Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 Η τ ον ό π ο ό τη ά Μητ oπό ω Κυ ην ία ΟΜΟ 1- Ε ΧΟ

2

3

4

5 ΤΟΜΟΣ 1-ΤΕΥΧΟΣ 1

6

7 Ηλεκτρονικό περιοδικό της Ιεράς Μητρoπόλεως Κυρηνείας ΤΟΜΟΣ 1-ΤΕΥΧΟΣ

8

9 Χ Σ ί α Μ π ί Κυ ία έ έ Χ υ,νχα έέ.11 Πα αγ Θω, γ ω α έέέ13 έν Η Ά α-μα ία Παπα, α αν χ α Ν α γ α. Ν αγωγ Ν ω Ν α Ν χ Ν αν ω Ν Θ υ Ν Ν γ Ν Ν γ Ν ω Ν ΝΧ υ 17 Π υ Σ υ α, ΗΝ πα υ Νγ αν ΝΘ α Ν(DeathΝEducation) 33 Μα ία Χα απ υ, «πα, α,ν Ν υ Ν Ν π υ»! «ΗΝ αν α αγωγ Ν υν υν α α» ΗΝ υ α Ν Ν α α Ν Α αφ Γ έέέζ9 Rastko Jovic, Counter-CulturalΝChristianityμΝώopeΝforΝanΝAlternative έέ67 έν Ν - Ν ΗΦ Μα γα ί α ω υ, ΗΝ α π υ Ν Ν α Ν υ α Ν Α ί υν Jean-Jacques RousseauμΝ αν αχ Ν π α Ν «α α Ν αγωγ» 83

10

11

12

13 Γ Ν Η Ω Ν γ Ν υχα Ν π Ν Ν αγαπ Ν α Ν π Ν υ α Ν έ έν Χ υ,ν Ν π Ν α Ν πα χ Ν φ Ν Ν γ,ν Ν Ν αν α Ν Ν α ανπ υν απ υ Ναυ α Ν Ν γχ α,ν α Ν α Ν υ Ν υ γ Ν Ν π γ αν Ν Ν υ Ν υ,ν α Ν α ω υ Ν Νπ Ν χ Ν Ν Συ - ο έν Ν α ω Ν α Ν αυ Ν υ α Ν Ν α αν χα Ν α Ν α π,ν γ α Ν π Ν π,ν γ Ν αγω αν α Ν π π αν χ υ Ν π γ Ν αυ Ν Ν π Ν α Ν π υν α α Ν Ν υ,ν φ α Ν πω Ν α Ν αυ Νπ υν αν Να υ υ, αν Ν Ν ανπ υν χ υ Ν π Νγ αν Ν α υα Νπ Ν α έν Ν Ν χ,νπω Ν υ Ν α Ν α π υν α Ν υ γ αν α,ν ω Ν Ν υ,νπ π Ν α Ν γα αέν ω Ν ω,ν α Ν Ν Νπ Ν α Ν π γ φ Ν Ν Θ α Ν Ν Γα Ν, «α Ν φ ωχ Ν Ν απ α αν α Ν γα α Ν Ν α α Ν χω έν ΗΝ α ω Ν α Ν α Ν Ν»έ 1 Ν Ν υ γ αν π α Ν Ν αν π γ α Ν γ αν Ν υ γ αν υν π Ν α Ν α Ν Ν Ν ω Ν π υν υ απ,ν ω Ν α απ πα αν υν υν α,ν Ν α υα Ν Ν υν π υν α Ν χ υ έν φ Ν π Ν α αφ α Ν Ν Ν α,ν Ν π ων,ν α Ν π Ν α Ν αν π Ν α,ν πω Ν π Ν α αν Ν Ν α Ν Ν Ν π Ν Ν Ν ανφυ γ,ν πα,ν αέν Ναυ Να αγ α α Ν α Ν ω Ν α α αφ α Ν α Ν α Ν Ν α α αν π υν π υ Ν Ν α Ν Ν φ Ν υ α,ν αν χα α Ν αν αέν υ ήαυ Νπ υν α α Ν αν α αν Ν α υ - Ν Ν Ν υή Ν α Ν π έν Ν π χ Ν Ν υ Ν(ν)Ν α Ν α Ν αν υ π αν π α Ν α Ν ω Ν ω Ν χ υν α π υ,ν,ν α αν α α,ν Ν α π χ Ν ω Ν Ν π ω Ν ( α Ν χ Ν ),Ν γ αν χ Ν Να ωπ α ένν Θ ω,ν πω Ν Ν Ν Ν α Ν γχ α α Ν α Ν αν α Ν αν π α,ν Ν αν γ α,ν αν α Ν Ν υ Ν π π Ν π υν Ν 1 ΝΓα Ν,Ν «ΗΝπ αν α Ν Ν α α»,ν Συ ο ία. Π ζογ αφ ατα 1λγ6-1968, γ Ν υ α Ν,ΝΘ α Ν1λκζ, ένβθέν

14 Γ Ω Η ΝΘΩ χα α υ,ν ανπ α Ν Ν α Νγ ωναπ Ν Ν π Ν αν α Ν αν αν ανα υ υ Ν Ν υ χ αέν υ ω,ν π,νπω Να χ Ν α Ν Ν α Ν α Ν Ν α ω ανπω Ν Ν ανπ π Ν αν γ Ν α Ν Ν γ ανπ π Ν αν α,ν γ α Ν Ν αν α Ν γ α Ν α Ν Ν γ αν α Ν α έν Ν χω Ν αν αμν Ν Ν,Νπ υνγ α Νφω Ν γ απ Ν π υν α Ν α Ν π χ α, Ν υ α αν α Ν Ν α ω αν Ν α φ αν α Ν Ν α φ,ν π υν γ Ν Ν α α,ν α α Ν α,ν, Ν Ν α Νω Ν α ΝΧ,Να α Ν Ν ω α Νω Ν υ υν α Ν Ν α έν υ π,ν Ν γ Ν Ν Ν ω αν α Ν Ν Ν π, α Ν α Ν Ν π Ν Ν Ν υ ( γχ υ) π Ν ( υ π α α, α φα,ν α Ν Ν α χ Ν φ α )Ν α Ν Ν ω Ν ω Ν υν υ,ν γ αν αν υ γ Ν ω Ν Νπ Νπ ωνα ω αέν Ν Ν χ Ν α γ α Ν γχ ανπ υν Νπ π,ν αν υ Ν υ α Ν Να α ω Ν α Ν α φω Ν Ν π γ α Ν α έν Όπω Ν Ν π α αγγ α,ν Ν π Ν α Ν χ Ν α Ν υ Ν αφ ω Ν Ν α αέ ων Ν υ Ναυ Ν α Ν Ν π γ,νγ α Ν υ Ν υ Ν α Ν Ν α υ Ν,Ν Ν α Νπ Ν υ ω Ν ( α Ν α αν αν α υ Ν Ν ανπα Νπ υναπ Ναπ α π α Ν Ν Ν Ν Ν Ν Ν Ν α ),Ν Ν ανπ π Ν ανυπ χ Ν ωπ Νπ υν αν Νπ,Ν Ν Ν α αν π Ν αναπ Ν Ν α Ν π ανγ ανα αγ Ν ω Ν ω πω Ν α Να α υ Ν Ν α έ Ό Ν υ α Ν α Ν ανφα Ναυ Ν Ν π υ,ν απ αν π π Ν π υν γ αν υ Ν υ αν Ν α Ν χ Ν Ν α Ν π χ Ν απ υ αν υ α έν Γ αν Ν Ν,Ν Ν ωπ Ν Ν α Ν Ν αν αν γ Ν α Ν αυ Ν φ Ν αν π Ν απα αγωγ,ν Ν αν Ν Ν Ν υν α αγωγ,ν Ν α απ Ν Ν αν ανα π Ν αναγα Ν Νγ Νω Ν α Ν -,Ν α Ν α Ν ανφυ Ν Ν α Ν αν υν α Ν α Ν Νπ υ υ έ 2 Ν α Ν αν αν υ,νπ υ α Ν Ν Ν Ν χ Νπ Ν Ν ωπ ένγ αυ Ν α Ν α α γ,να ω Νπ,Νγ ανα αγ Ν π γ α : Ν γ Ν α Νγ αν Ν απα αγ γ Ν υνα π υν α Ν Νπ Ν υν αναπ Ναυ Νπ π Ν αναφ Ν Ν π Ν ω,ν αν π α Ν απ Ν Ν αν Ν π Ν,Ν α Ν αυ Ν α Ν Ν 2 ένγ. 1: α ΝΓ. 2:

15 Γ Ν Η Ω χα Ν π, αν α αφ Ν Ν υ Ν χ α υ π α υν γ υ α Ν Ν - γ π έ 3 υ Ν Ν υ Ν ω α Ν α Ν πα υ π α,ν Ν π αν π Ν αν χ Νω Ν υπ α Ν Ν π α Ν Ν ω α Ν π χ Ν α α, χ α Ν αν φω υ Ν Ν α αν Ν Ν Ν υν α Ν π αν ανπ υναπα υ Ν Νπα Ν χ. ΗΝΆ αν α αν απα Ν π χ Ν α Ν υ γ Ν γ Ν υν γ υν ω Ν Χ υ υν Ν Ν γχ Ν α α αν υν α α Ν ω Ν υ,ν Ν π Ν Ν πα αγωγ Ν α χ Ν π υν π Ν Ν α Ν α α Ν γ α Ν γ Ν γ αν Ν Ν α Ν χ Ν γω Ν χ Ν απ Ν Ν υ Ν α χ Ν υ γ αέν ΗΝ υ Ν υ α Ν α Ν πα υ Ν π Ν Ν αν Ν «πα υ Ν γ αν Ν α»ν α Ν Ν αχ Ν υν π υ Ν Ν χ Νπ,Ν αν ανπ υνα Ν αναπ Ν α π,ν ανπ π Ν αν γ Ν α απ πα Ν Ν Ν πα υ,ν Ν γ Ν ω Ν υχ γ Ν α Ν α α Ν π π ω Ν π υν απα α,ν α Ν απ Ν π ω ω π ανυπα α Ν α Να ωπ ένην α ανχα απ υν Ν αν γ αν υν α γ υν γ α Ν α Ν γ χ α Ν Ν α αφ Ν Ν α Ν ω Ν υν υν α α Ν α Ν Ν Νπ υναυ Ν υ φ Ν Ν Ν υγγ αφ α,ν Ν π Ν Ν υ χ αν Ν α Ν Ν γ Ν Ν π ων Ν α αν γ Ν α Ν α ωπ γ Ν ω α α Ν αν απ Ν αν π αν α Ν αυ Ν Ν υ α Ν υν π π υν α Ν Ν πα υ α α Ν υν Θ έν Ν Rastko Jovic χ α Ν Ν π α Ν υν α γ υν Ν α Ν α Ν γ α Ν Ν Ν γχ α π,ν χ α Ν ω Ν Ν Ν α χ Ν Ν Ν υαγγ,ν Ν πα α Ν α Ν Ν γχ Ν γ Ν α υ α, γ α Ν ανπ Νπ α,ν ανmodus vivendi, π υν α α Ν α α φ Ν,Ν π α Ν Ν Ν α Ν υχα α Ν π α έν Όχ αν γ αν αν π γ αν Ν α α,ν ω Ν υ α Ν γ ω αν Ν α Ν Ν Ν έν, Ν «Ά Ν υ - Ν φ»ν ( Ν Ν π αν υ γ Ν Ν αν αν χ Ν ω Ν χ Ν π υν αν φ α Ν α Ν π,ν π υ αν υ π υ Ν απ Ν Ν π Ν γω αν Ν α Ν αν Ν χ υ,ν Ν α γα αν ω υν α Ν γ Ν Ν αν Ν α π ωπ υ Ν φ φ υν υν Γα Ν αφω,ν υν Jacque Rousseau, 3 έν Ν γ, Έτ α Κ φά αια 2, PG 90, 1401 μν «χ Ν πα Ν αγα Ν γ Ν π α Ν α Νπ Ν γ». 15

16 Γ Ω Η ΝΘΩ πα α α Ν Ν υ χ αν πα αγωγ Ν απ Ν υ,ν Ν π α Ν Ν π α α υ Να αν α Ν αέ Να χ Ν υν α Ν υν ανγ ανφ αν ανα απ Ν Ν Ν γα Ν υ α Ν π αν Ν α ανπ υν α Νγ αν Νπ Ν α έν υ Ν α Ν αναγα Νφ αν ανφα Να Ν υν α έν Νπ ων α Ν Ν Ν α αγ α μν υ π α Νγ αν Ν α,ν α Ν Ν α Ν α Νπ πα Ν ανχω Ν αν ανπ αέν α Ν α έν α αγ ΝΘω Ν Ν Ν υ α Ν π π έν 16

17 Άννα-Μαρία Παπαδάκη ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ Abstract: Based on the work of Saint John Chrysostom, which refers to the education of children through biblical narratives, the author suggests ways of teaching theological topics to children and adolescences via art, along with the offering of some interdisciplinary teaching approaches. Folk art, Renaissance, Pre-Raphaelites, Cypriot representational artists, El Greco and Grünewald, Fauvism and Expressionism, Jeronymus Bosch, New Objectivity, Russian Avant-Garde and Abstract Expressionism shape a ladder of artistic expression, on the one hand, and the understanding of God and religion on the other. However, the final conclusion, which may be the outcome of the climbing of the ladder, is that every human effort to understand God either artistic or educational is insufficient; after all, divine grace comes to enlightened man s mind and heart and, thus, reveals God. Keywords: Education, Religious Education; St. John Chrysostom; Universality Through Art; God s Grace; Revelation «Το παιδί είναι μια διάφανη οθόνη πίσω από την οποία βλέπουμε το βάθος του χώρου και του χρόνου. Αν, σπάζοντας η οθόνη, δε βρούμε τίποτα από πίσω, η ευθύνη της εκπαίδευσης θα είναι τρομαχτική». 1 Είναι, βεβαίως, γνωστό ότι η παιδική και η εφηβική ηλικία είναι καθοριστικές για τη μετέπειτα εξέλιξη του ανθρώπου, 2 και η 1 2 Δρ Θεολογίας, ΜΑ Ιστορίας της Τέχνης, Μέση Εκπαίδευση Κυπριακή Δημοκρατία. Έλενα Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, [Κείμενα Παιδείας, 2], επιμ.: Μαρία Καϊλά, Έλενα Θεοδωροπούλου και Guy Berger, πρόλ.: Μαρία Καϊλά, Περιβολάκι και Ατραπός, Αθήνα 2000, σ. 57. Βλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας και ὄπως δεῖ τους γονέας ἀνατρέφειν τὰ τέκνα, Sources Chrétiennes, 573 τόμ., εδώ τ. 188, εισαγώγ., κριτ. υπόμν., σχόλ., σημ.: Anne-Marie Malingrey, Les Éditions du Cerf, Παρίσι 1972, σ , 20: «Ἄν εἰς ἀπαλὴν οὖσαν ἔτι τὴν ψυχὴν ἐντυπωθῇ τὰ καλὰ διδάγματα, οὐδεὶς αὐτὰ ἐξελεῖν δυνήσεται, ὅταν σκληρὰ γένηται ὡς

18 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ συμβολή της εκπαίδευσης, δηλαδή όλων εκείνων των προσώπων, των θεσμών και των παραγόντων που συντελούν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του παιδιού, είναι τεράστια. Οι πατέρες της Εκκλησίας πολλά έγραψαν και πολύ πόνεσαν για τους νέους ανθρώπους και για το ξεκίνημά τους στη ζωή. Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα γραπτά αυτά των πατέρων κατέχει η πραγματεία του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου Περὶ κενοδοξίας καὶ ὅπως δεῖ τούς γονέας ἀνατρέφειν τὰ τέκνα. Στο έργο του αυτό, ο ιερός Χρυσόστομος, με αφορμή την κενοδοξία, μητέρα κάθε κακού, αναπτύσσει τη θεωρία του περί ανατροφής των παιδιών, ώστε να αποφευχθεί η καλλιέργεια της επιβλαβούς αυτής κακίας, και να γίνουν, όχι απλά χρηστοί πολίτες, αλλά άγιοι. 3 Ο ρόλος του γονέα είναι καθοριστικός, αλλά εξίσου καθοριστική είναι η επιλογή των σωστών δασκάλων, και φυσικά, και η ποιότητα της εκπαίδευσης του παιδιού. Για τον ιερό πατέρα, άλλωστε, ο δάσκαλος δεν είναι αυτός που θα εκπαιδεύσει το παιδί στις τέχνες, τα γράμματα και τη ρητορική, τα μαθήματα της τότε εγκύκλιας παιδείας, αλλά αυτός που είναι ικανός να ασκήσει την ψυχή του, έτσι ώστε να διαμορφώσει μία προσωπικότητα που θα γίνει η ίδια παιδαγωγός του εαυτού της. 4 Ο Χρυσόστομος παρομοιάζει το παιδί με μια πόλη, 5 πύλες της οποίας είναι οι πέντε αισθήσεις, που θα πρέπει να φυλάγονται από την εισβολή καθετί κακού και πονηρού. Ο ιερός πατέρας, λοιπόν, περιγράφει με γλαφυρό τρόπο όλα αυτά που θα πρέπει να αποφεύγονται και όλα εκείνα που θα πρέπει να προτιμώνται. Αναφερόμενος στην πύλη της ακοής, ο Χρυσόστομος δίνει στους γονείς ένα είδος οδηγού για τις διηγήσεις με τις οποίες θα ψυχαγωγείται το παιδί, παραθέτοντας τύπος ὥσπερ καὶ κηρός. Ἔχεις αὐτὸν ἔτι τρέμοντα καὶ φοβούμενον καὶ δεδοικότα καὶ ὄψιν καὶ ρῆμα καὶ πᾶν ὁτιοῦν κέχρησο τῇ ἀρχῇ εἰς δέον». Βλ. Μαρία Καϊλά, «Πρόλογος», στο: Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ , εδώ σ. 17. Για το Χρυσόστομο η παιδεία θεωρείται μηχανισμός εσωτερικής και εξωτερικής ιεραποστολής. Βλ. Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ. 37, 83 Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 138, 40: «Ἄν τοῦτο μόνον τὸ δόγμα ἐγκατασπείρῃς τῷ παιδὶ, οὐ δεήσῃ τοῦ παιδαγωγοῦ, τοῦ φόβου τούτου τοῦ παρὰ Θεοῦ παντὸς φόβου μᾶλλον ἐφεστῶτος τῷ παιδὶ καὶ κατασείοντος αὐτοῦ τὴν ψυχὴν». Ο δάσκαλος, κατά τον ιερό Χρυσόστομο, έρχεται να σπείρει στην ψυχή του παιδιού το φόβο του Θεού (πιστεύω ότι τη λέξη «φόβος» θα πρέπει να τη μεταφράζουμε ως «αγάπη» για το Θεό), ο οποίος συγκρατεί το παιδί στην αρετή, χωρίς πλέον να χρειάζεται η παρέμβαση του δασκάλου. Μ αυτόν τον τρόπο, η ψυχή γίνεται η ίδια παιδαγωγός του εαυτού της. Βλ Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 108, 23: «Νόμισον εἶναι βασιλεὺς πόλιν ἔχων ὑπήκοον τὴν τοῦ παιδὸς ψυχήν πόλις γάρ ἐστιν ὄντως ἡ ψυχή». 18

19 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ πληθώρα λεπτομερειών για τον τρόπο της αφήγησης, τη συχνότητα, τα πρόσωπα που θα είναι παρόντα, αλλά και τη σταδιακή μετάβαση από τις απλές στις πιο σύνθετες και δυσνόητες διηγήσεις. Η αγωγή για το Χρυσόστομο δεν είναι απλά η παροχή πληροφοριών σε μια σχολική αίθουσα, αλλά μια καθολική πράξη-στάση ζωής, στην οποία μετέχει όλη η ύπαρξη, και την οποία θεραπεύουν όχι μόνο οι δάσκαλοι και οι γονείς, αλλά και ο κάθε άνθρωπος που έρχεται σε επαφή με το παιδί, όχι μόνο τα βιβλία και τα τετράδια, αλλά και οτιδήποτε μπορεί να προσφέρει ερεθίσματα. Αυτή η ολιστική αντίληψη περί αγωγής είναι και ζητούμενο της σύγχρονης παιδαγωγικής. Τα αφηγήματα που επιλέγονται είναι φυσικά βιβλικές ιστορίες, με πρώτη την ιστορία του Κάιν και του Άβελ και στη συνέχεια διάφορες άλλες παλαιοδιαθηκικές αφηγήσεις, με τις οποίες θα γαλουχηθεί το παιδί από πολύ μικρή ηλικία. Ο άγιος Ιωάννης επιλέγει για τα πρώτα χρόνια του παιδιού ιστορίες απλές, με βαθύ νόημα μεν, που, όμως, σχετικά εύκολα και κυρίως, ευχάριστα, μπορεί να γίνει αντιληπτό. Κατά την περίοδο της εφηβείας, ο γονιός μπορεί να προχωρήσει σε δυσκολότερες και τρομερότερες αφηγήσεις: Μετὰ δὴ ταῦτα λέγε αὐξηθέντι καὶ φοβερώτερα διηγήματα. Ἁπαλῇ μὲν γὰρ οὔσῃ τῇ διανοίᾳ μὴ τοσοῦτον ἐπιτίθει βάρος, ἵνα μὴ καταπλήξῃς. Ὄταν δὲ ἐτῶν πεντεκαίδεκα ἤ καὶ πλειόνων γένηται, ἀκουέτω τὰ περὶ τῆς γεέννης μᾶλλον δὲ, ὅταν ἐτῶν δέκα καὶ ὀκτὼ καὶ ἐλαττόνων, ἀκουέτω τὰ περὶ τοῦ κατακλυσμοῦ, τὰ περὶ των Σοδόμων, τὰ κατ Αἰγυπτον, πάντα ὅσα κολάσεως γέμει, μετὰ πολλῆς τῆς πλατύτητος. Ἐπὶ πλέον δὲ αὐξηθεὶς ἀκουέτω καὶ τὰ τῆς καινῆς, τὰ τῆς χάριτος, τὰ τῆς γεέννης. 6 Ο «οδηγός» αυτός του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί τηρουμένων πάντοτε των αναλογιών, βεβαίως και στο μάθημα των Θρησκευτικών, με μία κάπως διαφορετική εφαρμογή. Όχι αναφορικά με τις αφηγήσεις πλέον, αλλά με τη χρήση εικόνων, και συγκεκριμένα, με τη χρήση έργων τέχνης για τις ανάγκες του μαθήματος. Το μάθημα των Θρησκευτικών είναι ένα μάθημα που προσφέρεται για τη χρήση των εν λόγω οπτικών μέσων, αφού η τέχνη είναι άμεσα συνυφασμένη με τη θρησκεία κατά την ιστορική πορεία κάθε λαού. 7 Εξάλλου, η χρήση τέτοιων εποπτικών μέσων 6 7 Ό.π., σ Βλ. σχετικά Κεν Ρόμπινσον (επιμ.), Οι τέχνες στα σχολεία. Αρχές, πρακτικές, προβλέψεις, μτφρ.: Α. Ζαφειρίου, Κρατική Σχολή Ορχηστρικής Τέχνης, Καστανιώτης, Αθήνα 1999, σ. 71: «Από ιστορική 19

20 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ στην εκπαίδευση είναι πλέον εκ των «ων ουκ άνευ», καθώς αποτελεί ένα θαυμάσιο εργαλείο για την εξερεύνηση της γνώσης. 8 Αυτό το οποίο θα εξεταστεί στην παρούσα εργασία είναι η σταδιακή εισαγωγή εικόνων στο μάθημα των Θρησκευτικών, όχι μόνο με κριτήριο τη θεματογραφία, αλλά και την τεχνοτροπία, η οποία θεωρείται ως φέρουσα συμβολισμούς και νοήματα, ενώ επίσης, θα γίνουν προτάσεις διαθεματικής προσέγγισης. 9 Δε θα δοθούν, βεβαίως, συγκεκριμένα σχέδια μαθήματος, αλλά περισσότερο ιδέες και προτάσεις για εφαρμογή, είτε σε αυτόνομα μαθήματα Θρησκευτικών, είτε σε συνδιδασκαλίες με άλλα μαθήματα. Η ορθόδοξη ζωγραφική (αυτή που συνηθίζουμε να ονομάζουμε «βυζαντινή»), είναι η πλέον συνηθισμένη μορφή τέχνης που συναντούμε στα βιβλία των Θρησκευτικών όλων των βαθμίδων. Αλλά δεν είναι και η μόνη που μας μιλά για το Θεό, ενώ δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση «εξ αποκαλύψεως» τέχνη, αλλά μία ακόμα τεχνοτροπία με την οποία ο άνθρωπος υμνεί το Θεό και προσπαθεί, όσο 8 9 άποψη, δεν αμφισβητείται πως, μαζί με την επιστήμη και τη θρησκεία, οι τέχνες συγκαταλέγονται στις πιο ισχυρές δυνάμεις που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη και τη διαμόρφωση του πολιτισμού μας και των παραδόσεών του. Τα παραδείγματα της διαπλοκής και των τριών βρίθουν: ο καθεδρικός ναός της Σαρτρ μπορεί να τα εκπροσωπήσει όλα. Αυτό αληθεύει εξίσου για τον κλασικό κόσμο, τους μεσαιωνικούς χρόνους, την πρόσφατη πολιτισμική ιστορία της Ευρώπης, καθώς και για όλο το φάσμα των κινημάτων που αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία του παρόντος πολιτισμού μας». Η διαπίστωση αυτή του Κ. Ρόμπινσον (που δεν αποτελεί και καμιά συνταρακτική αποκάλυψη, αλλά το αυτονόητο που συχνά αγνοείται), θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ όψη στη γενικότερη θεωρία περί του μαθήματος των Θρησκευτικών. Η εύκολη και αβασάνιστη απαλλαγή από το μάθημα αυτό, όπως ήδη εφαρμόζεται στην Ελλάδα, αποκλείει τους μαθητές από τη γνώση μιας παράδοσης, της Ορθόδοξης παράδοσης που αποτελεί θεμελιώδες συνθετικό στοιχείο της ταυτότητας του σύγχρονου Έλληνα, αλλά και από την ευρύτερη γνώση των λοιπών χριστιανικών ομολογιών και άλλων θρησκειών που ανήκουν στις δυνάμεις που συνέθεσαν τον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό. Με τον τρόπο αυτό, οι μαθητές θα βρίσκονται μετέωροι, αδυνατώντας να κατανοήσουν βασικές όψεις της πραγματικότητας και της ιστορίας. Πρβλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 130, 39: «Φιλεῖ γὰρ ἡ ψυχὴ τοῖς παλαιοῖς ἐνδιατρίβειν διηγήμασι». Αναλογικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ψυχή αγαπά να βλέπει εικόνες. Βλ. Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ Για τη σημασία της διαθεματικότητας στην εκπαίδευση, βλ. Όλγα Γριζοπούλου, Βάσω Γώγου, Πηγή Καζλάρη, Απόστολος Μπάρλος, Η «διαθεματική προσέγγιση της γνώσης στο μάθημα των Θρησκευτικών. Προσπάθεια διερεύνησής της μέσα σε μια επιμορφωτική δράση», Σύναξη, τχ. 108 (Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2008), σ , εδώ σ. 81: «Η εφαρμογή της δθμ (διαθεματικότητας) δεν εξαντλείται σε μια σειρά δραστηριοτήτων, αλλά αποτελεί μια άλλη θεώρηση της γνώσης και της πρόσκτησής της και έναν άλλο τρόπο διευκόλυνσης των μαθητών να μάθουν και να κατανοήσουν τις διασυνδέσεις των γνώσεών τους, να αποκτήσουν έλεγχο της μάθησής τους και να κάνουν προσωπικές συνθέσεις. Πρόκειται για την ολιστική θεώρηση της μάθησης και της διδασκαλίας η οποία και αντανακλά τον αληθινό διαδραστικό κόσμο. Αυτή η θεώρηση της μάθησης μπορεί να αναγνωριστεί στον πυρήνα κάθε σύγχρονης προσπάθειας για βελτίωση της εκπαίδευσης». 20

21 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ μπορεί, να τον κατανοήσει, να τον αποτυπώσει, να τον «περιγράψει», ακόμα και να τον διδάξει. Χρησιμοποιώντας στο μάθημα των Θρησκευτικών και έργα τέχνης άλλων τεχνοτροπιών, όχι ως απλά δείγματα θρησκευτικής τέχνης άλλων πολιτισμών ή αντιλήψεων, αλλά ως δυνατότητα διαλόγου με το θείον, βοηθούμε, πιστεύω, τους μαθητές, ήδη από την πρώτη σχολική ηλικία, να αποκτήσουν συνείδηση οικουμενική, και μάλιστα, στο σύγχρονο σχολείο, όπου συχνά η σύσταση του μαθητικού πληθυσμού είναι πολυπολιτισμική. Στο κυπριακό σχολείο σήμερα, πολλά είναι τα παιδιά των πολιτικών προσφύγων, εκ των οποίων πολλοί είναι ορθόδοξοι Χριστιανοί από τη Συρία ή Κόπτες από την Αίγυπτο, 10 και παιδιά ορθόδοξων μεταναστών από τη Ρωσία και άλλες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, τα οποία και παρακολουθούν το μάθημα των Θρησκευτικών. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, λοιπόν, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εικόνες από τη λαϊκή τέχνη της Ελλάδας και της Κύπρου (π.χ. Θεόφιλος, Κκάσιαλος) και άλλων χωρών, π.χ. της Ρωσίας (λ.χ. λούμπκι), 11 σε αντιπαραβολή με ορθόδοξες εικόνες, από τον ελληνικό κόσμο, τη Ρωσία και την αραβική χριστιανοσύνη. Ζητούμε από τα παιδιά να περιγράψουν τις εικόνες που βλέπουν προφορικά και γραπτά, να γράψουν μια ιστορία ή ένα τραγούδι πάνω σ αυτές τις εικόνες, να σκεφτούν τί μας «λένε» τα έργα αυτά, να κάνουν αναπαράσταση των εικόνων, όταν πρόκειται για απεικόνιση γεγονότων, να ζωγραφίσουν τα ίδια κάτι βασισμένο στα έργα τα οποία τους έχουμε δώσει, εργαζόμενα σε κάθε περίπτωση ατομικά ή ομαδικά. Είναι δυνατή η συνδιδασκαλία με το μάθημα της Τέχνης, όπου τα παιδιά θα έχουν και τα κατάλληλα υλικά στο κατάλληλο περιβάλλον για να δημιουργήσουν τα δικά τους έργα, μέσα από τις γνώσεις και τις πληροφορίες που θα λάβουν από το μάθημα των Θρησκευτικών Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλοί από τους χριστιανούς πολιτικούς πρόσφυγες έφυγαν από την πατρίδα τους ακριβώς για να προστατεύσουν τη θρησκευτική τους ταυτότητα. Τα λούμπκι (ενικός λούμποκ) είναι είδος ρωσικής λαϊκής τέχνης. Τα λούμπκι είναι χαρακτικά και από το 19 ο αι. και εξής, λιθογραφίες, που αφηγούνται κάποια ιστορία με την προσθήκη σύντομων κειμένων. Πρβλ. Ρόμπινσον, Οι τέχνες στα σχολεία, σ. 72: «Η διδασκαλία της Τέχνης σημαίνει να αποκτήσουν τα παιδιά τη δυνατότητα να βγάλουν τα καλά τους και να κάνουν τέχνη τα ίδια: να μεταχειριστούν τις τέχνες για να διαμορφώσουν και να διευκρινίσουν τις δικές τους ιδέες, τα 21

22 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ Παράλληλα, θα μπορούσαν να γίνουν διάφορες δημιουργικές δραστηριότητες στο πλαίσιο διαθεματικών προσεγγίσεων. Ένα παράδειγμα που προτείνεται είναι η ενότητα των Θρησκευτικών της ΣΤ Δημοτικού «Πλήρης προσφορά στους άλλους: ο πολλαπλασιασμός των άρτων», 13 όπου ο δάσκαλος θα μπορούσε να δώσει στους μαθητές μία εικόνα του θαύματος αυτού μαζί με το έργο του Θεόφιλου «Μέγα αρτοποιείο» (Μουσείο Θεόφιλου, Δήμος Μυτιλήνης) και το μάθημα να γίνει σε συνδιδασκαλία με το μάθημα της Οικιακής Οικονομίας, στο οποίο θα διδασκόταν το κεφάλαιο «Υγιεινό πρόγευμα», με θέμα το ψωμί. 14 Και στα δύο μαθήματα θα τονιζόταν ο ρόλος του ψωμιού στη μεσογειακή κουλτούρα και η σημασία της προσφοράς, ενώ τα Θρησκευτικά θα κατευθυνθούν προς τους ποικίλους συμβολισμούς του άρτου στη ζωή της Εκκλησίας και η Οικιακή Οικονομία στην παρασκευή του ψωμιού για τις καθημερινές, αλλά και τις λειτουργικές ανάγκες. Το έργο του Θεόφιλου, ως αφόρμηση, αλλά και ως συστατικό στοιχείο του μαθήματος, μπορεί να οδηγήσει σε προβληματισμούς και σε συμπεράσματα σε σχέση με το σεβασμό του μεσογειακού κόσμου απέναντι στο ψωμί, στην αγάπη προς αυτό, στο ψωμί ως στοιχείο πολιτισμού και τέχνης (π.χ. τα στολίδια στα ζωγραφισμένα ψωμιά του έργου αυτού), αλλά και σε πιο πρακτικά θέματα, όπως η κυρίαρχη θέση του στη μεσογειακή διατροφή και ο τρόπος παρασκευής του, μέσα από το σχήμα «ψωμί: σωματική και πνευματική τροφή». Στο τέλος του μαθήματος, ενδεχομένως οι μαθητές να ζυμώσουν και να ψήσουν ψωμί στο εργαστήριο Οικιακής Οικονομίας. Το ψωμί αυτό θα μπορούσε να προσφερθεί για το πρωινό άπορων μαθητών ή να δωριστεί στο Κοινωνικό Παντοπωλείο της κοινότητας ή να μοιραστεί στην τάξη, ως προσφορά στο σύνολο. Έτσι, εξυπηρετούνται πολλαπλοί στόχοι και των δύο μαθημάτων: στα Θρησκευτικά οι μαθητές γνωρίζουν το θαύμα του πολλαπλασιασμού των άρτων και τους λειτουργικούς-ευχαριστιακούς συμβολισμούς του άρτου, μέσα από τη μελέτη και της σφραγίδας στα πρόσφορα και στην Οικιακή Οικονομία μαθαίνουν τη σημασία του ψωμιού στο πλαίσιο της υγιεινής διατροφής και συμμετέχουν στη διαδικασία δικά τους συναισθήματα, ενόσω θα αναπτύσσουν τις προσωπικές τους δυνάμεις δημιουργικής σκέψης και δράσης». [πρόσβ. 20 Οκτ. 2014]. Βλ. [πρόσβ. 20 Οκτ. 2014]. 22

23 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ παρασκευής του, ενώ βιώνουν την ουσιαστική προσφορά στο συνάνθρωπο, στόχος που εξυπηρετεί και τα δύο μαθήματα. Εικ. 1.: Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, Μέγα αρτοποιείον Γεωργίου Κοντουφούρναρη, 1933, Μουσείο Θεόφιλου, Μυτιλήνη 15 Προτείνω, λοιπόν, τη χρήση έργων της λαϊκής τέχνης στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, γιατί πιστεύω ότι είναι μια μορφή τέχνης που εύκολα μπορούν να κατανοήσουν τα παιδιά μέχρι έντεκα ετών και με την οποία με ευχαρίστηση θα ασχοληθούν, στοιχείο που αποτελεί βασικό παράγοντα για την πρόσληψη της γνώσης κατά τον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο. 16 Φυσικά, η λαϊκή τέχνη δεν είναι η μόνη μορφή τέχνης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μάθημα των Θρησκευτικών στο Δημοτικό. Προτείνεται εδώ, επειδή προσφέρει πληθώρα δυνατοτήτων στο μάθημα αυτό. Είναι, όμως, ανεξάντλητος ο ωκεανός των έργων τέχνης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το δάσκαλο των Θρησκευτικών στο Δημοτικό: με έργα όπως το χαρακτικό «Χέρια που προσεύχονται» του Albrecht Dürer (περ. 1508, Albertina, Βιέννη) και διάφορα έργα των Προραφαηλιτών, όπως ο πίνακας «Beata Beatrix» του Dante Gabrielle Rosseti 15 https://paletaart.wordpress.com/2012/06/26/%ce%b8%ce%b5%cf%8c%cf%86%ce%b9%ce%bb%ce%bf%cf%82- %CF%87%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CF%87%CE%B1%CE%AE%CE%BB-theofilos- chatzimichail /%cf%87%ce%b1%cf%84%ce%b6%ce%b7%ce%bc%ce%b9%cf%87%ce%b1%ce%ae%ce%bb- %CE%B8%CE%B5%CF%8C%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B1- %CE%B1%CF%81%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B5%CE%AF-2/ [πρόσβ. 11 Ιαν. 2015]. 16 Πρβλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 132, 39: «Καὶ καταγλύκαινε τα διηγήματα, ὥστέ τινα εἶναι τῷ παιδὶ καὶ τερπνότητα καὶ μὴ ἀποκάμνειν αὺτῷ τὴν ψυχὴν». 23

24 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ (περ , Tate Modern, Λονδίνο) μπορεί να γίνει θαυμάσια δουλειά σε μάθημα με θέμα την προσευχή. Εικ. 2: Dante Gabrielle Rosseti, «Beata Beatrix», ca , Tate Modern, Λονδίνο 17 Επιπλέον, είναι δυνατόν οι μαθητές να ενθαρρυνθούν να ερευνήσουν και να ανακαλύψουν μόνοι τους έργα σε σχέση με κάποια θεματική ενότητα, π.χ. τα Χριστούγεννα, όπου προσφέρεται τεράστιος αριθμός έργων από την αναγεννησιακή τέχνη, Ιταλική και Φλαμανδική, την τέχνη του Μπαρόκ, από το 18 ο και 19 ο αιώνα, και από τη σύγχρονη τέχνη, σε συνδυασμό με την τέχνη της Ορθόδοξης παράδοσης. Οι μαθητές, λοιπόν, μέσα από την έρευνα αυτή, οδηγούνται με τη βοήθεια του δασκάλου, στη διαπίστωση ότι κάθε λαός και κάθε εποχή μιλούν για το Θεό με το δικό τους, εντελώς διαφορετικό τρόπο, και να κατανοήσουν ότι, όπως στην τέχνη όλα 17 Βλ. https://www.google.com/culturalinstitute/asset-viewer/beatabeatrix/gghmtzxzifilnq?utm_source=google&utm_medium=kp&hl=en&projectid=art-project [πρόσβ. 11 Ιαν. 2015]. 24

25 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ τα στιλ και οι σχολές είναι αποδεκτά και σεβαστά, το ίδιο συμβαίνει και εντός της Εκκλησίας. Παράλληλα, στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού και στις πρώτες του Γυμνασίου θα ήταν δυνατόν να αξιοποιηθούν έργα με «θρησκευτικά» ή άλλα θέματα Κυπρίων και ξένων ζωγράφων. Τα θρησκευτικά έργα του Γεώργιου Πολ. Γεωργίου και του Στας Παράσκου, έργα όπως η «Αποκαθήλωση» του Χριστόφορου Σάββα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν στο μάθημα των Θρησκευτικών, αλλά και σε συνδιδασκαλίες σε σχέση με την ιστορία και την παράδοση της Κύπρου. Οι μαθητές μπορούν να κατανοήσουν εύκολα συμβολισμούς, όπως τη λύτρωση της Κύπρου μέσα από τη σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού στον πίνακα του Γεωργίου «Ο Χριστός ανασταίνεται στην Κύπρο. Γέννηση, Σταύρωση, Ανάσταση» (1955). Περιγράφοντας αναλυτικά το συγκεκριμένο έργο και καταγράφοντας την περιγραφή αυτή, 18 οι μαθητές εύκολα μπορούν να καταλήξουν από μόνοι τους στις αναλογίες που υπάρχουν στον πίνακα. Στη διδακτική ενότητα της Β Γυμνασίου «Πάθος και Ανάσταση του Χριστού. H προτύπωση της νίκης πάνω στο θάνατο στον καινούργιο κόσμο του Θεού: η ανάσταση του Λαζάρου» 19 θα μπορούσαν να δοθούν στους μαθητές ο πίνακας του Στας Παράσκου «Ο θάνατος του Λαζάρου» (1976) και η εικόνα της Ανάστασης του αγίου Λαζάρου που βρίσκεται στον ομώνυμο ναό της Λάρνακας. Τα χρώματα του έργου του Στας είναι ζοφερά (κυριαρχούν το γκρι και το μαύρο), ενώ της ορθόδοξης εικόνας είναι χαρούμενα (κυριαρχούν το κόκκινο και το χρυσό). Μέσα από τη σύγκριση και μόνο των χρωματισμών των δύο έργων οι μαθητές μπορούν να οδηγηθούν σε συμπεράσματα για το θάνατο και την Ανάσταση και, με τη βοήθεια του καθηγητή, να καταλήξουν στην ορθόδοξη διδασκαλία περί αυτών Βλ. ό.π., σ , όπου παρατίθεται λεπτομερώς ο τρόπος διήγησης μιας βιβλικής ιστορίας. Μπορούμε εδώ να κατανοήσουμε τη σημασία των λεπτομερειών, όχι μόνο της ίδιας της ιστορίας, αλλά και των λεπτομερειών στον τρόπο παρουσίασής της. Η ίδια αναλογία υφίσταται και στον τρόπο μελέτης ενός έργου τέχνης. [πρόσβ. 20 Οκτ. 2014]. 25

26 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ Εικ. 3: Στας Παράσκος, «Ο θάνατος του Λαζάρου», Στο σημείο αυτό θα μπορούσαμε να προτείνουμε και την επίσκεψη, όπου αυτό είναι δυνατόν, σε πινακοθήκες στις οποίες τα έργα αυτά εκτίθενται. Οι μαθητές θα έρθουν σε άμεσο διάλογο με τα έργα τέχνης, τα οποία ήδη γνωρίζουν από το μάθημα, και μέσα από σχετικές εργασίες, οι οποίες μπορεί να γίνουν επί τόπου ή στο σπίτι ή και τα δύο, τα έργα, όσο και οι προεκτάσεις που τους δίνονται στο μάθημα των Θρησκευτικών, θα εντυπωθούν στη μνήμη τους ως βιωματικές κατακτήσεις. 21 Βεβαίως δε χρειάζεται να πούμε ότι ο ρόλος του δασκάλου και του θεολόγου καθηγητή είναι καθοριστικός, όχι ως φορέα γνώσεων, αλλά ως οδηγού των παιδιών στο δρόμο της γνώσης. Άλλωστε, όπως ο ιερός πατέρας διαπιστώνει ήδη από τον 4 ο αιώνα «οἶδεν μὲν γὰρ ἡ ψυχὴ καθ ἑαυτὴν δεχομένη τὸ διήγημα πρὸ τῆς σῆς Norbet Lynton, Stass Paraskos, The Orage Press, Νέα Υόρκη και Βιέννη 2003, σ. 74 Βλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 138, 41: «Ἀλλὰ καὶ ἐν ἐκκλησίᾳ χειραγωγῶν ἄγε καὶ σπούδασον αὐτὸν ἄγειν, ὅταν μάλιστα αὕτη ἡ διήγησις ἀναγινώσκηται. Ὄψει γὰρ αὐτὸν γαννύμενον καὶ πηδῶντα καὶ χαίροντα, ὅτι ἅ πάντες ἀγνοοῦσιν οἶδεν αὐτὸς, καὶ προλαμβάνοντα καὶ ἐπιγινώσκοντα καὶ μεγάλα κερδαίνοντα. Καὶ λοιπὸν ἐναπιτίθεται τῇ μνήμῃ τὂ πρᾶγμα». 26

27 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ ἐπεξεργασίας καρποὺς ἐνεγκεῖν, πλὴν ἀλλὰ καὶ σὺ εἰπὲ μετὰ ταῦτα [ ]». 22 Η ψυχή (ή η διαίσθηση) των παιδιών μπορεί να φτάσει από μόνη της στο συμπέρασμα, αλλά είναι η διδακτική μέθοδος που θα ακολουθήσει ο δάσκαλος που θα τα οδηγήσει εκεί. Παράλληλα, ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, τονίζει και τη σημασία της μητέρας στην αγωγή του παιδιού, αφού απευθύνεται στον πατέρα, αλλά εμείς θα λέγαμε, και των δύο γονιών ως συνεργατών του δασκάλου. 23 Μία πρόταση εμπλοκής των γονιών στην εκπαιδευτική διαδικασία θα ήταν η διοργάνωση μιας έκθεσης με έργα των παιδιών βασισμένα στα έργα τα οποία δίνονται στο μάθημα, σε συνδυασμό με παρουσίαση σχετικών εργασιών, την οποία θα μπορούν να επισκεφθούν οι γονείς. Στο Λύκειο, πιστεύω, το εικαστικό υλικό που προσφέρεται είναι μεγαλύτερο και προέρχεται κυρίως από το χώρο της μοντέρνας τέχνης. Η κρίση των μαθητών έχει πλέον οξυνθεί και είναι δυνατόν να μελετήσουν έργα τέχνης με «δύσκολη» τεχνοτροπία ή θεματογραφία και να τα συσχετίσουν με θέματα θρησκείας, ιστορίας, φιλοσοφίας, ηθικής, ακόμα και αν φαινομενικά είναι τελείως άσχετα με αυτά. Ο εντοπισμός των αναλογιών ανάμεσα στο θέμα της διδακτικής ενότητας και στη σύγχρονη εποχή, αναλογιών που αναφέρονται κυρίως στα προβλήματα και τους προβληματισμούς των ίδιων των μαθητών, και που είναι στόχος τόσο της σύγχρονης εκπαίδευσης όσο και του ιερού Χρυσοστόμου, 24 μπορεί να γίνει ευκολότερος με την ένταξη των έργων τέχνης στην εκπαιδευτική διαδικασία, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Ζωγράφοι όπως ο Matthias Grünewald και ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, κινήματα όπως ο Εξπρεσιονισμός και κυρίως ο εκπρόσωπός του Georges Rouault, με τα έντονα συναισθηματικά φορτισμένα έργα τους, μέσα από την εκζήτηση του στιλ, ή τη Ό.π., σ Ό.π. Ό.π., σ. 138, 142, 150. Βλ. και Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ

28 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ χρωματική υπερβολή, μπορούν να χρησιμεύσουν ως αφόρμηση, μέσα από την ενδεχόμενη έκπληξη που θα προκαλέσουν στους μαθητές, για πληθώρα θεμάτων. 25 Συζητώντας για την Τελική Κρίση, έργα όπως «Ο κήπος των επιγείων απολαύσεων» (1503, Prado, Μαδρίτη) και «Η τελική κρίση» (περ. 1482, Akademie der Bildenden Kuenste, Βιέννη) του Ιερώνυμου Μπος μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν ότι στην ορθόδοξη Εκκλησία η κόλαση δεν είναι ένας μυθολογικός τόπος με καζάνια, όπου ένας Θεός θυμωμένος για την ανυπακοή των ανθρώπων τους πετά χωρίς έλεος, αλλά ο τόπος της απουσίας του Θεού (ή μάλλον καλύτερα, ο τόπος όπου οι άνθρωποι αποκόπτονται από το Θεό), δηλαδή ο τόπος όπου η αμαρτία, ο χωρισμός από το Θεό συνεχίζεται αιωνίως, με επιλογή των ίδιων των ανθρώπων. Τα έργα που προαναφέρθηκαν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην ενότητα 15 της Γ Λυκείου, με θέμα «Φόνος- Θανατική ποινή- Βασανιστήρια» σε συνδυασμό με έργα όπως αυτά του Νέου Πραγματισμού (Otto Dix, Georg Grosz, Max Beckman) τα οποία απεικονίζουν την κόλαση του ναζισμού, αλλά και σχετικούς πίνακες του Francis Bacon (π.χ. Τρεις σπουδές για Σταύρωση, 1962, Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης): η κόλαση όπως τη δημιουργούν οι άνθρωποι, είναι μία προτύπωση της αιώνιας κόλασης, μια επιλογή των ανθρώπων και όχι του Θεού. Το μάθημα αυτό μπορεί να γίνει σε συνδιδασκαλία με το μάθημα της Ιστορίας στη σχετική ενότητα για τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και τον Β Παγκόσμιο πόλεμο. Μελετώντας με τους μαθητές το τέλος του πολέμου με τις γνωστές συνέπειες (ατομική βόμβα στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, τιμωρία των εγκληματιών πολέμου, αλλά μόνο από το στρατόπεδο των ηττημένων, δημιουργία του Ο.Η.Ε. για την προστασία της παγκόσμιας ειρήνης) μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι οι προσπάθειες των ανθρώπων για ειρήνη και ομόνοια είναι μάταιες, ή έστω, αποσπασματικές χωρίς το Χριστό, όπως φαίνεται από τη μετέπειτα πορεία του κόσμου και την τρέχουσα κατάσταση. Με αναφορά στον έβδομο μακαρισμό («Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοὶ ὅτι 25 Για την έκπληξη ως παιδαγωγικό εργαλείο στον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο, βλ. Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Å êðáéäåõôåßôå Ó ôñáôéùôéêü Å êðáéäåõôåßôå Á êáäçìáúêü Ó õíå ßóôå íá Å êðáéäåýåóôå

Å êðáéäåõôåßôå Ó ôñáôéùôéêü Å êðáéäåõôåßôå Á êáäçìáúêü Ó õíå ßóôå íá Å êðáéäåýåóôå Å êðáéäåõôåßôå Ó ôñáôéùôéêü Å êðáéäåõôåßôå Á êáäçìáúêü Ó õíå ßóôå íá Å êðáéäåýåóôå Ν 1έΝ Ν π Ν υν βί1γν π αν υ,ν,ν π α,να α Ν α Νυπα α,ν αν αν μ «πα υ Ν α,ν α Ν Νπ Ν αά α,ν α Ν Ν α α Ν Ν πα υ Ν υν υα

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA YΠOYPΓEIO EΘNIKHΣ ΠAIΔEIAΣ & ΘPHΣKEYMATΩN ΠEPIΦEPEIAKH ΔIEYΘYNΣH A /ΘMIAΣ & B ΘMIAΣ EKΠAIΔEYΣHΣ ATTIKHΣ ΓPAΦEIO ΣXOΛIKΩN ΣYMBOYΛΩN B ΔIEYΘYNΣHΣ Δ.E. AΘHNAΣ Γούναρη 60 15343 Aγ. Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome Σεργιάνι στο χρόνο, σε ένα ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, γεμάτο Ελλάδα και Κύπρο! Όχημά μας το γραμματόσημο! Stroll in time, in a journey of history, culture, environment, full of Greece

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

"Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ".

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. "Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ". Σίμος Αναγνωστάκης, Ε.Ε.Δι.Π., sanagn@edc.uoc.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΕΣ - ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 -ΜΑΪΟΣ 2015

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΕΣ - ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 -ΜΑΪΟΣ 2015 ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΕΣ - ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 -ΜΑΪΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΤΑΞΕΙΣ ΩΡΑ ΘΕΜΑ ΤΟΠΟΣ 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 Α, Β, Γ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ :ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ Ή ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 5 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology»

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου Οι Κοινωνικές Ιστορίες (Social Stories) αποτελούν μια σύγχρονη μέθοδο που βοηθά το παιδί στο φάσμα του αυτισμού (και όχι μόνο) να κατανοήσει έννοιες και να μάθει να λειτουργεί με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» Γ Ε Ν Ι Κ Α Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Πρόγραμμα Διαγωνισμός : Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας : Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Καρτσιώτου Θωμαϊς M.Sc. Δασκάλα Δ.Σ. Παληού Καβάλας tzoymasn@hol.gr. Περίληψη

Καρτσιώτου Θωμαϊς M.Sc. Δασκάλα Δ.Σ. Παληού Καβάλας tzoymasn@hol.gr. Περίληψη 33 Πρόταση διδασκαλίας με τη χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα της Μελέτης Περιβάλλοντος της Δ τάξης Δημοτικού: Μαθαίνω για τα σημαντικά έργα που υπάρχουν στην Ελλάδα μέσα από το google earth Καρτσιώτου Θωμαϊς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Κερατσινίου - Δραπετσώνας Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Κερατσινίου - Δραπετσώνας Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015 Ε Λ Λ Η Σ 8 Β Ε Ρ Ο Ι Α 59132 Τ. 2 3 3 1-502003 w w w. f u t u r e l i b r a r y. g r Ζ Α Λ Ο Κ Ω Σ Τ Α 4 Α Θ Η Ν Α 1 0 6 7 1 Τ. 2 1 5 5-518150 i n f o @ f u t u r e l i b r a r y. g r «Από την έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ που εξασφαλίστηκαν από την ΕΠ 05/08 για τη Δημοτική Εκπαίδευση: 5600 σε 347 σχολεία. 350 (school site license) σε 347 σχολεία

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ που εξασφαλίστηκαν από την ΕΠ 05/08 για τη Δημοτική Εκπαίδευση: 5600 σε 347 σχολεία. 350 (school site license) σε 347 σχολεία ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ που εξασφαλίστηκαν από την ΕΠ 05/08 για τη Δημοτική : Κωδικός Μάθημα Λογισμικό Δ01Α Δ01Β Δ01Γ Τίτλος: Η Σπίθα, ο Κεραυνός και η αποκάλυψη της αλήθειας: Περιγραφή: Λογισμικό Εμπέδωσηςεξάσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

Επέκταση του θεσμού της δωρεάς μεταφοράς μαθητών Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, στα αστικά κέντρα Παγκύπρια

Επέκταση του θεσμού της δωρεάς μεταφοράς μαθητών Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, στα αστικά κέντρα Παγκύπρια ΕΓΓΡΑΦΟ 1 Επέκταση του θεσμού της δωρεάς μεταφοράς μαθητών Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, στα αστικά κέντρα Παγκύπρια 1. Την Τετάρτη 10/9/08, με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, άρχισε η πρώτη φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΛΕΜΟΝΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : ΚΑΠΠΑΤΟΥ ΝΑΤΑΣΣΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα