2 Foucault M., Le pouvoir psychiatrique, Παρίσι, Gallimard, 2003.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "2 Foucault M., Le pouvoir psychiatrique, Παρίσι, Gallimard, 2003."

Transcript

1 1 Τζανάκης Μανόλης ** «Η έννοια του εαυτού στο ύστερο έργο του Michel Foucault» * 1. Εισαγωγή: µεθοδολογικές µετατοπίσεις στο έργο του Foucault Η ιστορία της σκέψης του Foucault θα µπορούσε κάλλιστα να είναι η ιστορία των µετατοπίσεών του, θεωρητικών και µεθοδολογικών. Η αναφορά σε µια συγκεκριµένη έννοια, αυτήν του «εαυτού», στα κείµενα που έγραψε ο Foucault στα τελευταία χρόνια της ζωής του, υπονοεί µια «στροφή», µιαν άξια λόγου µεθοδολογική µετατόπιση. Είναι αλήθεια ότι έχει αρχίσει ήδη να γράφεται, και να ξαναγράφεται, η ιστορία των µετατοπίσεων των ιστοριών του Foucault, έργο αναµφισβήτητα δύσκολο, µε πολλούς κινδύνους για ερµηνευτικά ολισθήµατα και ατυχείς σχηµατοποιήσεις. Σ αυτή την ιστοριογραφική κίνηση εντάσσεται η παρούσα εργασία. Ο Foucault έγραψε για την ψυχιατρική ένα από τα πιο διάσηµα βιβλία του, την Ιστορία της τρέλας, το πρώτο του µεγάλο έργο. 1 Ωστόσο, αναφορές στην ψυχιατρική βρίσκουµε σε πολλά κείµενά του. Επίσης, ένα ολόκληρο ακαδηµαϊκό έτος ( ) στο Κολέγιο της Γαλλίας το αφιέρωσε στη διερεύνηση όψεων της «ψυχιατρικής εξουσίας». 2 Η εργασία αυτή εστιάζεται στην έννοια του εαυτού (soi), η οποία εµφανίζεται στο ύστερο έργο του Foucault, µε σκοπό να εξετάσει τις νέες, ενδεχοµένως, δυνατότητες που διανοίγονται για την ανάλυση του ψυχιατρικού θεσµού µε βάση αυτήν. Καταρχάς, θα πρέπει να αναρωτηθούµε, και να τοποθετηθούµε, στο ζήτηµα του εάν υπάρχει ύστερος Foucault. Η έκφραση αυτή, η οποία χρησιµοποιείται ολοένα και περισσότερο στην τρέχουσα συζήτηση, υπονοεί ότι η «στροφή» σηµατοδοτεί ουσιώδη γνωσιοθεωρητικό αναπροσανατολισµό, έστω µια µετατόπιση µεθοδολογική. Η εµφάνιση της έννοιας του «εαυτού» στα τελευταία γραπτά του Foucault, την οποία µπορούµε να θεωρήσουµε πολύτιµο εργαλείο προκειµένου να ξαναδιαβάσουµε την ιστορία, αν όχι της τρέλας, τουλάχιστον της ψυχιατρικής, φαίνεται να σηµατοδοτεί πράγµατι µια θεµελιώδη µετατόπιση. Μια µετατόπιση, όµως, στο πλαίσιο ενός εγχειρήµατος σύζευξης σε µια ενιαία θεωρητική προοπτική, σε ένα θεωρητικό σχήµα, τριών διαφορετικών µεθοδολογικών προσανατολισµών: α) της αρχαιολογίας της γνώσης, β) της γενεαλογίας της εξουσίας, και γ) της ανάλυσης των διαδικασιών υποκειµενοποίησης. Οφείλουµε να σταθούµε κυρίως στα δύο τελευταία βιβλία του, τον δεύτερο και τον τρίτο τόµο της Ιστορίας της σεξουαλικότητας, τα οποία δηµοσιεύονται το καλοκαίρι 1984, λίγο πριν τον πρόωρο θάνατό του. 3 Αν και η στροφή στην ανάλυση των διαδικασιών υποκειµενοποίησης φαίνεται να προετοιµάζεται από τα µέσα της δεκαετίας του 70, στα µαθήµατά του στο Κολέγιο της Γαλλίας, µόνο στα δύο αυτά βιβλία βρίσκουµε µια πλήρη εφαρµογή του νέου θεωρητικού και µεθοδολογικού προσανατολισµού. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η κοινή σε αυτά τα δύο * «La notion du soi aux derniers écrits de Michel Foucault», ανακοίνωση στο Συµπόσιο µε θέµα ιασταύρωση απόψεων πάνω στο έργο του Michel Foucault, το οποίο διοργάνωσε το περιοδικό Ουτοπία, σε συνεργασία µε το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, Αθήνα Φεβρουαρίου ** ιδάσκων Τµήµατος Κοινωνιολογίας Πανεπιστηµίου Κρήτης. 1 Foucault M., Η ιστορία της τρέλας, Αθήνα, Ηριδανός, 1975, εφεξής ΙΤ. 2 Foucault M., Le pouvoir psychiatrique, Παρίσι, Gallimard, Foucault M., Ιστορία της σεξουαλικότητας. 2. Η χρήση των απολαύσεων, Αθήνα, Ράππας, 1989 (εφεξής ΧΑ), και Foucault M., Ιστορία της σεξουαλικότητας. 3. Η µέριµνα για τον εαυτό µας, Αθήνα, Ράππας, 1992 (εφεξής ΜΕ).

2 2 βιβλία «Εισαγωγή», η οποία µάλιστα κυκλοφόρησε νωρίτερα, υπό µορφή άρθρου, το Νοέµβριο Ένα θεωρητικό σχήµα: γνώση εξουσία υποκειµενοποίηση Στην «Εισαγωγή» γίνεται για πρώτη ίσως φορά µια συστηµατική προσπάθεια εκ µέρους του Foucault να ενταχθούν οι πρότερες αναλύσεις του σε ένα ενιαίο θεωρητικό σχέδιο. 5 Το σύνολο των µελετών του επανεξετάζεται κριτικά, και δίχως να αναθεωρούνται, εντάσσονται σε µια ενιαία θεωρητική προοπτική, η οποίας µας δίνεται από το σχήµα των τριών σηµείων: savoir pouvoir - subjectivation. Η ανάλυση των ηθικών παραµέτρων της συγκρότησης του ατόµου σε υποκείµενο είναι, ίσως, δευτερεύουσας σηµασίας σε σχέση µε το εγχείρηµα αυτό της εκ των υστέρων θεωρητικής σχηµατοποίησης. Η κριτική στο πρότερο έργο δεν είναι επί της ουσίας όπως σε παλαιότερα «απολογητικά» κείµενα και οµιλίες- αλλά επί του προσανατολισµού. Οι παλαιότερες αναλύσεις της τρέλας, της ψυχιατρικής, της ιατρικής, της φυλακής και των µηχανισµών οµαλοποίησης και πειθάρχησης αποτέλεσαν, σύµφωνα µε τον ίδιο, «τυφλές προσπάθειες». 6 Ένα αγωνιώδες εγχείρηµα, όπως γνωρίζουµε, να επινοηθεί εξαρχής ένα πρίσµα κατανόησης των ερωτηµάτων που έθετε το παρόν σε σχέση µε το παρελθόν, δίχως την υιοθέτηση των διαθέσιµων «µεγάλων αφηγήσεων» της εποχής, του µαρξισµού, του υπαρξισµού και του στρουκτουραλισµού. Οι αναλύσεις αυτές εξακολουθούν να διατηρούν την εγκυρότητά τους, σύµφωνα µε τον Foucault, παρά τις επιµέρους µετατοπίσεις, εφόσον αποτελούσαν επιµέρους βήµατα, συµπληρωµατικά αν και όχι διαδοχικά, µιας ανάλυσης βασισµένης στα προαναφερθέντα τρία σηµεία, τη γνώση, την εξουσία και την υποκειµενοποίηση. Το τρίτο σηµείο, η υποκειµενοποίηση, συµπληρώνει το εννοιολογικό τρίεδρο, το οποίο τίθεται υπό τη σκέπη της έννοιας της προβληµατοποίησης, η οποία φαίνεται να αποκτά το προβάδισµα. Οι µορφές γνώσης, του εαυτού και των πραγµάτων, οι µηχανισµοί εξουσίας, του εαυτού και των άλλων, και, τέλος, η συγκρότηση των ατόµων σε υποκείµενα, αποτελούν στιγµές των προβληµατοποιήσεων. Αυτές εµφανίζονται µέσα στην ιστορία, εξελίσσονται, αλλάζουν, κι εν τέλει φεύγουν από το προσκήνιο, αφήνοντας ωστόσο ανεξίτηλα ίχνη 4 Foucault M., Usage des plaisirs et techniques de soi, Le débat, no 27, novembre 1983, σ (βλ. Dits et Ecrits II, Παρίσι, Gallimard, 2001, σ , (εφεξής DE- η παραποµπή θα γίνεται και στο γαλλικό κείµενο και στην ελληνική του µετάφραση όπου κρίνεται απαραίτητη αναδροµή στο πρωτότυπο). Η «Εισαγωγή» είναι εκτενής, και περιλαµβάνει τρία κεφάλαια: 1) Τροποποιήσεις (Modifications), 2) Μορφές προβληµατοποίησης (Les formes de problématisation), και 3) Ηθική και πρακτική του εαυτού (Morale et pratiques de soi). Στο κείµενο αυτό ο Foucault: α) εξηγεί την τροποποίηση ξεκινώντας από την έννοια της ηθικής προβληµατοποίησης µιας πρακτικής, δίνοντας παραδείγµατα για τον τρόπο που η χριστιανική ηθική δανείζεται µορφές ηθικού προβληµατισµού της αρχαιότητας, β) αποσαφηνίζει τον όρο ηθική, διακρίνοντάς τον σε τρία επίπεδα (Κώδικες, καθοδηγητικά κείµενα, και µορφές σχέσης µε τον εαυτό) και γ) εισάγει τον όρο «τρόπος» ή «µορφή» υποκειµενοποίησης. 5 Το να αναζητούµε έναν ενιαίο γνωσιοθεωρητικό προσανατολισµό στο έργο του Foucault σηµαίνει ίσως ότι προδίδουµε το έργο του, το οποίο αντιστέκεται σε σχηµατοποιήσεις την ίδια στιγµή που δικαιώνεται γι αυτές: η ιστορία της αλήθειας, γράφεται µόνο κατ αντιστοιχία µε σπειροειδή εννοιολογικά σχήµατα, τα οποία αναπτύσσονται και µετατοπίζονται αενάως, δηµιουργώντας εντούτοις ορίζοντες κατανόησης της ιστορικής εµπειρίας. Ωστόσο, δεν µπορούµε παρά να αναδείξουµε τις ασυνέχειες, τις µετατοπίσεις, τα ρήγµατα, στο ίδιο του το έργο, όπως έκανε σε όλη του τη ζωή ο ίδιος για τη σκέψη, αλλά και την αλήθεια, της οποίας επιζητούσε διακαώς να γράψει την ιστορία (ΧΑ:15). Μ αυτή την έννοια πράγµατι θα µπορούσε να θεωρηθεί «φιλόσοφος της µεθόδου», εξίσου όπως θα µπορούσε να είναι «φιλόσοφος της εξουσίας», «του εαυτού» ή και των «συστηµάτων σκέψης». 6 ΧΑ:20

3 3 στις κοινωνίες των ανθρώπων. 7 Εάν δεχτούµε ότι παίζει κάποιο ρόλο η διαλεκτική στον Foucault, αυτή φαίνεται να εµφανίζεται πρωτίστως µεταξύ µορφής και περιεχοµένου των προβληµατοποιήσεων Ηθική και υποκείµενο: η έννοια του εαυτού Στην «Εισαγωγή» ο Foucault επαναπροσδιορίζει το σχέδιο το οποίο είχε διατυπώσει το 1976 στη ίψα της Γνώσης, δηλαδή να κατανοήσει πως θεσπίζεται στις όψιµες δυτικές κοινωνίες µια εµπειρία της σεξουαλικότητας. 9 Εξετάζοντας τη σεξουαλικότητα υπό τη µεθοδολογική οπτική της προβληµατοποίησης, ο Foucault φαίνεται να οδηγήθηκε στην αναγνώριση της ανεπάρκειας των προηγούµενων αναλύσεών του, οι οποίες επικεντρώνονται στη γενεαλογία της εξουσίας. Στο σηµείο αυτό εισάγεται η έννοια του εαυτού. Η µετατόπιση γίνεται µε την επικέντρωση του ενδιαφέροντος σε καθοδηγητικά κείµενα (texts prescriptifs), τα οποία δεν αποσκοπούν στην κωδικοποίηση κανόνων και απαγορεύσεων αλλά στην ανάπτυξη µιας µέριµνας για τη διαγωγή και τη φροντίδα του εαυτού. 10 Βλέπουµε εδώ µια σαφή 7 Οι µελέτες για την ιατρική και την ψυχιατρική, αποσκοπούσαν στην υπέρβαση της ιδέας της προόδου των γνώσεων, και βασίζονταν µεθοδολογικά στην αρχαιολογία της γνώσης. Οι µελέτες για τις πειθαρχικές πρακτικές αποσκοπούσαν στην υπέρβαση της θεώρησης της εξουσίας ως κυριαρχίας (νοµική διάσταση), αναδεικνύοντας την σχεσιακή της διάσταση, και βασίζονταν στην γενεαλογία της εξουσίας. Η τρίτη µετατόπιση αποσκοπούσε σε κάτι που ο Foucault πάλευε από παλιά, στην υπέρβαση της ιδέας περί υπερβατικού υποκειµένου, καθώς το ζήτηµα δεν ήταν να εξερευνηθεί κοινωνιολογικά ή ψυχολογικά η δοµή του υποκειµένου αλλά να ανακαλυφθούν οι ιδιαίτερες συνθήκες που καθοδηγούν το άτοµο στην συγκρότησή του ως υποκειµένου (ΧΑ:14). 8 Η έννοια της προβληµατοποίησης οδηγεί όχι µόνο σε θεωρητική σχηµατοποίηση αλλά και σε µεθοδολογική ενοποίηση της αρχαιολογίας και της γενεαλογίας, σε µια ενιαία γνωσιοθεωρητική προοπτική. Το ανθρώπινο ον µέσα από τις προβληµατοποιήσεις δίνεται στον εαυτό του ως αντικείµενο στοχασµού και καθοδηγείται, µέσα από συγκεκριµένες πρακτικές στην αυτοποίηση, στην τροποποίηση του εαυτού του. Η αρχαιολογική διάσταση αφορά τις µορφές καθαυτές της προβληµατοποίησης, η γενεαλογική τις µορφοποιήσεις, δια µέσου των πρακτικών. Έτσι, οι έρευνες των προβληµατοποιήσεων του εστιάζονται στην τρέλα και την ασθένεια, θεωρείται ότι εξετάστηκαν δια µέσου των κοινωνικών και ιατρικών πρακτικών που αποσκοπούσαν στην κανονικοποίηση. Οι έρευνες που εστιάζονται στην προβληµατοποίηση της ζωής, της γλώσσας και της εργασίας εξετάστηκαν δια µέσου των pratiques discursives που αποσκοπούσαν στην εγκαθίδρυση επιστεµικών (épistemiques) κανόνων, οι προβληµατοποιήσεις του εγκλήµατος εξετάστηκαν δια µέσου των ποινικών πρακτικών, που αποσκοπούσαν στην πειθάρχηση. Με τον ίδιο τρόπο, η προβληµατοποίηση των σεξουαλικών απολαύσεων εξετάζονται δια µέσου των πρακτικών του εαυτού, που αποσκοπούν στην αισθητική της ύπαρξης (ΧΑ:21, DE:1365). 9 Foucault M., Ιστορία της σεξουαλικότητας. 1. Η δίψα της γνώσης. Αθήνα, Ράππας, Το αρχικό σχέδιο αποσκοπούσε στην ανάλυση µιας ηθικής προβληµατοποίησης η οποία εµφανίζεται στις αρχές του 19 ου αιώνα και οδηγεί στην διεύρυνση γνωστικών πεδίων (domains de savoir) (βιολογικοί µηχανισµού αναπαραγωγής), οι µορφές των οποίων οφείλουν να µελετηθούν αρχαιολογικά, αλλά και στην εγκαθίδρυση ενός συνόλου από κανόνες (types de normativité) που βασίζονται σε νοµικούς, θρησκευτικούς, παιδαγωγικούς και ιατρικούς θεσµούς, που πρέπει να µελετηθούν γενεαλογικά (γενεαλογία της εξουσίας). Από το σηµείο αυτό επικεντρώνεται στη γενεαλογία του υποκειµένου που επιθυµεί επιστρέφοντας όχι µόνο στις απαρχές της χριστιανικής παράδοσης αλλά στη κλασική φιλοσοφία, προκειµένου να θέσει το ερώτηµα της σχέσης ανάµεσα στις σεξουαλικές απολαύσεις και την ηθική έγνοια. Σε αυτή τη σχέση ο Foucault βλέπει µια προβληµατοποίηση της ύπαρξης και ανακαλύπτει στην τέχνη της ύπαρξης και τις τεχνικές του εαυτού, που αναπτύχθηκαν και καλλιεργήθηκαν φιλοσοφικά στην αρχαιότητα, ένα πεδίο αυτοτελούς µελέτης. Η ηθική προβληµατοποίηση της σεξουαλικότητας οδηγεί τα άτοµα στο να δίνουν νόηµα και αξία στην σεξουαλική τους διαγωγή, και να αντιλαµβάνονται µε συγκεκριµένο τρόπο τα καθήκοντά τους, συνδέοντάς τα µε συναισθήµατα, µε τις αισθήσεις και τα όνειρά τους (formes de subjectivité) (ΧΑ:11-12, DE: ). Έτσι, το ζήτηµα της υποκειµενοποίησης τίθεται σε σχέση µε την ηθική προβληµατοποίηση, µε κεντρικό το ερώτηµα πώς περνάµε από µια morale civique σε µια éthique individuelle. 10 ΧΕ: 21, DE: 1365.

4 4 αναλογία µε τη κλασική, πια, φουκωϊκή πρόσληψη της εξουσίας: είναι σχεσιακή, πρωτίστως προτρέπει και δευτερευόντως απαγορεύει. 11 Η ηθική προβληµατοποίηση, η οποία τίθεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος στα δύο τελευταία αυτά βιβλία, συνίσταται σε τρία διακριτά επίπεδα: α) στους κωδικοποιηµένους κανόνες (règles de conduites), β) στις οδηγίες εφαρµογής αυτών των κανόνων (conduites), και γ) στη σχέση που αναπτύσσει το άτοµο µε τον εαυτό του. Ο Foucault υπογραµµίζει ότι υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι να αντιδράσει το άτοµο έναντι των ηθικών κανόνων «όχι απλά ως φορέας (agent), αλλά ως ηθικό υποκείµενο αυτής της δράσης». 12 Η ιστορία µιας ηθικής διακρίνεται, εν τέλει, σε δύο βασικές όψεις, στις οποίες σε γενικές γραµµές συµπυκνώνονται τα τρία αυτά διακριτά επίπεδα της ηθικής προβληµατοποίησης: α) στην ιστορία των ηθικών περιεχοµένων, δηλαδή των κανόνων και των αξιών, και β) στην ιστορία της ασκητικής και της σχέσης µε τον εαυτό. 13 Στον δεύτερο και στον τρίτο τόµο της ιστορίας της σεξουαλικότητας, η ανάλυση του Foucault επικεντρώνεται σε αυτή τη δεύτερη όψη της ηθικής προβληµατοποίησης, εστιάζοντας στις µορφές υποκειµενοποίησης (formes de subjectivation) και στην πρακτική του εαυτού. Οι τίτλοι είναι δηλωτικοί: Η χρήση των απολαύσεων και Η µέριµνα για τον εαυτό µας. Η επικέντρωση στις διαδικασίες υποκειµενοποίησης δεν φαίνεται να παίρνει στα κείµενα αυτά την οντολογική πρωτοκαθεδρία, η σχέση µε τον εαυτό δεν επισηµαίνει µια πρωταρχική πηγή της ανθρώπινης εµπειρίας. Αλλά, όπως δεν υπάρχει ηθική χωρίς κανόνα, έτσι δεν υπάρχει κανόνας χωρίς µορφές υποκειµενοποίησης, βασισµένες σε µιαν ορισµένη ασκητική και µια πρακτική του εαυτού. Όπως επισηµαίνει ο Foucault σε άλλες ηθικές παραδόσεις την πρωτοκαθεδρία παίρνει ο κανόνας και η συστηµατοποίηση, και σε άλλες η αυστηρότητα της κωδικοποίησης συνδυάζεται µε την ηθική µέριµνα για τον εαυτό. Στην περίοδο της κλασικής αρχαιότητας και της ελληνορωµαϊκής εποχής την πρωτοκαθεδρία παίρνει η σχέση του ατόµου µε τον εαυτό του, το οποίο καλείται να µετατρέψει τη ζωή του σε ένα είδος έργου τέχνης. 14 εν πρόκειται για µια εν γένει αισθητικοποίηση της ύπαρξης, όπως λανθασµένα έχει υποστηριχθεί. Η «τέχνη του ζειν» (arts de vie) είναι ιστορική µορφή της σχέσης µε τον εαυτό, η οποία πηγάζει από την κλασική αρχαιότητα και αναπτύσσεται κυρίως στους ελληνιστικούς χρόνους και την ρωµαϊκή εποχή. Μια µορφή υποκειµενοποίησης, η οποία κληροδοτεί στην χριστιανική εποχή που ακολουθεί κοινωνικούς µηχανισµούς και ρεπερτόρια επεξεργασίας του ατόµου από αυτό το ίδιο. Από αυτές τις έρευνες, τις επικεντρωµένες στην κλασική αρχαιότητα και τους ελληνορωµαϊκούς χρόνους, αναφύεται ένα σχήµα ανάλυσης των διαδικασιών υποκειµενοποίησης, υπό τη σκέπη της έννοιας της προβληµατοποίησης, µε επίκεντρο την έννοια του εαυτού: Το άτοµο καθίσταται ηθικό υποκείµενο, δια µέσου τεχνικών του εαυτού (techniques de soi) που του παρέχονται για το σκοπό αυτό. Οι τεχνικές του εαυτού είναι «έλλογες και θεληµένες πρακτικές, που επιτρέπουν στον άνθρωπο όχι µόνο να ορίζει κανόνες διαγωγής, αλλά και να µεταµορφώνει τον εαυτό του, να 11 DE: ΧΑ:35, DE: ΧΑ:38, DE:1377. ιεξοδικότερα, ο Foucault υποστηρίζει ότι υπάρχουν τέσσερα αναλυτικά σηµεία κάθε ηθικής προβληµατοποίησης: 1) Ο ορισµός µιας «ηθικής ουσίας» (substance éthique): ο τρόπος µε τον οποίο το άτοµο οφείλει να θεσπίσει αυτό ή το εκείνο το τµήµα του εαυτού του, ως το κατεξοχήν ηθικό υλικό, 2) τρόπος καθυπόταξης (mode d assujettissement), ο τρόπος µε τον οποίο το άτοµο εγκαθιδρύει µια σχέση µε συγκεκριµένους κανόνες, 3) ηθική επεξεργασία (elaboration) έναντι του ίδιου του εαυτού του, και 4) µια τελεολογία (teleologie) του ηθικού υποκειµένου, στην οποία εντάσσονται οι επιµέρους ηθικές πράξεις (ΧΑ:35, DE:1375). 14 Εφόσον πρόκειται για «morales orientes vers l éthique». Βλ. ΧΑ:39-40, DE:1378.

5 5 τροποποιεί την ιδιαιτερότητά του και να καθιστά τη ζωή του έργο που είναι φορέας συγκεκριµένων αισθητικών αξιών και ανταποκρίνεται σε ορισµένα κριτήρια τρόπου ζωής». 15 Το άτοµο καταφεύγει, σκεπτόµενο και µε τη θέλησή του, σε συγκεκριµένες πρακτικές, προκειµένου να αυτο-τροποποιηθεί, να αυτο-µετασχηµατιστεί, βάσει ηθικών αξιών που συνάδουν µε ένα ορισµένο τρόπο ζωής, θεµελιωµένο σε συγκεκριµένες αισθητικές και ηθικές αρχές. Στο πεδίο της υποκειµενοποίησης, δεν κυριαρχεί αυτή τη φορά η πειθάρχηση αλλά το στυλιζάρισµα (stylisation) των συµπεριφορών και η «αυτο-µεταµόρφωση» του ατόµου σε ηθικό υποκείµενο, βάσει της επεξεργασίας του εαυτού του. Αλλά τι σηµαίνει εαυτός για τον Foucault; Για να ακριβολογούµε, στο ύστερο έργο του Foucault απουσιάζει ένας αυστηρός ορισµός του εαυτού. Ακριβέστερα, µόνο να συναγάγουµε µπορούµε ένα τέτοιο ορισµό. Κατά συνέπεια, αναφερόµαστε µάλλον σε µια µεθοδολογική πρόταση που µας προτρέπει να βλέπουµε την ηθική και υπό το πρίσµα του εαυτού, παρά στην έννοια του εαυτού καθαυτή. Τα βασικά σηµεία αυτής της µεθοδολογικής πρότασης είναι τα εξής: Ο εαυτός βρίσκεται πάντοτε «εν σχέσει». εν υπάρχει µια ουσία εαυτού, αλλά ένα ιστορικό «αποτέλεσµα» (και όχι ένα ιστορικό παράγωγο), το οποίο προκύπτει: α) από την ιστορικά και κοινωνικά προσδιορισµένη σχέση του ατόµου µε αυτό το ίδιο, β) από τη σχέση µε τις τεχνικές που διατίθενται στο άτοµο και οι οποίες κατατείνουν στην τροποποίησή του, και γ) από τις ηθικές προβληµατοποιήσεις, η µορφή των οποίων καθορίζει το εύρος και το βάθος των δυνατοτήτων µορφοποίησης της δοµής της υποκειµενικότητας. Ο εαυτός είναι σηµείο ενεργό του κοινωνικού. Ο εαυτός δεν εµφανίζεται ως συνισταµένη επιµέρους dispositif, δεν πρόκειται για ένα παράγωγο, ένα θεσπιζόµενο υποκείµενο, αλλά για πηγή καθαυτή κοινωνικής ενέργειας, δράσης και νοήµατος. Ο εαυτός συνιστά πεδίο δράσης και αντιπαράθεσης. Εντός του εαυτού δραστηριοποιούνται κοινωνικοί µηχανισµοί, αλλά και αναβλύζει πηγαία αντίδραση, η οποία παίρνει συχνά τη µορφή αντίστασης. Το άτοµο είναι το ίδιο δρώντας στο εσωτερικό αυτού του πεδίου δράσης και αντίδρασης, ικανό, υπό προϋποθέσεις, να κρίνει την έκβαση του αγώνα, στο εσωτερικό της υποκειµενικότητας. Ο εαυτός αντανακλά µια ουσιωδώς διαφοροποιηµένη κι εύπλαστη ταυτότητα του ανθρώπινου όντος. Η έννοια του εαυτού δεν παραπέµπει σε ένα εν γένει υποκείµενο, αλλά σε εκδοχές αυτού, σε φευγαλέες φιγούρες, οι οποίες εξαρτώνται από τις µορφές ζωής. Πρόκειται, κατά µία έννοια, για ένα εξαιρετικά εύθραυστο, κι εύπλαστο -όσο κι αν αυτό είναι αντιφατικό- «θεσπίζον» υποκείµενο. Στην τρέχουσα βιβλιογραφία, η έννοια του εαυτού είναι κυρίως ψυχολογική και µικρο-κοινωνιολογική κατηγορία. Στον Foucault γίνεται έννοια αφενός µακροκοινωνιολογική, και αφετέρου φιλοσοφική-πολιτική. 16 Κατ αντιστοιχία µε την γενεαλογία της εξουσίας, η γενεαλογία του υποκειµένου οδηγεί σε ένα σχήµα σκέψης πέραν αφενός του υπερβατικού υποκειµένου και αφετέρου του προ-κοινωνικού ατόµου. 17 Η φιλοσοφία δεν µπορεί να µας πει τι είναι το ανθρώπινο ον, µιας και αυτό 15 ΧΑ: ΧΑ:16, DE: Για τον Foucault, οφείλουµε να απελευθερωθούµε από ένα σχήµα σκέψης το οποίο βλέπει στη δοµή της υποκειµενικότητας µηχανισµούς έξω από την ιστορία, οι οποίοι επιπλέον θεωρούνται ότι αποσκοπούν στην καθυπόταξη του σεξουαλικού δυναµικού του ατόµου: η προβληµατοποίηση δεν ταυτίζεται µε την απαγόρευση, αν και µπορεί κάλλιστα να σχετίζεται (κριτική στην α-ιστορική προσέγγιση της ψυχανάλυσης, κυρίως της φροϋδικής ορθοδοξίας, παρά της λακανικής µεταψυχολογίας). Η κριτική απευθύνεται τόσο έναντι των καθολικών ψυχικών µηχανισµών που προτάσσει η ψυχανάλυση όσο και των θεµελιωδών απαγορεύσεων που προτάσσει η στρουκτουραλιστική ανθρωπολογία.

6 6 είναι ριγµένο µέσα στην ιστορία, µας βοηθάει όµως να απαντήσουµε ποιοι πραγµατικά είµαστε. 18 Έτσι, ο εαυτός γίνεται έννοια κριτική, µακριά ωστόσο από τον παν-εξουσιασµό που µια οπτική ανάγνωσης του έργου του Foucault ανακαλύπτει σ αυτό. Η πρακτική του εαυτού δεν εντάσσεται αποκλειστικά, χωρίς κάτι τέτοιο να αποκλείεται, στο πρίσµα της πειθάρχησης ούτε και της στρατηγικής πάλης, αν και σε ορισµένα σηµεία το ύστερο έργο του Foucault προσοµοιάζει στη στρατηγική ανάλυση, ιδιαίτερα όταν ανακαλύπτει τη συνάφεια της διακυβέρνησης του εαυτού µε τη διακυβέρνηση των άλλων. 19 Σε κάθε περίπτωση η έννοια του εαυτού στον Foucault δε µπορεί να αποκοπεί από την προβληµατική του υποκειµένου. Είναι ενδεικτικό ότι στην «Εισαγωγή» η έκφραση «ερµηνευτική του υποκειµένου» και «ερµηνευτική του εαυτού» χρησιµοποιείται εναλλάξ. Η έννοια του εαυτού αποτελεί µάλλον ένα δάνειο, στο πλαίσιο του εγχειρήµατος θεωρητικοποίησης των διαδικασιών υποκειµενοποίησης. Η χρήση της αποσκοπεί να αποκαταστήσει, εντός ορισµένων ορίων, τις δυνατότητες της δράσης µέσα στο φουκωϊκό οικοδόµηµα, υπογραµµίζοντας ότι το ίδιο το άτοµο είναι παρόν στη διαδικασία υποκειµενοποίησης. Το άτοµο είναι ικανό να παρεµβαίνει έναντι του εαυτού του, µε τα µέσα που του διατίθενται, τα οποία πάντοτε εξαρτώνται από τον «ορίζοντα της ιστορικής εµπειρίας». 4. Συνέχειες και ασυνέχειες Εξετάσαµε προηγουµένως τη θεωρητική σχηµατοποίηση την οποία επιχειρεί ο Foucault στην «Εισαγωγή». Στο σηµείο αυτό µπορούµε να θέσουµε ξανά το ζήτηµα της συνέχειας ή της ασυνέχειας, στο συνολικό του έργο, εστιάζοντας στις αναλύσεις του για την ψυχιατρική και την τρέλα. Εξετάζοντας αυτά τα δύο έργα, ιδιαίτερα την «Εισαγωγή», βρίσκουµε ορισµένες εκκωφαντικές σιωπές, εννοιολογικές αποσιωπήσεις, αλλά και σαφείς γραµµές συνέχειας µε τα προγενέστερα έργα. εν θα µας απασχολήσει το ζήτηµα του γιατί επιτελείται αυτή η στροφή αλλά το πώς µπορούµε να την ερµηνεύσουµε στην προσπάθειά µας να συντάξουµε ένα στέρεο εννοιολογικό πρίσµα κατανόησης της σύγχρονης ψυχιατρικής, πέρα από δογµατισµούς. 20 Μπορούµε να ξεκινήσουµε από τις µετατοπίσεις, εστιάζοντας σε δύο σηµεία, την έννοια της βιοεξουσίας/βιοπολιτικής και του dispositif: α) Βιοπολιτική, βιοεξουσία. Απουσιάζει παντελώς κάθε αναφορά στην έννοια της βιοπολιτικής/βιοεξουσίας, η οποία εισήχθη στο έργο Επιτήρηση και τιµωρία και αναπτύχθηκε κυρίως στον πρώτο τόµο της Ιστορίας της σεξουαλικότητας, στο Η ίψα της Γνώσης. Η απουσία αυτή εντυπωσιάζει, για πολλούς λόγους. Ο Foucault είναι πρώτα απ όλα γνωστός ως ο φιλόσοφος της εξουσίας, είτε αυτή σχετίζεται µε µορφές γνώσης είτε µε τεχνικές πειθάρχησης κι ελέγχου, είτε, τέλος, µε «παραγωγικές» διαδικασίες (η εξουσία δεν λέει όχι, λέει πρωτίστως «να»). Στα δύο αυτά έργα δεν απουσιάζει η έννοια της εξουσίας, αν και υπερκαλύπτεται συνήθως από την έννοια της διακυβέρνησης. Αλλά, αν και η ηθική διάσταση της ιατρικής, κυρίως µε τη µορφή της «διαιτητικής», είναι κυρίαρχη στις αναλύσεις αυτές, καθώς ο ιατρικός στοχασµός 18 Foucault M., Τι είναι ιαφωτισµός; Αθήνα, Έρασµος, Η έννοια της διακυβέρνησης ενδεχοµένως να αποτελεί την έννοια κλειδί για το πέρασµα από τη γενεαλογία της εξουσίας, έως τα µέσα της δεκαετίας του 70, στη γενεαλογία του υποκειµένου, στο ύστερο έργο του Foucault. 20 Σύµφωνα µε τον Blanchot η αυστηρή κριτική στον πρώτο τόµο της ιστορίας της σεξουαλικότητας, σε συνδυασµό µε την εµπειρία της ασθένειας και τη συνειδητοποίηση του επερχόµενου θανάτου οδήγησαν τον Foucault στην µετατόπιση αυτή. Blanchot M., Michel Foucault tel que je l imagine, Παρίσι, Fata Morgana, 1986 :61-64

7 7 διαπλέκεται διαρκώς µε το φιλοσοφικό και τον ηθικό, καµία αναφορά δεν γίνεται στη διαπλοκή εξουσίας και βίου, ούτε, έστω, ως διάζευγµα. Η αποσιώπηση είναι πλήρης. Η απουσία είναι εντυπωσιακή αν αναλογιστεί κανείς ότι δεν πρόκειται για διαφορετικά έργα αλλά για διαφορετικούς τόµους του ίδιου έργου. Η αίσθηση που µένει στον αναγνώστη είναι ότι δεν πρόκειται για ένα έργο αλλά για διαφορετικές προσεγγίσεις µιας ευρύτερης θεµατικής, οι οποίες είναι εν µέρει συµπληρωµατικές κι εν µέρει ανταγωνιστικές. Το σίγουρο είναι ότι δεν µπορούµε να χρησιµοποιούµε την έννοια της βιοπολιτικής ως κεντρικό εννοιολογικό εργαλείο, όπως συµβαίνει πολύ συχνά στις µέρες µας, ιδιαίτερα σε κριτικές µελέτες της βιοϊατρικής και της ψυχιατρικής, χωρίς να απαντήσουµε στο ερώτηµα αυτής της εντυπωσιακής απουσίας, η οποία δεν µπορεί παρά να είναι ηθεληµένη. Οπωσδήποτε, ασχέτως αν προτιµούµε την πρώτη ή τη δεύτερη εκδοχή της ανάλυσης της σεξουαλικότητας, η αποσιώπηση αυτή φανερώνει ένα θεωρητικό αδιέξοδο, το οποίο οδήγησε, κατά τα φαινόµενα, σε µια θεµελιώδη µετατόπιση. β) Dispositif. Η σεξουαλικότητα αναλύεται στη ίψα της Γνώσης υπό την οπτική της έννοιας του Dispositif. Η ανάδειξη της έννοιας της σεξουαλικότητας, βάσει ενός ιδιότυπου κοινωνικού µηχανισµού, αποτελούµενο από λόγους και πρακτικές, ο οποίος συγκροτείται στους νεότερους χρόνους, και η διάκρισή της από το σεξ, επιτυγχάνεται χάριν της έννοιας του Dispositif. Στους δύο τόµους που έπονται διατηρείται η έννοια της προβληµατοποίησης, η οποία µάλιστα αποκτά την πρωτοκαθεδρία, καθώς καθίσταται έννοια γένους. Όµως, η έννοια για την οποία τόσα έχουν γραφτεί, αποσύρεται από το προσκήνιο, όταν µάλιστα οι αναλύσεις που έπονται αφορούν αυτό το ίδιο το πεδίο έναντι του οποίου συγκροτήθηκε: τη σεξουαλικότητα. Αναµφίβολα, πρόκειται για την αναγνώριση ενός θεωρητικού αδιεξόδου. Ωστόσο, πέρα από αυτά τα εννοιολογικά ρήγµατα, εσωτερικά στη σειρά που αναφέρεται στη σεξουαλικότητα, υπάρχουν δύο τουλάχιστον σηµεία που είτε επανέρχονται, µετά από µια περίοδο εγκατάλειψης, όπως η φαινοµενολογικής καταγωγής έννοια της εµπειρίας, είτε διατηρούνται αναλλοίωτα καθ όλη τη διάρκεια της εξέλιξης της σκέψης του Foucault, όπως είναι µια ιδιότυπη πρόσληψη της ιστορικότητας των µορφών ζωής. Εµπειρία. Επανεµφάνιση της έννοιας της εµπειρίας. Η έννοια της εµπειρίας, την οποία ο ίδιος ο Foucault κατέκρινε στις αρχές της δεκαετίας του 70 χρησιµοποιείται ξανά, έστω και αποσπασµατικά, στα δύο αυτά τα έργα. Βλέπουµε να εµφανίζεται ξανά η έννοια της εµπειρίας, µε και χωρίς εισαγωγικά. 21 Ιστορικότητα. Η ιστορική µορφή των τεχνικών του εαυτού που ο Foucault περιγράφει εξαντλητικά, εξετάζοντας τα καθοδηγητικά κείµενα της κλασικής αρχαιότητας και της ελληνορωµαϊκής εποχής, εντάσσονται σε µια υπολανθάνουσα γενική ιστορία της ηθικής στο δυτικό κόσµο, πάντοτε υπό την οπτική των προβληµατοποιήσεων. Ένα γενικό σχήµα αναφαίνεται: η κλασική αρχαιότητα κληροδοτεί βασικά µοτίβα επεξεργασίας του εαυτού στην ελληνορωµαϊκή εποχή, στην οποία σχηµατίζονται οι βασικές γραµµές των µηχανισµών που θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο της χριστιανικής ποιµαντορίας. Και από το ηθικό σύµπαν του χριστιανισµού να ξεπηδήσουν µορφές ηθικής διαµόρφωσης του εαυτού για τις οποίες ο Foucault στα προηγούµενα έργα του είχε ήδη µιλήσει, όταν για παράδειγµα ανέλυε τις δοµικές οµοιότητες της εξοµολόγησης µε την ψυχαναλυτική πρακτική. Άξαφνα φαίνεται ένα σηµείο επαφής µε το προγενέστερο έργο του, τόσο θεµελιώδες: να που εµφανίζεται και πάλι αυτή η ένταση ανάµεσα στην αναγνώριση µιας ριζικής ιστορικότητας των µορφών ζωής και 21 ΧΑ:12,15, DE:

8 8 κοινωνικών µηχανισµών που επιβιώνουν από την µια εποχή στην άλλη. Ρήξεις, αλλά και ένας λανθάνον εξελικτισµός, ασυνέχεια, αλλά και ανακάλυψη κρυφών, τις περισσότερες φορές αδιόρατων, τεχνικών που ενώνουν το πριν και το µετά, στην ιστορίας της δύσης. «Αυτή η τέχνη του ζην, αυτή η τεχνική του εαυτού µας έχασε αναµφίβολα ένα µέρος της σηµασίας της και της αυτονοµίας της, όταν ενσωµατώθηκε µε το χριστιανισµό- στην άσκηση µιας ποιµαντορικής εξουσίας, και αργότερα σε πρακτικές παιδαγωγικού, ιατρικού ή ψυχολογικού τύπου». 22 Αυτή η διαλεκτική συνέχειας-ασυνέχειας, αυτή η ένταση ανάµεσα στο παρελθόν και το µέλλον, η οποία εµφανίζεται µε όλη της την ένταση στην Ιστορία της τρέλας, εξακολουθεί να διατηρεί την δισυπόστατη λειτουργικότητά της και στους δύο τελευταίους τόµους της Ιστορίας της σεξουαλικότητας. Αυτό το λανθάνον εξελικτικό σχήµα φαίνεται να παίρνει τη µορφή διαδοχικών τοµέων ηθικής προβληµατοποίησης: την χρήση των απολαύσεων της κλασικής αρχαιότητας διαδέχεται η επιµέλεια του εαυτού της ελληνορωµαϊκής εποχής, και αυτής η οµολογία της σάρκας στο πλαίσιο της χριστιανικής ποιµαντορίας. Τέλος, στους νεότερους χρόνους φαίνεται την πρωτοκαθεδρία να παίρνει το σώµα. Θα µπορούσαµε να συµφωνήσουµε µε αυτή την πολύ γενική, είναι αλήθεια, περιοδολόγηση, ωστόσο τίθεται ξανά το ζήτηµα της συνέχειας του έργου και των επιστηµολογικών προϋποθέσεων της αναδροµής στις πρότερες αναλύσεις του Foucault, παραβλέποντας τις µεθοδολογικές µετατοπίσεις που προαναφέρθηκαν. Πιο συγκεκριµένα, στη συνέχεια εξετάζεται: α) το πώς οι µετατοπίσεις στο έργο του Foucault αντανακλώνται στην ανάλυση της ψυχιατρικής, και β) ο τρόπος µε τον οποίο το θεωρητικό σχήµα των διαδικασιών υποκειµενοποίησης θα µπορούσε να εφαρµοστεί στην ανάλυση της θεραπευτικής σχέσης που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της κοινοτικής ψυχιατρικής, έξω από το ψυχιατρικό άσυλο. 5. Ηθική και εαυτός στην Ιστορίας της τρέλας Εάν εξαιρέσουµε τις πολύ πρώιµες αναλύσεις του Foucault για την ψυχιατρική, οι οποίες κινούνταν στο διάµεσο του µαρξισµού και της φαινοµενολογίας, 23 το ερώτηµα της ηθικής σε σχέση µε τη συγκρότηση του υποκειµένου τέθηκε από τον Foucault ήδη στην Ιστορία της τρέλας. Την πρωτοκαθεδρία στο βιβλίο αυτό έχει το ερώτηµα του τι σηµαίνει για την κοινωνία την ίδια να ερµηνεύει την τρέλα σαν «ψυχική αρρώστια». 24 Η περιοδολόγηση αντανακλά διαφορετικούς «ιστορικούς ορίζοντες 22 ΧΑ:19. Η οπτική αυτή µας επιτρέπει, ενδεχοµένως, να αναλύσουµε τον τρόπο µε τον οποίο εντάχθηκε, στη µακρά ιστορία της «τέχνης του ζην», η τεχνολογία του εαυτού που ενσωµατώθηκε, στο πλαίσιο της θεραπευτικής σχέσης, στους θρησκευτικούς, ιατρικούς, ψυχολογικούς και ιατρικούς θεσµούς. Εποµένως, µόνο σε αυτούς θα πρέπει να αναζητούµε σήµερα τις πρακτικές που αναλύει ο Foucault. Αυτού του τύπου, όµως, της προσέγγισης δεν µας φέρνει ένα βήµα πιο κοντά στην προσέγγιση της ιδεολογίας, στην µαρξιστική προσέγγιση; 23 Οι πρώτες του αναλύσεις, στις αρχές της δεκαετίας του 50, κινούνταν µεταξύ των παραδόσεων του µαρξισµού και της φαινοµενολογίας. Το πρώτο βιβλίο του Foucault δηµοσιεύτηκε το 1954 και είχε τον τίτλο Ψυχική αρρώστια και προσωπικότητα. (Maladie mentale et personnalité, Παρίσι, P.U.F., 1954). Μια δεύτερη έκδοση του έργου έλαβε χώρα το 1962 µε σηµαντικές τροποποιήσεις, κυρίως όσον αφορά το δεύτερο µέρος, µαρξιστικής έµπνευσης, εισάγοντας τις θέσεις που διατύπωσε στην Ιστορία της τρέλας. Η δεύτερη έκδοση του πρώτου αυτού έργου του Foucault ανευρίσκεται σήµερα µε τον τίτλο Maladie mentale et psychologie, στην οποία βασίζεται και η ελληνική µετάφραση (Ψυχική αρρώστια και ψυχολογία, Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1988). Βλ. επίσης Gros F., Michel Foucault, Παρίσι, P.U.F :13-14, Gros F., Foucault et folie, Παρίσι, P.U.F. 1997: ΙΤ:8. Στο έργο αυτό ο Foucault επιχειρεί να αναδείξει τη καθοριστική σηµασία της «δυτικής εµπειρίας της τρέλας», η οποία συνιστά τη µαύρη ταυτότητα του δυτικού πολιτισµού. Το τι είµαστε µπορεί να αναλυθεί µόνο σε σχέση µε αυτό που δεν αναγνωρίζουµε σαν δικό µας. Εάν θέλουµε να κατανοήσουµε τη δυτική ορθολογικότητα θα πρέπει να στρέψουµε το ενδιαφέρον µας στην τρέλα και

9 9 εµπειρίας», από αυτούς που θεµατοποιούνται στο ύστερο έργο του: αναγέννηση, κλασική εποχή και νεότεροι χρόνοι. 25 Η νεωτερική εµπειρία της τρέλας είναι αναπόδραστα συνδεδεµένη µε το ψυχιατρικό άσυλο, το οποίο για τον Foucault είναι «ηθικό ίδρυµα». Το ερώτηµα είναι σε πιο βαθµό η διάσταση της ηθικής προσεγγίζει σε αυτό το κείµενο την έννοια της προβληµατοποίησης και κατά πόσον σε αυτές τις αναλύσεις διαφαίνεται, ένα πρωτόλειο, έστω, θεωρίας υποκειµενοποίησης. Ο Foucault βλέπει στη θεµελίωση του Γενικού Νοσοκοµείου, το 1656, την πιο ορατή ένδειξη της «κλασικής εµπειρίας» της τρέλας. Με τη «µεγάλη εγκάθειρξη» σ αυτό η τρέλα γίνεται ένα από τα στοιχεία του περιθωρίου και της φτώχειας, υπόθεση της δηµόσιας τάξης. Οι λειτουργίες του Γενικού Νοσοκοµείου δεν έχουν αρχικά καµία απολύτως σχέση µε την ιατρική, αλλά µε την τάξη και την εγκαθίδρυσης µιας «ηθικής της εργασίας». 26 Το Γενικό Νοσοκοµείο, στο οποίο η τρέλα αρχικά εγκλείεται, είναι κατεξοχήν «ηθικό ίδρυµα», στο βαθµό που αποσκοπεί στην τιµωρία και την αναµόρφωση των ηθικά αποκλινόντων. 27 Έτσι, ενώ αρχικά η τρέλα προσλαµβάνεται ως ηθικό λάθος, καταλήγει να αντιµετωπιστεί ως παράπτωµα. Μακριά από τις ονειροπολήσεις της αναγέννησης, σταδιακά η εγκλεισµένη τρέλα συνδέεται µε έναν ηθικό κίνδυνο. Γειτνιάζει µε το αµάρτηµα, κι έτσι συνδέεται µε την ενοχή. 28 Ο τρελός είναι υπεύθυνος αλλά και ένοχος για την τρέλα του, όπως ο σοδοµίτης, ο φτωχός και ο έκφυλος είναι ένοχοι και υπεύθυνοι για την παρακµή τους. 29 Ο γιατρός είναι αρχικά ο φύλακας του ηθικού κινδύνου. Ιατρική και ηθική διαπλέκονται, αλλά σε ένα τελείως διαφορετικό πλαίσιο από αυτό που ο Foucault αναλύει στη Χρήση των απολαύσεων και στη Μέριµνα για τον εαυτό µας: «Η ύπαρξη µιας συγγένειας ανάµεσα στην ιατρική και την ηθική είναι σίγουρα µια υπόθεση τόσο παλιά όσο η αρχαία ελληνική ιατρική. Όµως ο 17 ος αιώνας και η χριστιανική λογική την συµπεριέλαβαν στους θεσµούς τους στην όσο γίνεται λιγότερο ελληνική µορφή της: στη µορφή της καταπίεσης, του καταναγκασµού, της σωτηρίας µε το στανιό». 30 Εποµένως, η διαπλοκή ηθικής και ιατρικής, αν και αποτελεί µια µακρά δυτική παράδοση, που φτάνει έως την κλασική αρχαιότητα, εντούτοις εξαρτάται από την εκάστοτε εποχή από την εκάστοτε ηθική προβληµατοποίηση, θα µπορούσαµε να πούµε;- τον ιστορικό ορίζοντα, εντός του οποίου σφυρηλατείται, µε λόγους και πρακτικές, µια πάντοτε ιδιάζουσα εµπειρία. Βλέπουµε, ήδη σε αυτό το κείµενο ένα κοινό µοτίβο, µια γραµµή ηθικοποίησης η οποία διαπερνάει την ιστορία της δύσης πέρα ως πέρα. Βλέπουµε όµως και ασυνέχειες, ρήγµατα που σηµατοδοτούν «εποχές». Σταδιακά ο γιατρός µετασχηµατίζεται, από το δεύτερο µισό του 18 ου αιώνα και µετά, από φύλακα του ηθικού κινδύνου σε θεράποντα της αλλοτρίωσης του τρελού. Τελικά, ο εγκλεισµός του παραλογισµού µετέτρεψε τον άνθρωπο σε πράγµα, στις κοινωνικές διαδικασίες που την περιχαρακώνουν στο ασφυκτικό περίβληµα της «ψυχικής ασθένειας». Ο ήταν από τους πρώτους που εισήγαγαν την προβληµατική του αποκλεισµού. Από τη διαλεκτική µεταξύ κακού και καλού το µεσαίωνα περνάµε στη διαλεκτική «ορθολογικού-µη ορθολογικού» στους νεότερους χρόνους. Ο Foucault καταπιάνεται δηλαδή µε το κλασικό φιλοσοφικό ζήτηµα της ορθολογικότητας, αλλά µε µεθόδους κοινωνιολογικές και ψυχολογικές, εισάγοντας στην ιστορία την έννοια της ασυνέχειας (Blanchot 1986, ό.π.:12-13). 25 Folie et déraison. Histoire de la folie à l âge classique, Παρίσι, Plon, 1961, σ Η ελληνική έκδοση που παρατίθεται ακολουθεί την ανατύπωση του 1964, η οποία είναι ταυτόσηµη. Ο Foucault εξετάζει τρεις περιόδους, την αναγέννηση, την κλασσική και τη µοντέρνα εποχή, υιοθετώντας µια περιοδολόγηση την οποία δανείζεται από την ιστορία της τέχνης. ΙΤ: ΙΤ: ΙΤ: ΙΤ: ΙΤ: , Gros 1996, ό.π.: ΙΤ:71.

10 10 σε «αντικείµενο αντίληψης». 31 Η εµφάνιση της έννοιας της αλλοτρίωσης φανερώνει τους µετασχηµατισµούς στην αντίληψη της τρέλας, µέσω της απόστασης που επιτυγχάνει ο άνθρωπος από τον εαυτό του. 32 Η τρέλα δεν απελευθερώθηκε αλλά ιατρικοποιήθηκε, δηλαδή αντικειµενοποιήθηκε ως «ψυχική αρρώστια». Εφεξής, εγκλείεται σε ειδικούς χώρους, τα άσυλα, προκειµένου να θεραπευτεί. Εκεί, η ιατρική την ενοχοποιεί εκ νέου και την κρίνει, ενώ ταυτόχρονα την επιτηρεί στην καθηµερινότητά της. Η τρέλα δε φέρει πια καµιά αλήθεια, πέρα από αυτή που πηγάζει από την αντικειµενική παρατήρηση του γιατρού. Η ιατρική στήνει απέναντι στον τρελό έναν καθρέπτη, και αυτός βλέποντας τον εαυτό του «µονάχος του παραδέχεται ότι είναι αντικειµενικά τρελός». 33 Ο διαχωρισµός σε παρατηρητή και παρατηρούµενο εσωτερικεύεται: ο τρελός αποξενώνεται από τον ίδιο του τον εαυτό, από την ίδια του την τρέλα, στην οποία δεν αναγνωρίζει πια τον εαυτό του. 34 Σε αυτές τις αναλύσεις θα βρούµε πολλές διαστάσεις αυτού που αργότερο ο Foucault θα προσδιορίσει ως «βιοπολιτική» και ως «βιοεξουσία», έννοιες που ο αναγνώστης µάταια θα αναζητήσει στον δεύτερο και τον τρίτο τόµο της Ιστορίας της σεξουαλικότητας. Το βλέµµα, η οργάνωσή του σε σύστηµα σε dispositif, θα µπορούσαµε να πούµε;- το οποίο αποσκοπεί στην πειθάρχηση των εγκλείστων, µεταβάλλεται σταδιακά σε εσωτερικευµένο βλέµµα, σε αυτοπαρατήρηση και αυτοέλεγχο. ια µέσου της µοντέρνας ψυχολογίας, ο δυτικός άνθρωπος καθιστά τον εαυτό του αντικείµενο γνώσης, και, στο µικροεπίπεδο της ατοµικής συνείδησης, το ιατρικό βλέµµα ενσωµατώνεται στην ηθική συνείδηση, θεµελιωµένη στην ενοχή ενός τρελού που δεν αναγνωρίζει στην τρέλα του τίποτα άλλο πέραν της αλλοτρίωσης της βαθύτερης ουσίας του. Το υποκείµενο εδώ είναι αποκλειστικά θεσπισµένο υποκείµενο, sujet constitué. Τα καθοδηγητικά εργαλεία, τα θεραπευτικά εγχειρίδια και τα θρησκευτικά κείµενα που επιδιώκουν να ξορκίσουν την τρέλα, παραµένουν µέσα µορφοποίησης του υποκειµένου, το οποίο καθίσταται, εν τέλει, ανεπανόρθωτα αντικείµενο. Αν και ο τρελός αναγνωρίζει ο ίδιος την τρέλα του, την οποία και παραδέχεται, δεν έχουµε εδώ ένα πρωτόλειο υποκειµενοποίησης. Η ηθική τίθεται σε πρώτο πλάνο ως νόµος και ως επίκριση, που παράγει αποτελέσµατα στο πεδίο της ατοµικής συνείδησης. Η ηθική παραµένει κώδικας ενεργός, ικανός να καθυποτάξει τον τρελό, ο οποίος αποκτά, ακόµα και δια της βίας, µια νέα εµπειρία του εαυτού. «Τώρα η τρέλα δεν πρέπει δεν µπορεί πια- να προκαλεί φόβο στους άλλους: θα φοβάται η ίδια, χωρίς άλλη καταφυγή ή επιστροφή, όντας έτσι ολοκληρωτικά στο έλεος της παιδαγωγικής της ορθοφροσύνης, της αλήθειας και της ηθικής». 35 Το υποκείµενο παραµένει µια στιγµή του λόγου (discours), ένας κρίκος στη σπειροειδή ακµή και παρακµή της εµπειρίας µιας εποχής. Οποιαδήποτε έννοια του εαυτού δε θεµατοποιείται παρά ως πεδίο εµφάνισης αυτής της θεµελιωδώς ιστορικής εµπειρίας. Η τρέλα εξακολουθεί να βρίσκεται «µέχρι τις µέρες µας, φυλακισµένη µέσα σ ένα ηθικό κόσµο» Το ζήτηµα της ιδεολογίας Η έµφαση στην εξουσία και τον αποκλεισµό είναι κατανοητή, εφόσον στο επίκεντρο των αναλύσεων τίθεται το ψυχιατρικό άσυλο. Τι γίνεται όµως όταν η ψυχιατρική εγκαταλείπει το άσυλο, γίνεται πιο ευέλικτη, πιο κοινωνική, και εγκαθίσταται µέσα σε 31 ΙΤ: ΙΤ: ΙΤ: Gros 1996: ΙΤ: ΙΤ:259.

11 11 αυτό που κατανοεί ως «η κοινότητα»; Η προβληµατική του αποκλεισµού και της αντικειµενοποίησης φτάνει στα όριά της όταν βασικές διαστάσεις του ψυχιατρικού θεσµού αποσκοπούν περισσότερο στην παραγωγή υποκειµενικότητας παρά στον εγκλεισµό και τον κοινωνικό έλεγχο. Η αντίφαση των ηµερών µας είναι ότι το σύστηµα των ψυχιατρικών υπηρεσιών αναδιατάσσεται κατά τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να ενισχύει τα εγχειρήµατα αυτονοµίας. Το πάσχον άτοµο εξαναγκάζεται στην ενεργητική διαχείριση της καθηµερινότητας, στην ανάκτηση απολεσθέντων «κοινωνικών δεξιοτήτων», στην διαγωγή αυτόνοµου, κατά το δυνατόν, βίου. Φαίνεται να αναπτύσσεται µια νέα ηθική προβληµατοποίηση, βάσει της οποίας οργανώνονται από τον ψυχιατρικό θεσµό αντίστοιχες τεχνικές του εαυτού. Η εφαρµογή αυτών των τεχνικών κατατείνει, καταστατικά, ανεξάρτητα από την αποτελεσµατικότητά τους, στη δηµιουργία µιας βαθιά εµπεδωµένης συνήθειας για συνεχή κι ενδελεχή αυτοπαρατήρηση. Στο άτοµο αποδίδεται το καθήκον της ενεργούς συµµετοχής στο θεραπευτικό έργο, που αποσκοπεί, εξ ορισµού, στην τροποποίηση του εαυτού. Με την αρωγή του ψυχιατρικού θεσµού, η πορεία της ζωής τείνει να µετατραπεί σε ένα διαρκές αναστοχαστικό παιχνίδι, µέσα από το οποίο ξεπηδά µια σκέψη υποταγµένη στο καθήκον για αυτοπροσδιορισµό. Το ζήτηµα είναι ότι αυτή η τεχνολογία του εαυτού δεν περιορίζονται στο χώρο της ψυχιατρικής, εφαρµόζεται στη διαχείριση ευρύτερα των χρόνιων ασθενειών και συνδέεται µε τις διαδικασίες εξατοµίκευσης των κοινωνιών της ύστερης νεωτερικότητας. 37 Υπ αυτή την οπτική, το ύστερο έργο του Foucault αποτελεί µια πολύτιµη παρακαταθήκη για την ανάλυση των σύγχρονων µορφών που παίρνει η θεραπευτική σχέση, κυρίως στην ψυχιατρική αλλά και στην ιατρική, αλλά υπό την προϋπόθεση να αναχθεί σε ένα ευρύτερο θεωρητικό σχέδιο. Η έννοια της προβληµατοποίησης επαρκεί; Από την ανάλυση που επιχειρεί ο ίδιος ο Foucault στα δύο τελευταία βιβλία του η έννοια της προβληµατοποίησης φαίνεται σαν να είναι ένας «διάµεσος», ο οποίος ανοίγει διαύλους επικοινωνίας µε ευρύτερες θεωρητικές προοπτικές. εν γνωρίζουµε αν ζούσε περισσότερο εάν θα επιχειρούσε κάποια στιγµή να συντάξει ένα τέτοιο σχέδιο, ανάλογο της αρχαιολογίας της γνώσης. 38 Φαίνεται ωστόσο ότι οι ύστερες αναλύσεις του προσοµοιάζουν τόσο µε προσεγγίσεις των διαδικασιών εξατοµίκευσης των κοινωνιών της ύστερης νεωτερικότητας, όσο και µε την ίδια την έννοια της ιδεολογίας, σύζευξη την οποία οπωσδήποτε ο Foucault δεν θα αποδεχόταν. Στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να απογαλακτιστεί από τον µαρξισµό ο Foucault απαρνήθηκε, κι ενίοτε πολέµησε, την έννοια της ιδεολογίας. Σε πολλά σηµεία του έργου του, ακόµα και στην «Εισαγωγή», ασκεί κριτική στην έννοια της ιδεολογίας, καθώς και στη διάκριση που κάθε αντίστοιχη προσέγγιση προϋποθέτει µεταξύ της αλήθειας και του ψεύδους. Η ιστορία της αλήθειας, την οποία ορίζει ως την πεµπτουσία της εργασίας του, δηλαδή η ανάλυση των µηχανισµών που παράγουν το αληθές και το ψευδές, φαντάζει ως το άλλο στην κριτική της ιδεολογίας. 39 Θα µπορούµε να θέσουµε τρία ερωτήµατα, τα οποία αφήνουµε χωρίς απάντηση: α) είναι πράγµατι τόσο διαφορετική η ανάλυση των µηχανισµών παραγωγής της διάκρισης του αληθούς και του ψευδούς από την κριτική της ιδεολογίας; β) εάν και στο βαθµό που κάτι τέτοιο ισχύει, η φουκωϊκή ανάλυση 37 Βλ. σχετικά Castel R., La gestion des risques, Παρίσι, Edition de Minuit, 2003, Castel R., Les métamorphoses de la question sociale, Παρίσι, Fayard, 1995, Ehrenberg A. & Lovell A. (επιµ.), La maladie mentale en mutation, Παρίσι, Odile Jacob, 2001, Ehrenberg A., La fatigue d être soi, Παρίσι, Odile Jacob, 1998, Ehrenberg A., L individu incertain, Παρίσι, Calmann-Lévy, 1995, Castel R., Proprieté Privée, Proprieté Sociale, Proprieté de Soi, Παρίσι, Fayard, Foucault M., Η αρχαιολογία της γνώσης, Αθήνα, Εξάντας, ΧΑ:15, DE:1361.

12 επαρκεί προκειµένου να κατανοηθούν οι σύγχρονες µορφές µορφοποίησης της ηθικής εµπειρίας; και γ) µπορούµε να εντάξουµε, και αν ναι µε ποιους όρους, τη φουκωϊκή ανάλυση των µορφών υποκειµενοποίησης σε ένα ευρύτερο θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο θα συνδυάζει και τη µαρξιστικού προσανατολισµού έννοια της ιδεολογίας; 12

O ΑΓΩΝΑΣ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΓΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ

O ΑΓΩΝΑΣ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΓΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ Διαγώνισμα Έκφρασης Έκθεσης Α Λυκείου Όνομα: Επώνυμο: Τμήμα: Ημερομηνία: 13.04.2014 Κείμενο Α O ΑΓΩΝΑΣ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΓΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ Ανησυχώντας για την απειρία των παιδιών τους, που μπαίνουν στον κόσμο των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ A1. Με αυτά λοιπόν τα μέσα εφοδιασμένοι οι άνθρωποι κατοικούσαν στην αρχή διασκορπισμένοι, πόλεις όμως δεν υπήρχαν κατασπαράσσονταν λοιπόν από τα θηρία, γιατί ήταν από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Πτυχιακή Εργασία της φοιτήτριας Αναστασίας Κουτουλίδου με τίτλο: Ο ρόλος της γυναίκας στο ρεμπέτικο τραγούδι (Πειραιάς, 1922-1953) Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ Σελίδα 5 από 9 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α. Α. Από το κείμενο που σας δίνεται να μεταφράσετε το απόσπασμα: «περὶ δὲ τῶν κοινῶν εἰς τοιούτους ἀγῶνας καθεστηκότας». Σε ό,τι αφορά όμως το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. Η πολιτική πρόταση και το πρόγραμμα της ΑΝΤΑΡΣΥΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. Η πολιτική πρόταση και το πρόγραμμα της ΑΝΤΑΡΣΥΑ ΑΝΤΑΡΣΥΑ-3 η Συνδιάσκεψη- ΘΕΣΕΙΣ του ΠΣΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. Η πολιτική πρόταση και το πρόγραμμα της ΑΝΤΑΡΣΥΑ Γ1. Η αντικαπιταλιστική ανατροπή της επίθεσης και το πρόγραμμά της 35. Με το ανοιχτό πέρασμα του ΣΥΡΙΖΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στεκόμαστε αλληλέγγυοι σ όσους, ατομικά ή συλλογικά επανακτούν αυτά που νόμιμα μας κλέβουν οι εξουσιαστές.

Στεκόμαστε αλληλέγγυοι σ όσους, ατομικά ή συλλογικά επανακτούν αυτά που νόμιμα μας κλέβουν οι εξουσιαστές. Εγώ καταληστεύω καθημερινά τον πολίτη αυτής της χώρας. Εγώ τον φέρνω κάθε τέλος του μήνα σε απόγνωση, όταν συνειδητοποιεί ότι δεν θα μπορέσει να ανταπεξέλθει στις οικονομικές του υποχρεώσεις. Εγώ τον αναγκάζω

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Περιεχόμενα

Περίληψη. Περιεχόμενα Περίληψη Κάθε παίκτης γίνεται αρχηγός μιας Σκοτσέζικης οικογένειας γύρω στο 1600 και προσπαθεί να αυξήσει την επιρροή και τη δύναμή της στα χάιλαντς της Σκοτίας. Κάθε αρχηγός προσπαθεί να αυξήσει τη γη

Διαβάστε περισσότερα

Δράση 1.2. Υλοτομία και προσδιορισμός ποσοτήτων υπολειμμάτων.

Δράση 1.2. Υλοτομία και προσδιορισμός ποσοτήτων υπολειμμάτων. 1 η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΓΟΥ 1 η φάση έργου (Περίοδος 25 Μαϊου έως 30 Σεπτεμβρίου 2014) Στη πρώτη φάση του έργου υλοποιήθηκαν τα παρακάτω: 1 ο Πακέτο εργασίας (Προσδιορισμός είδους και ποσοτήτων υπολειμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 4 Μαρτίου 2012 Α. α) η απάντηση βρίσκεται στη σχολικό βιβλίο: Εισαγωγή των «Ποιημάτων για την Ποίηση», σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Μόνο αν τους αφήσουµε!

Μόνο αν τους αφήσουµε! Μόνο αν τους αφήσουµε! Η άνοδος της Χρυσής Αυγής και η επανεµφάνιση του φασιστικού κινδύνου Της Χριστίνας Ζιάκα 1. Εισαγωγή Μια µετά την άλλη οι δηµοσκοπήσεις από την αρχή του 2012 πιστοποιούσαν την ανοδική

Διαβάστε περισσότερα

Δαλιάνη Δήμητρα Λίζας Δημήτρης Μπακομήτρου Ελευθερία Ντουφεξιάδης Βαγγέλης

Δαλιάνη Δήμητρα Λίζας Δημήτρης Μπακομήτρου Ελευθερία Ντουφεξιάδης Βαγγέλης Δαλιάνη Δήμητρα Λίζας Δημήτρης Μπακομήτρου Ελευθερία Ντουφεξιάδης Βαγγέλης Αισθηματικές ταινίες Bιογραφικές ταινίες Βωβές ταινίες Δραματικές ταινίες Επιστημονικής φαντασίας Μικρού μήκους Πολιτικές Πολεμικές

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις Εµπορικές Εταιρίες

Σηµειώσεις στις Εµπορικές Εταιρίες Σηµειώσεις στις Εµπορικές Εταιρίες Βιβλίο: «Εµπορικές Εταιρίες» Ν.Κ. Ρόκας Εισαγωγή 1 Η ιδιορρυθµία και η µοναδικότητα του δικαίου των ενώσεων προσώπων στο πλαίσιο του ιδιωτικού δικαίου συνίσταται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ «ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΚΝΩΣΟ» - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ «ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΚΝΩΣΟ» - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ «ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΚΝΩΣΟ» - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 9.1 Επιλογή δείγµατος Το λογισµικό «Ένα ονειρικό ταξίδι στην Κνωσό» δοκιµάστηκε και αξιολογήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μαρίας Ιορδανίδου. Λωξάντρα. Πρόταση διδασκαλίας λογοτεχνικού βιβλίου. Επιμέλεια: Σπύρος Αντωνέλλος Ε.Μ.Ε.

Μαρίας Ιορδανίδου. Λωξάντρα. Πρόταση διδασκαλίας λογοτεχνικού βιβλίου. Επιμέλεια: Σπύρος Αντωνέλλος Ε.Μ.Ε. Μαρίας Ιορδανίδου Λωξάντρα Πρόταση διδασκαλίας λογοτεχνικού βιβλίου Επιμέλεια: Σπύρος Αντωνέλλος Ε.Μ.Ε. Περιεχόμενα: Στόχοι Συνέντευξη της Μαρίας Ιορδανίδου Ιστορικό πλαίσιο του έργου Ο μύθος Η ηρωίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Γενικά Οργάνωση Ελέγχου (ΙΙ) Φύλλα Εργασίας Εκθέσεις Ελέγχων

Ενότητα 2. Γενικά Οργάνωση Ελέγχου (ΙΙ) Φύλλα Εργασίας Εκθέσεις Ελέγχων Ενότητα 2 Γενικά Οργάνωση Ελέγχου (ΙΙ) Φύλλα Εργασίας Εκθέσεις Ελέγχων Φύλλα Εργασίας (Γενικά) Με τον όρο "φύλλα εργασίας" εννοούµε, το σύνολο των φύλλων που περιέχουν όλο το αποδεικτικό υλικό, το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΙΑΚΙΝΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΙΑΚΙΝΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΙΑΚΙΝΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ηµοσιοποιείται από το Γραφείο Παρακολούθησης και Καταπολέµησης της Παράνοµης ιακίνησης Ανθρώπων 12 Ιουνίου 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι καταθέσεις των θυµάτων που περιλαµβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα αριθ. C 372 της 09/12/1997 σ. 0005-0013

Επίσηµη Εφηµερίδα αριθ. C 372 της 09/12/1997 σ. 0005-0013 Επίσηµη Εφηµερίδα αριθ. C 372 της 09/12/1997 σ. 0005-0013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ όσον αφορά τον ορισµό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισµού (97/C 372/03) (Κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΝ. Ιστορία γραμμένη με αγώνες και αίμα

ΕΠΟΝ. Ιστορία γραμμένη με αγώνες και αίμα Ιστορία γραμμένη με αγώνες και αίμα ΕΠΟΝ Στις 23 Φλεβάρη 1943, σε ένα μικρό σπίτι, στην οδό Δουκίσσης Πλακεντίας 3 στους Αμπελόκηπους, ιδρύεται η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, η θρυλική ΕΠΟΝ, η μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

www.kapalearn.gr e-mail: info@kapalearn.gr ΚΟΡΙΝΘΟΥ 255, ΚΑΝΑΚΑΡΗ 101 ΤΗΛ. 2610 625.360, 2610 624.009, FAX 2610 625.366

www.kapalearn.gr e-mail: info@kapalearn.gr ΚΟΡΙΝΘΟΥ 255, ΚΑΝΑΚΑΡΗ 101 ΤΗΛ. 2610 625.360, 2610 624.009, FAX 2610 625.366 Α. Ο άνθρωπος, όπως υπογραμμίζει ο συγγραφέας, δεν είναι ρυθμιστής του κόσμου, παρά διαχειριστής του. Αυτή την παρεξήγηση, που ίσχυε για αιώνες, θέλησε να διαλύσει ο πανεπιστήμων άνθρωπος της Αναγέννησης,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,»

ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,» ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,» Η γενική Συνδιάσκεψη της ιεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, που συγκλήθηκε στη Γενεύη από το ιοικητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Με βάση το στόχο της εργασίας που ήταν να εντοπιστούν και να παρουσιαστούν οι ποσοτικές (διαφορές βαθµολογικής απόδοσης) και οι ποιοτικές διαφορές (που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ I ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΤΙΤΛΟΣ I ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΣΥΜΒΑΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΜΕΛΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, στο εξής αποκαλούµενα «τα συµβαλλόµενα µέρη»,

Διαβάστε περισσότερα

«Πολιτιστικές διαδροµές στα µεταλλευτικά τοπία της Kύθνου»

«Πολιτιστικές διαδροµές στα µεταλλευτικά τοπία της Kύθνου» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ 2009-10 (15/2/2011 - πηγή www.greekarchitects.gr) «Πολιτιστικές διαδροµές στα µεταλλευτικά τοπία της Kύθνου» Φυσικό τοπίο - βιοµηχανική κληρονοµιά - ιστορική µνήµη. Φοιτητές: Βελουδάκη Χριστιάννα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο Λύκειο Καισαριανής ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ: Κείμενα Προβληματισμού

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο Λύκειο Καισαριανής ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ: Κείμενα Προβληματισμού Τι θα πρέπει να λάβει υπόψη του ο νέος, πριν τελικά επιλέξει το επάγγελμα που θα ασκήσει Το επάγγελμα, είτε είναι λειτούργημα είτε όχι, έχει ζωτική σημασία για τον άνθρωπο. Συντελεί στην προσωπική του

Διαβάστε περισσότερα

Φυλακές-εγκλει σµ ός Για την κοινή γνώµη και την µέση αντίληψη έννοιες όπως ο εγκλεισµός, η φυλάκιση και η τιµωρία ως στέρηση ελευθερίας είναι κάτι που είναι δεδοµένο και φαντάζει να έχει µια χρονική διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Ευρετήριο πινάκων. Ασκήσεις και υπομνήματα

Ευρετήριο πινάκων. Ασκήσεις και υπομνήματα Ευρετήριο πινάκων Ασκήσεις και υπομνήματα Ανάγνωση, για να ταυτιστεί και να προβάλει τα συναισθήματά του Ανακαλύψτε την προέλευση των πιστεύω σας Απαλή μουσική ως φάρμακο για τις εντάσεις και την απογοήτευση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άρθρο 1ο Πεδίο εφαρµογής

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άρθρο 1ο Πεδίο εφαρµογής ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άρθρο 1ο Πεδίο εφαρµογής Στις διατάξεις αυτής της ΣΣΕ υπάγεται το πάσης φύσεως προσωπικό των Πρακτορειακών Επιχειρήσεων της χώρας µας που είναι µέλη της ΝΕ ήτοι: των εργαζοµένων

Διαβάστε περισσότερα

5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική

5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική Στρατηγική Διοίκηση και Διαχείριση της Απόδοσης 5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Έως τώρα έχουμε μιλήσει Κεφάλαιο 2: Σημαντική επιρροή του περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο Επαναληπτικό διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα. Ενδεικτικές απαντήσεις. Περιθωριοποίηση μαθητών από μαθητές!

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο Επαναληπτικό διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα. Ενδεικτικές απαντήσεις. Περιθωριοποίηση μαθητών από μαθητές! «Φιλολογικό» Φροντιστήριο Επαναληπτικό διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Ενδεικτικές απαντήσεις Περιθωριοποίηση μαθητών από μαθητές! Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου που σας δίνεται (λέξεις 100-120).

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ - ΟΧΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ

ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ - ΟΧΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ 3,4,5 Απριλίου 1998 ιαρκές Συνεδρίου του Συνασπισµού για τη Συνθήκη του Αµστερνταµ ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ - ΟΧΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ Εισηγητής: Παναγιώτης Λαφαζάνης Α. ΟΙ ΝΕΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΑΙΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΑΙΟΥ Επιθ. Κοιγ. Ερευνών, 103, Γ' 2000, 170-174 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΑΙΟΥ από τον Θεόδωρο Π. Οικονόμου Ζήσης Παπαδημητρίου, 2000, Ο ευρωπαϊκός ρατσισμός. Εισαγωγή στο φυλετικό μίσος: Ιστορική, κοινωνιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844. Εξώφυλλο του Συντάγµατος του 1844 (Βιβλιοθήκη Βουλής των

ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844. Εξώφυλλο του Συντάγµατος του 1844 (Βιβλιοθήκη Βουλής των ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844 Το Σύνταγµα του 1844 αποτελείται από 107 άρθρα, κατανεµηµένα στα εξής δώδεκα µέρη: Περί Θρησκείας, Περί του δηµοσίου δικαίου των Ελλήνων, Περί συντάξεως της πολιτείας, Περί του Βασιλέως,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ, 3-4. Α. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου ή ελεύθερης ανάπτυξης

ΙΙ, 3-4. Α. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου ή ελεύθερης ανάπτυξης ΙΙ, 3-4 1. Παραδείγµατα ερµηνευτικών ερωτήσεων Α. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου ή ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι σήµαινε για τους Αθηναίους η αναγγελία της συντριβής της ναυτικής τους δύναµης στους Αιγός Ποταµούς;

Διαβάστε περισσότερα

Φάλουν Ντάφα ιαλέξεις πάνω στον Νόµο του Φο. 1997 ιαλέξεις στις Ηνωµένες Πολιτείες

Φάλουν Ντάφα ιαλέξεις πάνω στον Νόµο του Φο. 1997 ιαλέξεις στις Ηνωµένες Πολιτείες 1 Φάλουν Ντάφα ιαλέξεις πάνω στον Νόµο του Φο 1997 ιαλέξεις στις Ηνωµένες Πολιτείες Λι Χονγκτζί Ελληνική µετάφραση από τα Αγγλικά Ιανουάριος 2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ιδάσκοντας τον Φα στη Νέα Υόρκη... 1 ιδάσκοντας

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 30/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση θα εφαρμοστεί με τα παρακάτω Εργαλεία

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση θα εφαρμοστεί με τα παρακάτω Εργαλεία ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κρίση υπερχρέωσης και οι πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής ανέδειξαν τις διαρθρωτικές αδυναμίες της περιφερειακής οικονομίας και προκάλεσαν επιπτώσεις σε σχέση με την οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Ενηµερωτικό σηµείωµα για το πρόβληµα της παράνοµης υλοτοµίας και ειδικά αυτό της καυσοξύλευσης

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Ενηµερωτικό σηµείωµα για το πρόβληµα της παράνοµης υλοτοµίας και ειδικά αυτό της καυσοξύλευσης 1 Ιωάννης Κέκερης ασοπόνος Επίτιµος Πρόεδρος Ένωσης ασοπόνων Μακεδονίας Θράκης Μέλος.Σ. Πανελλήνιας Ένωσης ασοπόνων και ιαχειριστών Φυσικού Περιβάλλοντος ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: Αρναία 16/12/2012 Κα Πρόεδρο Ειδικής

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Εκδήλωσης. I. Ποια είναι η σχέση της έννοιας της λογοδοσίας µε την Ανοιχτή Κοινωνία;

Περίληψη Εκδήλωσης. I. Ποια είναι η σχέση της έννοιας της λογοδοσίας µε την Ανοιχτή Κοινωνία; Περίληψη Εκδήλωσης Οι θεσµικές προϋποθέσεις της λογοδοσίας Γ. ΑΡΧΟΝΤΑΣ I. Ποια είναι η σχέση της έννοιας της λογοδοσίας µε την Ανοιχτή Κοινωνία; Κατά τον Πόππερ το βασικό γνώρισµα της Ανοιχτής Κοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Επαρχιακός Γραμματέας Λ/κας-Αμ/στου ΠΟΑ Αγροτικής

Επαρχιακός Γραμματέας Λ/κας-Αμ/στου ΠΟΑ Αγροτικής Πρόεδρος Αίγλη Παντελάκη Γενική Διευθύντρια Υπουργείου Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Αντιπρόεδρος Χάρης Ζαννετής Πρώτος Λειτουργός Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Μέλη Χρίστος Κουρτελλάρης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Μαρία Ιορδανίδου Λωξάντρα (απόσπασµα) Η µεγάλη πράσινη πήλινη σόµπα φλοκάριζε 1 µε δύναµη σαν µπήκαν στην τραπεζαρία. Μοσχοβολούσε η κάµαρα πεύκο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ. ΑΡΓΥΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Σχολής Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Ελεγκτικής Επιστήμης Εισηγητής :Λυγγίτσος Αλέξανδρος

ΤΕΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ. ΑΡΓΥΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Σχολής Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Ελεγκτικής Επιστήμης Εισηγητής :Λυγγίτσος Αλέξανδρος ΤΕΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΑΡΓΥΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Σχολής Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Ελεγκτικής Επιστήμης Εισηγητής :Λυγγίτσος Αλέξανδρος «Φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων στην Ελλάδα» ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 175 παράγραφος 1, την πρόταση της Επιτροπής ( 1 ),

Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 175 παράγραφος 1, την πρόταση της Επιτροπής ( 1 ), L 197/30 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 21.7.2001 Ο ΗΓΙΑ 2001/42/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 27ης Ιουνίου 2001 σχετικά µε την εκτίµηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Oδηγία 94/33/ΕΚ του Συµβουλίου της 22ας Ιουνίου 1994 για την προστασία των νέων κατά την εργασία

Oδηγία 94/33/ΕΚ του Συµβουλίου της 22ας Ιουνίου 1994 για την προστασία των νέων κατά την εργασία Oδηγία 94/33/ΕΚ του Συµβουλίου της 22ας Ιουνίου 1994 για την προστασία των νέων κατά την εργασία ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ)

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ) ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΕΡΩΤΗΣΗ Με τον όρο δικαίωµα εκφράζεται η εξουσία που παρέχεται από το σύστηµα δικαίου. Ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Κληρονομικού Δικαίου

Σημειώσεις Κληρονομικού Δικαίου Σημειώσεις Κληρονομικού Δικαίου ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Κληρονομικό Δίκαιο -> ρυθμίζει τις έννομες σχέσεις του ατόμου μετά το θάνατό του και ιδίως στην τύχη της περιουσίας του. Καταλαμβάνει το πέμπτο βιβλίο του ΑΚ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή: ακαδηµαϊκά αδικήµατα και κυρώσεις

Εισαγωγή: ακαδηµαϊκά αδικήµατα και κυρώσεις Εισαγωγή: ακαδηµαϊκά αδικήµατα και κυρώσεις Σύµφωνα µε τον εσωτερικό κανονισµό του Πανεπιστηµίου Κρήτης κυρίαρχα δικαιώµατα των φοιτητών είναι το δικαίωµα στη µάθηση και η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙΤΕ: ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΡΓΟ ΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩN ΕΠΙΣΕΙΡΗΣΕΩΝ ΝΑΥΠΗΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ ΠΛΟΙΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑ.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙΤΕ: ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΡΓΟ ΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩN ΕΠΙΣΕΙΡΗΣΕΩΝ ΝΑΥΠΗΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ ΠΛΟΙΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑ. Πειραιάς, 6-12-2010 Αρ. πρωτ. 225 ΟΝΟΜΑ: ΜΕΤΑΞΑΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΚΑΝΑΚΑΚΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙΤΕ: ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΡΓΟ ΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩN ΕΠΙΣΕΙΡΗΣΕΩΝ ΝΑΥΠΗΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ ΠΛΟΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΛΑΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΛΑΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΛΑΝΑΣ ΟΚΙΜΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟ 1 2 Το θέµα µας είναι ο Αναρχισµός. Τι είναι ο Αναρχισµός; Μια διδασκαλία για την πολιτική. Σαν πολιτική διδασκαλία διαθέτει απόψεις για το πολιτικό πρόβληµα, για

Διαβάστε περισσότερα

Γ. ΙΩΑΝΝΟΥ, «ΣΤΟΥ ΚΕΜΑΛ ΤΟ ΣΠΙΤΙ»

Γ. ΙΩΑΝΝΟΥ, «ΣΤΟΥ ΚΕΜΑΛ ΤΟ ΣΠΙΤΙ» ΗΜΕΡΙΔΑ «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ» (Θεσσαλονίκη, 16-12-2009) Γ. ΙΩΑΝΝΟΥ, «ΣΤΟΥ ΚΕΜΑΛ ΤΟ ΣΠΙΤΙ» Μια διδακτική προσέγγιση Aθανάσιος Κουτσογιάννης Φιλόλογος 3 ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΤΕΥΧΟΣ 21 ΜΑΪΟΣ 2006 I. ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΤΕΥΧΟΣ 21 ΜΑΪΟΣ 2006 I. ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24 105 64 Αθήνα Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax. 331 2033 Email: itep@otenet.gr Αθήνα, 10 Μαΐου 2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΤΕΥΧΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΡΗΞΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ, ΩΡΙΚΟΣ, 1999

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΡΗΞΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ, ΩΡΙΚΟΣ, 1999 ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΡΗΞΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ, ΩΡΙΚΟΣ, 1999 1 1. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ Το αντικείµενο αυτής της µελέτης 1 κσι η µεθοδολογική θεµελίωση. Ξεκινάµε από την παρακάτω υπόθεση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις ΙΙΙ Brno 12-03-08

Ασκήσεις ΙΙΙ Brno 12-03-08 Ασκήσεις ΙΙΙ Brno 12-03-08 «Πασχαλινά αυγά» Λεξιλόγιο η ιδιότητα: το χαρακτηριστικό, το γνώρισµα (σ) Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων ποικίλουν. (π) η προσέλκυση: το πλησίασµα, η προσέγγιση (σ) η προσέλκυση-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται ως αιώνας των µεγαλύτερων και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΧΩΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ 20 Ο ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ

ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΧΩΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ 20 Ο ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2005 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΧΩΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ 20 Ο ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ Α. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ ΤΟΥ ΤΟΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟ ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ Καθηγητή Ε.Μ.Π., Σχολή Αρχιτεκτόνων ΔΗΜΗΤΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟ ΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ: ΦΟΥΣΚΑΡΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

/νση: ΧΑΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Μ. Αλεξάνδρου 49, 66100, ράµα Τηλ&φαξ: +2521021972, κιν.: + 6973585563 www.akademia.gr, e-mail: info@akademia.

/νση: ΧΑΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Μ. Αλεξάνδρου 49, 66100, ράµα Τηλ&φαξ: +2521021972, κιν.: + 6973585563 www.akademia.gr, e-mail: info@akademia. ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (Οδηγίες) Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ (25 µονάδες) ιαβάζουµε µια φορά προσεκτικά το κείµενο, κατανοούµε το περιεχόµενό του κι επισηµαίνουµε το θεµατικό του κέντρο. ουλεύουµε ανά παράγραφο. Υπογραµµίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο «ΕΠΙΛΟΓΗ» Ιατροπούλου 3 & Χρ. Παγώνη - Καλαμάτα τηλ.: 27210-95352 & 96390

Φροντιστήριο «ΕΠΙΛΟΓΗ» Ιατροπούλου 3 & Χρ. Παγώνη - Καλαμάτα τηλ.: 27210-95352 & 96390 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 11 ΙΟΥΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε φορά λοιπόν που συναθροίζονταν,

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ

Α. ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ Α. ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ Κεφάλαιο Ευρώ.. (όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή αναφέρεται μόνο για φορολογικούς λόγους) Στ.. (τόπος υπογραφής), σήμερα. (ημερομηνία υπογραφής) οι εδώ συμβαλλόμενοι:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1: ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΦΙΛΕ 1.1. Ύψος του φιλέ Κεφάλαιο 2: ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ 2.1. Παίκτης µε τεχνητό πόδι

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Σημειώσεις με θέμα «Πιστωτικοί Τίτλοι» Πιστωτικοί τίτλοι καλούνται τα έγγραφα εκείνα με τα οποία αποδεικνύεται τόσο η ύπαρξη της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΙΟΥΝΙΟΥ 2007

ΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΙΟΥΝΙΟΥ 2007 ΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΙΟΥΝΙΟΥ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κατά τη συνεδρίαση της 6ης Ιουνίου 2007, το ιοικητικό Συµβούλιο της αποφάσισε να αυξήσει το ελάχιστο επιτόκιο προσφοράς για τις πράξεις κύριας αναχρηµατοδότησης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οδικός Χάρτης για την Ελλάδα της δημιουργίας

Ο Οδικός Χάρτης για την Ελλάδα της δημιουργίας Ο Οδικός Χάρτης για την Ελλάδα της δημιουργίας Από την κρίση και τα ελλείμματα στην ανάπτυξη και την κοινωνική δικαιοσύνη ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. Αντιμέτωποι με την κρίση: τα πρώτα βήματα για τη σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1420-1820

ΠΡΟΣΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1420-1820 ΠΡΟΣΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1420-1820 Διαταράξεις της µνήµης στην Ακρόπολη Στην Ακρόπολη των Αθηνών, την άνοιξη του 1936, ο Ζίγκµουντ Φρόυντ διαπίστωνε έκπληκτος ότι η πόλη πράγµατι υπήρχε και ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ «Μικρή μικρή νοικοκυρά - Μεγάλη πίτα κάνει.» Άνοιξη! Την υποδέχονται τα πρώτα φτερουγίσματα των χελιδονιών, τα καταπράσινα λιβάδια, τα ολάνθιστα

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακμή του εργατικού κινήματος είναι μια διαδικασία που έχει ήδη διαρκέσει. πολλά χρόνια, τώρα ζούμε τα επεισόδια του τέλους της.

Η παρακμή του εργατικού κινήματος είναι μια διαδικασία που έχει ήδη διαρκέσει. πολλά χρόνια, τώρα ζούμε τα επεισόδια του τέλους της. Η παρακμή του εργατικού κινήματος είναι μια διαδικασία που έχει ήδη διαρκέσει πολλά χρόνια, τώρα ζούμε τα επεισόδια του τέλους της. 1 / 7 Αυτή η διαδικασία, φυσικά, δεν ήταν μια ευθεία πορεία από την ακμή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ www.ekpedefsi.gr info@ekpedefsi.gr ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΟΥΛΑ ΚΑΡΑΡΓΥΡΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Πρόταση για μια Προοδευτική Διέξοδο Από την Κρίση

Πολιτική Πρόταση για μια Προοδευτική Διέξοδο Από την Κρίση Πολιτική Πρόταση για μια Προοδευτική Διέξοδο Από την Κρίση ΑΘΗΝΑ, 09/04/12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η χώρα διανύει την κρισιμότερη περίοδο μετά τη μεταπολίτευση. Δεν πρέπει να ζήσει σε καθεστώς χρεοκρατίας, ούτε όμως

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί συνδυασμό μεθόδων για την ανάπτυξη της έβδομης παραγράφου.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί συνδυασμό μεθόδων για την ανάπτυξη της έβδομης παραγράφου. Α.1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στο κείμενο αυτό ο συγγραφέας παρουσιάζει την αξία των αρχαίων ελληνικών μνημείων και την αναγκαιότητα ανάδειξής τους. Αρχικά συσχετίζει τα μνημεία αυτά με τη δημοκρατία και τη συμμετοχή στα

Διαβάστε περισσότερα

ιδάσκοντας Ιστορία στο Γυμνάσιο

ιδάσκοντας Ιστορία στο Γυμνάσιο ιδάσκοντας Ιστορία στο Γυμνάσιο Προτάσεις για την αξιοποίηση του διδακτικού υλικού Έφη Αβδελά Φωτεινή Ασημακοπούλου Τριαντάφυλλος Πετρίδης Θεοδώρα Ρόμπου Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων 2005-2007

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΩ ΥΠΕΡ Η ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ ΤΖΑΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΞΥΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΉ ΘΕΡΜΑΝΣΗ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΩ ΥΠΕΡ Η ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ ΤΖΑΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΞΥΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΉ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΩ ΥΠΕΡ Η ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ ΤΖΑΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΞΥΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΉ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ 1.Καύση απόδοση καυσίμων υλών (Χημεία) 2.Ενέργεια (Φυσική) 3.Ασθένειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ Του Βασίλη Γούναρη 19 1. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΗΤΤΑΣ ΤΟΥ 1897 21 η ηττα και η συνθηκολογηση οι συνεπειες της ηττας εξελιξεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 26/5/2010

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 26/5/2010 ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 26/5/2010 Α1. Η αρετή αναφέρεται στα «πάθη» και στις «πράξεις», στα οποία η υπερβολή αποτελεί λάθος και ψέγεται, το ίδιο και η έλλειψη, ενώ το μέσον επαινείται και είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 2005

Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 2005 Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 25 Για τους /τις εκπαιδευτικούς που υπέβαλαν αίτηση υποψηφιότητας για τη θέση Σχολικού Συμβούλου υπάρχουν μας διατέθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΠΘ, για τα έτη

Διαβάστε περισσότερα

Διπλωματική Εργασία. Έρευνα:

Διπλωματική Εργασία. Έρευνα: Διπλωματική Εργασία Έρευνα: Συστήματα επιλογής προσωπικού σε εταιρείες τεχνολογικά αναπτυγμένες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι 21 όροι του Λένιν

Οι 21 όροι του Λένιν Οι 21 όροι του Λένιν 1. Όλη η προπαγάνδα και η αναταραχή, πρέπει να φέρουν έναν πραγματικά κομμουνιστικό χαρακτήρα και σύμφωνα με το πρόγραμμα και τις αποφάσεις της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Όλα τα όργανα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Κ Θ Ε Σ Η. του Διοικητικού Συμβουλίου της Ανωνύμου Εταιρίας με την επωνυμία. «Unibios Ανώνυμος Εταιρία Συμμετοχών»

Ε Κ Θ Ε Σ Η. του Διοικητικού Συμβουλίου της Ανωνύμου Εταιρίας με την επωνυμία. «Unibios Ανώνυμος Εταιρία Συμμετοχών» Ε Κ Θ Ε Σ Η του Διοικητικού Συμβουλίου της Ανωνύμου Εταιρίας με την επωνυμία «Unibios Ανώνυμος Εταιρία Συμμετοχών» για την έκδοση Μετατρέψιμου Ομολογιακού Δανείου βάσει του άρθρου 4.1.4.1.2 του Κανονισμού

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές για τη λειτουργία μιας πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης

Βασικές αρχές για τη λειτουργία μιας πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Βασικές αρχές για τη λειτουργία μιας πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Κατερίνα Συνέλλη και Λίλα Χαρμπίλα Πανεπιστήμιο Πατρών, Κεντρική Βιβλιοθήκη Το κείμενο που ακολουθεί, παρόλο που ο τίτλος του εμπεριέχει

Διαβάστε περισσότερα

Οι μαθητές της ομάδας λογοτεχνίας της βιβλιοθήκης ασχολήθηκαν με το έργο πέντε γυναικών συγγραφέων: Ζωρζ Σαρή, Λότη Πέτροβιτς- Ανδρουτσοπούλου,

Οι μαθητές της ομάδας λογοτεχνίας της βιβλιοθήκης ασχολήθηκαν με το έργο πέντε γυναικών συγγραφέων: Ζωρζ Σαρή, Λότη Πέτροβιτς- Ανδρουτσοπούλου, ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 1ΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2006-2007 Οι μαθητές της ομάδας λογοτεχνίας της βιβλιοθήκης ασχολήθηκαν με το έργο πέντε γυναικών συγγραφέων: Ζωρζ Σαρή, Λότη Πέτροβιτς- Ανδρουτσοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ: 2007-2008 ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΝΘΕΣΗ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ÁÍÉÁ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ÁÍÉÁ ΘΕΜΑ Α1. ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ α. «Φεντερασιόν»: σελίδα 46: «Η κατάσταση αυτή ιδεολογίας στη χώρα.» β. «Πεδινοί»: σελίδα 77: «Οι πεδινοί είχαν και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015 ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ολυμπία Καμινιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από το Πρακτικό της 03ης Τακτικής Συνεδρίασης του ηµοτικού Συµβουλίου Σκοπέλου

Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από το Πρακτικό της 03ης Τακτικής Συνεδρίασης του ηµοτικού Συµβουλίου Σκοπέλου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΗΜΟΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ Πληροφορίες: Σπυριδούλα Καρβέλη Τηλέφωνο: 2424350103 E-mail: dstech@otenet.gr ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ ΑΡΙΘΜ. ΑΠΟΦ: 31 /2013 Α.Π. 1181 Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από

Διαβάστε περισσότερα

Τοποθέτηση Δημάρχου Γ. Πατούλη. για τεχνικό πρόγραμμα 2010

Τοποθέτηση Δημάρχου Γ. Πατούλη. για τεχνικό πρόγραμμα 2010 Τοποθέτηση Δημάρχου Γ. Πατούλη για τεχνικό πρόγραμμα 2010 Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι Η διοίκηση του Δήμου φέρνει σήμερα προς ψήφιση στο Δημοτικό Συμβούλιο το τεχνικό πρόγραμμα του Δήμου Αμαρουσίου για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την έννοια της ανθρωπιάς ως συμμετοχής στα προβλήματα των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 28 / 5 / 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φιλολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φιλολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Φιλολόγων της Ώθησης 1 Τετάρτη, 28 Μα ου 2014 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟ Η «ανθρωπιά» είναι μια λέξη του καιρού μας, ένας όρος κοινόχρηστος, ένα νόμισμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος 2008. «Στους Διαλεχτούς ήδη ή µέλλοντες γονείς των επί γης Αγγέλων» «Ο Παραµυθένιος µας..»

Ιανουάριος 2008. «Στους Διαλεχτούς ήδη ή µέλλοντες γονείς των επί γης Αγγέλων» «Ο Παραµυθένιος µας..» Ιανουάριος 2008 «Στους Διαλεχτούς ήδη ή µέλλοντες γονείς των επί γης Αγγέλων» Θ.Ν. «Ο Παραµυθένιος µας..» Η προετοιµασία Η µεγάλη µέρα για τον υπέρηχο β επιπέδου, µε τον οποίο θα ελέγχαµε την υγεία του

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Με την υπαγωγή του τομέα και της πολιτικής για την Έρευνα και την Τεχνολογία στο Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων (ΥΠΔΒΜΘ), το Υπουργείο ανέλαβε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ. ΝΟΜΟΣ. Δηµόσιες υπεραστικές οδικές µεταφορές επιβατών. Κεφ. Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ. Άρθρο 1 Σκοπός πεδίο εφαρµογής

ΣΧΕΔΙΟ. ΝΟΜΟΣ. Δηµόσιες υπεραστικές οδικές µεταφορές επιβατών. Κεφ. Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ. Άρθρο 1 Σκοπός πεδίο εφαρµογής ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΣ. Δηµόσιες υπεραστικές οδικές µεταφορές επιβατών Κεφ. Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1 Σκοπός πεδίο εφαρµογής 1. Σκοπός του παρόντος νόµου είναι : α) η εξασφάλιση της συνεχούς προσφοράς δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (1912-1913) στα ελληνικά διδακτικά εγχειρίδια Ιστορίας (δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης) της περιόδου 1950-1974.

Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (1912-1913) στα ελληνικά διδακτικά εγχειρίδια Ιστορίας (δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης) της περιόδου 1950-1974. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (1912-1913) στα ελληνικά διδακτικά εγχειρίδια Ιστορίας (δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης) της περιόδου 1950-1974 Κλεονίκη Δρούγκα Το σχολικό βιβλίο συνιστά έναν τρόπο µετάδοσης γνώσης,

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Χάκκας. Το Ψαράκι της γυάλας

Μάριος Χάκκας. Το Ψαράκι της γυάλας Μάριος Χάκκας Το Ψαράκι της γυάλας 1. Γραμματολογικά: Το διήγημα Το ψαράκι της γυάλας πρωτοδημοσιεύτηκε το 1971 μαζί με άλλα δύο διηγήματα, Ένα κορίτσι και ο Γιάννης το θεριό μυρμήγκι, στο συλλογικό τόμο

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 2 -Καταχώρηση και τήρηση στοιχείων σε ηλεκτρονική µορφή

Άρθρο 2 -Καταχώρηση και τήρηση στοιχείων σε ηλεκτρονική µορφή Π.Δ. 114/05 (ΦΕΚ 165 Α / 30-6-2005) : Yποχρεωτική ανασύσταση φακέλου, ο οποίος έχει απολεσθεί από υπαιτιότητα της υπηρεσίας. Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Έχοντας υπόψη: 1. Τις διατάξεις της παραγράφου

Διαβάστε περισσότερα

«Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς

«Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς «Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς Το «Ειρήνη» αποτελεί ένα εκπαιδευτικό υλικό απευθυνόμενο σε παιδιά ηλικίας 5 έως 8 ετών. Περιλαμβάνει: Μια ταινία κινουμένων σχεδίων (διάρκειας 7 λεπτών) Σημειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η γενοκτονία των Ποντίων 1 (11)

Η γενοκτονία των Ποντίων 1 (11) Η γενοκτονία των Ποντίων 1 (11) H γη των µύθων Στα παράλια της άξενης θάλασσας που εκτείνεται πέρα από τα στενά του Βοσπόρου, Έλληνες πριν από σχεδόν 3.000 χρόνια έχτισαν φιλόξενες πολιτείεςκιβωτούς του

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ 3263/2004 (ΦΕΚ 179 Α ) Μειοδοτικό σύστηµα ανάθεσης των δηµοσίων έργων και άλλες διατάξεις

ΝΟΜΟΣ 3263/2004 (ΦΕΚ 179 Α ) Μειοδοτικό σύστηµα ανάθεσης των δηµοσίων έργων και άλλες διατάξεις ΝΟΜΟΣ 3263/2004 (ΦΕΚ 179 Α ) Μειοδοτικό σύστηµα ανάθεσης των δηµοσίων έργων και άλλες διατάξεις ΑΡΘΡΟ 1 Ανάδειξη αναδόχου εκτέλεσης των έργων 1. Η ανάθεση της κατασκευής των δηµοσίων έργων γίνεται υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ο αναλφαβητισμός ως σύγχρονο πρόβλημα

Ο αναλφαβητισμός ως σύγχρονο πρόβλημα ΚΕΙΜΕΝΟ 1 ο Ο αναλφαβητισμός ως σύγχρονο πρόβλημα 1 Ο σύγχρονος πολιτισμός, παρ όλη τη διάδοση της εικόνας ως μέσου έκφρασης και πληροφόρησης, παραμένει γραπτός πολιτισμός. Ιδιαίτερα οι νέες τεχνολογίες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΙΙΙ Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας

ΧΙΙΙ Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας ΧΙΙΙ Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας Στο Προτεινόμενο Σχέδιο Αξιολόγησης ο ρόλος της Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Ε.Ε.Υ) είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Οι αρμοδιότητες της Ε.Ε.Υ έχουν αναβαθμιστεί ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Αγώνες θα διεξαχθούν τόσο στο Σύγχρονο Θέατρο όσο και στο Αρχαίο

Οι Αγώνες θα διεξαχθούν τόσο στο Σύγχρονο Θέατρο όσο και στο Αρχαίο ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υ.Π.Π 24.09.1.8 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ιευθυντές/τριες Σχολείων Μέσης, Τεχνικής ηµόσιας και Ιδιωτικής Εκπαίδευσης 23 Σεπτεµβρίου 2013 Θέµα: Προκήρυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Α. Να αποδώσετε την περίληψη του κειμένου (100-120 λέξεις)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Α. Να αποδώσετε την περίληψη του κειμένου (100-120 λέξεις) 16/01/2011 Γ ΕΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α. Να αποδώσετε την περίληψη του κειμένου (100-120 λέξεις) Επιχειρηματολογία με την οποία καταβάλλεται προσπάθεια να αντικρουστούν εισηγήσεις

Διαβάστε περισσότερα