πολυάσχολης οικογένειας ή ενός πολυάσχολου παιδικού σταθμού (ή νηπιαγωγείου), είναι ευκολότερο να κάνει κάποιος τα καθημερινά πράγματα που χρειάζεται να κάνουν τα παιδιά, όπως να τα ντύσει, να τους φορέσει το παλτό και τα παπούτσια. Απαιτείται χρόνος και υπομονή για να επιτραπεί στο παιδί να προσπαθήσει να τα κάνει μόνο του και πιθανόν να καταλήξει φορώντας τα ρούχα ανάποδα και τα παπούτσια σε λάθος πόδι. Κάποια παιδιά μπορεί να χρειάζονται παραπάνω υποστήριξη για να φροντίσουν τον εαυτό τους και να κινηθούν στο χώρο. Μπορεί να αποτελέσει πραγματική πρόκληση το να διασφαλιστεί ότι λαμβάνουν την απαιτούμενη ενθάρρυνση για ανεξαρτησία και ότι έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα, ώστε να αισθάνονται ασφαλή με όλα τα άλλα παιδιά. Ωστόσο, ανήκουν και αυτά σε ένα φυσικά διευκολυντικό περιβάλλον. Το φυσικά διευκολυντικό περιβάλλον παρέχει: ερεθίσματα και ευκαιρίες που προκαλούν το ενδιαφέρον των παιδιών, τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους, υποστηρίζοντας κάθε πτυχή της ανάπτυξης και της μάθησης των παιδιών ευκαιρίες για να μάθουν να παίρνουν ρίσκα και να μένουν ασφαλή δραστηριότητες και πόρους (πχ. ανθρώπινους πόρους-το προσωπικό) που έχουν πολλές δυνατότητες, όπως το να τους είναι οικεία σε ένα βαθμό και διαφορετικά σε κάποιο βαθμό, αντικατοπτρίζοντας την ποικιλομορφία και τη διαφορετικότητα στην ευρύτερη κοινότητα μέρη για τα παιδιά τα οποία είναι θορυβώδη και χαρακτηρίζονται από συνεχή κίνηση, αλλά επίσης και μέρη που είναι ήσυχα και χαρακτηρίζονται από ακινησία. Είναι σημαντικό να σχεδιαστεί και να οργανωθεί με τέτοιο τρόπο το φυσικό περιβάλλον, ώστε να διασφαλιστεί ότι κάθε παιδί συμπεριλαμβάνεται και μπορεί να αναγνωρίσει τον εαυτό του μέσα σε αυτό. Αντίστοιχα, αναφορικά με το συναισθηματικό περιβάλλον: Δημιουργείται και συνδιαμορφώνεται από όλα τα άτομα που υπάρχουν σε ένα πλαίσιο, αλλά οι ενήλικες είναι αυτοί που θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι είναι ζεστό και αποδέχεται κάθε άτομο. Οι ενήλικες χρειάζεται να επιδεικνύουν ενσυναίσθηση στα παιδιά και να υποστηρίζουν τα συναισθήματά τους. Όταν τα παιδιά αισθάνονται ασφαλή στο περιβάλλον, θέλουν να προσπαθήσουν να κάνουν πράγματα μόνα τους, γνωρίζοντας ότι η προσπάθειά τους επιδοκιμάζεται και εκτιμάται. Όταν τα παιδιά νιώθουν ότι τα συναισθήματά τους είναι αποδεκτά, μαθαίνουν να τα εκφράζουν, έχοντας εμπιστοσύνη ότι οι ενήλικες θα τα βοηθήσουν με αυτά που αισθάνονται.

15 Μερικές αποτελεσματικές πρακτικές που βοηθούν τα παιδιά να αγκαλιάσουν τη διαφορετικότητα και να αναπτύξουν την ανεξαρτησία τους. Παρέχετε ποικίλους χώρους που χαρακτηρίζονται από ζεστασιά και έχουν «ανοίγματα», ώστε να μπορούν τα παιδιά αλλά και τα βρέφη, να δουν τους ανθρώπους και τα πράγματα που βρίσκονται πέρα από το χώρο που κάθονται εκείνα. Παρέχετε αρκετό χώρο στα παιδιά, ιδιαίτερα στα βρέφη, για να κινηθούν, να μπουσουλίσουν, να τεντωθούν και να εξερευνήσουν. Εργαστείτε με το προσωπικό, τους γονείς και τα παιδιά, για να προάγετε μια προσέγγιση ενάντια στη βία και τις διακρίσεις στην εκπαίδευση και τη φροντίδα. Συλλέξτε πληροφορίες που βοηθούν τα παιδιά να καταλάβουν γιατί οι άνθρωποι κάνουν τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο ο ένας από τον άλλο και ενθαρρύνετέ τα να συζητήσουν για αυτές τις διαφορές. Δείξτε στα παιδιά εικόνες που παρουσιάζουν ομάδες μικρών παιδιών, δείχνοντάς τους πώς μοιάζουν, καθώς και τι τους αρέσει να κάνουν, να τρωνε και ποια παιχνίδια τους αρέσει να παίζουν. Παρέχετε θετικές εικόνες που δείχνουν όλα τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων παιδιών με διαφορετικά φυσικά χαρακτηριστικά, αλλά και παιδιών με αναπηρίες. Διαβάστε στα παιδιά ιστορίες και δώστε τους να κοιτάξουν βιβλία με εικόνες που εστιάζουν σε όλο το εύρος των συναισθημάτων. Παρέχετε στα παιδιά δραστηριότητες με παιχνίδια ρόλων που αντανακλούν τη διαφορετικότητα. Παρέχετε χρόνο, χώρο και υλικό στα παιδιά για να προάγετε τη συνεργασία μεταξύ τους (π.χ. παιχνίδια με κατασκευές). Βοηθήστε τα παιδιά να αρχίσουν να διαπραγματεύονται το ένα με το άλλο χρησιμοποιώντας τη γλώσσα. Για παράδειγμα, αν θέλουν να παίξουν με το παιχνίδι που έχει ένα άλλο παιδί, μιλήστε τους σχετικά με το τι θα μπορούσαν να πουν. Βοηθήστε τα δείχνοντάς τους ένα παράδειγμα. Επιδοκιμάστε ενεργά τη θετική συμπεριφορά, εξηγώντας ότι κάνει τους ενήλικές και τα παιδιά να αισθάνονται ευτυχισμένοι. Διασφαλίστε ότι υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος για να ολοκληρώσουν τα παιδιά μια δραστηριότητα την οποία έχουν επιλέξει να κάνουν μόνα τους, όπως το να φορέσουν τα παπούτσια τους. Προσπαθήστε να μετατρέψετε σε παιχνίδι τις καθημερινές δραστηριότητες που σχετίζονται με την αυτοφροντίδα των παιδιών. Για παράδειγμα, φωνάζοντας «Οοοοοπ!» καθώς το παιδί φοράει το μανίκι της μπλούζας και λέγοντας «που είναι αυτό το σκουληκάκι;» καθώς το παιδί βάζει το πόδι του μέσα στο παντελόνι. Κατανοήστε ότι τα μικρά παιδιά μπορεί να θέλουν να είναι πολύ ανεξάρτητα κάποιες φορές, ενώ άλλες να εμφανίζουν μεγάλη προσκόλληση στους ενήλικες και να έχουν ανάγκη για επιβεβαίωση. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα όταν είναι κουρασμένα, αγχωμένα, ή χρειάζονται στοργή. Είναι σημαντικό να είστε διαθέσιμοι όταν τα παιδιά χρειάζονται φυσική και συναισθηματική υποστήριξη. Καθώς τα παιδιά παίζουν όλο και πιο ανεξάρτητα, ενθαρρύνετέ τα να έρθουν και να σας βρουν. Αυτό τα βοηθάει να κινηθούν και να εξερευνήσουν, ενώ παράλληλα τους δείχνει ότι είστε διαθέσιμος/η, ακόμη κι όταν δεν βρίσκεστε μέσα στο οπτικό τους πεδίο.

16 ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Γιατί το παιχνίδι, η δημιουργικότητα και η κριτική σκέψη είναι απαραίτητα για την προσωπική και κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη; Παρ όλο που ένα παιδί που παίζει είναι παράλληλα και ένα παιδί που μαθαίνει, οι παιδαγωγοί προσχολικής εκπαίδευσης συχνά μιλούν για το παιχνίδι και τη μάθηση σαν να είναι δύο διαφορετικές δραστηριότητες. Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά βρίσκονται σε μια αέναη διαδικασία μάθησης του εαυτού τους και των σχέσεων με τους άλλους. Η ασφαλής προσκόλληση που διαμορφώνουν αποτελεί τη βάση από την οποία αρχίζουν να εξερευνούν για να βρουν απαντήσεις σε ερωτήσεις, όπως «Ποιος είμαι;», «Τι μπορώ να κάνω;». Επομένως, η προσωπική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη κάθε παιδιού θα πρέπει να είναι στο επίκεντρο του προβληματισμού κάθε παιδαγωγού προσχολικής εκπαίδευσης όταν σκέφτεται τι είδους δραστηριότητες και εμπειρίες επιθυμεί να παρέχει στα παιδιά. Η μάθηση λαμβάνει χώρα όπου υπάρχει διασκέδαση και όταν τα παιδιά είναι σε εγρήγορση. Η ενεργός μάθηση σημαίνει ότι τα παιδιά είναι πρόθυμα να μάθουν και ενδιαφέρονται να ανακαλύψουν πράγματα για τον εαυτό τους. Απαραίτητη προϋπόθεση για τη φυσική και ψυχική εμπλοκή ενός παιδιού στη μαθησιακή διαδικασία είναι να αισθάνεται άνεση, ασφάλεια και αυτοπεποίθηση καθώς και ότι η προσωπική, κοινωνική και συναισθηματική του ανάπτυξη υποστηρίζεται από ευαισθητοποιημένους ενήλικες. Εκτός από το παιχνίδι και την ενεργή μάθηση, εξίσου απαραίτητες είναι η δημιουργικότητα και η κριτική σκέψη. Θα πρέπει ωστόσο να έχουμε κατά νου, ότι όλοι οι παραπάνω τομείς δεν είναι απαραίτητο να καταλήγουν σε ένα τελικό προϊόν, όπως το να φτιάξει το παιδί μια ζωγραφιά, ένα τραγουδάκι ή να συμπληρώσει μια εικόνα. Το να έχουν τα παιδιά τον έλεγχο στο παιχνίδι, τα βοηθάει να αναπτύξουν συνδέσεις κατά τη μαθησιακή διαδικασία, ενισχύοντας παράλληλα τη δημιουργικότητά τους και την κριτική τους σκέψη. Τα παιδιά θα κάνουν ευκολότερα συνδέσεις μεταξύ των διαφόρων πραγμάτων που μαθαίνουν αν το περιβάλλον τους τα ενθαρρύνει προς αυτήν την κατεύθυνση. Για παράδειγμα, τα παιδιά έχουν ανάγκη να μπορούν να μεταφέρουν εύκολα τα αντικείμενα από το ένα μέρος στο άλλο χωρίς τη βοήθεια κάποιου ενήλικα. Αυτό υποστηρίζει την προσωπική και κοινωνικο-συναισθηματική τους ανάπτυξη. Έτσι, το παιδί θα αναπτύξει την κατανόηση για τα όριά του, θα θέσει τους δικούς του στόχους και θα μάθει να δουλεύει συνεργατικά με τους άλλους. Μάθηση και Ανάπτυξη Σχεδιάστε δραστηριότητες που προάγουν παράλληλα με τη νοητική και τη συναισθηματική, ηθική και πνευματική ανάπτυξη. Παρέχετε δραστηριότητες που βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν αυτονομία και θετική προδιάθεση για μάθηση. Παρέχετε υποστήριξη και μια δομημένη προσέγγιση σε παιδιά με αυξημένη ευαλωτότητα και ιδιαίτερες συμπεριφορικές και επικοινωνιακές δυσκολίες, ώστε να βοηθηθούν να επιτύχουν την προσωπική, συναισθηματική και κοινωνική τους ανάπτυξη.

17 Παροχή εμπειριών που βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν αυτονομία και θετική διάθεση για μάθηση Σε νηπιαγωγεία και παιδικούς σταθμούς που χαρακτηρίζονται από υψηλή αποτελεσματικότητα, οι παιδαγωγοί υποστηρίζουν και προσπαθούν να προκαλέσουν τη σκέψη των παιδιών, με το να εμπλέκονται μαζί τους στη διαδικασία σκέψης. Η καθιέρωση μιας συνεχιζόμενης διαδικασίας που υποστηρίζει την ανάπτυξη της σκέψης των παιδιών, περιγράφεται ως εξής: Η καθιέρωση μιας συνεχούς διαδικασίας για την ανάπτυξη της σκέψης των παιδιών προϋποθέτει ότι ο ενήλικος είναι ευαισθητοποιημένος, κατανοεί σε βάθος και γνωρίζει τα ενδιαφέροντα των παιδιών, και εργάζεται μαζί τους προκειμένου να αναπτύξουν μια ιδέα ή μια δεξιότητα. Η καθιέρωση μιας συνεχούς διαδικασίας για την ανάπτυξη της σκέψης μπορεί να υπάρξει μόνο εφόσον έχουν ήδη αναπτυχθεί σχέσεις που χαρακτηρίζονται από εμπιστοσύνη και υπευθυνότητα μεταξύ των ενηλίκων και των παιδιών. Οι ενήλικες επιδεικνύουν ειλικρινές και γνήσιο ενδιαφέρον, παρέχουν ενθάρρυνση, αποσαφηνίζουν τις έννοιες και τις ιδέες και ρωτούν χρησιμοποιώντας ανοιχτές ερωτήσεις. Αυτό υποστηρίζει και διευρύνει τη σκέψη των παιδιών και τα βοηθάει να αναπτύξουν συνδέσμους κατά τη μαθησιακή διαδικασία. Οι νέες συνδέσεις που κατορθώνουν να αναπτύξουν τα παιδιά τα βοηθούν να μετασχηματίσουν την κατανόησή τους για τον κόσμο. Ωστόσο, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι αυτή είναι μια αργή διαδικασία, που απαιτεί πολύ χρόνο. Ένας παιδαγωγός που χαρακτηρίζεται από αποτελεσματικότητα στην καθημερινή του πρακτική, καταγράφει τη διαδικασία την οποία διέρχονται τα παιδιά κατά την ανάπτυξη σκέψης. Αυτό βοηθάει κάθε ενήλικα που εμπλέκεται στη φροντίδα του παιδιού να διαπιστώσει πώς αναπτύσσεται η σκέψη του. Στη συνέχεια, μπορούν τα παιδιά μαζί με τους ενήλικες, να συζητήσουν για τα πράγματα που μαθαίνουν και τους τρόπους που τα μαθαίνουν. Τα παιδιά θα πρέπει να προκαλούνται από τους ενήλικες για να κάνουν ερωτήσεις κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, όπως «Τι θα γινόταν εάν..». Χρειάζεται ωστόσο, να διασφαλιστεί ότι υπάρχουν πολλές ευκαιρίες, όχι απλά για να ρωτήσει το παιδί «Τι θα γινόταν εάν..», αλλά να είναι σε θέση να διερευνά επαρκώς τις εναλλακτικές ώστε να δώσει μόνο του την απάντηση, φυσικά, λαμβάνοντας κάποιες φορές την απαιτούμενη βοήθεια από τον ενήλικα. Βέβαια, ο ενήλικας μπορεί να θέλει πολλές φορές να παρέμβει για να προλάβει κάποιο ατύχημα, που μπορεί να προκληθεί π.χ. από το παιχνίδι του παιδιού με ζεστό νερό, ωστόσο, ο δημιουργικός πειραματισμός του παιδιού με διάφορα πράγματα, σημαίνει ότι το παιδί μαθαίνει. Το παιδί θα σκεφτεί και πέρα από αυτό που προσπάθησε να κάνει, θα εξορθολογήσει την εμπειρία του, προχωρώντας στο επόμενο μαθησιακό επίπεδο. Για το λόγο αυτό, τα παιδιά χρειάζονται: Ευκαιρίες για να μοιραστούν ιδέες διαμέσου της αλληλεπίδρασης. Ευκαιρίες για να χρησιμοποιήσουν τη συζήτηση για να εκφράσουν τις ιδέες τους, τις σκέψεις και τη χαρά που αισθάνονται. Μια ατμόσφαιρα που να αποπνέει ζεστασιά και χιούμορ και στην οποία η ανατροφή περιλαμβάνει την επιδοκιμασία και την εκτίμηση των ιδεών τους και του τρόπου που καθένα αναπτύσσει για να μάθει. Αλληλεπίδραση με ενήλικες που έχουν υψηλές, αλλά ρεαλιστικές προσδοκίες από τα παιδιά. Περιβάλλοντα τα οποία τους επιτρέπουν να χειριστούν με ελευθερία το χώρο και το υλικό που υπάρχει σε αυτόν, δίνοντας προτεραιότητα στην ανάπτυξη της φαντασίας.

18 Ενθάρρυνση για να παίξουν και να πειραματιστούν με κάθε πτυχή του μαθησιακού περιβάλλοντος, χρησιμοποιώντας την κίνηση, τις λέξεις, δραστηριότητες και τραγούδια. Χρόνο για μάθηση, στο δικό τους χώρο. Αποτελεσματικές πρακτικές για την προαγωγή των διαστάσεων που συνιστούν την ανάπτυξη και τη μάθηση, χρησιμοποιώντας το αντίστοιχο υποστηρικτικό υλικό. Προσωπική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη: Ενθαρρύνετε τα παιδιά να αναλάβουν ένα μέρος του ελέγχου στις διαδικασίες που σχετίζονται με τη φροντίδα τους, όπως το να τρώνε και να πίνουν νερό. Αυτό παρέχει ευκαιρίες για να μάθουν νέα ερεθίσματα και να αυξήσουν την ανεξαρτησία τους. Καθιερώστε ξεκάθαρους και σταθερούς περιορισμούς και λογικές αλλά προκλητικές προσδοκίες. Υποστηρίξτε την ανάπτυξη της ανεξαρτησίας των παιδιών καθώς ξεκινούν να κάνουν κάποια πράγματα από μόνα τους, όπως το να σηκώνουν και να φορούν το παντελόνι τους μετά τη χρήση της τουαλέτας, αναγνωρίζοντας τις διαφορετικές γονεϊκές προσδοκίες. Σκεφτείτε τρόπους, με τους οποίους μπορείτε να παρέχετε στα παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ή/και αναπηρίες, ευκαιρίες για να κάνουν τις επιλογές τους και να εκφράσουν προτιμήσεις για τους φροντιστές τους και τις δραστηριότητες οι οποίες τους παρέχονται. Επικοινωνία, Γλώσσα και Αλφαβητισμός: Μοιραστείτε τη χαρά της ανακάλυψης και επιδοκιμάστε τις προσπάθειες που κάνουν τα βρέφη π.χ. στο να αρθρώσουν κάποιες λέξεις, να σηκώσουν το παιχνίδι τους και να απαντήσουν όταν τους λετε φωνήματα όπως «μπα» κλπ. Βάλτε στα παιδιά να ακούσουν ταινίες με τραγούδια, ποιηματάκια και παραμύθια. Τραγουδήστε μαζί τους. Δείξτε τους πόσο σας αρέσει και πόσο σας ενδιαφέρει να ακούτε μουσική. Σχεδιάστε μια συζήτηση κατά τη διάρκεια κάποιων δραστηριοτήτων, ώστε να δώσετε έμφαση στη σειρά, το είδος και τη δομή των λέξεων, όπως: «Έπιασα τη μπάλα. Η Μαρία έπιασε τη μπάλα». Αυτή η προσέγγιση βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν τις γλωσσικές τους δεξιότητες. Παροτρύνετε τα παιδιά να συζητήσουν και να σκεφτούν μέσω της εμπλοκής τους στο παιχνίδι. Επίλυση προβλημάτων, Συλλογισμός και Αριθμητική: Παίξτε με τα παιδιά παιχνίδια που περιλαμβάνουν τέντωμα και μάζεμα του σώματος, πηδηματάκια κλπ. Βοηθήστε τα να αγγίξουν, να δουν και να αισθανθούν μέσω της τέχνης, της μουσικής και του χορού. Τραγουδήστε τραγουδάκια που περιλαμβάνουν μέτρημα και αριθμούς, τα οποία βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν κατανόηση για τους αριθμούς. Ενθαρρύνετε τους γονείς των παιδιών που μαθαίνουν τη γλώσσα σας ως δεύτερη γλώσσα, να συζητάνε στο σπίτι με τα παιδιά για το μέτρημα και τους αριθμούς στη μητρική τους γλώσσα. Γνώσεις και Κατανόηση του Κόσμου: Δείξτε υποστήριξη στα μικρά παιδιά όταν δε βρίσκονται μαζί με το «πρόσωπο-κλειδί». Φροντίστε να τους παρέχετε εμπειρίες με τους άλλους, τις οποίες μπορούν εύκολα να

19 διαχειριστούν, διασφαλίζοντας ότι οι άλλοι γνωρίζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις των παιδιών. Αναπτύξτε την αίσθηση εαυτού των βρεφών, βοηθώντας τα παράλληλα να αισθανθούν ότι ανήκουν σε μια ομάδα, λέγοντας π.χ. «Αυτό είναι το φλιτζάνι του Νίκου και εδώ υπάρχει και το φλιτζάνι του Μανόλη, του Γιώργου και του Παναγιώτη». Ενθαρρύνετε τα μικρά παιδιά όταν εξερευνούν συγκεκριμένα μοτίβα σκέψης και κίνησης, τα οποία αναφέρονται συνήθως ως «σχήματα». Υποστηρίξτε την ανάπτυξη της φιλίας στα παιδιά, συζητώντας μαζί τους για τα χαρακτηριστικά τους, όπως τη σημασία του να είναι κάποιος ευγενικός και να απολαμβάνουν την παρέα του άλλου. Σωματική Ανάπτυξη: Ακούστε προσεκτικά και κάντε ερωτήσεις στα παιδιά που δείχνουν ότι σέβεστε τη συμβολή τους σε διάφορες δραστηριότητες. Συζητήστε με τους γονείς τις πολιτισμικές ανάγκες και προσδοκίες για τη φροντίδα του δέρματος και των μαλλιών, πριν τα παιδιά φοιτήσουν στο νηπιαγωγείο (ή τον παιδικό σταθμό). Διασφαλίστε ότι οι ανάγκες των παιδιών καλύπτονται και οι προσδοκίες των γονιών είναι σεβαστές και ικανοποιούνται. Μιλήστε στα παιδιά για την κίνηση και βοηθήστε τα να ανακαλύψουν νέες μεθόδους, όπως το στριφογύρισμα, το να έρπονται και να στρίβουν με διάφορους τρόπους στο πάτωμα, σαν «φιδάκια». Δημιουργήστε ευκαιρίες για κίνηση που σχετίζονται με την ανεξαρτησία και την αυτονομία, διαμορφώνοντας για παράδειγμα, έναν ασφαλή χώρο για το πλύσιμο των χεριών ή και υποστηρίζοντας τα παιδιά στο να κάνουν υγιεινές διατροφικές επιλογές. Ανάπτυξη της Δημιουργικότητας: Δείξτε ολόψυχη αποδοχή για τις δημιουργίες των παιδιών και βοηθήστε τα να κατανοήσουν ότι οι δημιουργίες τους είναι σημαντικές και μοναδικές. Βοηθήστε τα παιδιά να ακούσουν μουσική και να βλέπουν ανθρώπους να χορεύουν. Εκμεταλλευτείτε τις ευκαιρίες για να τα βοηθήσετε να εστιάσουν στο πώς ο ήχος και η κίνηση, σχετίζονται και αναπτύσσονται από τις ιδέες και τα συναισθήματα. Δείξτε και διδάξτε δεξιότητες και τεχνικές που σχετίζονται με αυτά που κάνουν τα παιδιά, όπως για παράδειγμα, να τους δείξετε πώς σταματάμε τις μπογιές να στάζουν ή πως ισορροπούμε τα τουβλάκια για να μην πέφτουν. Κάντε προτάσεις και ερωτήσεις για να διευρύνετε όσο γίνεται, τις ιδέες των παιδιών, όπου αυτό είναι δυνατό. Για παράδειγμα, «Αναρωτιέμαι τι θα γινόταν, αν». Ολόκληρο τον οδηγό με τίτλο Social and Emotional Aspects of Development: Guidance for practitioners in the Early Years Foundation Stage, μπορείτε να διαβάσετε εδώ: https://www.education.gov.uk/publications/eorderingdownload/dcsf pdf Crown copyright Published by the Department for Children, Schools and Families, UK. Το παρόν έγγραφο έχει μεταφραστεί και προσαρμοστεί στα ελληνικά από την πρωτότυπη έκδοσή του στα αγγλικά. Η μετάφραση αυτή δεν πραγματοποιήθηκε από το Department for Children, Schools and Families και δεν πρέπει να θωρείται επίσημη μετάφραση. Το Department for Children, Schools and Families δεν φέρει καμία ευθύνη για το περιεχόμενο ή τυχόν λάθη σε αυτό το έγγραφο.

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη Ο ανδρικός και ο γυναικείος εγκέφαλος διαφέρουν χημικά και θυμικά, με αποτέλεσμα οι άνδρες και οι γυναίκες να βλέπουν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Τα διαφορετικά συναισθήματα των δύο φύλων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Οι μαθητές της ΣΤ Τάξης, στα πλαίσια του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής έγραψαν για το ρόλο της οικογένειας σε ό,τι αφορά τις συναισθηματικές

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η διεργασία της ανταλλαγής ή μεταφοράς στους άλλους σκέψεων και αισθημάτων. Η πράξη του να δίνει και να παίρνει κάποιος πληροφορίες Η διεργασία μεταβίβασης πληροφοριών Μορφές επικοινωνίας Λεκτική

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο

2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο 2.3 Επικοινωνία, Χειρισμός Τηλεφώνου και Κοινωνικές Σχέσεις 2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο Να είναι σε θέση να ανακαλεί τις βασικές αρχές της αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 1 Εκπαίδευση ενηλίκων 2

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Tony Attwood Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Το παιδί με σύνδρομο Asperger δεν παρουσιάζει το ίδιο προφίλ συμπεριφοράς και μαθησιακών ικανοτήτων με το παιδί που εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανισότητα μεταξύ όλων των εργαζομένων

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Αυτό το πληροφοριακό έντυπο παρέχει γενικές οδηγίες στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) που εκτελούν μια επιχείρηση ή αναλαμβάνων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ Μια µατιά στην διαχείριση µ η χ ρ η του χρόνου η ημέρα είναι ατελείωτη, για εκείνον που γνωρίζει πώς να την εκτιμά και να την εκμεταλλεύεται GOETHE H επιτυχία είναι μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

(*Λάβετε υπόψη πως το τεστ που ακολουθεί δεν αποτελεί µέθοδο ή εργαλείο διάγνωσης ή/και θεραπείας)

(*Λάβετε υπόψη πως το τεστ που ακολουθεί δεν αποτελεί µέθοδο ή εργαλείο διάγνωσης ή/και θεραπείας) Quiz για την Αξιολόγηση της Ψυχικής Υγείας στο Εργασιακό Περιβάλλον Η ψυχική υγεία διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στην καθηµερινή ζωή και κυρίως στην εργασία. Το εργασιακό περιβάλλον που προσφέρει τα βασικά,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Η ΠΑΛΕΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΜΠΛΟΥΧΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας 1 IQ επιτυχημένοι EQ 2 Επιτυχία = ΕΠΙ-ΤΗΣ-ΤΥΧΗΣ Είναι η ικανότητα να πραγματοποιεί κανείς τους στόχους του εν προκύπτει κατά τύχη αλλά μόνο αν κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας στα παιδιά να ολοκληρώνουν με ανεξαρτησία τις καθημερινές δραστηριότητες

Μαθαίνοντας στα παιδιά να ολοκληρώνουν με ανεξαρτησία τις καθημερινές δραστηριότητες Μαθαίνοντας στα παιδιά να ολοκληρώνουν με ανεξαρτησία τις καθημερινές δραστηριότητες Το «Center on the Social and Emotional Foundations for Early Learning (CSEFEL)» των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα