Η κρίση του ρωµαϊκού κόσµου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η κρίση του ρωµαϊκού κόσµου"

Transcript

1 Εισαγωγή Ως πολιτισµός θα µπορούσε να ορισθεί η έννοια που υποδηλώνει τη σχέση του ανθρώπου µε το περιβάλλον του και το µετασχηµατισµό του εξωτερικού κόσµου, µέσω της ανθρώπινης δραστηριότητας στο πλαίσιο µιας ανθρώπινης κοινότητας. Οι τεχνικές, οι σχέσεις και τα µέσα παραγωγής, οι εφευρέσεις, τα καλλιτεχνικά επιτεύγµατα, η γλώσσα και η θρησκεία, γενικά ο υλικός κόσµος ως προϊόν της ανθρώπινης δραστηριότητας και επινοητικότητας εµπεριέχονται στην έννοια του πολιτισµού. Ο ορισµός αυτός βέβαια όπως και κάθε ορισµός στις κοινωνικές και τις ανθρωπιστικές επιστήµες επιδέχεται αµφιβολιών και διορθώσεων και παραµένει διαµφισβητούµενος. Όπως διαµφισβητούµενη παραµένει ειδικά στην επιστήµη της ιστορίας η κάθε περιοδολόγηση. Στις σηµειώσεις που ακολουθούν για παράδειγµα ως µελέτη του ευρωπαϊκού πολιτισµού ορίζεται η εποχή που αρχίζει από την κατάρρευση του ρωµαϊκού κόσµου και εκτείνεται ως τη σύγχρονη εποχή. Ο δε χώρος µελέτης εστιάζεται κυρίως στη δυτική Ευρώπη µε δευτερεύουσες µόνο αναφορές και για συγκριτικούς κυρίως λόγους στην ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η κρίση του ρωµαϊκού κόσµου Το τέλος της δυναστείας των Αντωνίνων το 192 µ.χ. σήµαινε για την αυτοκρατορία την είσοδο της σε µια περίοδο κρίσης και πολιτικής αστάθειας. Η κρίση του ρωµαϊκού κράτους κράτησε ολόκληρο τον 3 ο αιώνα. Οι απειλές για την αυτοκρατορία προέρχονται από τους ολοένα ισχυρότερους εξωτερικούς εχθρούς ενώ η κατάσταση στο εσωτερικό επιδεινώνεται διαρκώς λόγω της διαµάχης µεταξύ των διεκδικητών της αυτοκρατορικής εξουσίας αλλά και των κοινωνικών αναταραχών εξαιτίας του µετασχηµατισµού των κοινωνικών σχέσεων. Ο ιοκλητιανός και αργότερα ο Κωνσταντίνος έλαβαν µέτρα για την τόνωση της οικονοµίας, την εξυγίανση του νοµισµατικού συστήµατος, της εξασφάλιση των κρατικών εσόδων µέσω της φορολογίας και κυρίως συνέβαλαν καθοριστικά στην εδραίωση ενός νέου πολιτειακού καθεστώτος, ενισχύοντας τη θέση του αυτοκράτορα. Από τα χρόνια του Κωνσταντίνου η πρωτεύουσα του κράτους µεταφέρεται στην Ανατολή µε την ίδρυση της 1

2 Κωνσταντινούπολης το 330 και ο χριστιανισµός γίνεται η επίσηµη θρησκεία. Το 395 µετά το θάνατο του αυτοκράτορα Θεοδόσιου το ενιαίο ρωµαϊκό κράτος χωρίζεται στα δύο το Ανατολικό και το υτικό µε το κάθε ένα ακολουθεί διαφορετική εξελικτική πορεία. Στην Ανατολή, η αυτοκρατορία, στηριζόµενη σε παλαιές κοινωνικές και οικονοµικές δοµές που είχαν τις ρίζες τους στην ελληνιστική περίοδο επέζησε του δυτικού τµήµατος αποτελώντας την πολιτική έκφραση του µεσαιωνικού ελληνισµού. Στη ύση η επίδραση της καθαυτό ρωµαϊκής παρουσίας ήταν πολύ σηµαντικότερη και αφορούσε τις κοινωνικές και οικονοµικές δοµές, τις νοοτροπίες και τα πολιτισµικά πρότυπα. ιαλύοντας τη φυλετική οργάνωση σε Γαλατία, Ισπανία και στις παραδουνάβιες χώρες, η ρωµαϊκή κυριαρχία εισήγαγε απότοµα ένα πρότυπο κοινωνικής οργάνωσης το οποίο χαρακτήριζαν: η δηµιουργία τεράστιων κτηµάτων (λατιφούντια) τα οποία καλλιεργούσε µεγάλος αριθµός δούλων, ένα σύστηµα πόλεων, οι φορολογικοί µηχανισµοί και το γραπτό δίκαιο. Όταν όµως το δουλοκτητικό σύστηµα έφτασε στα όρια του η πολιτική οργάνωση του δυτικού τµήµατος της αυτοκρατορίας δεν µπόρεσε να επιβιώσει. 1. Τα σκοτεινά χρόνια Η ρωµαϊκή αυτοκρατορία µετά το διαµελισµό της σε ανατολική και δυτική δέχθηκε σε όλο το µήκος των συνόρων της αλλεπάλληλα κύµατα επιδροµών. Το δυτικό τµήµα κατά τη διάρκεια του 5 ου αιώνα κατέρρευσε πλήρως από στρατιωτική, πολιτική και κοινωνική άποψη και η ιστορία της Ευρώπης εισήλθε σε µια περίοδο ρευστότητας και λίγων γνωστών στοιχείων που αρκετοί ιστορικοί την αποκαλούν τα «σκοτεινά χρόνια». Οι επιδροµές Ο διακεκριµένος βρετανός ιστορικός Perry Anderson (1974) περιγράφει και αναλύει µε πυκνό και παραστατικό τρόπο τις εξελίξεις στη δυτική Ευρώπη στο ακόλουθο απόσπασµα: «Οι γερµανικές επιδροµές που εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη υτική Ευρώπη, ξετυλίχθηκαν σε δύο διαδοχικές φάσεις, που η καθεµιά είχε ένα ξέχωρο µοντέλο και ορµή. Το πρώτο µεγάλο κύµα άρχισε µε τη σηµαντική πορεία περάσµατος του παγωµένου Ρήνου 2

3 τη χειµωνιάτικη νύχτα στις 31 εκεµβρίου 405 από µια χαλαρή συνοµοσπονδία σουηβών, βανδάλων κα αλάνων. Μέσα σε λίγα χρόνια, στα 410, οι βησογότθοι υπό τον Αλάριχο λεηλάτησαν τη Ρώµη. ύο δεκαετίες αργότερα, στα 439, οι βάνδαλοι κατέλαβαν την Καρθαγένη. Στα 480, τα πρώτα προπλάσµατα βαρβαρικών κρατών είχαν εγκαθιδρυθεί στο πρώην ρωµαϊκό έδαφος. Οι βουργουνδοί στη Σαβοϊα, οι βησιγότθοι στην Ακουιτανία, οι βάνδαλοι στη βόρεια Αφρική και οι οστρογότθοι στη βόρεια Ιταλία. Ο χαρακτήρας αυτής της τροµερής αρχικής επιδροµής που έδωσε στις µεταγενέστερες εποχές τις αρχέτυπες εικόνες της απαρχής των Σκοτεινών Χρόνων ήταν, στην πραγµατικότητα, πολύ σύνθετος και αντιφατικός. Στην πραγµατικότητα, ήταν η πιο ριζικά καταστροφική επίθεση των γερµανικών λαών ενάντια στη ρωµαϊκή ύση και συγχρόνως εξαιρετικά συντηρητική στο σεβασµό της για τη λατινική κληρονοµιά. Η στρατιωτική, πολιτική και οικονοµική ενότητα της δυτικής αυτοκρατορίας κατακερµατίσθηκε ανεπανόρθωτα. Λίγες από τις ρωµαϊκές στρατιές επιβίωσαν για µερικές δεκαετίες, αφού τα συνοριακά οχυρωµατικά έργα σαρώθηκαν αλλά αυτόνοµοι στρατιωτικοί θύλακες, όπως της βόρειας Γαλατίας, περικυκλωµένοι και αποµονωµένοι από εδάφη όπου κυριαρχούσαν βάρβαροι, απλώς τόνιζαν τον πλήρη διαµελισµό του αυτοκρατορικού συστήµατος σαν τέτοιου. Οι επαρχίες ξανακύλησαν στην ενδηµική αναταραχή και σύγχυση, η παραδοσιακή τους διοίκηση κατέρρευσε ή έγινε έρµαιο, η κοινωνική εξέγερση και ληστεία ενδηµούσαν σε ευρύτατες περιοχές, αρχαϊκοί και θαµµένοι πολιτισµοί βγήκαν στην επιφάνεια, καθώς η ρωµαϊκή επίχρωση κατέρρευσε στις πιο απόµακρες περιοχές...». Οι νικήτριες γερµανικές φυλές όµως δεν ήταν ικανές να αντικαταστήσουν την αυτοκρατορία µε ένα συνεκτικό πολιτικό σύστηµα. Οι φυλές αυτές παρέµεναν σε µεγάλο βαθµό πρωτόγονες κοινότητες, χωρίς γραπτή γλώσσα και χωρίς κάποιο διαρθρωµένο σύστηµα ιδιοκτησίας. Η κατάκτηση µεγάλων εκτάσεων τους έβαλε τότε αναπόφευκτα µπροστά σε τεράστια προβλήµατα άµεσης οικειοποίησης και διαχείρισης. Η επίλυση των προβληµάτων αυτών γινόταν ακόµα πιο δύσκολη και από τις συνεχείς µετακινήσεις των φύλων αυτών. Οι Βησιγότθοι ταξίδεψαν από τα Βαλκάνια στην Ισπανία, οι Οστρογότθοι από την Ουκρανία στην Ιταλία, οι Βάνδαλοι από τη Σιλεσία στην Τυνησία, οι Βουργουνδοί από την Ποµερανία στη Σαβοϊα. Το αποτέλεσµα ήταν ο πληθυσµός των αρχικών γερµανικών οικισµών που δηµιουργήθηκαν να είναι µικρός σε αριθµό και εποµένως δανείστηκαν σε µεγάλο βαθµό τις προϋπάρχουσες αυτοκρατορικές δοµές σε συνδυασµό µε γερµανικές ανάλογες δοµές. Το πρώτο και πιο βασικό θέµα που έπρεπε να λυθεί ήταν η οικονοµική διάθεση της γης. Η λύση που προκρίθηκε έδωσε τελικά τα 2/3 περίπου των 3

4 καλλιεργούµενων εκτάσεων των µεγάλων εκτάσεων στους βάρβαρους «φιλοξενούµενους». Τα κτήµατα αυτά απαλλοτριώθηκαν από τους άριστους των γενών, που κατόπιν εγκατέστησαν τα απλά µέλη της φυλής σε αυτά σαν παχτωτές τους ή πιθανόν σαν φτωχούς µικροκτηµατίες. Η πολιτική ανάπτυξη των γερµανικών λαών µετά τις επιδροµές επιβεβαίωνε και αντανακλούσε αυτές τις οικονοµικές αλλαγές. Ο σχηµατισµός του κράτους ήταν τώρα αναπόφευκτος και µαζί του η καταναγκαστική κεντρική εξουσία πάνω στην κοινότητα των ελεύθερων πολεµιστών. Τα τυπικά γερµανικά βασίλεια αυτής της φάσης ήταν απλώς πρωτόγονες µοναρχίες, µε αβέβαιους κανόνες διαδοχής, που στηρίζονταν σε σώµατα βασιλικών φρουρών, κάτι ανάµεσα στους προσωπικούς ακόλουθους του φυλετικού παρελθόντος και τους γαιοκτήµονες ευγενείς του φεουδαρχικού µέλλοντος. Από την άλλη η ρωµαϊκές κοινότητες διατήρησαν τη δική τους διοικητική δοµή. Υπήρχαν αναλόγως δύο δίκαιο ένα γερµανικό και ένα ρωµαϊκό για κάθε πληθυσµό αντίστοιχα ενώ παρόµοιο ήταν και το ιδεολογικό θρησκευτικό µοντέλο. Τα γερµανικά φύλα όντας στην αρχή ειδωλολατρικά προσηλυτίστηκαν στο χριστιανισµό µόνο σταδιακά και αυτό λόγω κυρίως της συγκρότησης κρατικών δοµών σαν το πνευµατικό συµπλήρωµα µιας σταθερότερης επίγειας εξουσίας. Όπως υποστηρίζει ο Anderson (1974: 137): «ο πιο εύγλωττος δείκτης των ορίων της βαρβαρικής διείσδυσης σα αυτή τη φάση είναι πώς πουθενά δεν άλλαξε το γλωσσικό σύνορο ανάµεσα στο λατινικό και τον τευτονικό κόσµο...η διάρκεια ζωής αυτών των ιδρυτικών βαρβαρικών κρατών δεν ήταν µεγάλη. Η φραγκική επέκταση υπέταξε τους Βουργουνδούς και έδιωξε του Βησιγότθους από τη Γαλατία. Οι βυζαντινές εκστρατείες συνέτριψαν τους Βανδάλους στην Αφρική και µετά από ένα µακρόχρονο πόλεµο φθοράς εξολόθρευσαν τους Οστρογότθους στην Ιταλία. Τελικά, οι ισλαµικοί επιδροµείς υπερκέρασαν τη βησιγοτθική εξουσία στην Ισπανία..[και] ήταν το επόµενο κύµα των γερµανικών µεταναστεύσεων, που καθόρισε τον κατοπινότερο χάρτη του δυτικού φεουδαρχισµού βαθιά και µε διάρκεια. Τα τρία κύρια επεισόδια αυτής της δεύτερης φάσης της βαρβαρικής επέκτασης ήταν, φυσικά, η φραγκική κατάκτηση της Γαλατίας, η αγγλοσαξονική κατοχή της Αγγλίας και έναν αιώνα αργότερα, µε τον τρόπο της η κάθοδος των λοµβαρδών στην Ιταλία. Ο χαρακτήρας αυτών των µεταναστεύσεων διέφερε από εκείνων του πρώτου κύµατος, και πιθανόν εποµένως και η κλίµακά τους. γιατί σε όλες τις περιπτώσεις αντιπροσώπευαν µια σχετικά περιορισµένη και ευθεία επέκταση από µια γειτονική γεωγραφική βάση εκκίνησης». 4

5 Η πολιτιστική επίδραση του δεύτερου κύµατος των κατακτήσεων ήταν βαθύτερη και πιο µόνιµη από του πρώτου. Κύριος λόγος για αυτό ήταν αναµφίβολα πώς το αρχικό κύµα είχε ξεκαθαρίσει ριζικά το έδαφος από κάθε πραγµατική οργανωµένη αντίσταση του αυτοκρατορικού συστήµατος στη ύση. Οι κατοπινές µεταναστεύσεις είχαν και το βάρος και την έκταση να δηµιουργήσουν πιο περιεκτικές και διαρκείς µορφές στη ύση. Ο άκαµπτος και εύθραυστος δυϊσµός του 5 ου αιώνα εξαφανίστηκε προοδευτικά τον 6 ο αιώνα και άρχισε βαθµιαία µια αργόσυρτη διαδικασία συγχώνευσης κατά την οποία ενσωµατώνονταν γερµανικά και ρωµαϊκά στοιχεία σε µια καινούργια σύνθεση που παραγκώνιζε και τις δύο τη φεουδαρχία. Η άνοδος της φεουδαρχίας Η περιοχή µεταξύ των ποταµών Λίγηρα και Ρήνου (ιστορικός πυρήνας του φραγκικού βασιλείου) αποτέλεσε το χώρο στον οποίο αναπτύχθηκε ο φεουδαλισµός από τον 8 ο αιώνα. Ο όρος φεουδαλισµός ή φεουδαρχία, ο οποίος καθιερώθηκε µεταγενέστερα και όχι κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, σηµαίνει ένα σύστηµα σχέσεων µεταξύ των ανθρώπων που στηρίζεται σε προσωπική βάση. Η άµεση υπαγωγή ανθρώπου σε άνθρωπο ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της οικονοµικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής της Ευρώπης σε όλη αυτή την περίοδο από την πτώση της Ρώµης και ως την Αναγέννηση που µεταγενέστερα πάλι την αποκαλούµε Μεσαίωνα Ο φεουδαρχισµός σήµαινε ότι ο υποτελής ευγενής συνήπτε προσωπικό δεσµό µε τον άρχοντά του από τον οποίο απέρρεαν ορισµένες υποχρεώσεις όπως η παροχή στρατιωτικής υπηρεσίας. Οι υποχρεώσεις αυτές δεν υποβίβαζαν κοινωνικά τον υποτελή ευγενή και σε αντάλλαγµα των υποχρεώσεων που αναλάµβανε, ο επικυρίαρχος άρχοντας του παρείχε ένα φέουδο δηλαδή µια έκταση γης και τους καλλιεργητές της για την κάλυψη των αναγκών του. Ένας τοπικός άρχοντας µπορούσε να διαθέτει υποτελείς άλλους µικρότερους άρχοντες, αλλά να είναι και ο ίδιος υποτελής σε έναν ισχυρότερο γαιοκτήµονα. Οι δεσµοί εξάρτησης έφταναν µέχρι τη βάση της κοινωνικής πυραµίδας και τη µεγάλη µάζα του πληθυσµού. Από τον κάτοχο του φέουδου τον φεουδάρχη εξαρτιόνταν οι χωρικοί και οι δουλοπάροικοι που κατοικούσαν στο φέουδο και οι οποίοι δεν είχαν δικαίωµα να µετακινηθούν από αυτό. Οι δουλοπάροικοι ήταν υποχρεωµένοι να καταβάλουν ενοίκιο για τη γη που καλλιεργούσαν για τις δικές τους ανάγκες αλλά και να παρέχουν δωρεάν εργασία (αγγαρεία) για την καλλιέργεια των κτηµάτων του φεουδάρχη. Ο εκάστοτε φεουδάρχης 5

6 διατηρούσε σειρά προνοµίων απέναντι στους υποτελείς του µε τη µόνη υποχρέωση να τους παρέχει ασφάλεια σε περιπτώσεις εξωτερικής επιβουλής. Πιο συγκεκριµένα, στο φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής ο άµεσος παραγωγός ο αγρότης ήταν ενωµένος µε τα µέσα παραγωγής τη γη µέσα από µια ιδιαίτερη κοινωνική σχέση, τη δουλοπαροικία. Οι αγρότες δουλοπάροικοι που κατείχαν και καλλιεργούσαν τη γη δεν ήταν ιδιοκτήτες της. Η αγροτική ιδιοκτησία ελέγχονταν ατοµικά από µια τάξη φεουδαρχών αρχόντων, οι οποίοι αποσπούσαν ένα πλεόνασµα από τους αγρότες µέσα από πολιτικο-νοµικές σχέσεις εξαναγκασµού. Αυτός ο καταναγκασµός έπαιρνε τη µορφή υπηρεσιών σε εργασία, προσόδων σε είδος ή εθιµικών τελών τα οποία όφειλε ο αγρότης στον άρχοντα, και ασκούνταν τόσο στο αρχοντικό κτήµα του κάθε φεουδάρχη όσο και στις λωρίδες των παχτωµένων κτηµάτων που καλλιεργούνταν από τους αγρότες. Η εκµετάλλευση των αγροτών από τους άρχοντές τους δεν ήταν µόνο οικονοµικής φύσης αλλά και πολιτικής αφού ο αγρότης ήταν υποταγµένος στη δικαστική εξουσία του κυρίου του. Παράλληλα τα δικαιώµατα ιδικτησίας του άρχοντα πάνω στη γη του είχαν παραχωρηθεί από ένα ανώτερο ευγενή (ή ευγενείς), στον οποίο όφειλε ιπποτική υπηρεσία παροχή δηλαδή στρατιωτικής βοήθειας σε περιόδους πολέµου. Ο κυρίαρχος άρχοντας µε τη σειρά του ήταν συχνά υποτελής ενός ανώτερου φεουδάρχη. Τυπικοί ενδιάµεσοι δεσµοί µιας τέτοιας φεουδαρχικής ιεραρχίας στην πρώιµη µεσαιωνική εποχή, ανάµεσα στον απλό άρχοντα και τον επικυρίαρχο µονάρχη που βρισκόνταν στην κορυφή της ιεραρχίας, ήταν ο πυργοδεσπότης, ο βαρό νος, ο κόµης ή οπρίγκηπας. Η συνέπεια ενός τέτοιου συστήµατος ήταν πώς η πολιτική κυριαρχία ποτέ δεν συγκεντρώνονταν σε ένα µοναδικό κέντρο. Αυτός ο τεµαχισµός της κυριαρχίας ήταν συστατικό στοιχείο του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής. Ο µονάρχης ήταν ένας φεουδάρχης επικυρίαρχος των υποτελών του, µε τους οποίους ήταν δεµένος µε αµοιβαίους δεσµούς πίστης, όχι ένας υπέρτατος κυρίαρχος πάνω από τους υπηκόους του. Οι οικονοµικές του πηγές ουσιαστικά προέρχονταν αποκλειστικά από τα κτήµατά του σαν άρχοντα, ενώ οι απαιτήσεις του από τους υποτελείς του ήταν ουσιαστικά στρατιωτικής φύσης. Επίσης δεν είχε καµία άµεση πολιτική πρόσβαση στον πληθυσµό σαν σύνολο, γιατί οι δικαστικές του αρµοδιότητες µεταβιβάζονταν µέσα από αναρίθµητα στρώµατα από τον ένα υποτελή στον δικό του υποτελή. Ένα τέτοιο πολιτικό σύστηµα απέκλειε εκ των πραγµάτων την ανάπτυξη εκτεταµένης κεντρικής γραφειοκρατίας και ενίσχυε τον αυτόνοµο ρόλο της εκκλησίας ως φορέα της ιδεολογικής και πνευµατικής εξουσίας. Η εκκλησία ασκούσε τεράστια επιρροή στις πεποιθήσεις των µαζών και βασιζόταν σε µια οργάνωση που ήταν ξέχωρη από εκείνη οποιασδήποτε 6

7 κοσµικής αριστοκρατίας ή µοναρχίας. Εξαιτίας του κατακερµατισµού της πολιτικής εξουσίας η εκκλησία µπορούσε στον αναδυόµενο δυτικό φεουδαρχισµό να υπερασπίζεται τα δικά της ιδιαίτερα συµφέροντα, αν ήταν αναγκαίο, από τα δικά της εδαφικά οχυρά ακόµη και µε την ένοπλη βία. Ως τον 13 ο αιώνα που ο δυτικός φεουδαρχισµός έφτασε στο αποκορύφωµά του είχε δηµιουργήσει έναν ενιαίο και αναπτυγµένο πολιτισµό που έδωσε τροµερή ώθηση στις υποτυπώδεις, αποτελούµενες από τη συγκόλληση διαφόρων στοιχείων, κοινότητες των Σκοτεινών Χρόνων. Υπήρξε µεγάλη αύξηση του αγροτικού πλεονάσµατος γιατί οι νέες αγροτικές σχέσεις είχαν επιτρέψει µια εντυπωσιακή αύξηση της παραγωγικότητας στη γεωργία. Οι τεχνικές καινοτοµίες, τα υλικά εργαλεία αυτής της προόδου, ήταν κυρίως η χρήση του σιδερένιου άροτρου για το όργωµα, το ζέψιµο των αλόγων κατά ζεύγη που τα µετέβαλλε σε υποζύγια, ο υδρόµυλος για µηχανική ενέργεια, το µάργωµα για τη βελτίωση του εδάφους και η τριζωνική καλλιέργεια για αµειψισπορά. 2. Η Βυζαντινή αυτοκρατορία. Το ανατολικό ρωµαϊκό κράτος µπόρεσε να αποκρούσει µε επιτυχία τις επιδροµές των γερµανικών φύλων κατά τη διάρκεια του 5 ου αιώνα και την αµέσως επόµενη περίοδο να περάσει στην αντεπίθεση. Άλλωστε οι αυτοκράτορες της Κωνσταντινούπολης πάντοτε θεωρούσαν τους εαυτούς τους νόµιµους διαδόχους της Ρώµης µε δικαιώµατα εξουσίας σε όλη την έκταση της πρώην ενιαίας ρωµαϊκής αυτοκρατορίας. Ιστορική εξέλιξη Η περίοδος της βασιλείας του Ιουστινιανού ( ) είναι αυτή ακριβώς που συνδέθηκε µε την προσπάθεια ανασύστασης της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας στο σύνολό της. Ο Ιουστινιανός κατάφερε, αν και µε µεγάλο κόστος, να αποκαταστήσει τη ρωµαϊκή εξουσία στην ιταλική χερσόνησο, στο νοτιοανατολικό τµήµα της ιβηρικής χερσονήσου, στη Βόρεια Αφρική, στη Σικελία, στην Κορσική και στη Σαρδηνία. Για να µπορέσει να ασχοληθεί µε την κατάκτηση της ύσης έκλεισε το 532 την «απέραντον ειρήνη» µε τους Πέρσες. Συγχρόνως επιδόθηκε σε κατακτητικούς πολέµους. Πρώτος στόχος ήταν η Αφρική και 7

8 πράγµατι το 534 η βόρεια Αφρική περιήλθε στη βυζαντινή κυριαρχία. Το 535 ξεκίνησε η εκστρατεία κατά του βασιλείου των Οστρογότθων στην Ιταλίας και το 554 έπειτα από αγώνες είκοσι ετών η Ιταλία ήταν και πάλι υπό ρωµαϊκή κυριαρχία. Τέλος για να ολοκληρώσει την επεκτατική πολιτική του στη ύση στράφηκε και κατά του βασιλείου των Βησιγότθων στην Ισπανίας και το έτος 552 ήταν κύριος του νότιου τµήµατος της Ιβηρικής χερσονήσου. Το πλεόνασµα που παρουσίαζε το δηµόσιο ταµείο, αποτέλεσµα της συνετής διαχείρισης και της εισπρακτικής πολιτικής καθώς και µια πολύ καλά οργανωµένη στρατιωτική µηχανή (ναυτική υπεροπλία) µε ικανούς στρατηγούς (Νάρσης και Βελισσάριος) οδήγησαν στην επιτυχία. Ο Ιουστινιανός εγκατέστησε έξαρχους ως τοποτηρητές της αυτοκρατορικής εξουσίας του και όρισε τη Ραβέννα δεύτερη πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, απόφαση καθοριστική για την ανάδειξη της πόλης σε σπουδαίο πνευµατικό και καλλιτεχνικό κέντρο της Ιταλίας. Η µεσογειακή παντοκρατορία των Βυζαντινών 1 δεν κράτησε για πολύ, ανέδειξε όµως το Βυζάντιο ως τη µόνη µεγάλη ευρωπαϊκή δύναµη της εποχής. Επίσης είναι βέβαιο ότι η βυζαντινή κατοχή δεν ήταν καθόλου ευπρόσδεκτη στη Ρώµη αφού ανάγκαζε τον επίσκοπό της (τον Πάπα) να ακολουθεί της επιταγές του Βυζαντινού Αυτοκράτορα. Επιπλέον οι επιχειρήσεις στη ύση εξάντλησαν οικονοµικά το κράτος και την άµυνα του Βυζαντίου στα άλλα δύο µέτωπα. Το αποτέλεσµα ήταν οι Πέρσες στα ανατολικά να καταφέρουν να αποσπάσουν εδάφη για την ανάκτηση των οποίων καταβλήθηκαν µεγάλα οικονοµικά ανταλλάγµατα ενώ στα Βόρεια διάφορα Σλαβικά φύλα πλαισιωµένα από Βούλγαρους παραβίασαν τα σύνορα του ούναβη και κατέλαβαν τη νότια Βαλκανική µέχρι την Πελοπόννησο. Θεµελιώδης αρχή του Ιουστινιανού ήταν η επικράτηση απόλυτης και συγκεντρωτικής µοναρχίας. Ο αυτοκράτορας δηµιούργησε ένα συγκεντρωτικό σύστηµα διακυβέρνησης καταργώντας συµβούλια και θεσµούς αυτοδιοίκησης των πόλεων που ίσχυαν για αιώνες. Ιστορική υπήρξε ιδιαίτερα η συµβολή του στην κωδικοποίηση του ρωµαϊκού δικαίου και των νόµων και νοµολογιών µέχρι την εποχή του. Ο Ιουστινιάνειος Κώδικας, τον οποίο γνώρισαν τον 11 ο αιώνα στη υτική Ευρώπη, αποτέλεσε τη βάση για τη σύγχρονη ευρωπαϊκή νοµοθεσία. Σκοπός του αυτοκράτορα ήταν η αποκατάσταση της ενότητας του ρωµαϊκού δικαίου µε ταυτόχρονη προσαρµογή στις σύγχρονες απαιτήσεις µετά την επικράτηση του χριστιανισµού. Ο Ιουστινιανός µε βαθιά θεολογική µόρφωση και 1 Να σηµειώσουµε εδώ ότι οι «Βυζαντινοί» δεν χρησιµοποίησαν ποτέ αυτό τον προσδιορισµό για τους εαυτούς τους ή για την αυτοκρατορία τους, προτιµώντας ως το τέλος τον προσδιορισµό τους ως «Ρωµαίων» και της αυτοκρατορίας τους ως «Ρωµαϊκής». Οι σύγχρονοι τους δυτικοί αποκαλούσαν την αυτοκρατορία ρωµαϊκή και τους κατοίκους της έλληνες. 8

9 τη συνείδηση της ελέω Θεού µοναρχίας, έλαβε µέτρα για να επιβάλλει τη χριστιανική θρησκεία, διώκοντας τους αιρετικούς αλλά και για να ελέγξει την εκκλησία σε δογµατικά και διοικητικά θέµατα Όπως και οι προκάτοχοι του, εργάστηκε εντατικά για την εµπέδωση της ειρήνης στην εκκλησία. Το κυριότερο πρόβληµα που αντιµετώπισε σε αυτό το πεδίο ο Ιουστινιανός ήταν η αντιµετώπιση του µονοφυσιτισµού, αίρεσης που υποστήριζε ότι η θεϊκή φύση του Χριστού είχε απορροφήσει την ανθρώπινη. Μονοφυσίτες ήταν κυρίως οι κάτοικοι της Αιγύπτου και της Συρίας αλλά και τµήµα του πληθυσµού της πρωτεύουσας. Ασκήθηκε πολιτική διώξεων η οποία σε συνδυασµό µε την επιβολή βαριάς φορολογίας δηµιούργησε ένα µόνιµο αίσθηµα δυσαρέσκειας των κατοίκων της Συρίας, της Παλαιστίνης και της Αιγύπτου προς της εξουσία της Κωνσταντινούπολης καθιστώντας τους εύκολη λεία για τους Πέρσες και τους Άραβες κατά τον επόµενο αιώνα. Ο Ιουστινιανός αναµόρφωσε τη διοίκηση και τον κρατικό µηχανισµό καταργώντας την εξαγορά των δηµόσιων αξιωµάτων και θεσπίζοντας έµµισθες θέσεις Ο Ιωάννης Καππαδόκης ανέλαβε να εκτελέσει τα µεταρρυθµιστικά σχέδια του Ιουστινιανού στη δηµόσια διοίκηση και οικονοµία. Οι φορολογικές επιβαρύνσεις που επέβαλλε δηµιούργησαν δυσαρέσκεια αλλά το κράτος είχε ανάγκη από περισσότερα χρήµατα για τους συνεχείς πολέµους αλλά και για τα έργα κοινής ωφέλειας, τα µνηµεία λατρείας και την ανοικοδόµηση πόλεων σε ολόκληρη την αυτοκρατορία. Η Κωνσταντινούπολη έγινε ουσιαστικά κέντρο του παγκόσµιου εµπορίου µε συναλλαγές που επεκτείνονταν ως τη Μέση Ανατολή, την Ινδία και την Κίνα ενώ παρατηρήθηκε σηµαντική άνθηση της καλλιτεχνικής δηµιουργίας µε αποκορύφωµα βέβαια την ανέγερση του ναού της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Κατά τον 7 ο αιώνα οι πόλεµοι συνεχίστηκαν µε κυριότερους αντιπάλους τους Αβάρους στα βόρεια, τους Πέρσες στα Ανατολικά και έναν νεοεµφανιζόµενο και πολύ δυναµικό αντίπαλο τους Άραβες οι οποίοι µε κύριο όπλο τους µια νέα θρησκεία (το Ισλάµ) εφορµούσαν για να καταλάβουν τον κόσµο. Οι Άραβες εκµεταλλευόµενοι την αµοιβαία εξασθένηση των Βυζαντινών και των Περσών από τους αδιάκοπους µεταξύ τους πολέµους αλλά και την µεγάλη επίδραση που ασκούσε η νέα ισλαµική θρησκεία άρχισαν τις επιδροµές τους το 634 και κατέλαβαν µέσα σε λίγα χρόνια τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο. Η προσωπικότητα του Μωάµεθ και η νέα µονοθεϊστική θρησκεία που εκείνος ίδρυσε, συνέβαλαν στην ενοποίηση των ως τότε νοµαδικών αραβικών φύλων και έφεραν στο προσκήνιο ένα λαό που εξελίχθηκε ταχύτατα, επεκτάθηκε και κυριάρχησε στη Μεσόγειο, αποτελώντας διαρκή απειλή τόσο για τη χριστιανική Βυζαντινή Αυτοκρατορία στα ανατολικά όσο και για τα χριστιανικά βασίλεια της δυτικής Ευρώπης. Οι Άραβες 9

10 µάλιστα έφτασαν µέχρι τα τείχη της Κωνσταντινούπολης, την πολιόρκησαν για τέσσερα χρόνια ( ) την πρώτη φορά και για µια ακόµη τετραετία ( ) τη δεύτερη χωρίς όµως ποτέ να την καταλάβουν. Το Βυζάντιο στον 7 ο αιώνα απώλεσε οριστικά τα εδάφη του στην ιβηρική χερσόνησο και στη βόρεια Ιταλία, τα ανατολικά του σύνορα περιορίστηκαν ενώ στα νότια Βαλκάνια κυριαρχούσαν τα σλαβικά φύλα. Ο εδαφικός περιορισµός όµως σήµαινε µεγαλύτερη οµοιογένεια για την αυτοκρατορία. Η ελληνική γλώσσα επιβλήθηκε και καθιερώθηκε η χρήση του ελληνικού όρου «βασιλεύς». Ο 8 ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από τη διαµάχη για τις εικόνες που δίχασε τη βυζαντινή κοινωνία, προκαλώντας βίαιες συγκρούσεις και διωγµούς. Το έτος 730, ο αυτοκράτορας Λέων Γ εξέδωσε διάταγµα κατά της λατρείας των εικόνων. Επί Κωνσταντίνου Ε (τον αποκάλεσαν Κοπρώνυµο) οι ενέργειες κατά των εικονολατρών εντάθηκαν. Τον Κωνσταντίνο Ε διαδέχθηκε ο γιος του Λέων και κατά τη διάρκεια της σύντοµης βασιλείας του ( ) σηµειώθηκε κάµψη των διωγµών των εικονολατρών που οφείλεται κατά κύριο λόγο στην επιρροή της εικονόφιλης συζύγου του Ειρήνης της Αθηναίας. Η άνοδος στο θρόνο του Κωνσταντίνου ΣΤ και της µητέρας του, σήµανε την αρχή της αποκατάστασης της εκκλησιαστικής ειρήνης. Η εικονοµαχία ήταν µια διαµάχη για τις εικόνες, η οποία όµως έλαβε ανεξέλεγκτες διαστάσεις και εξελίχθηκε σε εµφύλια σύγκρουση που ταλάνισε το Βυζάντιο από τις αρχές του 8 ου ως τα µέσα του 9 ου αιώνα. Η µαζική και απόλυτη λατρεία των εικόνων, στις οποίες αποδίδονταν µαγικές ιδιότητες από τους πιστούς, είχε ανησυχήσει την κοσµική και εκκλησιαστική ηγεσία της αυτοκρατορίας, η οποία έβλεπε στην εικονολατρία την απειλή της ειδωλολατρίας αλλά και τις διαλυτικές για την επιβίωση της αυτοκρατορίας τάσεις αναχωρητισµού από την κοινωνική και οικονοµική ζωή. Η εικονοµαχία, πέρα από το θεολογικό περιεχόµενο της, είχε κοινωνικές και γεωγραφικές αναφορές, εκφράζοντας τη διάσταση δυο κόσµων της αυτοκρατορίας. Στους εικονολάτρες συγκαταλέγονταν τα φτωχά στρώµατα, οι γυναίκες, οι µοναχοί και οι κάτοικοι της Ελλάδας, ενώ οι εικονοµάχοι είχαν γερά ερείσµατα στο αυτοκρατορικό περιβάλλον, στην αριστοκρατία και στις ανατολικές επαρχίες όπου υπήρχαν ακόµα ισχυρές επιρροές του µονοφυσιτισµού, του ιουδαϊσµού και του ισλαµισµού. Στον 9 ο αιώνα µετά την επίτευξη συµβιβασµού στο ζήτηµα των εικόνων η αυτοκρατορία ανακτά πλήρως την κυριαρχία των νότιων Βαλκανίων από του Σλάβους αλλά χάνει την Κρήτη, τη Σικελία και το Μπάρι από τους Άραβες. Οι δύο αιώνες της Μακεδονικής υναστείας ( ) που ακολουθούν θεωρούνται περίοδος ευηµερίας, επέκτασης και πολιτιστικής ακµής για το Βυζάντιο. Στο θρόνο ανήλθαν ικανοί 10

11 αυτοκράτορες οι οποίοι ενίσχυσαν την κεντρική εξουσία σε βάρος των διαφόρων αρχόντων (δυνατών) της επαρχίας, εξυγείαναν τα οικονοµικά του κράτους και αναδιοργάνωσαν τον στρατό. Στα µέσα του 10 ου αιώνα οι Βυζαντινοί ανακαταλαµβάνουν την Κρήτη, την Κύπρο, την Αντιόχεια και τη αµασκό ενώ στις αρχές του 11 ου αιώνα συντρίβουν την αυτοκρατορία των Βούλγαρων στα Βαλκάνια. Στο τέλος αυτής της περιόδου οι σχέσεις της ορθόδοξης µε την παπική εκκλησία επιδεινώνονται και σε συνδυασµό µε την οριστική αποχώρηση των Βυζαντινών από την Ιταλική χερσόνησο έχουµε το πλήρες σχίσµα των δύο εκκλησιών το Η µάχη του Μάτζικερτ το 1071 µε την ήττα του αυτοκρατορικού στρατού από τις δυνάµεις των Σελτζούκων Τούρκων σηµατοδοτεί την αρχή της περιόδου της συρρίκνωσης και της παρακµής της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Στη Βαλκανική χερσόνησο οι επιδροµές των Πετσενέγκων και των Ούγγρων, η ενίσχυση Σέρβων και των Κροατών και η νορµανδική εισβολή, που άρχισε το 1081 από το υρράχιο και εξαπλώθηκε µέχρι τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, δηµιουργούσαν συνθήκες ασφυκτικής πίεσης. Επιπλέον η ναυτική ηγεµονία των Βυζαντινών είχε σχεδόν εκµηδενιστεί και ταυτόχρονα µια νέα ναυτική δύναµη εµφανίστηκε και θα κυριαρχούσε στην Ανατολική Μεσόγειο, η Βενετία. Το 1204 η Κωνσταντινούπολη καταλαµβάνεται και λεηλατείται από του Σταυροφόρους οι οποίοι χωρίζουν την Ελλάδα και τα νησία του Αιγαίου σε φέουδα. Το 1261 οι Βυζαντινοί ανακαταλαµβάνουν την Κωνσταντινούπολη αλλά η αυτοκρατορία είναι πλέον εµφανώς αποδυναµωµένη. Τον επόµενο αιώνα η εµφάνιση των Οθωµανών Τούρκων στη Μικρά Ασία σηµαίνει την αρχή του τέλους της βυζαντινής αυτοκρατορίας το οποίο οριστικοποιείται µε την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωµανούς το Κοινωνική εξέλιξη Το Βυζάντιο διέθετε κάποια γνωρίσµατα που του επέτρεψαν να κυριαρχήσει στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μικρά Ασία για πάνω από χίλια χρόνια. Αυτά ήταν συνοπτικά τα εξής : Κεντρικό σύστηµα εξουσίας µε επικεφαλής έναν παντοδύναµο αυτοκράτορα περιστοιχισµένο από µορφωµένους αξιωµατούχους, 11

12 ιοικητική οµοιογένεια µε ευέλικτη και αποτελεσµατική για τα δεδοµένα της εποχής δηµόσια διοίκηση Συσσώρευση διπλωµατικών και γραφειοκρατικών δεξιοτήτων, Μεγάλη στρατιωτική παράδοση, Κατοχή προηγµένης για την εποχή τεχνολογίας, Ισχυρή οικονοµία και µια µεγάλη πολιτισµική ακτινοβολία Σύµφωνα µε την ανάλυση του Anderson (1974: 304): «Η πτώση της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας στη ύση είχε βασικά καθοριστεί από τη δυναµική του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής και τις αντιθέσεις του, από τη στιγµή που σταµάτησε η αυτοκρατορική επέκταση.» Στα εδάφη της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Γαλατίας δεν υπήρχε κανένας ώριµος προηγούµενος πολιτισµός για να αντισταθεί ή να τροποποιήσει το νέο λατινικό θεσµό του δουλικού λατιφουντίου. Όταν η τροφοδοσία σε δούλους ανακόπηκε το όλο σύστηµα στη ύση κατέρρευσε. Στην ανατολική Μεσόγειο αντίθετα η ρωµαϊκή κατοχή ήρθε αντιµέτωπη µε ένα παραλιακό και θαλάσσιο περιβάλλον που είχε κιόλας πυκνοκατοικηθεί µε εµπορικές πόλεις από το µεγάλο κύµα του ελληνικού επεκτατισµού στην ελληνιστική εποχή. υό κρίσιµα χαρακτηριστικά του ελληνιστικού µοντέλου ήταν η σχετική πυκνότητα των πόλεων και η σχετική µετριότητα της αγροτικής ιδιοκτησίας. Ο ελληνικός πολιτισµός είχε αναπτύξει την αγροτική δουλεία αλλά δεν την οργάνωσε σε έκταση σε ένα σύστηµα λατιφουντίων. Η δουλεία στην Ανατολή υπήρξε πάντοτε πιο περιορισµένη και σαν συνέπεια η εσωτερική στερεότητα του κοινωνικού σχηµατισµού των ανατολικών επαρχιών της αυτοκρατορίας δεν κλονίστηκε τόσο πολύ από την παρακµή του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής. Οι αυτοκράτορες της Κωνσταντινούπολης στηρίζονταν στη φορολόγηση και ενίοτε στη στρατολόγηση ενός εκτεταµένου στρώµατος ελεύθερων µικροιδιοκτητών, περιόρισαν από την αρχή τη δυνατότητα των µεγάλων γαιοκτηµόνων να υποσκάψουν και να αποστρατιωτικοποίσουν το αυτοκρατορικό κράτος ενώ είχαν στη διάθεσή τους µια σειρά πόλεων των οποίων η εµπορική ευηµερία δεν είχε καµφθεί. Ήταν αυτή η εσωτερική διαµόρφωση που έδωσε στην Ανατολή την πολιτική συνοχή και ευκαµψία για να αντισταθεί στις βαρβαρικές επιδροµές που συνέτριψαν τη ύση (Anderson 1974: 306). Το Βυζάντιο επιβίωσε πέρα από τους Σκοτεινούς Χρόνους της ύσης, µε εδαφικές απώλειες, αλλά µε ουσιαστικά άθικτη όλη την πανοπλία του εποικοδοµήµατος της κλασικής αρχαιότητας. εν είχαµε καµιά δραστική ανακοπή της ζωής στις πόλεις όπως στη 12

13 ύση, οι µανιφακτούρες ειδών πολυτελείας διατηρήθηκαν, η ναυσιπλοϊα βελτιώθηκε ελαφρώς, η συγκεντρωτική διοίκηση και η οµοιόµορφη φορολογία από το αυτοκρατορικό κράτος επίβιωσαν ένας όπως γράφει ο Anderson «απόµακρος πόλος ενότητας ορατός από µακριά στο σκοτάδι της ύσης». Όµως για αυτή την επιβίωση πληρώθηκε µακροπρόθεσµα ένα ακρωτηριαστικό τίµηµα. Η βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν αρκετά απαλλαγµένη από το φορτίο της ρωµαϊκής αρχαιότητας ώστε να επιβιώσει σε µια νέα εποχή αλλά όχι τόσο ώστε να αναπτυχθεί δυναµικά µέσα σε αυτή. Όπως υποστηρίζει ο Anderson (1974: 309) «...παρέµενε ακινητοποιηµένη ανάµεσα στο δουλοκητικό και το φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής, ανίκανη είτε να επιστρέψει πίσω στον ένα ή να προχωρήσει στον άλλο...». Ο δρόµος πίσω σε µια γενικευµένη δουλοκτητική οικονοµία ήταν κλειστός αφού µόνο ένα τεράστιο ιµπεριαλιστικό πρόγραµµα επέκτασης θα µπορούσε να δηµιουργήσει την εργατική δύναµη των αιχµαλώτων πολέµου, που ήταν απαραίτητη για την αναβίωσή του. Όπως όµως είδαµε παραπάνω το Βυζάντιο παρά τις συνεχείς προσπάθειες να ξανακατακτήσει τα χαµένα εδάφη του σε Ευρώπη και Ασία πέτυχε µόνο πρόσκαιρες επιτυχίες. Από την άλλη η πρόοδος προς έναν αναπτυγµένο φεουδαρχισµό προσέκρουε σε ανυπέρβλητα εµπόδια. Ο γραφειοκρατικός µηχανισµός της αυτοκρατορίας παρέµενε ουσιαστικά άθικτος για πεντακόσια χρόνια µετά τον Ιουστινιανό. Η κεντρική κρατική µηχανή στην Κωνσταντινούπολη ποτέ δεν έχασε τη συνολική διοικητική, φορολογική και στρατιωτική κυριαρχία πάνω στο αυτοκρατορικό έδαφος που θα ήταν προϋπόθεση για να αναπτυχθεί η φεουδαρχία. Ακόµα στις µεγάλες κρατικές µανιφακτούρες διατηρούνταν άθικτη η δουλεία κάτι που απέτρεπε την εφαρµογή καινοτοµιών και οδηγούσε σε τεχνολογική στασιµότητα. Η βυζαντινή αυτοκρατορία στους αιώνες των Σκοτεινών Χρόνων ήταν πολύ δυνατή για να καταληφθεί από τις επιδροµές των διαφόρων βαρβαρικών φύλων όχι όµως τόσο για να συντρίψει και αφοµοιώσει αυτούς τους λαούς. Κάθε επέκταση της αυτοκρατορίας συνοδεύονταν σύντοµα από µεγαλύτερη οπισθοχώρηση. Μετά τον 11 ο αιώνα το Βυζάντιο µπαίνει το ίδιο σε µια κατάσταση ανεπίστρεπτης παρακµής όπου οι πιο προηγµένοι πλέον λαοί της ύσης σταδιακά το ξεπερνούν πολιτιστικά ενώ οι πιο ισχυροί στρατιωτικά λαοί της Ανατολής το καταλαµβάνουν και ακόµα περισσότερο το αφοµοιώνουν στη δικιά τους ιστορική εξέλιξη χωρίς µεγάλη αντίσταση. 13

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Οι «βαρβαρικές» επιδρομές Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.1 Το δουλοκτητικό σύστημα 2.1 ΤΟ ΔΟΥΛΟΚΤΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Οι βυζαντινοί ήταν καλά πληροφορημένοι για τις γειτονικές χώρες από δικούς τους ανθρώπους. Όταν έφταναν επισκέπτες, έμποροι, μισθοφόροι ή στρατιωτικοί φυγάδες, ή ακόμα κρατικές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #3: Βασικές Γνώσεις II Τα βαρβαρικά βασίλεια Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι 1 Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Οικονομία και κοινωνία στη Βαρβαρική Δύση Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 30 π.χ. Θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου Έλλειψη διαδόχου (νόμιμου και ικανού) διασπαστικές τάσεις: 1. Εξεγέρσεις (Αθηναίων και Αιτωλών) εναντίον των Μακεδόνων υποταγή των Αθηναίων 2. Εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 2,7: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΥΤΙΚΗ. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΦΕΟΥ ΑΡΧΙΑΣ (8 ος -13 ος αι.)

ΚΕΦ. 2,7: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΥΤΙΚΗ. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΦΕΟΥ ΑΡΧΙΑΣ (8 ος -13 ος αι.) ΚΕΦ. 2,7: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΦΕΟΥ ΑΡΧΙΑΣ (8 ος -13 ος αι.) Φραγκικό κράτος : κοινωνία κυρίως αγροτική Εποχή Μεροβιγγείων: ανασφάλεια αγροτικού πληθυσμού αναζήτηση προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος ΙΣΤΟΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ερωτήσεις ανά ενότητα του σχολικού εγχειριδίου Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία 1.1.1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη [σ. 7-9] α] Ποια μέτρα πήρε ο Κωνσταντίνος Α για την ανόρθωση του κράτους;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ )

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ. 186 189) Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνηµα των Νεοτούρκων το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #8: Χρονολόγιο Ι Χρονολόγιο 253 507 μ. Χ. Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΠΟ 10-1 η Γραπτή Εργασία 2008-2009 Εξετάστε τις σχέσεις κοσμικής και εκκλησιαστικής εξουσίας στην Καθολική Δύση από τον 5ο έως και τον 13ο αιώνα. Ενισχύεται ή αποδυναμώνεται η εκκλησιαστική εξουσία σε

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων 1 ΙΣΤΟΡΙΑ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Οι Βούλγαροι Οι Ονογούροι Βούλγαροι. Οι πρώτες Βουλγαρικές φυλές πρέπει να έφθασαν στην περιοχή ανάμεσα στον Καύκασο και την Αζοφική Θάλασσα στα

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Χρονολογικό πλαίσιο: 17ος-18ος αι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Χρονολογικό πλαίσιο: 17ος-18ος αι. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Χρονολογικό πλαίσιο: 17ος-18ος αι. 7.1 Προοίµιο Καθώς ο τροµερός σε εξελίξεις ευρωπαϊκός 16ος αιώνας πλησίαζε προς το τέλος του, το ευρωπαϊκό σύστηµα δυνάµεων είχε διαµορφωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Α. Η βυζαντινή διπλωματία Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Μέθοδοι της βυζαντινής διπλωματίας: Ευκαιριακές αποστολές πρέσβεων Χορηγίες ( χρήματα ή δώρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 6 ος 9 ος αι Οικονομική κατάσταση στο Βυζάντιο από το β μισό του 6 ου αι. αρχές 9 ου αι. το κίνημα του Θωμά του Σλάβου 6 ος 8 ος αι. Προβλήματα δημογραφικά Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο Τα όρια του βυζαντινού κράτους από τα μέσα του 7ου ως τον 9ο αιώνα. Επεξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. ΙΜΕ http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/others/o2p 2.html I. Ο ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι 1 Ενότητα #3: Βασικές Γνώσεις II Η κοινωνία κατά την καρολίγγεια περίοδο Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση Γιώργος Μαργαρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς:

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: 1) Το πρώτο σύστημα είναι η καπιταλιστική οικονομία ή οικονομία της αγοράς:

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου.

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου. ιαρκεια 90 λεπτα Παικτεσ 4 Ηλικια 12+ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Το Autokrator είναι ένα μεσαιωνικό στρατιωτικό παιχνίδι, για τις μάχες μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων μεταξύ 7ου και 11ου αιώνα μ.χ.

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:

ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΓΩΝ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό ένα από τα γράµµατα της Στήλης Β, ώστε να προκύπτει η σωστή αντιστοίχιση ΣΤΗΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου Αυτοκρατορία Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνος της Φλάνδρας Βασίλειο Θεσσαλονίκης Θρακικά, μακεδονικά εδάφη Βονιφάτιος Μομφερατικός Δουκάτο Αθηνών Καταλανοί (πρωτεύουσα Θήβα) Μαγιόλοι Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 14

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 14 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 14 Ο Δωδέκατος Αιώνας (α μέρος): Αλέξιος Α Κομνηνός (1081-1118) - Ιωάννης Β Κομνηνός (1118-1143) - Μανουήλ Α Κομνηνός (1143-1180) - Αλέξιος Β Κομνηνός (1180-1183) - Ανδρόνικος

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις...

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις... Περιεχόμενα Εικόνες......................................................... Χάρτες και πίνακες............................................... Ευχαριστίες.....................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι 1 Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Το τέλος του ρωμαϊκού κόσμου. Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΚΤΟΝΟΣ (976-1025) 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ήταν η Ελένη,

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι, 2 πολιτικές επιλογές αντιπαρατέθηκαν στο Βυζάντιο:

Έτσι, 2 πολιτικές επιλογές αντιπαρατέθηκαν στο Βυζάντιο: ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για κάτι λιγότερο από 1000 χρόνια, Οι Νότιοι κ Ανατολικοί Σλάβοι βρίσκονταν σε άμεση επαφή με το Βυζάντιο ένα πολύ ανώτερο πολιτιστικό κέντρο με κυρίαρχη ιδεολογία και πολύ μεγάλη αφομοιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο Η εποχή του Περικλή Ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος Επέκταση της εμπορικής επιρροής των Αθηναίων στην Δύση (ίδρυση της αποικίας των Θουρίων το 444/3 π.χ.) Ο Πειραιάς εξελίσσεται στο κυριότερο εμπορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ 1. Τα πολύ παλιά χρόνια, όταν οι άνθρωποι δημιούργησαν οικισμούς, άρχισαν να καλλιεργούν τη γη και να εκτρέφουν ζώα. Επειδή τα μέταλλα δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόμα, οι συναλλαγές τους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

H ιστορία του κάστρου της Πάτρας

H ιστορία του κάστρου της Πάτρας H ιστορία του κάστρου της Πάτρας Από την Αρχαιότητα μέχρι την Α' περίοδο Τουρκοκρατίας Μία εργασία της ομάδας Γ (Αβούρης Ε, Γεωργίου Ν, Καρατζιάς Γ, Παπατρέχας Ι) Το κάστρο βρίσκεται στα νότια της Ελλάδας,

Διαβάστε περισσότερα

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Βούλγαροι Αρχικά ζουν σε εδάφη του Βυζαντίου εμποδίζουν άλλους λαούς να μετακινηθούν Αργότερα ιδρύουν κράτος προσπαθούν

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος και Πολιτική

Πόλεμος και Πολιτική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθημα 3 ο : Η Ελληνική Αρχαιότητα. Η ακμή και η παρακμή της Πόλης. Μακεδονικός τρόπος πολέμου. 4 ος αι. π.χ. 4 ος αι. μ.χ. Γεώργιος Μαργαρίτης,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ. Η εποχή της ακμής: από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο εκκλησιών ( ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΙΙ. Η εποχή της ακμής: από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο εκκλησιών ( ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 1. Προοίμιο της ακμής του Βυζαντινού Κράτους (843-867) ακόλουθες λέξεις (τρεις περισσεύουν): Σερβία, Μοραβία, Μεθόδιος, Νικόλαος, Ρατισλάβος, Βόρης, Φώτιος, Σέργιος. Οι Βυζαντινοί ιεραπόστολοι Κωνσταντίνος-Κύριλλος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 5

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 5 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΛΕΜΕΣΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/Ο6/2014 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 5 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ---------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ποιος πόλεμος ονομάζεται Πελοποννησιακός: Ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αθήνας - Σπάρτης και των συμμαχικών τους πόλεων-κρ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ Πόλη: Οικισμός μόνιμου χαρακτήρα με μικρό ή μεγάλο πληθυσμιακό μέγεθος, δομημένος έτσι ώστε να εξυπηρετεί τη ζωή των κατοίκων της. Οικισμός: Κατοικημένη περιοχή, οριοθετημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ εσωτερική αναδιοργάνωση θέματα δημιουργία θεμάτων: αρχικά στρατιωτικές μονάδες μετακινούμενες ανά την επικράτεια οι

Διαβάστε περισσότερα

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ.

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ. . ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο Σχέδιο Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 (επαναληπτικό) ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 3 ΘΕΜΑ 1ο Ι. Να συµπληρώσετε, στα κενά της Α στήλης,

Διαβάστε περισσότερα

ERASMUS Δημοτικό Σχολείο Αγίων Τριμιθιάς Χρίστος Τομάζος Στ 2

ERASMUS Δημοτικό Σχολείο Αγίων Τριμιθιάς Χρίστος Τομάζος Στ 2 ERASMUS 1 Δημοτικό Σχολείο Αγίων Τριμιθιάς Χρίστος Τομάζος 17.12.2016 Στ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Γαλλία 3-7 Ισπανία.. 8-13 Γερμανία 14-20 Ιταλία. 21-25 2 ΓΑΛΛΙΑ: Θέση και σύνορα 4 Κλίμα 5 Πρωτεύουσα. 6 Βιομηχανία...

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια Ειδικό Παράρτημα B Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια 252 Β. Ανάλυση ανά περιφέρεια Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται η γεωγραφική διάσταση της διάρθρωσης αποτελεσμάτων χρήσης και των κεφαλαίων

Διαβάστε περισσότερα

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ TOY 190Υ ΑΙΩΝΑ ΕΩΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ Σε αντίθεση με την περίπτωση της Τουρκίας, όπου οι ένοπλες δυνάμεις και

Διαβάστε περισσότερα