To κοινωνικό κεθάλαιο ως ζημανηικός παράγονηας ανηιμεηώπιζης ηων επιδράζεων ηης οικονομικής κρίζης ζε ηοπικό και περιθερειακό επίπεδο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "To κοινωνικό κεθάλαιο ως ζημανηικός παράγονηας ανηιμεηώπιζης ηων επιδράζεων ηης οικονομικής κρίζης ζε ηοπικό και περιθερειακό επίπεδο"

Transcript

1 To κοινωνικό κεθάλαιο ως ζημανηικός παράγονηας ανηιμεηώπιζης ηων επιδράζεων ηης οικονομικής κρίζης ζε ηοπικό και περιθερειακό επίπεδο ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΚΑΡΑΜΕΣΟΤ Διδάκτωρ, Τμήμα Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο ΚΩΝΣΑΝΣΙΝΟ ΑΠΟΣΟΛΟΠΟΤΛΟ Καθηγητής, Τμήμα Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Περίληψη Αντικείμενο της παρούσας εισήγησης αποτελεί η ανάδειξη της σπουδαιότητας του κοινωνικού κεφαλαίου ως σημαντικού παράγοντα αντιμετώπισης των επιδράσεων (οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα) της οικονομικής κρίσης, σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, και προώθησης της ανάπτυξης. Η σχέση κοινωνικού κεφαλαίου και οικονομικής ανάπτυξης αποτελεί μια αμφίδρομη και αμφιλεγόμενη σχέση. Η μελέτη αυτής της σχέσης θα αποτελέσει και το ερευνητικό ερώτημα σύμφωνα με το οποίο το κοινωνικό κεφάλαιο, ως παράγοντας ολοκληρωμένης κοινωνικό-οικονομικής ανάπτυξης, μπορεί να συμβάλει στην ερμηνεία των διαφοροποιημένων οικονομικών επιδόσεων και της κοινωνικο-οικονομικής εξέλιξης ενός τόπου και μιας περιφέρειας. Συνεπώς, περιοχές και περιφέρειες που διαθέτουν υψηλό απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου, τόσο άτυπου όσο και τυπικού, αποδεικνύονται λιγότερο ευάλωτες και παρουσιάζουν μεγαλύτερες δυνατότητες, προκειμένου να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα τις ασκούμενες, από την οικονομική κρίση, πιέσεις και να επιτύχουν υψηλά επίπεδα ευημερίας και αλληλεγγύης, σε σύγκριση με περιοχές και περιφέρειες που διαθέτουν χαμηλό δείκτη εμπιστοσύνης και αδύναμη κοινωνία πολιτών. Αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερο ενδιαφέρον η διερεύνηση και η ταυτοποίηση του αποθέματος του κοινωνικού κεφαλαίου στο σύνολο των περιφερειών του ελλαδικού χώρου. Ταυτοποιώντας και αναλύοντας τα ποιοτικά χαρακτηριστικά βασικών διαστάσεων του κοινωνικού κεφαλαίου, οι οποίες αποτελούν ταυτόχρονα σημαντικούς παράγοντες αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, είναι δυνατή η κατανόηση των περιφερειακών διαστάσεων της οικονομικής κρίσης που βιώνει η χώρα. Η ολοκλήρωση των στρατηγικών ενίσχυσης του κοινωνικού κεφαλαίου, εντός των στρατηγικών εξόδου από την οικονομική κρίση, θα αποτελούσε μία σημαντική ποιοτική αλλαγή και θα σήμαινε πολλά τόσο για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης όσο και για την προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης και της συνοχής μεταξύ των περιφερειών του ελλαδικού χώρου. Λέξεις-κλειδιά Κοινωνικό κεφάλαιο, οικονομική κρίση, πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης, περιφερειακή ανάπτυξη, τοπική ανάπτυξη 1

2 1. Εισαγωγή Σήμερα η οικονομία της χώρα μας βιώνει μία από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες της ιστορίας της. Η ύφεση που υφίσταται έχει άμεσες και δυσάρεστες επιπτώσεις στη ζωή των ελλήνων πολιτών πλήττοντας κυρίως τους οικονομικά ασθενέστερους. Η μείωση των ήδη περιορισμένων κοινωνικών δαπανών δημιουργεί συναισθήματα ανασφάλειας και αβεβαιότητας, στο μέσο έλληνα πολίτη, αναφορικά με την προοπτικής της ζωής του και τη δυνατότητα του να ανταποκριθεί στον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης. Περισσότερο από ποτέ άλλοτε είναι ιδιαίτερα σημαντική η επιλογή αναπτυξιακών πολιτικών, οι οποίες θα στηρίζονται στη φιλοσοφία της Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Περιοχής, αποκαλούμενη ως Integrated Area Development (IAD). Η λογική της νέας αυτής πολιτικής Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Περιοχής βασίζεται στην αναθεώρηση των εναλλακτικών αναπτυξιακών προσεγγίσεων και στην ολοκλήρωση των νέων εναλλακτικών στρατηγικών εντός του πλαισίου της IAD, όπου παράγοντες, όπως η κοινωνική καινοτομία (Social Innovation) και το κοινωνικό κεφάλαιο (Social Capital), αποτελούν τις θεμελιώδεις αρχές του νέου μοντέλου ανάπτυξης. Αντικείμενο της παρούσας εισήγησης αποτελεί η θεωρητική προσέγγιση της σχέσης κοινωνικού κεφαλαίου και οικονομικής ανάπτυξης και η ανάδειξη του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει το κοινωνικό κεφάλαιο στην αντιμετώπιση της τρέχουσας οικονομικής κρίσης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η βασική υπόθεση εργασίας είναι πως «η δυνατότητα αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης σε ατομικό, τοπικό και περιφερειακό επίπεδο επηρεάζεται και καθορίζεται σημαντικά από τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του διαθέσιμου αποθέματος του κοινωνικού κεφαλαίου που διαθέτει ένα άτομο, ένας τόπος ή μία περιφέρεια». Η σχέση κοινωνικού κεφαλαίου και οικονομικής κρίσης έχει ελάχιστα διερευνηθεί στη χώρα μας. Η μελέτη αυτής της σχέσης θα αποτελέσει και το ερευνητικό ερώτημα, σύμφωνα με το οποίο το κοινωνικό κεφάλαιο, μπορεί να συμβάλει στην ερμηνεία των διαφοροποιημένων επιδράσεων της οικονομικής κρίσης. Συνεπώς, άτομα, τόποι και περιφέρειες που διαθέτουν υψηλό απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου, παρουσιάζουν μεγαλύτερες πιθανότητες να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα και να επιβιώσουν σε περιόδους έντονων κρίσεων (οικονομικών, κοινωνικών κ.ά.) σε σχέση με περιοχές που διαθέτουν αδύναμο κοινωνικό κεφάλαιο. Από τη στιγμή, όμως, που γίνεται λόγος για την ύπαρξη μιας αμφίδρομης σχέσης μεταξύ του κοινωνικού κεφαλαίου και της δυνατότητας αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, είναι χρήσιμο επιπλέον να ελεγχθούν οι επιδράσεις της οικονομικής κρίσης στο κοινωνικό κεφάλαιο που ενσωματώνουν τα άτομα, τα νοικοκυριά και οι τόποι. Υπάρχει θετική ή αρνητική μεταξύ τους συσχέτιση; Τι τελικά συμβαίνει; Αποδεχόμενοι λοιπόν τον παραπάνω ισχυρισμό, αναφορικά με τη συσχέτιση κοινωνικού κεφαλαίου και τη δυνατότητα αντιμετώπισης και διεξόδου από την οικονομική κρίση, διερευνάται η επαλήθευση ή μη των παρακάτω επιμέρους υποθέσεων: Άτομα, νοικοκυριά και περιοχές που διαθέτουν υψηλό απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου παρουσιάζουν μεγαλύτερες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα την οικονομική κρίση, σε σύγκριση με τα άτομα, τα νοικοκυριά και τις περιοχές εκείνες που διαθέτουν ένα χαμηλό απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου. Άτομα, νοικοκυριά και περιοχές που αναδεικνύονται λιγότερο ευάλωτες απέναντι στην οικονομική κρίση διαθέτουν υψηλότερο απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου σε σχέση με τα άτομα, τα νοικοκυριά και τις περιοχές εκείνες που πλήττονται σοβαρότερα από την οικονομική κρίση 2

3 Προκειμένου να απαντηθούν αποτελεσματικά τα παραπάνω ερευνητικά ερωτήματα κρίνεται απαραίτητη η ποιοτική διάκριση των βασικών μορφών και διαστάσεων του κοινωνικού κεφαλαίου έτσι όπως αυτές απαντώνται σήμερα στον ελλαδικό χώρο και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία θα αντιμετωπίσει την τρέχουσα οικονομική κρίση. Θα την αντιμετωπίσει ως μια απειλή που θα οδηγήσει στην κατάρρευση του όποιου αποθέματος κοινωνικού κεφαλαίου είχε έως σήμερα ή θα την αντιμετωπίσει ως ευκαιρία, προκειμένου να οικοδομήσει το μέλλον της πάνω στις υπάρχουσες μορφές κοινωνικού κεφαλαίου στοχεύοντας επιπλέον στην περαιτέρω ενδυνάμωση αυτού. Η εργασία περιλαμβάνει τα εξής μέρη: αρχικά αναλύεται η σημασία και η ανάγκη για σχεδιασμό πολιτικών ολοκληρωμένης τοπικής ανάπτυξης (Integrated area development policies) υπό την πίεση της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Ακολουθεί η εννοιολογική προσέγγιση της έννοιας του κοινωνικού κεφαλαίου και παρουσιάζονται οι βασικές μορφές αυτού καθώς και η «φυσιογνωμία» του στον ελλαδικό χώρο. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται συνοπτικά βασικά στοιχεία της βιβλιογραφίας, αναφορικά με το ρόλο του κοινωνικού κεφαλαίου ως παράγοντα που καθορίζει τη δυνατότητα αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης και παρουσιάζονται τα αποτελέσματα σημαντικών εμπειρικών μελετών, αναφορικά με τη σχέση κοινωνικού κεφαλαίου και οικονομικής κρίσης. Στα συμπεράσματα της εργασίας γίνεται μια προσπάθεια διερεύνησης της προβληματικής της εργασίας και σύνδεσή της με θέματα τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης. 2. Οι Πολιτικές Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Περιοχής και ο ρόλος τους στην αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 έγινε αισθητή η ανάγκη αναθεώρησης της Αστικής Πολιτικής (New Urban Policy) που άρχισε να εφαρμόζεται στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1980 και είχε ως αποτέλεσμα τη διόγκωση των κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων, τόσο μεταξύ των αστικών γειτονιών όσο και στο εσωτερικό αυτών, απειλώντας την κοινωνική τους συνοχή. Η λογική της νέας αυτής πολιτικής Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Περιοχής, αποκαλούμενη ως Integrated Area Development (IAD), βασίζεται στην αναθεώρηση των εναλλακτικών αναπτυξιακών προσεγγίσεων και στην ολοκλήρωση των νέων εναλλακτικών στρατηγικών εντός του πλαισίου της IAD, όπου παράγοντες, όπως η κοινωνική καινοτομία (Social Innovation) και το κοινωνικό κεφάλαιο (Social Capital), αποτελούν τις θεμελιώδεις αρχές του νέου μοντέλου ανάπτυξης. Σκοπός αυτού του υποκεφαλαίου είναι η θεωρητική προσέγγιση του νέου αυτού μοντέλου ανάπτυξης, έτσι όπως πρωτοπαρουσιάστηκε από τον Friedman (1992), με τη μορφή των εναλλακτικών στρατηγικών ανάπτυξης, μέχρι τη σημερινή μορφή του ως ολοκληρωμένη ανάπτυξη μιας περιοχής (IAD) σύμφωνα με τον Moulaert (2000). Ο βαθμός παρουσίας των νέων «εναλλακτικών» στρατηγικών μπορούν να επηρεάσουν και να καθορίσουν την αναπτυξιακή διαδικασία και το αναπτυξιακό δυναμικό μιας περιοχής καθώς, επίσης, να ερμηνεύσουν τη διαφοροποίηση στις οικονομικές επιδόσεις τόσο μεταξύ ομοειδών αστικών περιοχών όσο και μεταξύ ομοειδών αγροτικών περιοχών. Παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον η δυνατότητα εφαρμογής των νέων εναλλακτικών αναπτυξιακών προσεγγίσεων, έτσι όπως αναπτύσσονται μέσα από τις προτάσεις της ολοκληρωμένης ανάπτυξης περιοχής (Integrated Area Development) και τη θεωρία του κοινωνικού κεφαλαίου (social capital) στις αγροτικές - ορεινές, κυρίως περιοχές του Ελλαδικού αγροτικού χώρου. Ιδιαίτερα σημαντική, επίσης, είναι και η μελέτη των πιέσεων που ασκούνται στον αγροτικό χώρο από τις αστικές περιοχές διαμορφώνοντας ένα σύνθετο αναπτυξιακό «σύμπλεγμα» κοινωνικο-οικονομικών αλληλεπιδράσεων και 3

4 αλληλεξαρτήσεων που επηρεάζει την αναπτυξιακή πορεία αμφοτέρων των περιοχών. Οι αστικo-αγροτικοί σύνδεσμοι εκτείνονται πια πέρα από τις ενιαίες μονόδρομες ανταλλαγές γεωργικών και εμπορικών προϊόντων του παρελθόντος και καταδεικνύουν έναν πιο σύνθετο και δυναμικό ιστό αλληλεξαρτήσεων, οι οποίες διαμορφώνουν τόσο την αναπτυξιακή πορεία των πόλεων όσο και των περιοχών της υπαίθρου. Αυτή η πολυπλοκότητα στις σχέσεις αστικών και αγροτικών περιοχών αποτελεί σημείο έντονου προβληματισμού σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό το έντονο και συνεχές ενδιαφέρον δικαιολογείται από τις «ορατές» και «αόρατες» ροές ανθρώπων, κεφαλαίου, αγαθών, πληροφοριών και τεχνολογίας μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών (Bengs and Schmidt, 2006). Η νέα αυτή αναπτυξιακή προσέγγιση στηρίζεται στην ιδέα πως η ανάπτυξη θα έπρεπε να ικανοποιεί τις βασικές ανάγκες των πιο περιθωριοποιημένων ομάδων του αστικού πληθυσμού στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η ανάγκη για στέγη, ιατρική φροντίδα και εκπαίδευση και τοπική δημοκρατική διακυβέρνηση. Ο παραγκωνισμός αυτών των περιθωριοποιημένων ομάδων αντανακλά τα «μελανά» σημεία και την άλλη όψη της ανάπτυξης ενός έθνους, μιας περιφέρειας, μιας πόλης ή μιας οποιασδήποτε κοινότητας ανθρώπων. Στην πραγματικότητα, οι συνθήκες διαβίωσης των πλέον περιθωριοποιημένων ομάδων του πληθυσμού μιας κοινότητας αποτελούν ένα σημαντικό κριτήριο εκτίμησης του κοινωνικού της χαρακτήρα. Παράλληλα, στη νέα αυτή αναπτυξιακή προσέγγιση ενσωματώνονται και ποιοτικά κριτήρια. Η μονοδιάστατη προσέγγιση της ανισότητας, η οποία περιορίζεται αποκλειστικά στα ελάχιστα επίπεδα κατανάλωσης, έτυχε σοβαρής αμφισβήτησης: η ευρύτερη εννοιολογική σύλληψη των αναγκών, των λειτουργιών και των ατομικών δικαιωμάτων θα πρέπει να επιφέρει την ανανέωση των δράσεων ενάντια στη φτώχεια (Friedman, 1992; Moulaert, 2000). Η ευρύτερη αυτή αντίληψη δεν περιορίζει σε καμιά περίπτωση τις δυνατότητες ανάπτυξης, αλλά βοηθάει ώστε οι δραστηριότητες αυτής να επικεντρωθούν στις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού και έρχεται σε αντιπαράθεση με την «ορθόδοξη» προσέγγιση ανάπτυξης. Στην πραγματικότητα, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης εννοιολογικής προσέγγισης των εργασιακών συνθηκών και των συνθηκών διαβίωσης, τα άτομα λαμβάνονται ως δυναμικοί «παράγοντες» που αναζητούν την αυτονομία και την αυτοδιάθεση στη ζωή τους. Πρώτη προτεραιότητα του νέου αναπτυξιακού μοντέλου αποτελεί η αμφισβήτηση της ανάγκης των ατόμων να υποτάσσονται σε όλους εκείνους τους περιορισμούς που επιτάσσει η λογική των παραδοσιακών μοντέλων ανάπτυξης. Αντ αυτού προσφέρονται νέες εναλλακτικές στρατηγικές, οι οποίες ανατρέπουν αυτού του είδους τους περιορισμούς. Σύμφωνα με τον Friedman (1992), η «αφύπνιση» των πολιτών αποτελεί βασική παράμετρο ενδυνάμωσης (empowerment) μιας κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε μονάδα νοικοκυριού θα μπορούσε να διαδραματίσει έναν ενεργό και αποτελεσματικό ρόλο εγκαταλέιποντας το ρόλο του παθητικού καταναλωτή. Ο ενεργός αυτός ρόλος μπορεί να διασφαλιστεί μέσα από την ενεργό δράση και τον επαναπροσδιορισμό της ικανότητας των ατόμων να ανταποκρίνονται στις βασικές τους ανάγκες. Οι μέχρι πρότινος αποκλεισμένες ομάδες του πληθυσμού μετασχηματίζονται σε στυλοβάτες και βασικούς παράγοντες στην υποστήριξη και επίλυση των προβλημάτων τους. Αυτή η διάσταση εναρμονίζεται πλήρως με το βασικό στόχο της ενδυνάμωσης σε τοπικό επίπεδο: συμμετοχή κάθε ατόμου και αυτοδιάθεση (self-determination) διαμέσου εναλλακτικών αναπτυξιακών διαδικασιών. Η εναλλακτική ανάπτυξη στηρίζεται στην ικανοποίηση των βασικών αναγκών, στην οικονομική και κοινωνική κινητοποίηση, καθώς 4

5 και στην κινητοποίηση του πολιτικού δυναμικού, ευνοώντας τη θεμελίωση αποτελεσματικών θεσμών. Η ύπαρξη φυσικών δεσμών και διασυνδέσεων μεταξύ αυτών των διαστάσεων έχει επισημανθεί από πολλούς ερευνητές. Πρωτίστως, οι βασικές ανάγκες εμπεριέχουν έναν, εξ ορισμού, κοινωνικό χαρακτήρα: όχι μόνον η ανάγκη για ένα σταθερό ελάχιστο εισόδημα, υλικά αγαθά και «καταφύγιο», αλλά επίσης και η ανάγκη για έκφραση, δημιουργικότητα, ψυχαγωγία και αυτοδιάθεση και συνεπώς, η ανάγκη για μια πολυδιάστατη ερμηνεία των βασικών αναγκών. Δευτερευόντως, σύμφωνα πάντα με τον Friedman (1992), θα πρέπει να υπογραμμιστεί η σχέση μεταξύ κοινωνικού και πολιτικού κινήματος: κανενός είδους κοινωνική ενδυνάμωση δεν μπορεί να υπάρξει αν δεν εξασφαλιστεί πρώτα η πολιτική ενδυνάμωση. Έτσι, η νέα αυτή εναλλακτική αναπτυξιακή προσέγγιση συνεπάγεται, όχι μόνον τη βελτίωση των υλικών συνθηκών αλλά επιπλέον, και πάνω από όλα, την πολιτική ενδυνάμωση. Η έμφαση δεν δίδεται μόνον στις επιθυμίες και τα ενδιαφέροντα, αλλά και στις ανάγκες και τα δικαιώματα. Τέλος, οι κοινωνικές σχέσεις, μεταξύ των παραγόντων που εμπλέκονται στη διαδικασία της ανάπτυξης, κατέχουν κεντρική θέση. Οι Moulaert και Delvainquiere (1994) τονίζουν την έννοια της κοινωνικής καινοτομίας και τη σημασία της στην τοπική ανάπτυξη. Αν και το τοπικό επίπεδο φαίνεται να κατέχει προνομιακή θέση στην κινητοποίηση των νέων στρατηγικών εναλλακτικής ανάπτυξης, αυτό σε καμιά περίπτωση δεν υποβαθμίζει τη σπουδαιότητα της συνεργασίας με εξωγενείς αναπτυξιακούς παράγοντες. Η εξωτερική συνεισφορά είναι απαραίτητη για την επίτευξη μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας και καινοτομίας και όχι μόνο για την κινητοποίηση του τοπικού δυναμικού. Αυτή η ιδέα εκφράζεται με τον καλύτερο τρόπο στο μοντέλο της ολοκληρωμένης ανάπτυξης μιας περιοχής, το οποίο χρησιμεύει ως αναλυτικό πλαίσιο μελέτης του ρόλου της τοπικής ανάπτυξης στην μάχη ενάντια στον κοινωνικό αποκλεισμό στο εσωτερικό των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Moulaert and Delvainquiere, 1994; Wilson et al., 1997). H προσέγγιση της ολοκληρωμένης ανάπτυξης μιας περιοχής στηρίζεται στην ιδέα πως: η ανάπτυξη μιας περιοχής, προκειμένου να μπορεί να γίνει πράξη, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της την ιστορική διαδρομή αυτής. Δίδεται έτσι μία νέα διάσταση στην προσέγγιση της ιστορίας ενός τόπου εστιάζοντας στη φύση και στους παράγοντες της τοπικής κοινωνικοοικονομικής αποσύνθεσης και του δυναμικού ανασυγκρότησης. Η λεπτομερής μελέτη των δυνάμεων μαρασμού και παρακμής και του αναπτυξιακού δυναμικού δίδει τη δυνατότητα ταυτοποίησης όχι μόνον των μηχανισμών αποσύνθεσης, αλλά επιπλέον και των ξεχωριστών συγκριτικών πλεονεκτημάτων κάθε περιοχής, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν. Αυτά τα συγκριτικά πλεονεκτήματα αποτελούν τμήμα της δυναμικής μιας κοινωνίας στο να υπομένει αλλά και να αγωνίζεται ενάντια στη φτώχεια. Η διατήρηση της πολιτισμικής παράδοσης, η αναβίωση παραδοσιακών δραστηριοτήτων, η αξιοποίηση των δεξιοτήτων και της επιστημονικής εμπειρίας, καθώς και η κοινωνικο-πολιτισμική ζωή αποτελούν πηγές αναγέννησης και ανασυγκρότησης σε τοπικό επίπεδο. Ανάμεσα σε αυτούς τους προβληματισμούς, αναδύεται η διαλεκτική της ολοκληρωμένης ανάπτυξης μιας περιοχής, η οποία στοχεύει στην παροχή ενός αναλυτικού και πρακτικού πλαισίου, εντός του οποίου θα ολοκληρώνονται όλες οι κατηγορίες συγκριτικών πλεονεκτημάτων προς μια κοινοτική ανάπτυξη. H θέση της Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Περιοχής είναι κοινωνικά καινοτόμος (socially innovative) τουλάχιστον όσον αφορά δύο σημεία της (Moulaert et. al.; 1993; 1994): Αρχικά, από μια καθαρά κοινωνιολογική άποψη, σύμφωνα με την έννοια που αποδόθηκε από τον Max Weber, η οποία αναφέρεται στην καινοτομία στις σχέσεις μεταξύ ατόμων και ομάδων και διαφέρει από την τεχνολογική καινοτομία. Η 5

6 οργάνωση των μη προνομιούχων ομάδων του πληθυσμού, η εγκαθίδρυση διόδων επικοινωνίας μεταξύ των προνομιούχων και των μη προνομιούχων πολιτών μιας κοινωνίας, η καθιέρωση της λαϊκής δημοκρατίας σε τοπικό επίπεδο (γειτονιές, μικρές κοινότητες, ομάδες αστέγων, μακροχρόνια άνεργοι), αποτελούν σημαντικό παράγοντα καινοτομίας στις κοινωνικές σχέσεις. Από την άλλη, η δεύτερη σημασία που αποδίδεται στον όρο «κοινωνική καινοτομία», και ενισχύει ακόμα περισσότερο την πρώτη, είναι η έννοια της κοινωνικής οικονομίας, αλλά και της κοινωνικής εργασίας. Η πρόκληση εδώ βρίσκεται στην ικανοποίηση των βασικών αναγκών των ομάδων του πληθυσμού που στερούνται ενός ελάχιστου επιπέδου εισοδήματος, κατοικίας, πρόσβασης σε μια υψηλής ποιότητας εκπαίδευση, καθώς και των ωφελειών της κοινωνίας της πληροφορίας. Όποια, όμως, και αν είναι η εννοιολογική προσέγγιση του όρου κοινωνική καινοτομία, υπογραμμίζεται σε κάθε περίπτωση η σπουδαιότητα της σύστασης των από κάτω προς τα πάνω δομών, όσον αφορά τη συμμετοχή και τη λήψη αποφάσεων. Η κινητοποίηση των πολιτικών δυνάμεων, η οποία καθιστά εφικτή την ολοκληρωμένη ανάπτυξη, στηρίζεται στην ενδυνάμωση των πολιτών που στερούνται των περισσοτέρων βασικών υλικών, κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων τους. Τα κοινωνικά κινήματα παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία κινητοποίησης των πολιτικών δυνάμεων. Σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, αναδεικνύεται ο κρίσιμος ρόλος των πολιτικών της Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Περιοχής προκειμένου η ελληνική κοινωνία και η ελληνική οικονομία να μπορέσει, στηριζόμενη στις δικές της δυνάμεις, να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις δυσμενείς επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. 3. Κοινωνικό κεφάλαιο και βασικές μορφές αυτού O όρος κοινωνικό κεφάλαιο (Social Capital) συνιστά ένα σχετικά νέο όρο στις Κοινωνικές Επιστήμες που έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον τόσο της επιστημονικής κοινότητας, όσο και των φορέων πολιτικής. Δεν είναι απόλυτα σαφές, μέχρι σήμερα, ποιος χρησιμοποίησε πρώτος τον όρο κοινωνικό κεφάλαιο. Σύμφωνα με τον Coleman, ο οποίος κατά τον Putnam είναι ο δημιουργός του θεωρητικού πλαισίου της επίμαχης έννοιας, η τιμή θα πρέπει να αποδοθεί στον οικονομολόγο Greg Loury (1977). Πιο συγκεκριμένα, ο Loury στο βιβλίο του με τίτλο «Μία δυναμική θεωρία των φυλετικών εισοδηματικών διαφορών», υποστηρίζει πως τα άτομα έχουν διαφορετικά επίπεδα κοινωνικού κεφαλαίου και ο τρόπος με τον οποίο αυτό αξιοποιείται από αυτά οδηγεί και σε διαφορετική κάθε φορά έκβαση. Εντούτοις, μέσα από τις εργασίες των Bourdieu (1985), Coleman (1988), Putnam (1993a) και Fukuyama (1995), ο όρος του κοινωνικού κεφαλαίου άρχισε να αποκτά μία πιο ευρεία και διαδεδομένη χρήση τόσο μεταξύ των μελών της επιστημονικής κοινότητας, όσο και μεταξύ των φορέων πολιτικής (Forrest and kearns, 2001; Coleman, 1988; Putnam, 1993). Ο Bourdieu όρισε το κοινωνικό κεφάλαιο ως «το σύνολο των εν ενεργεία ή των εν δυνάμει πόρων που συνδέονται με την κατοχή ενός δικτύου μονίμων σχέσεων αλληλογνωριμίας και αλληλοαναγνώρισης, οι οποίες είναι περισσότερο ή λιγότερο θεσμοθετημένες, ή, με άλλα λόγια, με την ένταξη σε μία ομάδα, ως σύνολο [ατόμων] φορέων [δράσης], που δεν είναι μόνο προικισμένοι με κοινές ιδιότητες (επιδεκτικές να γίνονται αντιληπτές από τον παρατηρητή, από τους άλλους ή από τους ίδιους), αλλά είναι επίσης ενωμένοι με δεσμούς μόνιμους και χρήσιμους (Koniordos, 2008; Voyer, 2006). Σ αυτόν τον ορισμό ο Bourdieu δίδει έμφαση στην οικονομική φύση του κοινωνικού κεφαλαίου και στον τρόπο με τον οποίο αυτό μπορεί να συμβάλει στη μεταβίβαση πόρων και δύναμης στο εσωτερικό των κοινωνικών ομάδων ή από μία κοινωνική ομάδα σε άλλη (DeFilippis, 2001; Knack and Keefer, 1997). O Coleman, με τη σειρά, έχει χρησιμοποιήσει την έννοια του ανθρωπίνου (ή 6

7 μορφωτικού) κεφαλαίου του Th. Schultz και του G. Becker, το οποίο εν συντομία μπορεί να περιγραφεί ως οι δεξιότητες και οι γνώσεις που κατέχει κάποιος. Ο Coleman, εξετάζοντας τη σχολική αποτυχία και επιδιώκοντας την ενίσχυση του ανθρωπίνου κεφαλαίου, εισάγει την έννοια του κοινωνικού κεφαλαίου ως τρόπου ενδυνάμωσής του (Koniordos, 2008). Πιο συγκεκριμένα, o Coleman, ακολουθώντας την οπτική του Loury (1977), ορίζει το κοινωνικό κεφάλαιο ως «το σύνολο πόρων που ενυπάρχουν στις οικογενειακές σχέσεις και στην κοινωνική οργάνωση μιας κοινότητας και είναι χρήσιμοι για τη νοητική ή κοινωνική ανάπτυξη ενός παιδιού ή ενός νεαρού ατόμου». Όσον αφορά τα κοινά στοιχεία και τις διαφορές που μπορεί να επισημάνει κανείς στους ορισμούς τους, μπορεί να λεχθεί ότι οι Loury, Bourdieu και Coleman υποστήριξαν ότι το κοινωνικό κεφάλαιο δεν απορρέει και δεν ενσωματώνεται σε ένα συγκεκριμένο άτομο, αλλά μάλλον εμπεριέχεται στις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων. Παράλληλα δε, υποστήριξαν την ιδέα ότι το κοινωνικό κεφάλαιο υλοποιείται από τα άτομα. Η προσέγγιση, όμως, που παραμένει βασική στην έρευνα για το κοινωνικό κεφάλαιο παρέχεται μέσα από το έργο και τη θεώρηση του πολιτικού επιστήμονα R. Putnam. Σύμφωνα με τον Putnam, το κοινωνικό κεφάλαιο αναφέρεται στα χαρακτηριστικά των κοινωνικών οργανισμών, όπως η εμπιστοσύνη, οι νόρμες και τα δίκτυα, τα οποία μπορούν να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της κοινωνίας, διευκολύνοντας τις συντονισμένες δράσεις των ατόμων/μελών της με στόχο το αμοιβαίο όφελος (Putnam 1993). Επιπλέον, ο Putnam υποστηρίζει πως το κοινωνικό κεφάλαιο είναι ένας πόρος που τα άτομα ή οι ομάδες ανθρώπων κατέχουν ή αδυνατούν να κατέχουν (Baum, 1999). Σύμφωνα με τον Putnam, «το να δουλεύουν (οι άνθρωποι) μαζί είναι ευκολότερο σε μία κοινότητα που έχει προικισθεί με ένα σημαντικό απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου». Έτσι, είναι σαφές ότι για τον Putnam «οι κοινότητες, στο σύνολό τους και όχι τα μεμονωμένα άτομα, είναι εκείνες που κατέχουν αποθέματα κοινωνικού κεφαλαίου και κατ αυτό τον τρόπο το κοινωνικό κεφάλαιο μπορεί να είναι ταυτόχρονα ένα «ιδιωτικό αγαθό» και ένα «δημόσιο αγαθό» (Subramanian et al, 2003). Τέλος, ο Portes (1998) υποστήριξε ότι το κοινωνικό κεφάλαιο έχει τρεις βασικές λειτουργίες. Συγκεκριμένα λειτουργεί ως πηγή κοινωνικού ελέγχου, ως πηγή στήριξης της οικογένειας και ως πηγή ωφελειών, διαμέσου των οικογενειακών δικτύων (Portes, 1998). 3.1 Βασικές μορφές του κοινωνικού κεφαλαίου Όσον αφορά τις βασικές μορφές του κοινωνικού κεφαλαίου αυτές είναι κυρίως δύο. Η μία επικεντρώνεται στη συμμετοχή (civic participation) και η άλλη στα «κοινωνικά δίκτυα» (social networks). Κάθε μια από τις δύο αυτές μορφές κοινωνικού κεφαλαίου συντίθεται από διαφορετικές μεταβλητές, οι οποίες αντιστοιχούν και σε ξεχωριστές διαστάσεις του κοινωνικού κεφαλαίου. Αναφορικά με την πολιτική συμμετοχή, έχουν κατά καιρούς προκύψει πολλά ερωτηματικά σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η συμμετοχή των πολιτών συμβάλλει στην ενίσχυση του κοινωνικού κεφαλαίου είτε μέσω της προσχώρησης και της εγγραφής ως μέλους σε κάποια κοινωνική οργάνωση είτε μέσω της συμμετοχής τους στη δημόσια ζωή του τόπου, στον οποίο διαμένουν. Οι Wallace και Pichler (2007) ονόμασαν αυτή τη μορφή κοινωνικού κεφαλαίου ως «επίσημο κοινωνικό κεφάλαιο» (formal social capital), λόγω του ότι προϋποθέτει τη συμμετοχή σε επίσημα θεσμοθετημένες οργανώσεις και δραστηριότητες. Σύμφωνα με τον Fukuyama (1995) οι μεταβλητές «πολιτική συμμετοχή» και «κοινωνική εμπιστοσύνη» μαρτυρούν το βαθμό του αλτρουιστικού δημόσιου αισθήματος των διαφόρων κοινωνιών. Οι πρώτες αναφορές για το «άτυπο κοινωνικό κεφάλαιο» (informal social capital) εντοπίζονται στο έργο των Bourdieu (1983) και Coleman (1988). Στη συνέχεια δε 7

8 εμπλουτίσθηκαν περισσότερο από τους θεωρητικούς των κοινωνικών δικτύων, οι οποίοι, μάλιστα, έδωσαν μεγάλη έμφαση στους άτυπους, κυρίως, δεσμούς (informal bonds) μεταξύ των ανθρώπων υπό δύο μάλιστα διαστάσεις (Burt, 2001; Lin, 2001a, b; Lin et al., 2001; Phillipson et al., 2004): είτε χρησιμοποιώντας τη διάσταση της ορθολογικής επιλογής, όπου επισημαίνονται τα πλεονεκτήματα της δικτύωσης για το άτομο είτε χρησιμοποιώντας την ιδέα των αποτελεσματικών σχέσεων και δεσμών φιλίας (Crow, 2004). Πράγματι, η φιλία θα μπορούσε να ειδωθεί ως μια βασική μορφή κοινωνικής συνοχής στις «κατακερματισμένες» σύγχρονες κοινωνίες, όπου οι πλέον παραδοσιακοί δεσμοί της οικογένειας και της κοινότητας έχουν εξασθενίσει έως και εξαφανισθεί (Pahl, 2000; Spencer and Pahl, 2006). Στην περίπτωση του άτυπου κοινωνικού κεφαλαίου η μεταβλητή «εμπιστοσύνη» παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα και σχετίζεται με συγκεκριμένους ανθρώπους και κοινωνικές ομάδες (Wallace and Pichler, 2007). Πολύ συχνά θεωρείται πως οι δύο τύποι κοινωνικού κεφαλαίου, που προαναφέρθηκαν, συνδέονται μεταξύ τους υπό την έννοια ότι το επίσημο κοινωνικό κεφάλαιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε καλύτερες μορφές άτυπης δικτύωσης και υποστήριξης, οι οποίες με τη σειρά τους θα μπορούσαν να ενδυναμώσουν τις κοινωνικές αξίες της συνεργασίας και της εμπιστοσύνης (Wallace and Pichler, 2007). Η άποψη, βέβαια, αυτή στηρίζεται και στις παρατηρήσεις του Coleman (1988), σύμφωνα με τον οποίο το κοινωνικό κεφάλαιο μπορεί να αναβαθμίσει το ρόλο της κοινωνίας διαμέσου της ενίσχυσης των κοινωνικών δεσμών και των κωδίκων συμπεριφοράς. Όμως, η άποψη αυτή αντικρούεται από ορισμένους, οι οποίοι υποστηρίζουν «πως οι ισχυρές μορφές κοινωνικής στήριξης είναι δυνατόν να αναλάβουν τον πλήρη έλεγχο των κοινωνικών οργανώσεων διαμέσου των «πελατειακών» δεσμών ή ακόμα χειρότερα είναι δυνατόν να υποκαταστήσουν ακόμα και αυτή την ίδια την επίσημη συμμετοχή» (Portes, 1998). Από την άλλη, όμως, η άτυπη συμμετοχή θα μπορούσε, ενδεχομένως, να προσφέρει αντισταθμιστική στήριξη στις περιπτώσεις όπου οι επίσημες οργανώσεις απουσιάζουν (Wallace and Pichler, 2007; Karametou and Apostolopoulos, 2010). Πέρα, όμως, από την παραπάνω διάκριση του κοινωνικού κεφαλαίου, ορισμένοι επιστήμονες, όπως ο Putnam (2000) και ο Woolcock (1998), προτείνουν μια ακόμη διαφοροποίηση των μορφών του κοινωνικού κεφαλαίου. Συγκεκριμένα, ο Putnam έκανε λόγο για το «συγγενικό» (bonding or exlusive) κοινωνικό κεφάλαιο (Putnam, 2000: σελ. 22), που αφορά τα ισχυρά δίκτυα που αναπτύσσονται μέσα σε μία συγκεκριμένη ομάδα και εμφανίζεται ως αντίθετο του γεφυρωτικού (bridging or inclusive) κοινωνικού κεφαλαίου (Putnam, 2000: 22), το οποίο χτίζει γέφυρες μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων και είναι ανοικτό προς τα έξω. To «διασυνδετικό» κοινωνικό κεφάλαιο (linking), σύμφωνα με το επιχείρημα των Mateju και Vitaskova (2006), θα έπρεπε να φέρει κοντά διαφορετικές κοινωνικές ομάδες από διάφορα στρώματα της κοινωνίας κάτι που συνδέεται, επίσης, με το ζήτημα της κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Η βασική διαφοροποίηση του διασυνδετικού κοινωνικού κεφαλαίου είναι ότι διερευνά τα δίκτυα ανομοιογενών ομάδων σε επίπεδο εξουσίας και πόρων (Halpern, 2005: 25). Η παραπάνω, όμως, διάκριση του κοινωνικού κεφαλαίου δεν προσιδιάζει με τη διάκριση, σε επίσημο και ανεπίσημο κοινωνικό κεφάλαιο, που προτείνεται από τους Wallace και Pichler (2007). Οι άτυπες, βέβαια, κοινωνικές σχέσεις θα μπορούσαν να αποτελούν ένα είδος ισχυρού/αποκλειστικού κοινωνικού κεφαλαίου αλλά αυτές συμπεριλαμβάνουν επιπλέον και τους «ασθενείς» ή «γεφυροποιούς» κοινωνικούς δεσμούς (Granovetter, 1973), ενώ το επίσημο κοινωνικό κεφάλαιο ενδέχεται είτε να περιλαμβάνει και τους δύο αυτούς τύπους δεσμών είτε κανένα από τους δύο. 3.2 Η παρουσία του κοινωνικού κεφαλαίου στον ελλαδικό χώρο 8

9 Η μετάβαση της Ελλάδας σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης με πολλαπλές επιδράσεις οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα και το αίσθημα ματαίωσης και ανασφάλειας των ελλήνων πολιτών απαιτούν νέα πολιτική διακυβέρνησης. Στον πυρήνα αυτής της νέας πολιτικής βρίσκεται η ενεργή συμμετοχή του πολίτη στα κοινά και η δημιουργία νέων δομών διακυβέρνησης. Είναι αναγκαία η ύπαρξη πολιτικής βούλησης για την ανάδειξη τόσο της εθελοντικής προσφοράς όσο και των τοπικών κοινωνιών σε «φυσικούς και ιδεολογικούς συμμάχους του κράτους για τη δημιουργία ενός πλαισίου κοινωνικού πολιτισμού». Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Κύριες συνιστώσες αυτής μετάβασης αποτελούν μεταξύ των άλλων: Η μεγάλη δοκιμασία που βιώνει σήμερα η οικονομία της χώρα μας. Η ύφεση που υφίσταται έχει άμεσες και δυσάρεστες επιπτώσεις στη ζωή των ελλήνων πολιτών πλήττοντας κυρίως τους οικονομικά ασθενέστερους. Η μείωση των ήδη περιορισμένων κοινωνικών δαπανών δημιουργεί συναισθήματα ανασφάλειας και αβεβαιότητας στον μέσο έλληνα πολίτη αναφορικά με την προοπτικής της ζωής του και τη δυνατότητα του να ανταποκριθεί στον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης. Η ισότιμη συμμετοχή της Ελλάδας στην ολοένα διευρυνόμενη Ευρωπαϊκή Ένωση (με όλες τις απαιτήσεις αλλά και τα πλεονεκτήματα που επιφέρει αυτή η συμμετοχή). Οι μεταβολές στην ηλικιακή σύνθεση και στη δομή της κοινωνίας. Οι υψηλές απαιτήσεις των πολιτών για ποιοτικές και αξιοπρεπείς υπηρεσίες. Το γεγονός ότι το κράτος δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των πολιτών για ποιότητα παρεχόμενων υπηρεσιών, διαφάνεια, ή ισότητα στις ευκαιρίες καθιστά επιτακτική την συμμετοχή των πολιτών στην εφαρμοσμένη κοινωνική πολιτική. Οι νέες οικονομικές και κοινωνικές πραγματικότητες, όπου η δυνατότητα των ατόμων να σκέφτονται και να συνεργάζονται σε ομάδες, με βάση κοινούς στόχους και αξίες, θα αποτελέσουν κρίσιμο απόθεμα για την ευημερία των ατόμων και της κοινωνίας γενικότερα. Η πίεση που εξασκείται στην ποιότητα ζωής των ανθρώπων από τα λεγόμενα προβλήματα της καθημερινότητας. Τόσο η ταχύτητα των οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών όσο και η υποβάθμιση του ποιοτικού υπόβαθρου θρησκευτικών και πολιτικών θεσμών ή η περιρρέουσα ασάφεια γύρω από θεσμικά ζητήματα (έλλειψη ιδεολογικής αντιπαράθεσης, αναξιοπιστία των πολιτικών φορέων στα μάτια των πολιτών, περιορισμένη ανταπόκριση του κράτους στις ανάγκες των πολιτών, έλλειψη ευκρινούς πλαισίου συνεργασίας μεταξύ κράτους, πολιτών, κοινωνικών ομάδων και άλλων κοινωνικών θεσμών κλ.π.) σίγουρα δημιουργούν αισθήματα απογοήτευσης και αδυναμίας απόκρισης στους πολίτες. Η «έλλειψη» κοινωνικής συμμετοχής (lack of civic participation) των πολιτών δεν είναι απόλυτη ούτε και τεκμηριωμένη στην Ελλάδα. Είναι πιθανό πως λόγω των παραγόντων που προαναφέρθηκαν, αλλά και των ταχύρρυθμων κοινωνικών μεταβολών, ο πολίτης να προτιμά νέες εκφάνσεις κοινωνικής συμμετοχής με βάση πλέον όρους και προϋποθέσεις που και ο ίδιος θα θέτει σαν χαρακτηριστικά της κοινωνικής του ταυτότητας. Τα λίγα στοιχεία που υπάρχουν, δείχνουν πως η ελληνική κοινωνία πάντοτε διέθετε σημαντικό απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου. Τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρείται μια σταθερή αλλά πολύ σημαντική μετατόπιση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του κοινωνικού κεφαλαίου στη χώρα μας. Νέοι θεσμοί (π.χ. η Ευρωπαϊκή Ένωση) παίζουν όλο και σημαντικότερο ρόλο στην συνείδηση των Ελλήνων πολιτών σαν πυλώνες ασφάλειας και εμπιστοσύνης. Αντίθετα, οι σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και φορέων, όπως τα 9

10 πολιτικά κόμματα, έχουν ασθενήσει. Επιπλέον, το νέο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον δημιουργεί νέες σχέσεις ανάμεσα στον πολίτη, στην τοπική κοινωνία και στο κράτος. Πολυπληθείς εθελοντικές οργανώσεις αναπτύσσονται και ενεργούν εκεί που το κράτος δεν μπορεί ή δεν επιθυμεί να παρέμβει. Το ερώτημα βεβαίως που τίθεται είναι αν αυτό συνεπάγεται τη λειτουργία νέων θεσμών και δεν είναι απλώς ένα παροδικό ξέσπασμα λόγω των οικονομικών εισροών από την Ε.Ε. Η μέτρηση του κοινωνικού κεφαλαίου στην Ελλάδα θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να λαμβάνει υπόψη της, τις ιδιαιτερότητες και τις ιδιομορφίες της χώρας, συνεκτιμώντας δε το γεγονός πως η έρευνα πάνω σε θέματα κοινωνικής εμπιστοσύνης, δικτύων και παρέμβασης των πολιτών (social trust, networks and civic engagement) βρίσκεται ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο στην Ελλάδα. Δεν υπάρχει δυστυχώς μια ομάδα δεδομένων τα οποία να επιτρέπουν τις διαχρονικές συγκρίσεις, ενώ ο κατακερματισμός/διάχυση των ερευνητικών πηγών παρεμποδίζουν την έρευνα. Όλα αυτά συνεπάγονται την ανάγκη ανάπτυξης μιας σειράς ερευνητικών εργαλείων και ενός κατάλληλου ερευνητικού πλαισίου για τη μέτρηση όλων των διαστάσεων του κοινωνικού κεφαλαίου, σύμφωνα και με τις διεθνείς προδιαγραφές. Ένας μεγάλος σχετικά αριθμός χαρακτηριστικών της Ελλάδας επιβάλλει την επίδειξη ιδιαίτερης προσοχής στη μέτρηση του κοινωνικού κεφαλαίου (Karametou and Apostolopoulos, 2010). Σχετικά με τη μέτρηση της συλλογικής συμμετοχής (associational membership) δεν θα πρέπει να παραβλέπεται η παράδοση της Ελλάδας στη διατήρηση των ισχυρών οικογενειακών δεσμών και/η τα ιεραρχικά πελατειακά δίκτυα. Αυτό σημαίνει πως η έρευνα δεν θα πρέπει αποκλειστικά και μόνον να εστιάζει στην ανάλυση των επίσημα καταγεγραμμένων δεδομένων, αναφορικά με τη συλλογική συμμετοχή, αλλά πολύ περισσότερο θα πρέπει να περιλαμβάνει κατάλληλα μέτρα για τη στάθμιση της ενεργού ή της παθητικής συμμετοχής, δίδοντας δε ιδιαίτερη προσοχή στη συμμετοχή των πολιτών σε συνδικαλιστικούς φορείς και πολιτικά κόμματα/πολιτικές συγκεντρώσεις. Θα πρέπει δηλαδή να διερευνώνται τα κίνητρα και η φιλοσοφία των ατόμων που συμμετέχουν σε αυτά. Δηλαδή κατά πόσον η συμμετοχή τους είναι υποχρεωτική και επιβάλλεται έξωθεν, γίνεται από συνήθεια ή κατά παράδοση ή αποτελεί προϊόν ώριμης σκέψης, συνειδητοποίησης της σπουδαιότητας της συλλογικότητας και είναι προϊόν ελεύθερης βούλησης και επιλογής των ατόμων. Σημαντική ως προς την αντιμετώπιση αυτών των ιδιαιτεροτήτων θα μπορούσε να είναι και η διάκριση των εθελοντικών οργανώσεων σύμφωνα με τον προσανατολισμό και τάση τους, όσον αφορά την παροχή δημοσίων αγαθών και υπηρεσιών, ως αντιτιθέμενες προς τις οργανώσεις εκείνες που εστιάζουν αποκλειστικά στην εξυπηρέτηση ενδιάμεσων μικροσυμφερόντων. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στη διάκριση μεταξύ των συγγενικών και των γεφυρωτικών δικτύων και συνεπώς μεταξύ των «κλειστών» και των «ανοικτών» μορφών κοινωνικού κεφαλαίου. Αλλά, με μεγάλη προσοχή θα πρέπει να διερευνηθεί και ο ρόλος της εκτεταμένης μορφής της ελληνικής οικογένειας (extended form of family) έτσι όπως αυτή αποδόθηκε είτε υπό την έννοια του οικογενειακού αμοραλισμού (Amoral Familism), σύμφωνα με τον Banfield (1958), είτε υπό την έννοια της ανάπτυξης και διαιώνισης των πελατειακών δικτύων (clientelistic networks) στον ελληνικό χώρο (Lyberaki and Paraskevopoulos, 2002), σε συνδυασμό μάλιστα και με τα μειονεκτήματα των ισχυρών οικογενειακών δεσμών, έτσι όπως αυτά παρουσιάζονται από τον Granovetter (1973). Όπως αναφέρει ο Mark Granovetter στο άρθρο του «Η ισχύς των ασθενών δεσμών» η κοινωνία δεν χρειάζεται μόνο «ισχυρούς δεσμούς» μεταξύ συγγενών και φίλων, αλλά επίσης άφθονους και ρευστούς «ασθενείς δεσμούς» μεταξύ απλών γνωστών. Όχι μόνο δεν είναι τετριμμένοι, αλλά οι ασθενείς αυτοί δεσμοί είναι οι «γέφυρες» μεταξύ «σφιχτά συνυφασμένων ομάδων στενών φίλων» και έτσι λειτουργούν ως αγωγοί ιδεών και τάσεων. 10

11 «Τα κοινωνικά συστήματα που δε διαθέτουν ασθενείς δεσμούς θα κατακερματίζονται και δεν θα έχουν συνοχή», υποστήριξε ο Granovetter. Κάθε διάβρωση των ασθενών δεσμών, λοιπόν θα πρέπει να αποδοκιμάζεται (Kluth, 2008). Έτσι λοιπόν κατά τη μέτρηση της συλλογικής συμμετοχής και κατά τον προσδιορισμό των δομών κοινωνικών δικτύων, στον ελλαδικό χώρο, η έρευνα θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ανίχνευση της διαφοροποίησης ανάμεσα στα πολύ συνεκτικά (strongly tied), «κλειστά» ως προς οτιδήποτε «ξένο» χαρακτηριζόμενα και ως συγγενικά δίκτυα και στα «ανοικτά» χαρακτηριζόμενα ως γεφυρωτικά δίκτυα τα οποία ενισχύουν και διευκολύνουν τη διασύνδεση μεταξύ πολλών και διαφορετικών υποομάδων. Από την άλλη, πολλοί υποστηρίζουν πως ένας σημαντικός παράγοντας που έχει επηρεάσει σημαντικά τη δυναμική του κοινωνικού κεφαλαίου στη χώρα μας είναι η αποδυνάμωση του θεσμού της οικογένειας. Παρά το γεγονός ότι στη χώρα μας το ποσοστό διαζυγίων είναι χαμηλότερο σε σχέση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ παράλληλα το ποσοστό γάμων είναι υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η Ελλάδα δεν εξαιρείται από τη γενική τάση που επικρατεί στην Ευρώπη και γενικότερα στις βιομηχανικά και τεχνολογικά αναπτυγμένες χώρες. Από τη στιγμή που η Ελλάδα εισήλθε στην τροχιά των αναπτυγμένων χωρών, το φαινόμενο αυτό ήταν αναμενόμενο. Συνδέεται με την αστικοποίηση του πληθυσμού, τη γενικότερη αναζήτηση ατομικής ανεξαρτησίας, την αυξανόμενη ρευστότητα των σχημάτων του κοινωνικού βίου και την αμφισβήτηση του θεσμού του γάμου. Αυτό είναι ένα, και ίσως το κυριότερο, δείγμα της «μεγάλης ρήξης» που συντελείται στον ανεπτυγμένο κόσμο τα τελευταία 30 χρόνια, όπως διαπιστώνει ο Francis Fukuyama στο τελευταίο του βιβλίο («The Great Disruption», 1999). Και ίσως να θεωρείται και ευκταία αυτή η εξέλιξη από εκείνους που ευλογούν τα πλεονεκτήματα του διαφωτισμού, της νεωτερικότητας, της ανάπτυξης και του δυτικού πολιτισμού εν γένει. Η οικογένεια φαίνεται να είναι μια παρωχημένη μορφή κοινωνικής οργάνωσης και οι κοινωνίες δείχνουν ότι απομακρύνονται όσο εξελίσσονται από τους κοινωνικούς δεσμούς που βασίζονται στη συγγένεια. Οσο «εκλογικεύεται» μια κοινωνία τόσο ο λόγος ύπαρξης της οικογένειας χάνει το νόημά του. Ωστόσο, όπως θα φανεί πιο κάτω, η οικογένεια είναι μια πολύτιμη μορφή ανθρώπινης οργάνωσης που, αν δεν υπήρχε, θα έπρεπε να εφευρεθεί. Αυτό συμβαίνει όχι διότι η οικογένεια είναι μια «κεκτημένη» αξία του παρελθόντος. Η παράδοση δεν πρέπει να τοποθετείται υπεράνω της λογικής. Αντίθετα, η ίδια η εκλογίκευση της κοινωνίας απαιτεί τη διατήρηση της οικογένειας, διότι μέσα από αυτήν τα άτομα κοινωνικοποιούνται: δημιουργούν αρχές και κανόνες συμβίωσης και κυρίως εμπιστοσύνης που εφαρμόζονται και κυριαρχούν πέρα από τα όρια της οικογένειας. Και η εξασφάλιση συνθηκών αμοιβαίας εμπιστοσύνης δημιουργεί αυτό που πολλοί κοινωνικοί επιστήμονες ονομάζουν κοινωνικό κεφάλαιο, του οποίου έχει ανάγκη πρωτίστως μια αναπτυγμένη κοινωνία. Όχι μόνον κατά τη μέτρηση του κοινωνικού κεφαλαίου, αλλά και κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων αυτών των μετρήσεων θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη το γεγονός πως η Ελλάδα διέρχεται μια φάση ραγδαίων αλλαγών και μετασχηματισμού όσον αφορά τις οικονομικές και τις κοινωνικές εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα σε αυτή (Karametou and Apostolopoulos, 2010). Όλες αυτές οι μεταβολές που λαμβάνουν χώρα στην ελληνικό χώρο ενδέχεται να προκαλέσουν δυσκολίες στην ερμηνεία των διαθέσιμων ερευνητικών δεδομένων από τη στιγμή που σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο κοινωνικο-οικονομικό πλαίσιο ανάλυσης τίθενται υπό αμφισβήτηση και καθίστανται πολύπλοκες οι διαχρονικές συγκρίσεις και η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων Η Ελλάδα συνιστά, ίσως, μια από τις πιο ιδιαίτερες 11

12 περιπτώσεις, κατ αντιστοιχία με την Νότια Ιταλία, όσον αφορά τη στενή σχέση μεταξύ αιτίων και αιτιατών, στην οποία αποδίδονται τα χαμηλά επίπεδα του διαθέσιμου κοινωνικού κεφαλαίου και η επακόλουθη αποδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών. Το ερώτημα που προκύπτει είναι: κατά πόσον και με ποιο τρόπο μια περιφέρεια με χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης και συμμετοχής των πολιτών θα μπορούσε να αναδομήσει το απόθεμα του κοινωνικού της κεφαλαίου και να αντικαταστήσει τις δραστηριότητες των ομάδων εκείνων που δρουν προς την εξυπηρέτηση των συμφερόντων μεμονωμένων ομάδων του πληθυσμού με κοινά αποδεκτές αξίες και δίκτυα αμοιβαιότητας, εμπιστοσύνης και συνεργασίας; Το ερώτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν αφορά μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου οι ομάδες στενών οικονομικών συμφερόντων και οι προστατευτικές-πελατειακές σχέσεις φαίνεται πως έχουν διαποτίσει κάθε πτυχή του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα παρακωλύοντας την κοινωνική μεταρρύθμιση και την οικονομική της ανάπτυξη (Karametou and Apostolopoulos, 2010). 4. Κοινωνικό κεφάλαιο και Οικονομική κρίση Σοβαροί οικονομικοί κλυδωνισμοί σαν αυτοί που προέκυψαν από την τρέχουσα παγκόσμια οικονομική κρίση αποτελούν ξαφνικά γεγονότα, τα οποία επιφέρουν σημαντικές επιδράσεις σε κάθε τοπική οικονομία. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, αναφορικά με τις πιέσεις που υφίστανται οι τοπικές κοινωνίες από κάθε είδους κλυδωνισμό (οικονομικού, κοινωνικού ή πολιτικού χαρακτήρα), αυτές ποικίλουν ανάλογα κάθε φορά με τον χαρακτήρα του κλυδωνισμού. Οι κλονισμοί της κοινωνικής συναίνεσης ακολουθούνται συνήθως από ενίσχυση του κοινωνικού κεφαλαίου και της ποιότητας της ζωής. Αντίθετα, οι διαβρωτικοί κλυδωνισμοί της κοινότητας συμβάλλουν στην εξασθένηση βασικών διαστάσεων του κοινωνικού κεφαλαίου. Τα αποτελέσματα σημαντικών εμπειρικών μελετών, σχετικά με τις επιδράσεις που επιφέρουν οι κλυδωνισμοί σε μικρές τοπικές κοινωνίες όπως π.χ. στις μικρές πόλεις, υποστηρίζουν πως οι κλυδωνισμοί δεν συνδέονται απαραίτητα με μείωση της ποιότητας της ζωής των κατοίκων τους ή συρρίκνωση του αποθέματος του κοινωνικού τους κεφαλαίου. Αντιθέτως, ορισμένα είδη κλονισμών συνεπάγονται ενίσχυση της ποιότητας της ζωής και αύξηση του κοινωνικού κεφαλαίου. Η δυναμική των πολλαπλών κλυδωνισμών και οι συνολικές επιδράσεις τους συσχετίζονται με το κοινωνικό κεφάλαιο και την ποιότητα της ζωής. Συνεπώς, δεν είναι ο κλυδωνισμός αυτός κάθε αυτός που επιφέρει σημαντικές επιδράσεις στη λειτουργία μιας κοινωνίας αλλά περισσότερο το είδος και ο χαρακτήρας του κλυδωνισμού. Η τρέχουσα παγκόσμια οικονομική κρίση αντιμετωπίζεται από τους περισσότερους ως μια κρίση οικονομικού μόνον χαρακτήρα, αν και οι δευτερογενείς της επιδράσεις ενδέχεται να έχουν πιο ευρύτερο χαρακτήρα. Σύμφωνα με τον Anderson (2008), η απώλεια κοινωνικού κεφαλαίου (ενδυνάμωση από τη συμμετοχή σε κοινοτικά και πολιτικά ζητήματα) τείνει να συνοδεύει την απώλεια εργασίας είτε αυτή προκύπτει στο αρχικό στάδιο ή στα μέσα της σταδιοδρομίας ενός ατόμου. Το άνεργο άτομο υφίσταται απώλεια του κοινωνικού του κεφαλαίου όχι μόνον λόγω της εξασθένησης της κοινωνίας της οποίας αποτελεί μέλος, αλλά και λόγω της προσωπικής του αποστασιοποίησης από τη συμμετοχή στις συλλογικές δραστηριότητες της κοινότητας. Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθούμε στα αποτελέσματα μιας μεγάλης κοινωνιολογικής έρευνας, η οποία πραγματοποιήθηκε σε τυχαίο δείγμα 99 μικρών πόλεων της αμερικανικής Πολιτείας της Αϊόβας των Ηνωμένων Πολιτειών από τους Besser, Recker, και Agnitsch (2008) κατά τα έτη 1993 και Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ενλόγω έρευνας, προέκυψε πως η απώλεια κοινωνικού κεφαλαίου δεν προκύπτει μόνο από την 12

13 απώλεια της εργασίας, αλλά και από ποικίλους άλλους αρνητικούς οικονομικούς κλυδωνισμούς. Αυτού του είδους οι κλυδωνισμοί ενδέχεται στις μικρές πόλεις να ταυτίζονται με την εγκατάλειψη σημαντικών κοινωνικών εγκαταστάσεων και σχολικών μονάδων, μόλυνση του περιβάλλοντος ή ακόμη και εκδήλωση μιας φυσικής καταστροφής. Επιπλέον, η έρευνα κατέγραψε απώλεια κοινωνικής συμμετοχής, διάβρωση της κοινωνικής ταυτότητας και γενικότερα αποσύνθεση των κοινωνικών δεσμών και του κοινωνικού κεφαλαίου, ως επακόλουθο των αρνητικών οικονομικών κλυδωνισμών. Παράλληλα, προέκυψε ότι η απώλεια του κοινωνικού κεφαλαίου εντείνονταν όσο αυξανόταν η συχνότητα των κλυδωνισμών στην οικονομία. Μάλιστα, παρατηρήθηκε πως μία σειρά, μικρών σε ένταση, κλυδωνισμών προκαλούσε μία μεγάλου μεγέθους υποβάθμιση της ποιότητα ζωής μιας πόλης ανάλογη μάλιστα αυτής που ενδεχομένως θα προκαλούσε ένας μεγάλος σε ένταση κλυδωνισμός. Σύμφωνα δε με τη λαϊκή ρήση «οι δυσκολίες χτίζουν το χαρακτήρα ενός ατόμου», ενώ «οι αποτυχίες δίδουν το έναυσμα για την επιτυχία». Αυτό μπορεί περιστασιακά να ισχύει για τα άτομα, ενώ πολύ περισσότερη έρευνα απαιτείται προκειμένου να αποδειχθεί ότι οι κλυδωνισμοί της οικονομίας μπορούν να αποτελέσουν έναυσμα για την ανάπτυξη μιας κοινότητας (Besser et al., 2008). Οι καταστροφές ενδεχομένως δεν έχουν μόνο καταστροφικό χαρακτήρα. Ταυτόχρονα έχουν και θετικό, γιατί αλλάζουν, διδάσκουν, απελευθερώνουν δραστηριότητες. Η ελληνική κοινωνία βιώνει σήμερα μια γιγαντιαία εθνική και παγκόσμια κρίση, η οποία επέφερε πλήθος κοινωνικών συνεπειών, οι οποίες θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως μια «κοινωνική καταστροφή» ή ως ένα «κοινωνικό τσουνάμι». Τα βασικά ερωτήματα που τίθενται με βάση τα όσα προαναφέρθηκαν είναι: α) Η οικονομική κρίση που βιώνει η χώρα μας απειλεί το ήδη περιορισμένο απόθεμα του κοινωνικού της κεφαλαίου; β) Η παρούσα οικονομική κρίση μπορεί να αναδείξει τη χρησιμότητα και τη σπουδαιότητα του άτυπου οικογενειακού κεφαλαίου, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικός παράγοντας στήριξης των ελληνικών νοικοκυριών; γ) Ποια νοικοκυριά είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν υπό την πίεση της οικονομικής κρίσης; δ) Σε ποιο βαθμό τα νοικοκυριά που διαθέτουν υψηλό απόθεμα κοινωνικού κεφαλαίου μπορούν να αντεπεξέλθουν απέναντι σε κάθε είδους κρίση; Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως τα νοικοκυριά που αποστρέφονται τον κίνδυνο έχουν την τάση να μεταβάλλουν την κατανάλωσή τους, υπό την πίεση των έντονων διακυμάνσεων που παρουσιάζουν τα εισοδήματά τους. Κατά την περίοδο έντονων οικονομικών κρίσεων τα νοικοκυριά ομαλοποιούν την κατανάλωσή τους καταφεύγοντας σε μια ποικιλία μη αγοραστικών μηχανισμών και μηχανισμών αυτασφάλισης. Ο Townsend (1994), υποστηρίζει πως οι τοπικές κοινωνίες μπορούν και προχωρούν στην αμοιβαία μεταξύ τους διασφάλιση, ενάντια στις όποιες εισοδηματικές διακυμάνσεις. Από την άλλη, σύμφωνα με τον Deaton (1991), τα νοικοκυριά ακολουθώντας μια απλή προληπτική στρατηγική αποταμίευσης μπορούν να πετύχουν ένα είδος αυτασφάλισης απέναντι σε κάθε είδους οικονομική απώλεια, κάτι που τους επιτρέπει να επιτύχουν μια σχετική ομαλοποίηση της κατανάλωσή τους. Ωστόσο, σύμφωνα με τους Jalan and Ravallion (1999), τα φτωχά νοικοκυριά δεν μπορούν πάντα να διαχειριστούν αυτόνομα, μέσω της αυτασφάλισης, τέτοιου είδους κρίσεις είτε αυτές είναι ιδιοσυγκρασιακές είτε συστημικές. Σύμφωνα με τους Carter and Maluccio (2003), η άτυπη ασφάλιση λειτουργεί αποτελεσματικότερα στην περίπτωση των κλυδωνισμών ιδιοσυγκρασιακού χαρακτήρα. Μια εύλογη ερμηνεία αυτής της άποψης είναι πως αρχικά οι δεσμοί που είναι απαραίτητοι για τη διασφάλιση των άτυπων «ασφαλιστών», οι πράξεις των οποίων θα εκτιμηθούν στο μέλλον, είναι αυστηρά 13

14 γεωγραφικά διαμορφωμένες. Με άλλα λόγια, το κοινωνικό κεφάλαιο, το οποίο είναι απαραίτητο για τη διασφάλιση της άτυπης ασφάλισης είναι γεωγραφικά προσδιορισμένο. Επιπλέον, τα νοικοκυριά τα οποία είναι πρόθυμα να ασφαλίσουν το ένα το άλλο μοιράζονται ένα κοινό βιοτικό επίπεδο. Ένας συστημικός κλυδωνισμός, ο οποίος πλήττει σχεδόν όλα τα νοικοκυριά, θα μπορούσε, στο σύνολό τους, να τα εκθέσει σε μια παρόμοια δύσκολη κατάσταση με μικρές πιθανότητες για συνεργασία ανάμεσα στα νοικοκυριά τα όποια βιώνουν, μετά την κρίση, μια μικρή ή μια υψηλή οριακή χρησιμότητα κατανάλωσης. Συνεπώς, προκύπτει πως το κοινωνικό κεφάλαιο είναι σε μεγάλο βαθμό τοπικά προσδιορισμένο, υπό κοινωνικο-οικονομικούς όρους, και υφίσταται και ενυπάρχει μόνον ανάμεσα σε νοικοκυριά τα οποία μοιράζονται παρόμοιες κοινωνικο-οικονομικές ταυτότητες. Όσον αφορά τις διάφορες μορφές του κοινωνικού κεφαλαίου, το γεφυρωτικό κοινωνικό κεφάλαιο (bridging social capital) διευκολύνει την παρουσία των άτυπων ασφαλιστικών μηχανισμών, οι οποίοι βοηθούν τα νοικοκυριά να αντεπεξέλθουν απέναντι στους συστημικούς κλυδωνισμούς. Από την άλλη, η απουσία του θα μπορούσε να σημαίνει υπερβολική έκθεση των νοικοκυριών στους συστημικούς κλυδωνισμούς, ειδικότερα μάλιστα των νοικοκυριών εκείνων, η πρόσβαση των οποίων στην αυτασφάλιση αποδεικνύεται ιδιαίτερα δαπανηρή. Ο αποκλεισμός από το γεφυρωτικό κοινωνικό κεφάλαιο είναι, ενδεχομένως, σοβαρότερος στις κοινωνίες εκείνες όπου η κοινωνική τάξη, η κοινωνική ταυτότητα και ο τόπος κατοικίας σχετίζονται σημαντικά μεταξύ τους. Η Ελλάδα αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κοινωνίας, όπου η σύνθεση του γεφυρωτικού κοινωνικού κεφαλαίου κοστίζει ιδιαίτερα και όπου οι συστημικοί κλυδωνισμοί επιβαρύνουν περισσότερο και δοκιμάζουν ιδιαίτερα την δυνατότητα των φτωχών νοικοκυριών να αντεπεξέλθουν. 5. υμπεράσματα Συμπερασματικά, προκύπτει πως πέρα από τον όποιο προβληματισμό προκύπτει αναφορικά με την ταυτοποίηση των οδών διαμέσω των οποίων η οικονομική κρίση επηρεάζει το κοινωνικό κεφάλαιο, είναι εξίσου σημαντικό να στραφεί η έρευνα στην εξεύρεση τρόπων μέσω των οποίων τα υπάρχοντα αποθέματα του κοινωνικού κεφαλαίου θα μπορούσαν να βοηθήσουν τα άτομα και τις κοινωνίες να αντεπεξέλθουν και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις συνέπειες τις οικονομικής κρίσης. Ένα ακόμα σημείο έντονου προβληματισμού θα πρέπει να αποτελέσει και η αξιοποίηση αυτού του είδους των κρίσεων ως μέσο αναδόμησης και ανασύνθεσης των αποθεμάτων του κοινωνικού κεφαλαίου. Αν και σε περιόδους έντονων οικονομικών κρίσεων οι συνθήκες είναι τέτοιες που απειλούν τον κοινωνικό ιστό μιας χώρας αυξάνοντας την καχυποψία (Merolla & Zechmeister, 2009), ωστόσο ενδέχεται οι ατομικές και οι συλλογικές προσπάθειες για την επίλυση της κρίσης να μπορέσουν να αποτρέψουν μια δραματική πτώση του κοινωνικού κεφαλαίου (Zizumbo-Colunga et all., 2010). 6. Βιβλιογραφία Ξενόγλωσση Anderson, R. (2008) «Economic Crisis Erodes Community», διαθέσιμο στην ιστοσελίδα Banfield, E. (1958) The Moral Basis of Backward Society, Glencoe: Free Press. 14

15 Baum, F. (1999) «Social capital: is it good for your health? Issues for a public health agenda», Journal of Epidemiology Community Health, 53, pp Bengs, Christer and Kaisa Schmidt-Thomé (2006). Urban-Rural Relations in Europe: EPSON Final Report. Brussels: ESPON Monitoring Committee. Besser, T. L., Recker, N. and Agnitsch, K. (2008) «The Impact of Economic Shocks on Quality of Life and Social Capital in Small Towns». Rural Sociology, 73: doi: / Burt, R. S. (2001) «Structural Holes versus Network Closure as Social Capital», in Lin, N., Cook, K. and Burt, R. S. (eds.) Social Capital. Theory and Research. New York: Walter de Gruyter. Carter, Michael R. and John Maluccio (2003) «Social Capital and Coping with Economic Shocks: An Analysis of Stunting of South African Children», World Development 31(7): Coleman, J.S. (1988) «Social Capital in the Creation of Human Capital», American Journal of Sociology, 94, pp Crow, G. (2004) «Social Networks and Social Exclusion: An overview of the debate», in Phillipson, C., Aallan, G. and Morgan, D. (eds.) Social Networks and Social Exclusion: Sociological and Policy Perspectives. Aldershot UK and Burlington USA: Ashgate. Deaton, A. (1991). «Saving and liquidity constraints», Econometrica 59 (5): Defilippis, J. (2001) «The Myth of Social Capital in Community Development», Housing Policy Debate, 11 (4), pp Forrest, R., and Kearns, A. (2001) «Social Cohesion, Social Capital and the Neighborhood», Urban Studies, 38 (12), pp Friedmann, J. (1992) Empowerment: The Politics of Alternative Development, Blackwell. Fukuyama, F. (1995) Trust: The Social Virtues and the Creation of Prosperity. London: Penguin Books. Zizumbo-Colunga Daniel, Zechmeister, Elizabeth J., and Seligson, Mitchell A. (2010) «Social Capital and Economic Crisis in the United States», Americas Barometer Insight Report Series (No.43). Granovetter, M. (1973) «The Strength of Weak Ties», American Journal of Sociology, 78(6), pp Halpern, D. (2005) Social capital, Cambridge: Cambridge University Press. Jalan, J., and M. Ravallion (1999) «Are the poor less well insured? Evidence on vulnerability to income risk in rural China», Journal of Development Economics 58: Karametou, and Apostolopoulos, C. (2010) «The Causal Nexus between Social Capital and Local Development in Mountain Rural Greece», International Journal of Social Inquiry (IJSI), Special Issue: Social Capital-I, Vol. 3, N. 1, pp.: Knack, S. and Keefer, P. (1997) «Does Social Capital Have an Economic Payoff? A Cross Country Investigation», Quarterly Journal of Economics, 114, pp Koniordos, M. S. (2008) «Social capital contested», International Review of Sociology, 18 (2), pp Lin, N. (2001a). «Building a Network Theory of Social Capital», in Lin, N., Cook, K. and Burt, R. S. (eds.) Social Capital. Theory and Research. New York: Walter de Gruyter. Lin, N. (2001b) Social Capital. A Theory of Social Structure and Action, Cambridge: Cambridge University Press. Loury, G.C. (1977) A dynamic theory of racial income differences. In P. A. Wallace & A. M. LaMond (Eds.), Women, minorities, and employment discrimination (pp ). Lexington, MA: Lexington Books. 15

16 Lyberaki, A. and Paraskevopoulos, Ch., (2002) «Social Capital Measurement in Greece» Paper presented in the OECD/ONS Conference on Social Capital Measurement, London, UK, September. MacCallum, D., Moulaert, F., Hillier, J. and S. Vicari (2009) Social Innovation and Territorial Development, Ashgate Publishing. Mateju, P. and Vitaskova, A. (2006) «Interpersonal Trust and Mutually Beneficial Exchanges: Measuring Social Capital for Comparative Analyses». Czech Sociological Review, 42, pp Merolla, J. L., & Zechmeister, E. J. (2009) Democracy at Risk: How Terrorist Threats Affect the Public. Chicago, IL: University of Chicago Press. Moulaert F. and J.C. Delvainquiere (1994) Local Development in Western Europe: a Survey, Paper presented at the PIR-Villes conference «Cities, Enterprises and Society at the Eve of the XXIst Centur», Lille, IFRESI - CNRS, March Moulaert, F. (2000) Globalization and Integrated Area Development in European Cities, Oxford University Press, Oxford, 2nd print (paperback) June Moulaert, F., Leontidou, L., Delladetsima, P. M. et al. ( ) Local development strategies in economically disintegrated areas: a proactive strategy against poverty in the European Community. Reports for the European Comission (DGV, Poverty III). Lille: IFRESI. Pahl, R. E. (2000) On Friendship. Cambridge: Polity. Phillipson, C., Allan, G. and Morgan, D. (eds.) (2004) Social Networks and Social Exclusion. Sociological and Policy Perspectives. Aldershot UK, and Burlington USA: Ashgate. Portes, A. (1998) «Social Capital: Its Origins and Applications in Modern Sociology», Annual Review of Sociology, 24, pp Putnam, R. D. (2000) Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community, NY: Simon & Schuster. Putnam, R.D. (1993) «The Prosperous Community: Social Capital and Public Life», The American Prospect, 13, pp Putnum, R. (1993) Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy. Princeton University Press, Princeton, NJ. Spencer, L. and Pahl, R. (2006) Rethinking Friendship. Hidden Solidarities Today, Princeton USA: Princeton University Press. Subramanian S.V., Lochner K.A. and Kawachi, I. (2003) «Neighbourhood differences in social capital: a compositional artifact or a contextual construct?», Health and Place, 9, pp Townsend, R. M. (1994) «Risk and insurance in village India», Econometrica 62 (3): Voyer, J. P. and Franke, S. (2006) «Social Capital as a Public Policy Tool: Conclusion from the PRI Project», Presentation in the Social Capital and Public Policy Seminar, University of Toronto, διαθέσιμο στην ιστοσελίδα Wallace, C. and Pichler, F. (2007) «Bridging and Bonding Social Capital: which is more prevalent in Europe?», European Journal of Social Security (2007) 9, (1): Wilson, P., Moulaert, F. and Demaziere, C. (1997) «Urban restructuring and local response», in F. Moulaert and A. Scott (eds) Cities, Enterprises and Society on the Eve of 21st Century. London: Pinter. Woolcock, M. (1998) «Social capital and economic development: Toward a theoretical synthesis and policy framework», Theory and Society, 27, pp

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ημερομηνία: ευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011 Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Ολοκλήρωση ροών μάζας και ενέργειας σε βιομηχανικό σύμπλεγμα Βασικά στοιχεία διαμόρφωσης περιβαλλοντικής πολιτικής Παραδείγματα βιομηχανικής

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: 8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: Σχετίζονται με τους σκοπούς και την αποστολή του οργανισμού. Αναφέρονται στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς'

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Συνέδριο ΜΟΔΙΠ ΑΤΕΙ-Θ *-* Νοεμβρίου 2012 Grand Hotel Θεσσαλονίκη Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Παναγιώτης Τζιώνας Αντιπρόεδρος ΑΤΕΙ-Θ Συμπεράσματα Τα Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Αναστασία Αθανασούλα Ρέππα ΕΑΠ/ΑΣΠΑΙΤΕ. Νέες Τεχνολογίες, Ανάπτυξη Ανθρώπινου Κεφαλαίου και Εκπαίδευση Ενηλίκων: Η συμβολή της πλατφόρμας EPALE

Δρ. Αναστασία Αθανασούλα Ρέππα ΕΑΠ/ΑΣΠΑΙΤΕ. Νέες Τεχνολογίες, Ανάπτυξη Ανθρώπινου Κεφαλαίου και Εκπαίδευση Ενηλίκων: Η συμβολή της πλατφόρμας EPALE Δρ. Αναστασία Αθανασούλα Ρέππα ΕΑΠ/ΑΣΠΑΙΤΕ. Νέες Τεχνολογίες, Ανάπτυξη Ανθρώπινου Κεφαλαίου και Εκπαίδευση Ενηλίκων: Η συμβολή της πλατφόρμας EPALE. ΔΟΜΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ Θεωρία Ανθρώπινου Κεφαλαίου Κριτική της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΕΚΤΟΣ»

«ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΕΚΤΟΣ» «Κ Α Ν Ε Ι Σ Δ Ε Ν Μ Ε Ν Ε Ι Ε Κ Τ Ο Σ» π ρ ό γ ρ α μ μ α π ρ ό λ η ψ η ς κ α ι π α ρ έ μ β α σ η ς γ ι α ν έ ο υ ς σ ε κ ί ν δ υ ν ο έ λ λ ε ι ψ η ς σ τ έ γ η ς φ ο ρ έ α ς υ λ ο π ο ί η σ η ς με την

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ 1.1 Αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΔΡ. ΡΑΛΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ SKEPSIS Παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πλαστήρα, Νοέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Παρουσίαση 23.9.2014 Παυλίνα Φιλιπποπούλου Εθνικός Εκπρόσωπος στο δίκτυο EQAVET & Προϊσταμένη Τμήματος Εθνικού Συστήματος Ποιότητας-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Regions of Knowledge FP7 229947 INRES Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Αρτέμης Σαϊτάκης Διευθυντής Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 1.1 Τι είναι η κοινωνικο-οικονομική αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

και Πολιτική Απασχόλησης

και Πολιτική Απασχόλησης Αγορά Εργασίας και Πολιτική Απασχόλησης Μαρίνα Ρήγου Παπαμηνά Παρατηρητήριο Αγοράς Εργασίας, Τμήμα Εργασίας, ΥΕΠΚΑ Οργανόγραμμα Τμήματος Τμήμα Εργασίας Υπηρεσία Αλλοδαπών Συντονισμός ΔΥΑ, Μηχανογραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

KOΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

KOΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ KOΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Δημήτρης Χατζαντώνης Δρ. Οικονομικής των Επιχειρήσεων Δ/ντής Τομέα Επιχειρηματικότητας ΣΕΒ Ηράκλειο 27/11/14 Περιεχόμενο της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Université de Paris Dauphine Ινστιτούτο Διπλωματίας Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO 19thRoundtable with the Government of Greece-The Economist Kυρίες και Κύριοι Πριν ξεκινήσω

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές Θέσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον Τοµέα των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών 5 η Προγραµµατική Περίοδος 2014-2015

Στρατηγικές Θέσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον Τοµέα των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών 5 η Προγραµµατική Περίοδος 2014-2015 Στρατηγικές Θέσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον Τοµέα των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών 5 η Προγραµµατική Περίοδος 2014-2015 Στάθης Ραγκούσης Διευθύνων Σύµβουλος Π.Ε.Τ.Α. Α.Ε. Ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Απόστ. Παπαδούλης Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής Συνδέσμου Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Κεντρικής Ελλάδος 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΚΟΖΑΝΗ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο 6 Τα Οικονομικά 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο Τα οικονομικά του Δημόσιου Τομέα ρυθμίζονται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό κάθε έτους, στον οποίο προβλέπονται τα έσοδα από την φορολογία και υπολογίζονται τα ποσά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτα απ όλα θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για την τιμητική πρόσκλησή σας, να συμμετέχω στο σημερινό πρόγραμμα του Συνεδρίου ΑΘΗΝΑ 2011.

Πρώτα απ όλα θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για την τιμητική πρόσκλησή σας, να συμμετέχω στο σημερινό πρόγραμμα του Συνεδρίου ΑΘΗΝΑ 2011. Κυρίες και Κύριοι, Πρώτα απ όλα θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για την τιμητική πρόσκλησή σας, να συμμετέχω στο σημερινό πρόγραμμα του Συνεδρίου ΑΘΗΝΑ 2011. Η επίκαιρη θεματολογία και οι εμπεριστατωμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης ΕΠ Κρήτης 2014-2020 Εναρκτήρια Ομιλία Περιφερειάρχη Κρήτης

1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης ΕΠ Κρήτης 2014-2020 Εναρκτήρια Ομιλία Περιφερειάρχη Κρήτης 1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης ΕΠ Κρήτης 2014-2020 Εναρκτήρια Ομιλία Περιφερειάρχη Κρήτης Κύριες και κύριοι, Σας καλωσορίζουμε, σήμερα, στην πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Επιχειρησιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων 1. Περίληψη του έργου 2. Τι είναι το Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός)

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) 1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) Περιγραφή Βραβείου Βραβεύονται συγκεκριμένες δράσεις ή προγράμματα που επιδρούν στη σκέψη, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Γ. Σταµπουλής, Γ. Παπαχρήστος, Ε.. Αδαµίδης και Μ. Ψωφάκη Τµήµα Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

www.emfasisfoundation.org

www.emfasisfoundation.org www.emfasisfoundation.org Emfasis Foundation 2 Περιεχόμενα Emfasis σελ. 4 Ο σκοπός μας σελ. 4 Κοινωνική Εργασία Δρόμου (Social Street Work) σελ. 5-6 Τι είναι αυτό που μας ορίζει σελ. 6-7 Οι ομάδες μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Παρέµβαση σε Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης µε θέµα: ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κώστας Τσεκούρας, Καθηγητής Πανεπιστηµίου Πατρών, Πρόεδρος Επιστηµονικού

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα