Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 Η τ ον ό π ο ό τη ά Μητ oπό ω Κυ ην ία ΟΜΟ 1- Ε ΧΟ

2

3

4

5 ΤΟΜΟΣ 1-ΤΕΥΧΟΣ 1

6

7 Ηλεκτρονικό περιοδικό της Ιεράς Μητρoπόλεως Κυρηνείας ΤΟΜΟΣ 1-ΤΕΥΧΟΣ

8

9 Χ Σ ί α Μ π ί Κυ ία έ έ Χ υ,νχα έέ.11 Πα αγ Θω, γ ω α έέέ13 έν Η Ά α-μα ία Παπα, α αν χ α Ν α γ α. Ν αγωγ Ν ω Ν α Ν χ Ν αν ω Ν Θ υ Ν Ν γ Ν Ν γ Ν ω Ν ΝΧ υ 17 Π υ Σ υ α, ΗΝ πα υ Νγ αν ΝΘ α Ν(DeathΝEducation) 33 Μα ία Χα απ υ, «πα, α,ν Ν υ Ν Ν π υ»! «ΗΝ αν α αγωγ Ν υν υν α α» ΗΝ υ α Ν Ν α α Ν Α αφ Γ έέέζ9 Rastko Jovic, Counter-CulturalΝChristianityμΝώopeΝforΝanΝAlternative έέ67 έν Ν - Ν ΗΦ Μα γα ί α ω υ, ΗΝ α π υ Ν Ν α Ν υ α Ν Α ί υν Jean-Jacques RousseauμΝ αν αχ Ν π α Ν «α α Ν αγωγ» 83

10

11

12

13 Γ Ν Η Ω Ν γ Ν υχα Ν π Ν Ν αγαπ Ν α Ν π Ν υ α Ν έ έν Χ υ,ν Ν π Ν α Ν πα χ Ν φ Ν Ν γ,ν Ν Ν αν α Ν Ν α ανπ υν απ υ Ναυ α Ν Ν γχ α,ν α Ν α Ν υ Ν υ γ Ν Ν π γ αν Ν Ν υ Ν υ,ν α Ν α ω υ Ν Νπ Ν χ Ν Ν Συ - ο έν Ν α ω Ν α Ν αυ Ν υ α Ν Ν α αν χα Ν α Ν α π,ν γ α Ν π Ν π,ν γ Ν αγω αν α Ν π π αν χ υ Ν π γ Ν αυ Ν Ν π Ν α Ν π υν α α Ν Ν υ,ν φ α Ν πω Ν α Ν αυ Νπ υν αν Να υ υ, αν Ν Ν ανπ υν χ υ Ν π Νγ αν Ν α υα Νπ Ν α έν Ν Ν χ,νπω Ν υ Ν α Ν α π υν α Ν υ γ αν α,ν ω Ν Ν υ,νπ π Ν α Ν γα αέν ω Ν ω,ν α Ν Ν Νπ Ν α Ν π γ φ Ν Ν Θ α Ν Ν Γα Ν, «α Ν φ ωχ Ν Ν απ α αν α Ν γα α Ν Ν α α Ν χω έν ΗΝ α ω Ν α Ν α Ν Ν»έ 1 Ν Ν υ γ αν π α Ν Ν αν π γ α Ν γ αν Ν υ γ αν υν π Ν α Ν α Ν Ν Ν ω Ν π υν υ απ,ν ω Ν α απ πα αν υν υν α,ν Ν α υα Ν Ν υν π υν α Ν χ υ έν φ Ν π Ν α αφ α Ν Ν Ν α,ν Ν π ων,ν α Ν π Ν α Ν αν π Ν α,ν πω Ν π Ν α αν Ν Ν α Ν Ν Ν π Ν Ν Ν ανφυ γ,ν πα,ν αέν Ναυ Να αγ α α Ν α Ν ω Ν α α αφ α Ν α Ν α Ν Ν α α αν π υν π υ Ν Ν α Ν Ν φ Ν υ α,ν αν χα α Ν αν αέν υ ήαυ Νπ υν α α Ν αν α αν Ν α υ - Ν Ν Ν υή Ν α Ν π έν Ν π χ Ν Ν υ Ν(ν)Ν α Ν α Ν αν υ π αν π α Ν α Ν ω Ν ω Ν χ υν α π υ,ν,ν α αν α α,ν Ν α π χ Ν ω Ν Ν π ω Ν ( α Ν χ Ν ),Ν γ αν χ Ν Να ωπ α ένν Θ ω,ν πω Ν Ν Ν Ν α Ν γχ α α Ν α Ν αν α Ν αν π α,ν Ν αν γ α,ν αν α Ν Ν υ Ν π π Ν π υν Ν 1 ΝΓα Ν,Ν «ΗΝπ αν α Ν Ν α α»,ν Συ ο ία. Π ζογ αφ ατα 1λγ6-1968, γ Ν υ α Ν,ΝΘ α Ν1λκζ, ένβθέν

14 Γ Ω Η ΝΘΩ χα α υ,ν ανπ α Ν Ν α Νγ ωναπ Ν Ν π Ν αν α Ν αν αν ανα υ υ Ν Ν υ χ αέν υ ω,ν π,νπω Να χ Ν α Ν Ν α Ν α Ν Ν α ω ανπω Ν Ν ανπ π Ν αν γ Ν α Ν Ν γ ανπ π Ν αν α,ν γ α Ν Ν αν α Ν γ α Ν α Ν Ν γ αν α Ν α έν Ν χω Ν αν αμν Ν Ν,Νπ υνγ α Νφω Ν γ απ Ν π υν α Ν α Ν π χ α, Ν υ α αν α Ν Ν α ω αν Ν α φ αν α Ν Ν α φ,ν π υν γ Ν Ν α α,ν α α Ν α,ν, Ν Ν α Νω Ν α ΝΧ,Να α Ν Ν ω α Νω Ν υ υν α Ν Ν α έν υ π,ν Ν γ Ν Ν Ν ω αν α Ν Ν Ν π, α Ν α Ν Ν π Ν Ν Ν υ ( γχ υ) π Ν ( υ π α α, α φα,ν α Ν Ν α χ Ν φ α )Ν α Ν Ν ω Ν ω Ν υν υ,ν γ αν αν υ γ Ν ω Ν Νπ Νπ ωνα ω αέν Ν Ν χ Ν α γ α Ν γχ ανπ υν Νπ π,ν αν υ Ν υ α Ν Να α ω Ν α Ν α φω Ν Ν π γ α Ν α έν Όπω Ν Ν π α αγγ α,ν Ν π Ν α Ν χ Ν α Ν υ Ν αφ ω Ν Ν α αέ ων Ν υ Ναυ Ν α Ν Ν π γ,νγ α Ν υ Ν υ Ν α Ν Ν α υ Ν,Ν Ν α Νπ Ν υ ω Ν ( α Ν α αν αν α υ Ν Ν ανπα Νπ υναπ Ναπ α π α Ν Ν Ν Ν Ν Ν Ν Ν α ),Ν Ν ανπ π Ν ανυπ χ Ν ωπ Νπ υν αν Νπ,Ν Ν Ν α αν π Ν αναπ Ν Ν α Ν π ανγ ανα αγ Ν ω Ν ω πω Ν α Να α υ Ν Ν α έ Ό Ν υ α Ν α Ν ανφα Ναυ Ν Ν π υ,ν απ αν π π Ν π υν γ αν υ Ν υ αν Ν α Ν χ Ν Ν α Ν π χ Ν απ υ αν υ α έν Γ αν Ν Ν,Ν Ν ωπ Ν Ν α Ν Ν αν αν γ Ν α Ν αυ Ν φ Ν αν π Ν απα αγωγ,ν Ν αν Ν Ν Ν υν α αγωγ,ν Ν α απ Ν Ν αν ανα π Ν αναγα Ν Νγ Νω Ν α Ν -,Ν α Ν α Ν ανφυ Ν Ν α Ν αν υν α Ν α Ν Νπ υ υ έ 2 Ν α Ν αν αν υ,νπ υ α Ν Ν Ν Ν χ Νπ Ν Ν ωπ ένγ αυ Ν α Ν α α γ,να ω Νπ,Νγ ανα αγ Ν π γ α : Ν γ Ν α Νγ αν Ν απα αγ γ Ν υνα π υν α Ν Νπ Ν υν αναπ Ναυ Νπ π Ν αναφ Ν Ν π Ν ω,ν αν π α Ν απ Ν Ν αν Ν π Ν,Ν α Ν αυ Ν α Ν Ν 2 ένγ. 1: α ΝΓ. 2:

15 Γ Ν Η Ω χα Ν π, αν α αφ Ν Ν υ Ν χ α υ π α υν γ υ α Ν Ν - γ π έ 3 υ Ν Ν υ Ν ω α Ν α Ν πα υ π α,ν Ν π αν π Ν αν χ Νω Ν υπ α Ν Ν π α Ν Ν ω α Ν π χ Ν α α, χ α Ν αν φω υ Ν Ν α αν Ν Ν Ν υν α Ν π αν ανπ υναπα υ Ν Νπα Ν χ. ΗΝΆ αν α αν απα Ν π χ Ν α Ν υ γ Ν γ Ν υν γ υν ω Ν Χ υ υν Ν Ν γχ Ν α α αν υν α α Ν ω Ν υ,ν Ν π Ν Ν πα αγωγ Ν α χ Ν π υν π Ν Ν α Ν α α Ν γ α Ν γ Ν γ αν Ν Ν α Ν χ Ν γω Ν χ Ν απ Ν Ν υ Ν α χ Ν υ γ αέν ΗΝ υ Ν υ α Ν α Ν πα υ Ν π Ν Ν αν Ν «πα υ Ν γ αν Ν α»ν α Ν Ν αχ Ν υν π υ Ν Ν χ Νπ,Ν αν ανπ υνα Ν αναπ Ν α π,ν ανπ π Ν αν γ Ν α απ πα Ν Ν Ν πα υ,ν Ν γ Ν ω Ν υχ γ Ν α Ν α α Ν π π ω Ν π υν απα α,ν α Ν απ Ν π ω ω π ανυπα α Ν α Να ωπ ένην α ανχα απ υν Ν αν γ αν υν α γ υν γ α Ν α Ν γ χ α Ν Ν α αφ Ν Ν α Ν ω Ν υν υν α α Ν α Ν Ν Νπ υναυ Ν υ φ Ν Ν Ν υγγ αφ α,ν Ν π Ν Ν υ χ αν Ν α Ν Ν γ Ν Ν π ων Ν α αν γ Ν α Ν α ωπ γ Ν ω α α Ν αν απ Ν αν π αν α Ν αυ Ν Ν υ α Ν υν π π υν α Ν Ν πα υ α α Ν υν Θ έν Ν Rastko Jovic χ α Ν Ν π α Ν υν α γ υν Ν α Ν α Ν γ α Ν Ν Ν γχ α π,ν χ α Ν ω Ν Ν Ν α χ Ν Ν Ν υαγγ,ν Ν πα α Ν α Ν Ν γχ Ν γ Ν α υ α, γ α Ν ανπ Νπ α,ν ανmodus vivendi, π υν α α Ν α α φ Ν,Ν π α Ν Ν Ν α Ν υχα α Ν π α έν Όχ αν γ αν αν π γ αν Ν α α,ν ω Ν υ α Ν γ ω αν Ν α Ν Ν Ν έν, Ν «Ά Ν υ - Ν φ»ν ( Ν Ν π αν υ γ Ν Ν αν αν χ Ν ω Ν χ Ν π υν αν φ α Ν α Ν π,ν π υ αν υ π υ Ν απ Ν Ν π Ν γω αν Ν α Ν αν Ν χ υ,ν Ν α γα αν ω υν α Ν γ Ν Ν αν Ν α π ωπ υ Ν φ φ υν υν Γα Ν αφω,ν υν Jacque Rousseau, 3 έν Ν γ, Έτ α Κ φά αια 2, PG 90, 1401 μν «χ Ν πα Ν αγα Ν γ Ν π α Ν α Νπ Ν γ». 15

16 Γ Ω Η ΝΘΩ πα α α Ν Ν υ χ αν πα αγωγ Ν απ Ν υ,ν Ν π α Ν Ν π α α υ Να αν α Ν αέ Να χ Ν υν α Ν υν ανγ ανφ αν ανα απ Ν Ν Ν γα Ν υ α Ν π αν Ν α ανπ υν α Νγ αν Νπ Ν α έν υ Ν α Ν αναγα Νφ αν ανφα Να Ν υν α έν Νπ ων α Ν Ν Ν α αγ α μν υ π α Νγ αν Ν α,ν α Ν Ν α Ν α Νπ πα Ν ανχω Ν αν ανπ αέν α Ν α έν α αγ ΝΘω Ν Ν Ν υ α Ν π π έν 16

17 Άννα-Μαρία Παπαδάκη ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ Abstract: Based on the work of Saint John Chrysostom, which refers to the education of children through biblical narratives, the author suggests ways of teaching theological topics to children and adolescences via art, along with the offering of some interdisciplinary teaching approaches. Folk art, Renaissance, Pre-Raphaelites, Cypriot representational artists, El Greco and Grünewald, Fauvism and Expressionism, Jeronymus Bosch, New Objectivity, Russian Avant-Garde and Abstract Expressionism shape a ladder of artistic expression, on the one hand, and the understanding of God and religion on the other. However, the final conclusion, which may be the outcome of the climbing of the ladder, is that every human effort to understand God either artistic or educational is insufficient; after all, divine grace comes to enlightened man s mind and heart and, thus, reveals God. Keywords: Education, Religious Education; St. John Chrysostom; Universality Through Art; God s Grace; Revelation «Το παιδί είναι μια διάφανη οθόνη πίσω από την οποία βλέπουμε το βάθος του χώρου και του χρόνου. Αν, σπάζοντας η οθόνη, δε βρούμε τίποτα από πίσω, η ευθύνη της εκπαίδευσης θα είναι τρομαχτική». 1 Είναι, βεβαίως, γνωστό ότι η παιδική και η εφηβική ηλικία είναι καθοριστικές για τη μετέπειτα εξέλιξη του ανθρώπου, 2 και η 1 2 Δρ Θεολογίας, ΜΑ Ιστορίας της Τέχνης, Μέση Εκπαίδευση Κυπριακή Δημοκρατία. Έλενα Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, [Κείμενα Παιδείας, 2], επιμ.: Μαρία Καϊλά, Έλενα Θεοδωροπούλου και Guy Berger, πρόλ.: Μαρία Καϊλά, Περιβολάκι και Ατραπός, Αθήνα 2000, σ. 57. Βλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας και ὄπως δεῖ τους γονέας ἀνατρέφειν τὰ τέκνα, Sources Chrétiennes, 573 τόμ., εδώ τ. 188, εισαγώγ., κριτ. υπόμν., σχόλ., σημ.: Anne-Marie Malingrey, Les Éditions du Cerf, Παρίσι 1972, σ , 20: «Ἄν εἰς ἀπαλὴν οὖσαν ἔτι τὴν ψυχὴν ἐντυπωθῇ τὰ καλὰ διδάγματα, οὐδεὶς αὐτὰ ἐξελεῖν δυνήσεται, ὅταν σκληρὰ γένηται ὡς

18 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ συμβολή της εκπαίδευσης, δηλαδή όλων εκείνων των προσώπων, των θεσμών και των παραγόντων που συντελούν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του παιδιού, είναι τεράστια. Οι πατέρες της Εκκλησίας πολλά έγραψαν και πολύ πόνεσαν για τους νέους ανθρώπους και για το ξεκίνημά τους στη ζωή. Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα γραπτά αυτά των πατέρων κατέχει η πραγματεία του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου Περὶ κενοδοξίας καὶ ὅπως δεῖ τούς γονέας ἀνατρέφειν τὰ τέκνα. Στο έργο του αυτό, ο ιερός Χρυσόστομος, με αφορμή την κενοδοξία, μητέρα κάθε κακού, αναπτύσσει τη θεωρία του περί ανατροφής των παιδιών, ώστε να αποφευχθεί η καλλιέργεια της επιβλαβούς αυτής κακίας, και να γίνουν, όχι απλά χρηστοί πολίτες, αλλά άγιοι. 3 Ο ρόλος του γονέα είναι καθοριστικός, αλλά εξίσου καθοριστική είναι η επιλογή των σωστών δασκάλων, και φυσικά, και η ποιότητα της εκπαίδευσης του παιδιού. Για τον ιερό πατέρα, άλλωστε, ο δάσκαλος δεν είναι αυτός που θα εκπαιδεύσει το παιδί στις τέχνες, τα γράμματα και τη ρητορική, τα μαθήματα της τότε εγκύκλιας παιδείας, αλλά αυτός που είναι ικανός να ασκήσει την ψυχή του, έτσι ώστε να διαμορφώσει μία προσωπικότητα που θα γίνει η ίδια παιδαγωγός του εαυτού της. 4 Ο Χρυσόστομος παρομοιάζει το παιδί με μια πόλη, 5 πύλες της οποίας είναι οι πέντε αισθήσεις, που θα πρέπει να φυλάγονται από την εισβολή καθετί κακού και πονηρού. Ο ιερός πατέρας, λοιπόν, περιγράφει με γλαφυρό τρόπο όλα αυτά που θα πρέπει να αποφεύγονται και όλα εκείνα που θα πρέπει να προτιμώνται. Αναφερόμενος στην πύλη της ακοής, ο Χρυσόστομος δίνει στους γονείς ένα είδος οδηγού για τις διηγήσεις με τις οποίες θα ψυχαγωγείται το παιδί, παραθέτοντας τύπος ὥσπερ καὶ κηρός. Ἔχεις αὐτὸν ἔτι τρέμοντα καὶ φοβούμενον καὶ δεδοικότα καὶ ὄψιν καὶ ρῆμα καὶ πᾶν ὁτιοῦν κέχρησο τῇ ἀρχῇ εἰς δέον». Βλ. Μαρία Καϊλά, «Πρόλογος», στο: Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ , εδώ σ. 17. Για το Χρυσόστομο η παιδεία θεωρείται μηχανισμός εσωτερικής και εξωτερικής ιεραποστολής. Βλ. Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ. 37, 83 Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 138, 40: «Ἄν τοῦτο μόνον τὸ δόγμα ἐγκατασπείρῃς τῷ παιδὶ, οὐ δεήσῃ τοῦ παιδαγωγοῦ, τοῦ φόβου τούτου τοῦ παρὰ Θεοῦ παντὸς φόβου μᾶλλον ἐφεστῶτος τῷ παιδὶ καὶ κατασείοντος αὐτοῦ τὴν ψυχὴν». Ο δάσκαλος, κατά τον ιερό Χρυσόστομο, έρχεται να σπείρει στην ψυχή του παιδιού το φόβο του Θεού (πιστεύω ότι τη λέξη «φόβος» θα πρέπει να τη μεταφράζουμε ως «αγάπη» για το Θεό), ο οποίος συγκρατεί το παιδί στην αρετή, χωρίς πλέον να χρειάζεται η παρέμβαση του δασκάλου. Μ αυτόν τον τρόπο, η ψυχή γίνεται η ίδια παιδαγωγός του εαυτού της. Βλ Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 108, 23: «Νόμισον εἶναι βασιλεὺς πόλιν ἔχων ὑπήκοον τὴν τοῦ παιδὸς ψυχήν πόλις γάρ ἐστιν ὄντως ἡ ψυχή». 18

19 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ πληθώρα λεπτομερειών για τον τρόπο της αφήγησης, τη συχνότητα, τα πρόσωπα που θα είναι παρόντα, αλλά και τη σταδιακή μετάβαση από τις απλές στις πιο σύνθετες και δυσνόητες διηγήσεις. Η αγωγή για το Χρυσόστομο δεν είναι απλά η παροχή πληροφοριών σε μια σχολική αίθουσα, αλλά μια καθολική πράξη-στάση ζωής, στην οποία μετέχει όλη η ύπαρξη, και την οποία θεραπεύουν όχι μόνο οι δάσκαλοι και οι γονείς, αλλά και ο κάθε άνθρωπος που έρχεται σε επαφή με το παιδί, όχι μόνο τα βιβλία και τα τετράδια, αλλά και οτιδήποτε μπορεί να προσφέρει ερεθίσματα. Αυτή η ολιστική αντίληψη περί αγωγής είναι και ζητούμενο της σύγχρονης παιδαγωγικής. Τα αφηγήματα που επιλέγονται είναι φυσικά βιβλικές ιστορίες, με πρώτη την ιστορία του Κάιν και του Άβελ και στη συνέχεια διάφορες άλλες παλαιοδιαθηκικές αφηγήσεις, με τις οποίες θα γαλουχηθεί το παιδί από πολύ μικρή ηλικία. Ο άγιος Ιωάννης επιλέγει για τα πρώτα χρόνια του παιδιού ιστορίες απλές, με βαθύ νόημα μεν, που, όμως, σχετικά εύκολα και κυρίως, ευχάριστα, μπορεί να γίνει αντιληπτό. Κατά την περίοδο της εφηβείας, ο γονιός μπορεί να προχωρήσει σε δυσκολότερες και τρομερότερες αφηγήσεις: Μετὰ δὴ ταῦτα λέγε αὐξηθέντι καὶ φοβερώτερα διηγήματα. Ἁπαλῇ μὲν γὰρ οὔσῃ τῇ διανοίᾳ μὴ τοσοῦτον ἐπιτίθει βάρος, ἵνα μὴ καταπλήξῃς. Ὄταν δὲ ἐτῶν πεντεκαίδεκα ἤ καὶ πλειόνων γένηται, ἀκουέτω τὰ περὶ τῆς γεέννης μᾶλλον δὲ, ὅταν ἐτῶν δέκα καὶ ὀκτὼ καὶ ἐλαττόνων, ἀκουέτω τὰ περὶ τοῦ κατακλυσμοῦ, τὰ περὶ των Σοδόμων, τὰ κατ Αἰγυπτον, πάντα ὅσα κολάσεως γέμει, μετὰ πολλῆς τῆς πλατύτητος. Ἐπὶ πλέον δὲ αὐξηθεὶς ἀκουέτω καὶ τὰ τῆς καινῆς, τὰ τῆς χάριτος, τὰ τῆς γεέννης. 6 Ο «οδηγός» αυτός του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί τηρουμένων πάντοτε των αναλογιών, βεβαίως και στο μάθημα των Θρησκευτικών, με μία κάπως διαφορετική εφαρμογή. Όχι αναφορικά με τις αφηγήσεις πλέον, αλλά με τη χρήση εικόνων, και συγκεκριμένα, με τη χρήση έργων τέχνης για τις ανάγκες του μαθήματος. Το μάθημα των Θρησκευτικών είναι ένα μάθημα που προσφέρεται για τη χρήση των εν λόγω οπτικών μέσων, αφού η τέχνη είναι άμεσα συνυφασμένη με τη θρησκεία κατά την ιστορική πορεία κάθε λαού. 7 Εξάλλου, η χρήση τέτοιων εποπτικών μέσων 6 7 Ό.π., σ Βλ. σχετικά Κεν Ρόμπινσον (επιμ.), Οι τέχνες στα σχολεία. Αρχές, πρακτικές, προβλέψεις, μτφρ.: Α. Ζαφειρίου, Κρατική Σχολή Ορχηστρικής Τέχνης, Καστανιώτης, Αθήνα 1999, σ. 71: «Από ιστορική 19

20 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ στην εκπαίδευση είναι πλέον εκ των «ων ουκ άνευ», καθώς αποτελεί ένα θαυμάσιο εργαλείο για την εξερεύνηση της γνώσης. 8 Αυτό το οποίο θα εξεταστεί στην παρούσα εργασία είναι η σταδιακή εισαγωγή εικόνων στο μάθημα των Θρησκευτικών, όχι μόνο με κριτήριο τη θεματογραφία, αλλά και την τεχνοτροπία, η οποία θεωρείται ως φέρουσα συμβολισμούς και νοήματα, ενώ επίσης, θα γίνουν προτάσεις διαθεματικής προσέγγισης. 9 Δε θα δοθούν, βεβαίως, συγκεκριμένα σχέδια μαθήματος, αλλά περισσότερο ιδέες και προτάσεις για εφαρμογή, είτε σε αυτόνομα μαθήματα Θρησκευτικών, είτε σε συνδιδασκαλίες με άλλα μαθήματα. Η ορθόδοξη ζωγραφική (αυτή που συνηθίζουμε να ονομάζουμε «βυζαντινή»), είναι η πλέον συνηθισμένη μορφή τέχνης που συναντούμε στα βιβλία των Θρησκευτικών όλων των βαθμίδων. Αλλά δεν είναι και η μόνη που μας μιλά για το Θεό, ενώ δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση «εξ αποκαλύψεως» τέχνη, αλλά μία ακόμα τεχνοτροπία με την οποία ο άνθρωπος υμνεί το Θεό και προσπαθεί, όσο 8 9 άποψη, δεν αμφισβητείται πως, μαζί με την επιστήμη και τη θρησκεία, οι τέχνες συγκαταλέγονται στις πιο ισχυρές δυνάμεις που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη και τη διαμόρφωση του πολιτισμού μας και των παραδόσεών του. Τα παραδείγματα της διαπλοκής και των τριών βρίθουν: ο καθεδρικός ναός της Σαρτρ μπορεί να τα εκπροσωπήσει όλα. Αυτό αληθεύει εξίσου για τον κλασικό κόσμο, τους μεσαιωνικούς χρόνους, την πρόσφατη πολιτισμική ιστορία της Ευρώπης, καθώς και για όλο το φάσμα των κινημάτων που αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία του παρόντος πολιτισμού μας». Η διαπίστωση αυτή του Κ. Ρόμπινσον (που δεν αποτελεί και καμιά συνταρακτική αποκάλυψη, αλλά το αυτονόητο που συχνά αγνοείται), θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ όψη στη γενικότερη θεωρία περί του μαθήματος των Θρησκευτικών. Η εύκολη και αβασάνιστη απαλλαγή από το μάθημα αυτό, όπως ήδη εφαρμόζεται στην Ελλάδα, αποκλείει τους μαθητές από τη γνώση μιας παράδοσης, της Ορθόδοξης παράδοσης που αποτελεί θεμελιώδες συνθετικό στοιχείο της ταυτότητας του σύγχρονου Έλληνα, αλλά και από την ευρύτερη γνώση των λοιπών χριστιανικών ομολογιών και άλλων θρησκειών που ανήκουν στις δυνάμεις που συνέθεσαν τον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό. Με τον τρόπο αυτό, οι μαθητές θα βρίσκονται μετέωροι, αδυνατώντας να κατανοήσουν βασικές όψεις της πραγματικότητας και της ιστορίας. Πρβλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 130, 39: «Φιλεῖ γὰρ ἡ ψυχὴ τοῖς παλαιοῖς ἐνδιατρίβειν διηγήμασι». Αναλογικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ψυχή αγαπά να βλέπει εικόνες. Βλ. Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ Για τη σημασία της διαθεματικότητας στην εκπαίδευση, βλ. Όλγα Γριζοπούλου, Βάσω Γώγου, Πηγή Καζλάρη, Απόστολος Μπάρλος, Η «διαθεματική προσέγγιση της γνώσης στο μάθημα των Θρησκευτικών. Προσπάθεια διερεύνησής της μέσα σε μια επιμορφωτική δράση», Σύναξη, τχ. 108 (Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2008), σ , εδώ σ. 81: «Η εφαρμογή της δθμ (διαθεματικότητας) δεν εξαντλείται σε μια σειρά δραστηριοτήτων, αλλά αποτελεί μια άλλη θεώρηση της γνώσης και της πρόσκτησής της και έναν άλλο τρόπο διευκόλυνσης των μαθητών να μάθουν και να κατανοήσουν τις διασυνδέσεις των γνώσεών τους, να αποκτήσουν έλεγχο της μάθησής τους και να κάνουν προσωπικές συνθέσεις. Πρόκειται για την ολιστική θεώρηση της μάθησης και της διδασκαλίας η οποία και αντανακλά τον αληθινό διαδραστικό κόσμο. Αυτή η θεώρηση της μάθησης μπορεί να αναγνωριστεί στον πυρήνα κάθε σύγχρονης προσπάθειας για βελτίωση της εκπαίδευσης». 20

21 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ μπορεί, να τον κατανοήσει, να τον αποτυπώσει, να τον «περιγράψει», ακόμα και να τον διδάξει. Χρησιμοποιώντας στο μάθημα των Θρησκευτικών και έργα τέχνης άλλων τεχνοτροπιών, όχι ως απλά δείγματα θρησκευτικής τέχνης άλλων πολιτισμών ή αντιλήψεων, αλλά ως δυνατότητα διαλόγου με το θείον, βοηθούμε, πιστεύω, τους μαθητές, ήδη από την πρώτη σχολική ηλικία, να αποκτήσουν συνείδηση οικουμενική, και μάλιστα, στο σύγχρονο σχολείο, όπου συχνά η σύσταση του μαθητικού πληθυσμού είναι πολυπολιτισμική. Στο κυπριακό σχολείο σήμερα, πολλά είναι τα παιδιά των πολιτικών προσφύγων, εκ των οποίων πολλοί είναι ορθόδοξοι Χριστιανοί από τη Συρία ή Κόπτες από την Αίγυπτο, 10 και παιδιά ορθόδοξων μεταναστών από τη Ρωσία και άλλες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, τα οποία και παρακολουθούν το μάθημα των Θρησκευτικών. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, λοιπόν, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εικόνες από τη λαϊκή τέχνη της Ελλάδας και της Κύπρου (π.χ. Θεόφιλος, Κκάσιαλος) και άλλων χωρών, π.χ. της Ρωσίας (λ.χ. λούμπκι), 11 σε αντιπαραβολή με ορθόδοξες εικόνες, από τον ελληνικό κόσμο, τη Ρωσία και την αραβική χριστιανοσύνη. Ζητούμε από τα παιδιά να περιγράψουν τις εικόνες που βλέπουν προφορικά και γραπτά, να γράψουν μια ιστορία ή ένα τραγούδι πάνω σ αυτές τις εικόνες, να σκεφτούν τί μας «λένε» τα έργα αυτά, να κάνουν αναπαράσταση των εικόνων, όταν πρόκειται για απεικόνιση γεγονότων, να ζωγραφίσουν τα ίδια κάτι βασισμένο στα έργα τα οποία τους έχουμε δώσει, εργαζόμενα σε κάθε περίπτωση ατομικά ή ομαδικά. Είναι δυνατή η συνδιδασκαλία με το μάθημα της Τέχνης, όπου τα παιδιά θα έχουν και τα κατάλληλα υλικά στο κατάλληλο περιβάλλον για να δημιουργήσουν τα δικά τους έργα, μέσα από τις γνώσεις και τις πληροφορίες που θα λάβουν από το μάθημα των Θρησκευτικών Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλοί από τους χριστιανούς πολιτικούς πρόσφυγες έφυγαν από την πατρίδα τους ακριβώς για να προστατεύσουν τη θρησκευτική τους ταυτότητα. Τα λούμπκι (ενικός λούμποκ) είναι είδος ρωσικής λαϊκής τέχνης. Τα λούμπκι είναι χαρακτικά και από το 19 ο αι. και εξής, λιθογραφίες, που αφηγούνται κάποια ιστορία με την προσθήκη σύντομων κειμένων. Πρβλ. Ρόμπινσον, Οι τέχνες στα σχολεία, σ. 72: «Η διδασκαλία της Τέχνης σημαίνει να αποκτήσουν τα παιδιά τη δυνατότητα να βγάλουν τα καλά τους και να κάνουν τέχνη τα ίδια: να μεταχειριστούν τις τέχνες για να διαμορφώσουν και να διευκρινίσουν τις δικές τους ιδέες, τα 21

22 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ Παράλληλα, θα μπορούσαν να γίνουν διάφορες δημιουργικές δραστηριότητες στο πλαίσιο διαθεματικών προσεγγίσεων. Ένα παράδειγμα που προτείνεται είναι η ενότητα των Θρησκευτικών της ΣΤ Δημοτικού «Πλήρης προσφορά στους άλλους: ο πολλαπλασιασμός των άρτων», 13 όπου ο δάσκαλος θα μπορούσε να δώσει στους μαθητές μία εικόνα του θαύματος αυτού μαζί με το έργο του Θεόφιλου «Μέγα αρτοποιείο» (Μουσείο Θεόφιλου, Δήμος Μυτιλήνης) και το μάθημα να γίνει σε συνδιδασκαλία με το μάθημα της Οικιακής Οικονομίας, στο οποίο θα διδασκόταν το κεφάλαιο «Υγιεινό πρόγευμα», με θέμα το ψωμί. 14 Και στα δύο μαθήματα θα τονιζόταν ο ρόλος του ψωμιού στη μεσογειακή κουλτούρα και η σημασία της προσφοράς, ενώ τα Θρησκευτικά θα κατευθυνθούν προς τους ποικίλους συμβολισμούς του άρτου στη ζωή της Εκκλησίας και η Οικιακή Οικονομία στην παρασκευή του ψωμιού για τις καθημερινές, αλλά και τις λειτουργικές ανάγκες. Το έργο του Θεόφιλου, ως αφόρμηση, αλλά και ως συστατικό στοιχείο του μαθήματος, μπορεί να οδηγήσει σε προβληματισμούς και σε συμπεράσματα σε σχέση με το σεβασμό του μεσογειακού κόσμου απέναντι στο ψωμί, στην αγάπη προς αυτό, στο ψωμί ως στοιχείο πολιτισμού και τέχνης (π.χ. τα στολίδια στα ζωγραφισμένα ψωμιά του έργου αυτού), αλλά και σε πιο πρακτικά θέματα, όπως η κυρίαρχη θέση του στη μεσογειακή διατροφή και ο τρόπος παρασκευής του, μέσα από το σχήμα «ψωμί: σωματική και πνευματική τροφή». Στο τέλος του μαθήματος, ενδεχομένως οι μαθητές να ζυμώσουν και να ψήσουν ψωμί στο εργαστήριο Οικιακής Οικονομίας. Το ψωμί αυτό θα μπορούσε να προσφερθεί για το πρωινό άπορων μαθητών ή να δωριστεί στο Κοινωνικό Παντοπωλείο της κοινότητας ή να μοιραστεί στην τάξη, ως προσφορά στο σύνολο. Έτσι, εξυπηρετούνται πολλαπλοί στόχοι και των δύο μαθημάτων: στα Θρησκευτικά οι μαθητές γνωρίζουν το θαύμα του πολλαπλασιασμού των άρτων και τους λειτουργικούς-ευχαριστιακούς συμβολισμούς του άρτου, μέσα από τη μελέτη και της σφραγίδας στα πρόσφορα και στην Οικιακή Οικονομία μαθαίνουν τη σημασία του ψωμιού στο πλαίσιο της υγιεινής διατροφής και συμμετέχουν στη διαδικασία δικά τους συναισθήματα, ενόσω θα αναπτύσσουν τις προσωπικές τους δυνάμεις δημιουργικής σκέψης και δράσης». [πρόσβ. 20 Οκτ. 2014]. Βλ. [πρόσβ. 20 Οκτ. 2014]. 22

23 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ παρασκευής του, ενώ βιώνουν την ουσιαστική προσφορά στο συνάνθρωπο, στόχος που εξυπηρετεί και τα δύο μαθήματα. Εικ. 1.: Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, Μέγα αρτοποιείον Γεωργίου Κοντουφούρναρη, 1933, Μουσείο Θεόφιλου, Μυτιλήνη 15 Προτείνω, λοιπόν, τη χρήση έργων της λαϊκής τέχνης στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, γιατί πιστεύω ότι είναι μια μορφή τέχνης που εύκολα μπορούν να κατανοήσουν τα παιδιά μέχρι έντεκα ετών και με την οποία με ευχαρίστηση θα ασχοληθούν, στοιχείο που αποτελεί βασικό παράγοντα για την πρόσληψη της γνώσης κατά τον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο. 16 Φυσικά, η λαϊκή τέχνη δεν είναι η μόνη μορφή τέχνης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μάθημα των Θρησκευτικών στο Δημοτικό. Προτείνεται εδώ, επειδή προσφέρει πληθώρα δυνατοτήτων στο μάθημα αυτό. Είναι, όμως, ανεξάντλητος ο ωκεανός των έργων τέχνης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το δάσκαλο των Θρησκευτικών στο Δημοτικό: με έργα όπως το χαρακτικό «Χέρια που προσεύχονται» του Albrecht Dürer (περ. 1508, Albertina, Βιέννη) και διάφορα έργα των Προραφαηλιτών, όπως ο πίνακας «Beata Beatrix» του Dante Gabrielle Rosseti 15 https://paletaart.wordpress.com/2012/06/26/%ce%b8%ce%b5%cf%8c%cf%86%ce%b9%ce%bb%ce%bf%cf%82- %CF%87%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CF%87%CE%B1%CE%AE%CE%BB-theofilos- chatzimichail /%cf%87%ce%b1%cf%84%ce%b6%ce%b7%ce%bc%ce%b9%cf%87%ce%b1%ce%ae%ce%bb- %CE%B8%CE%B5%CF%8C%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B1- %CE%B1%CF%81%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B5%CE%AF-2/ [πρόσβ. 11 Ιαν. 2015]. 16 Πρβλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 132, 39: «Καὶ καταγλύκαινε τα διηγήματα, ὥστέ τινα εἶναι τῷ παιδὶ καὶ τερπνότητα καὶ μὴ ἀποκάμνειν αὺτῷ τὴν ψυχὴν». 23

24 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ (περ , Tate Modern, Λονδίνο) μπορεί να γίνει θαυμάσια δουλειά σε μάθημα με θέμα την προσευχή. Εικ. 2: Dante Gabrielle Rosseti, «Beata Beatrix», ca , Tate Modern, Λονδίνο 17 Επιπλέον, είναι δυνατόν οι μαθητές να ενθαρρυνθούν να ερευνήσουν και να ανακαλύψουν μόνοι τους έργα σε σχέση με κάποια θεματική ενότητα, π.χ. τα Χριστούγεννα, όπου προσφέρεται τεράστιος αριθμός έργων από την αναγεννησιακή τέχνη, Ιταλική και Φλαμανδική, την τέχνη του Μπαρόκ, από το 18 ο και 19 ο αιώνα, και από τη σύγχρονη τέχνη, σε συνδυασμό με την τέχνη της Ορθόδοξης παράδοσης. Οι μαθητές, λοιπόν, μέσα από την έρευνα αυτή, οδηγούνται με τη βοήθεια του δασκάλου, στη διαπίστωση ότι κάθε λαός και κάθε εποχή μιλούν για το Θεό με το δικό τους, εντελώς διαφορετικό τρόπο, και να κατανοήσουν ότι, όπως στην τέχνη όλα 17 Βλ. https://www.google.com/culturalinstitute/asset-viewer/beatabeatrix/gghmtzxzifilnq?utm_source=google&utm_medium=kp&hl=en&projectid=art-project [πρόσβ. 11 Ιαν. 2015]. 24

25 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ τα στιλ και οι σχολές είναι αποδεκτά και σεβαστά, το ίδιο συμβαίνει και εντός της Εκκλησίας. Παράλληλα, στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού και στις πρώτες του Γυμνασίου θα ήταν δυνατόν να αξιοποιηθούν έργα με «θρησκευτικά» ή άλλα θέματα Κυπρίων και ξένων ζωγράφων. Τα θρησκευτικά έργα του Γεώργιου Πολ. Γεωργίου και του Στας Παράσκου, έργα όπως η «Αποκαθήλωση» του Χριστόφορου Σάββα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν στο μάθημα των Θρησκευτικών, αλλά και σε συνδιδασκαλίες σε σχέση με την ιστορία και την παράδοση της Κύπρου. Οι μαθητές μπορούν να κατανοήσουν εύκολα συμβολισμούς, όπως τη λύτρωση της Κύπρου μέσα από τη σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού στον πίνακα του Γεωργίου «Ο Χριστός ανασταίνεται στην Κύπρο. Γέννηση, Σταύρωση, Ανάσταση» (1955). Περιγράφοντας αναλυτικά το συγκεκριμένο έργο και καταγράφοντας την περιγραφή αυτή, 18 οι μαθητές εύκολα μπορούν να καταλήξουν από μόνοι τους στις αναλογίες που υπάρχουν στον πίνακα. Στη διδακτική ενότητα της Β Γυμνασίου «Πάθος και Ανάσταση του Χριστού. H προτύπωση της νίκης πάνω στο θάνατο στον καινούργιο κόσμο του Θεού: η ανάσταση του Λαζάρου» 19 θα μπορούσαν να δοθούν στους μαθητές ο πίνακας του Στας Παράσκου «Ο θάνατος του Λαζάρου» (1976) και η εικόνα της Ανάστασης του αγίου Λαζάρου που βρίσκεται στον ομώνυμο ναό της Λάρνακας. Τα χρώματα του έργου του Στας είναι ζοφερά (κυριαρχούν το γκρι και το μαύρο), ενώ της ορθόδοξης εικόνας είναι χαρούμενα (κυριαρχούν το κόκκινο και το χρυσό). Μέσα από τη σύγκριση και μόνο των χρωματισμών των δύο έργων οι μαθητές μπορούν να οδηγηθούν σε συμπεράσματα για το θάνατο και την Ανάσταση και, με τη βοήθεια του καθηγητή, να καταλήξουν στην ορθόδοξη διδασκαλία περί αυτών Βλ. ό.π., σ , όπου παρατίθεται λεπτομερώς ο τρόπος διήγησης μιας βιβλικής ιστορίας. Μπορούμε εδώ να κατανοήσουμε τη σημασία των λεπτομερειών, όχι μόνο της ίδιας της ιστορίας, αλλά και των λεπτομερειών στον τρόπο παρουσίασής της. Η ίδια αναλογία υφίσταται και στον τρόπο μελέτης ενός έργου τέχνης. [πρόσβ. 20 Οκτ. 2014]. 25

26 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ Εικ. 3: Στας Παράσκος, «Ο θάνατος του Λαζάρου», Στο σημείο αυτό θα μπορούσαμε να προτείνουμε και την επίσκεψη, όπου αυτό είναι δυνατόν, σε πινακοθήκες στις οποίες τα έργα αυτά εκτίθενται. Οι μαθητές θα έρθουν σε άμεσο διάλογο με τα έργα τέχνης, τα οποία ήδη γνωρίζουν από το μάθημα, και μέσα από σχετικές εργασίες, οι οποίες μπορεί να γίνουν επί τόπου ή στο σπίτι ή και τα δύο, τα έργα, όσο και οι προεκτάσεις που τους δίνονται στο μάθημα των Θρησκευτικών, θα εντυπωθούν στη μνήμη τους ως βιωματικές κατακτήσεις. 21 Βεβαίως δε χρειάζεται να πούμε ότι ο ρόλος του δασκάλου και του θεολόγου καθηγητή είναι καθοριστικός, όχι ως φορέα γνώσεων, αλλά ως οδηγού των παιδιών στο δρόμο της γνώσης. Άλλωστε, όπως ο ιερός πατέρας διαπιστώνει ήδη από τον 4 ο αιώνα «οἶδεν μὲν γὰρ ἡ ψυχὴ καθ ἑαυτὴν δεχομένη τὸ διήγημα πρὸ τῆς σῆς Norbet Lynton, Stass Paraskos, The Orage Press, Νέα Υόρκη και Βιέννη 2003, σ. 74 Βλ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περὶ κενοδοξίας, σ. 138, 41: «Ἀλλὰ καὶ ἐν ἐκκλησίᾳ χειραγωγῶν ἄγε καὶ σπούδασον αὐτὸν ἄγειν, ὅταν μάλιστα αὕτη ἡ διήγησις ἀναγινώσκηται. Ὄψει γὰρ αὐτὸν γαννύμενον καὶ πηδῶντα καὶ χαίροντα, ὅτι ἅ πάντες ἀγνοοῦσιν οἶδεν αὐτὸς, καὶ προλαμβάνοντα καὶ ἐπιγινώσκοντα καὶ μεγάλα κερδαίνοντα. Καὶ λοιπὸν ἐναπιτίθεται τῇ μνήμῃ τὂ πρᾶγμα». 26

27 ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ ἐπεξεργασίας καρποὺς ἐνεγκεῖν, πλὴν ἀλλὰ καὶ σὺ εἰπὲ μετὰ ταῦτα [ ]». 22 Η ψυχή (ή η διαίσθηση) των παιδιών μπορεί να φτάσει από μόνη της στο συμπέρασμα, αλλά είναι η διδακτική μέθοδος που θα ακολουθήσει ο δάσκαλος που θα τα οδηγήσει εκεί. Παράλληλα, ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, τονίζει και τη σημασία της μητέρας στην αγωγή του παιδιού, αφού απευθύνεται στον πατέρα, αλλά εμείς θα λέγαμε, και των δύο γονιών ως συνεργατών του δασκάλου. 23 Μία πρόταση εμπλοκής των γονιών στην εκπαιδευτική διαδικασία θα ήταν η διοργάνωση μιας έκθεσης με έργα των παιδιών βασισμένα στα έργα τα οποία δίνονται στο μάθημα, σε συνδυασμό με παρουσίαση σχετικών εργασιών, την οποία θα μπορούν να επισκεφθούν οι γονείς. Στο Λύκειο, πιστεύω, το εικαστικό υλικό που προσφέρεται είναι μεγαλύτερο και προέρχεται κυρίως από το χώρο της μοντέρνας τέχνης. Η κρίση των μαθητών έχει πλέον οξυνθεί και είναι δυνατόν να μελετήσουν έργα τέχνης με «δύσκολη» τεχνοτροπία ή θεματογραφία και να τα συσχετίσουν με θέματα θρησκείας, ιστορίας, φιλοσοφίας, ηθικής, ακόμα και αν φαινομενικά είναι τελείως άσχετα με αυτά. Ο εντοπισμός των αναλογιών ανάμεσα στο θέμα της διδακτικής ενότητας και στη σύγχρονη εποχή, αναλογιών που αναφέρονται κυρίως στα προβλήματα και τους προβληματισμούς των ίδιων των μαθητών, και που είναι στόχος τόσο της σύγχρονης εκπαίδευσης όσο και του ιερού Χρυσοστόμου, 24 μπορεί να γίνει ευκολότερος με την ένταξη των έργων τέχνης στην εκπαιδευτική διαδικασία, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Ζωγράφοι όπως ο Matthias Grünewald και ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, κινήματα όπως ο Εξπρεσιονισμός και κυρίως ο εκπρόσωπός του Georges Rouault, με τα έντονα συναισθηματικά φορτισμένα έργα τους, μέσα από την εκζήτηση του στιλ, ή τη Ό.π., σ Ό.π. Ό.π., σ. 138, 142, 150. Βλ. και Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ

28 ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ χρωματική υπερβολή, μπορούν να χρησιμεύσουν ως αφόρμηση, μέσα από την ενδεχόμενη έκπληξη που θα προκαλέσουν στους μαθητές, για πληθώρα θεμάτων. 25 Συζητώντας για την Τελική Κρίση, έργα όπως «Ο κήπος των επιγείων απολαύσεων» (1503, Prado, Μαδρίτη) και «Η τελική κρίση» (περ. 1482, Akademie der Bildenden Kuenste, Βιέννη) του Ιερώνυμου Μπος μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν ότι στην ορθόδοξη Εκκλησία η κόλαση δεν είναι ένας μυθολογικός τόπος με καζάνια, όπου ένας Θεός θυμωμένος για την ανυπακοή των ανθρώπων τους πετά χωρίς έλεος, αλλά ο τόπος της απουσίας του Θεού (ή μάλλον καλύτερα, ο τόπος όπου οι άνθρωποι αποκόπτονται από το Θεό), δηλαδή ο τόπος όπου η αμαρτία, ο χωρισμός από το Θεό συνεχίζεται αιωνίως, με επιλογή των ίδιων των ανθρώπων. Τα έργα που προαναφέρθηκαν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην ενότητα 15 της Γ Λυκείου, με θέμα «Φόνος- Θανατική ποινή- Βασανιστήρια» σε συνδυασμό με έργα όπως αυτά του Νέου Πραγματισμού (Otto Dix, Georg Grosz, Max Beckman) τα οποία απεικονίζουν την κόλαση του ναζισμού, αλλά και σχετικούς πίνακες του Francis Bacon (π.χ. Τρεις σπουδές για Σταύρωση, 1962, Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης): η κόλαση όπως τη δημιουργούν οι άνθρωποι, είναι μία προτύπωση της αιώνιας κόλασης, μια επιλογή των ανθρώπων και όχι του Θεού. Το μάθημα αυτό μπορεί να γίνει σε συνδιδασκαλία με το μάθημα της Ιστορίας στη σχετική ενότητα για τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και τον Β Παγκόσμιο πόλεμο. Μελετώντας με τους μαθητές το τέλος του πολέμου με τις γνωστές συνέπειες (ατομική βόμβα στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, τιμωρία των εγκληματιών πολέμου, αλλά μόνο από το στρατόπεδο των ηττημένων, δημιουργία του Ο.Η.Ε. για την προστασία της παγκόσμιας ειρήνης) μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι οι προσπάθειες των ανθρώπων για ειρήνη και ομόνοια είναι μάταιες, ή έστω, αποσπασματικές χωρίς το Χριστό, όπως φαίνεται από τη μετέπειτα πορεία του κόσμου και την τρέχουσα κατάσταση. Με αναφορά στον έβδομο μακαρισμό («Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοὶ ὅτι 25 Για την έκπληξη ως παιδαγωγικό εργαλείο στον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο, βλ. Θεοδωροπούλου, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η αποδοχή του «άλλου»

Η αποδοχή του «άλλου» Η αποδοχή του «άλλου» Διαθεματική Διδακτική Πρόταση στο μάθημα των Θρησκευτικών και της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής Στ τάξη 5 ο Δ. Σ. Κομοτηνής Μαριγώ Παπανικολάου ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α.

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βιωματικές Δράσεις Γυμνασίου Στην Α τάξη υλοποιούνται θέματα του διδακτικού αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2016-2017 Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Å êðáéäåõôåßôå Ó ôñáôéùôéêü Å êðáéäåõôåßôå Á êáäçìáúêü Ó õíå ßóôå íá Å êðáéäåýåóôå

Å êðáéäåõôåßôå Ó ôñáôéùôéêü Å êðáéäåõôåßôå Á êáäçìáúêü Ó õíå ßóôå íá Å êðáéäåýåóôå Å êðáéäåõôåßôå Ó ôñáôéùôéêü Å êðáéäåõôåßôå Á êáäçìáúêü Ó õíå ßóôå íá Å êðáéäåýåóôå Ν 1έΝ Ν π Ν υν βί1γν π αν υ,ν,ν π α,να α Ν α Νυπα α,ν αν αν μ «πα υ Ν α,ν α Ν Νπ Ν αά α,ν α Ν Ν α α Ν Ν πα υ Ν υν υα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Κωνσταντίνα Δ. Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Θέμα: Εφαρμογή των Βιωματικών Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας 1 2 Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας μας, διεξήγαγε έρευνα ανάμεσα στους συμμαθητές μας.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΗ ΑΞΙΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΗ ΑΞΙΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΗ ΑΞΙΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΤΟ ΣΥΓΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ταχύτητα Πολλαπλασιασμός και αχρήστευση γνώσεων Τεχνολογική επανάσταση Παγκοσμιοποίηση δικτύων Πολυπολιτισμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 31

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία Γ3 «Ειδικότερα εμείς ως μαθητές, οι οποίοι δεν έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να ελέγχουμε άμεσα με το δικαίωμα της ψήφου μας τη δημοκρατία της χώρας μας, μπορούμε να συμβάλλουμε στο να υπάρχει δημοκρατικός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ηφιλοσοφίατων ΕΠΠΣκαιτωνΑΠΣ. Γιώργος Αλβανόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Ειδικής Αγωγής http://amaked-thrak.pde.sch.gr/symdim-kav4/ ΑλβανόπουλοςΓ. Σχ. Σύµβουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή µας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΕΡΟΣ 1.ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

Α ΜΕΡΟΣ 1.ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Οι αντιλήψεις - θέσεις των εκπαιδευτικών για την ειδική εκπαίδευση όπως αυτή προσφέρεται σήμερα στα συνηθισμένα σχολεία : πραγματικότητα, δυνατότητες, εμπόδια και προοπτικές ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03 1 Η αξιολόγηση (µπορεί να) αναφέρεται στον εκπαιδευτικό, στο µαθητή, στο Αναλυτικό Πρόγραµµα, στα διδακτικά υλικά στη σχολική µονάδα ή (και) στο θεσµό

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς η διαμάχη για τις Εικόνες κατέληξε σε μάχη για τη γνώση. Αναστάσιος Παπάς Εκπαιδευτικός ΠΕ70, Mth, Επιμορφωτής Β Επιπέδου ΤΠΕ

Πώς η διαμάχη για τις Εικόνες κατέληξε σε μάχη για τη γνώση. Αναστάσιος Παπάς Εκπαιδευτικός ΠΕ70, Mth, Επιμορφωτής Β Επιπέδου ΤΠΕ Πώς η διαμάχη για τις Εικόνες κατέληξε σε μάχη για τη γνώση Αναστάσιος Παπάς Εκπαιδευτικός ΠΕ70, Mth, Επιμορφωτής Β Επιπέδου ΤΠΕ Εισαγωγικά «Η ιστορία είναι η συστηματική μελέτη των ανθρώπων στο παρελθόν»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό.

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό. Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια 1 Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο Δρ. Αργύριος Θ. Αργυρίου Διευθυντής Εκπαίδευσης Περιφερειακής ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες του εκπ/κού Η βελτίωση των εκπαιδευτικών επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο

Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο «Αγαπημένο μου ημερολόγιο»: ένα πλαίσιο και στρατηγικές ενίσχυσης του κλίματος αποδοχής στην προσχολική εκπαίδευση Εύη Κομπιάδου 1. Εισαγωγή Η πρακτική που ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό

Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό Ματίνα Στάππα Αναστασία Μιχαηλίδου Γιώργος Μενεγάκης Η προαγωγή της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA YΠOYPΓEIO EΘNIKHΣ ΠAIΔEIAΣ & ΘPHΣKEYMATΩN ΠEPIΦEPEIAKH ΔIEYΘYNΣH A /ΘMIAΣ & B ΘMIAΣ EKΠAIΔEYΣHΣ ATTIKHΣ ΓPAΦEIO ΣXOΛIKΩN ΣYMBOYΛΩN B ΔIEYΘYNΣHΣ Δ.E. AΘHNAΣ Γούναρη 60 15343 Aγ. Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Λεωνίδας Κυριακίδης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ H δημιουργία εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η

Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Δράση «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας» Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Γενικές επιμορφώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία των Θρησκευτικών στο Δημοτικό

Οδηγίες για τη διδασκαλία των Θρησκευτικών στο Δημοτικό ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα #5: ΕΤΟΙΜΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Διδάσκων: Γουργιώτου Ευθυμία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Για τη σχολική χρονια

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Για τη σχολική χρονια Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Για τη σχολική χρονια 2016-2017 Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome Σεργιάνι στο χρόνο, σε ένα ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, γεμάτο Ελλάδα και Κύπρο! Όχημά μας το γραμματόσημο! Stroll in time, in a journey of history, culture, environment, full of Greece

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας

Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας 34ο Δ.Σ. Πειραιά Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων Σχολείο και Γονείς Διάρθρωση παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΕΑΠ

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΕΑΠ Μάρτιος 2011 ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΕΑΠ Η παρούσα έκθεση είναι μια αποτύπωση του «προφίλ» των εκπαιδευτικών που διδάσκουν Α & Β τάξεις στα 800 ολοήμερα Δημοτικά σχολεία με αναμορφωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ 23 ΜΑΪΟΥ 2015 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Β ΛΑΡΝΑΚΑ ΔΗΜ. ΣΧ. ΑΓΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Β ΛΑΡΝΑΚΑ ΠΡΟΦΙΛ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Tουρκοκυπριακή συνοικία

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Στόχοι Χώρος αίθουσα. Γλωσσική Διδασκαλία

Τίτλος Στόχοι Χώρος αίθουσα. Γλωσσική Διδασκαλία A/A Εισηγητής / Εισηγήτρια Ομάδα στόχος Τίτλος Στόχοι Χώρος αίθουσα Ημερομηνία - ώρα Γλωσσική Διδασκαλία 1. Λουίζα Μαλλούρη Δημοτικής και Προδημοτικής Η σχέση ανάμεσα στη λέξη και την εικόνα σε εικονογραφημένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Από τη σχολική συμβατική τάξη στο νέο υβριδικό μαθησιακό περιβάλλον: εκπαίδευση από απόσταση για συνεργασία και μάθηση

Από τη σχολική συμβατική τάξη στο νέο υβριδικό μαθησιακό περιβάλλον: εκπαίδευση από απόσταση για συνεργασία και μάθηση Από τη σχολική συμβατική τάξη στο νέο υβριδικό μαθησιακό περιβάλλον: εκπαίδευση από απόσταση για συνεργασία και μάθηση Δρ Κώστας Χαμπιαούρης Επιθεωρητής Δημοτικής Εκπαίδευσης Συντονιστής Άξονα Αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα