Το αεροδιαστημικό λεωφορείο (ΑΔΛ): Νομικές και στρατηγικές συνέπειες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το αεροδιαστημικό λεωφορείο (ΑΔΛ): Νομικές και στρατηγικές συνέπειες"

Transcript

1 * Η λ ία ς I. Κ ο υσ κ ο υβέλ η ς Το αεροδιαστημικό λεωφορείο (ΑΔΛ): Νομικές και στρατηγικές συνέπειες Σκοπός του άρθρου είναι να περιγράψει μερικά από τα χαρακτηριστικά, τις λειτουργίες και τις αποστολές του Αεροδιαστημικού Λεωφορείου (ΑΔΛ) 1να επισημάνει τους λόγους που ωθούν στη δημιουργία του να υποδείξει κάποιες από τις νομικές και στρατηγικές συνέπειες που θα προκαλέσει η λειτουργία του- τέλος, να προτείνει, ανάμεσα και σ άλλες λύσεις για την αντιμετώπισή τους, την εκπόνηση ενός Αεροδιαστημικού Δικαίου. I. Ιστορικό Σχέδια για τη δημιουργία ενός ΑΔΛ δεν έγιναν μόνο πρόσφατα. Οι έρευνες για ένα τέτοιο όχημα άρχισαν στη ναζιστική Γερμανία από τις ομάδες Ντορνμπέργκερ / Μπράουν και Σένγκερ / Μπρεντ με σκοπό -όπως και στην περίπτωση των πυραύλων- τη στρατιωτική * Διδάκτορας 1. Το άρθρο αυτά βασίζεται στη σύνθεση και ενημέρωση δυο προηγουμένων εργασκύν. Η πρώτη «The Aerospace Plane: In the Direction of an Aerospace Law», δημοσιεύτηκε στο Proceedings of the 29th Colloquium on the Law o f Outer Space, I.I.S.L., N. York, A.I. A. A., 1987, pp και ατο Annua ire de Droit Maritime eta erospatial, Universitc de Nantes, Vol. IX, 1987, pp Η δεύτερη, «Implications of the Military Aerospace Plane Development», παρουσιάσθηκε πρόσφατα στο 32ο συνέδριο του Διεθνούς Ινστιτούτού Διαστημικού Δικαίου στην Ισπανία και θα δημοσιευτεί στο Proceedings o f the 32nd Colloquium on the Law of Outer Space, I.I.S.L., A.I.A. A., 1990.

2 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβέλης χρησιμοποίησή του. Ο Ντορνμπέργκερ, διευθυντής του προγράμματος πυραύλων, είχε προτείνει στο Χίτλερτη δημιουργία ενός «αεροδιαστημικού βομβαρδιστικού» που θα αναλάμβανε μια αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον της Νέας Υόρκης. Αυτό το όχημα θα έβγαινε πάνω από την ατμόσφαιρα, θα επέστρεφε σ αυτή για να βομβαρδίσει και στη συνέχεια θα προσγειωνόταν στον Ειρηνικό, απ όπου ένα υποβρύχιο θα περισυνέλεγε το πλήρωμά του.2 Η ομάδα Σένγκερ/ Μπρεντ πρότεινε κι αυτή ένα βομβαρδιστικό, που στην απογείωση θα ήταν πυραυλοκίνητο και μετά το πέρας της αποστολής του θα προσγειωνόταν σαν αεροσκάφος. Θα μπορούσε, ανάλογα με τις ανάγκες, να κάνει το γύρο της Γης και να μεταφέρει μέχρι και 50 τόνους βόμβες.3 Αυτό το τελευταίο πρόγραμμα έρευνας δεν ολοκληρώθηκε.4 Όμως ο Ντορνμπέργκερ κατόρθωσε να συνεχίσει τις έρευνες του στις Η.Π.Α., όπου μετανάστευσε μετά τον πόλεμο. Το 1950 η Bell Aviation Corporation έδειξε ενδιαφέρον για τα σχέδιά του και ο Ντορνμπέργκερ έγινε αντιπρόεδρος της εταιρείας. Οι έρευνέςτου όμως απέβησαν άκαρπες.5 Η έρευνα πάνω στο ΑΔΛ και ανάλογα σκάφη συνεχίστηκε στις Η.Π.Α. Το 1962 το Χ-15 έφτασε την ταχύτητα των 6 Μαχ και το ύι >ος τ<ον 96 χιλιομέτρων όμως αυτές του οι επιδόσεις δεν διήρκεσαν παρά μόνο 68' ',6 Η Boeing Aircraft Co. ερεύνησε και δοκίμασε το «Χ-20 Dyna-Soar» (Dynamic Soaring Plane), ένα μικρό σκάφος με πιλότο, που μπορούσε να φτάσει το διάστημα και να ξεπεράσει τα 6 Μαχ. Η Boeing ερεύνησε μια ολόκληρη σειρά από αυτά τα σκάφη: το Dyna- Soar II και το III, και το Dyna-Mows.7 Οι εφαρμογές των Dyna-Soar για διάφορες στρατιωτικές αποστολές μελετήθηκαν μέχρι την ακύρωση του προγράμματος το Δεκέμβριο του Επιπλέον, τα τεχνικά ευρήματα του προγράμματος φάνηκαν πολύ χρήσιμα στην κατασκευή του Διαστημικού Λεοφωρείου.9 Ένα πρόγραμμα ΑΔΛ άρχισε το Μάρτιο του 1965 με σκοπό την 2. Manno J.: Arming the Heavens, N. York, Dodd-Mead & Co., 1984, p Stine H.: Confrontation in Space, N. Jersey, Stine, 1981, pp Id. 5. Supra No 2, p Science et Vie, No 826, Juillet 1986, p Peebles C.: Battle for Space, N. York, Beaufort Books, 1983, p Id., p Id. 306

3 ΑΔΛ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες κατασκευή ενός σκάφους που θα μπορούσε να «απογειώνεται και να προσγειώνεται σαν αεροσκάφος».10 Έτσι, το 1965 ο στρατηγός της Πολεμικής Αεροπορίας των Η.Π.Α., Σρίβερ, πρότεινε κάτι ανάλογο με αυτό που πρότεινε ο Πρόεδρος Ρέηγκαν το 1986: τη χρησιμοποίηση του ΑΔΛ για τη σύνδεση της Ουάσιγκτον με το Νέο Δελχί. Και αυτό όμως το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε το II. Ερευνητικά προγράμματα και χαρακτηριστικά του ΑΔΛ Λ) Η.Π Α.: ΑΑΛ (ή Orient Express ήχ-30). Τον Αύγουστο του 1984, ο Αμερικανός Πρόεδρος εξήγγειλε μια νέα διαστημική πολιτική. Στα πλαίσιά της, όλα τα μέχρι τότε προγράμματα επανεξετάστηκαν και προτάθηκε η δημιουργία ενός ΑΔΛ.12Έτσι τον Ιούλιο του 1985, το πρόγραμμα του ΑΔΛ πήρε την επίσημη έγκριση του Πενταγώνου και του Λευκού Οίκου. Επιπλέον το Φεβρουάριο του 1986 ο Πρόεδρος Ρέηγκαν πρότεινε τη δημιουργία ενός ΑΔΛ που, επιταχύνοντας 25 φορές την ταχύτητα του ήχου (25 Μαχ), θα μεταφέρει επιβάτες από την Ουάσιγκτον στο Τόκυο μέσα σε 2 ώρες. Επονόμασε αυτό το όχημα Orient Express.13 Το ΑΔΛ / Orient Express είναι ένα πρόγραμμα της NASA και του Πενταγώνου που είχε υπολογισθεί, στην περίοδο , να απορροφήσει 600 εκατομμύρια δολλάρια. Παρόλο που στην εξαγγελίατου προγράμματος τονίσθηκαν οι ειρηνικές εφαρμογές του ΑΔΛ, η στρατιωτική του σημασία και μελλοντική του χρήση έγινε δημόσια παραδεκτή. Ο επιστημονικός σύμβουλος του Προέδρου Ρέηγκαν, Τζων Μακτίγκ, δήλωσε ότι το εν λόγω σκάφος, που θα τεθεί σε λειτουργία στο τέλος του αιώνα και θα στοιχίσει 3 δισεκατομμύρια δολλάρια, θα μπορεί να έχει στρατιωτικές και ειρηνικές εφαρμογές συγχρόνως. Πρέπει ακόμα να σημειωθεί ότι το 80% του προγράμματος χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό του Πενταγώνου1' και η έδρα της τεχνολογικής του διεύθυνσης βρίσκεται στη βάση Ράιτ-Πάτερσον, στο Οχάιο Lay S. Η. & Taubenfeld Η. J.: The Law Relating to Activities o f Man in Space, Chicago, The University of Chicago Press, 1970, p Supra No 6, p Για την αμερικανική κυβέρνηση το κωδικό όνομα του προγράμματος είναι «Χ-30». 13. The New York Times, February 6, 1986, p. 15. Οι πρώτες ε'ρευνες πάνω στην εκπόνηση της έννοιας του Orient Express έγιναν από τη McDonnel Douglas- βλ. High Technology, July 1986, p The New York Times, February 6,1986, p Supra No Spaceflight, Vol. 28, April 1986, p

4 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβέλης Το ΑΔΛ Οα έχει περίπου το μέγεθος ενός DC-10, θα απογειώνεται και θα προσγειώνεται συμβατικά' επιταχύνοντας στα 25 Μαχ, θα μπαίνει σε τροχιά γύρω από τη Γη και, πριν τη συμπληρώσει, θα επιστρέφει στη γήινη ατμόσφαιρα και, μέσω αυτής, στον προορισμό του. Για να απογειωθεί συμβατικά και να πετυχει στη συνέχεια την ταχύτητα που αναφέρθηκε, θα χρησιμοποιεί αρχικά (στην ατμόσφαιρα) μηχανές υπερηχητικής καύσης (σκραμ-τζετ) κι έπειτα ένα ενσωματωμένο πυραυλικό σύστημα που θα το βγάζει οπιστικά από την ατμόσφαιρα και Οα το θέτει σε γήινη τροχιά.1 Το πρόγραμμα του ΑΔΛ βρίσκεται αυτή τη στιγμή στη δεύτερη του φάση, που προβλέπεται να τελειώσει με ορισμένα πειραματικά τεστ το Όμως είναι πιθανό εξαιτίας της μείωσης των στρατιωτικών δαπανιον, αυτά τα τεστ να καθυστερήσουν. Αν όλα πάνε καλά, προβλέπεται ότι το δοκιμαστικό σκάφος θα αρχίσει να κατασκευάζεται στα μέσα του 1991, η πρώτη δοκιμαστική πτήση θα πραγματοποιηθεί το 1995 και το πρώτο ταξίδι στο διάστημα το Β) Μεγάλη Βρετανία: HOTOL Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι οι μόνες στην έρευνα για το ΑΔΛ. Τον Αύγουστο του 1984, η British Aerospace ανήγγειλε το HOTOL19 και το Φεβρουάριο 1986, η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε να επενδύσει $ 4,2 εκατομμύρια για πραγματικές δοκιμές.20 Θα είναι ένα αυτόματο, επαναχρησιμοποιούμενο, οριζόντιας απογείωσης και προσγείωσης σκάφος, που θα έχει το μέγεθος του Κονκόρντ και θα χρησιμοποιεί τους συνηθισμένους διαδρόμους αεροδρομίων. Θα επιταχύνει ώς τα 5 Μαχ χρησιμοποιώντας μηχανές που για τη λειτουργία τους απαιτούν, όπως όλες οι μηχανές αεροσκαφών, την ύπαρξη αέρα και στη συνέχεια θα χρησιμοποιείτο πυραυλικό σύστημα της μηχανής του για να τεθεί σε τροχιά. Ο κινητήρας του θα κατασκευαστεί από τη Ρολς Ρόις και θα επιφέρει δύο πολύ σημαντικές τεχνολογικές καινοτομίες. Αρχικά θα δημιουργηθεί ένας κινητήρας αεριωθουμένου που θα πετυχαίνει την ταχύτητα των 5 Μαχ. Στη συνέχεια, το πιο σημαντικό, αυτός ο κινητήρας θα συνδυάσει, μέσα στην ίδια δομή, ένα πυραυλικό σύστημα Supra No Acrospace Engineering, July 1989, p Horizontal Take-Off and Launching Vehicle. 20. Conchie P. J.: «Α Horizontal Take-off and Landing Satellite Launcher or Acrospace Plane», in Journal o f the British Interplanetary Society, 1985, Vol. 38, p Supra No

5 ΑΔΑ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες Αν και το HOTOL που προορίζεται για διαστημική χρήση, λ.χ. την εκτόξευση δορυφόρων, δεν θα είναι επανδρωμένο, οι σχεδιαστές ελπίζουν ότι θα είναι δυνατό να μετατρέπεται και, προσθέτοντας του μια αίθουσα επιβατών, να χρησιμοποιείται για ταξίδια 70 λεπτών ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αυστραλία.22 Όμως η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε τον Ιούλιο του 1988 να σταματήσει τη χρηματοδότησή του.^παρόλα αυτά φαίνεται ότι σχηματίζεται κάποιο ιδιωτικό κονσόρσιουμ που θα αναλάβει τη συνέχιση του προγράμματος. Γ) Δυτική Γερμανία: SANGER Στη Δυτική Γερμανία το πρόγραμμα έρευνας για το ΑΔΛ που έχει αναλάβει η ΜΒΒ / ERNO ονομάζεται Sanger. Θα είναι ένα επαναχρησιμοποιούμενο, οριζόντιας απογείωσης σκάφος και θα χρησιμοποιεί και αυτό τους συνηθισμένους διαδρόμους αεροδρομίων. Η πρώτη ερευνητική φάση αναμένεται να διαρκέσει μέχρι το 1992 και, συνολικά, το όλο πρόγραμμα να διαρκέσει 20 χρόνια. Η πρώτη δοκιμαστική πτήση υπολογίζεται μεταξύ 1993 και 1999, και η πρώτη πραγματική γύρω στο Το εκτοξευτικό σύστημα του Sanger θα μπορεί να δέχεται δυο διαφορετικούς τύπους «πάνω ορόφου» («upper stage»): ένα επαναχρησιμοποιούμενο όχημα για μεταφορά επιβατιόν, το HORUS, ή ένα κανονικό «πάνω όροφο» πυραύλου για τη μεταφορά φορτίου μέχρι 15 τόνους, που θα λέγεται CARGUS.25 Α) Γαλλία Στη Γαλλία, η εταιρεία Aerospatiale παρουσίασε το καλοκαίρι του 1987 το πρόγραμμα AGV (Avion Grande Vitesse). Σύμφωνα με την Aerospatiale, αυτό το ΑΔΛ θα μεταφέρει από το Παρίσι στο Τόκυο, μέσα σε 2 ώρες, 150 περίπου επιβάτες. Αναμένεται να είναι έτοιμο στις αρχές του 21ου αιώνα.26 Ε) Ιαπωνία Στην Ιαπωνία τρεις οργανισμοί χρηματοδοτούν και κάνουν έρευνα σε επαναχρησιμοποιούμενα διαστημικά οχήματα: το Εθνικό Εργαστη- 22. High Technology, July 1986, p «No more cash for UK spacc project», in Financial Times, 26/7/ «Sanger update», in Aerospace Engineering, August 1989, pp Perspectives Spatiales, Printemps 1986, p «En Europe aussi», in Le Figaro, 19 / 10 /1987, p

6 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβέλης ριο Αεροδιαστημικής, η Εθνική Εταιρεία Διαστημικής Ανάπτυξης και το Ινστιτούτο Διαστημικών και Αστροναυτικών Επιστημών.27 Στην έρευνα συμμετέχουν ακόμη οι εταιρείες Fuji, Mitsubishi και Kawasaki.28 Αν και οι ιαπωνικές έρευνες σκοπεύουν μόνο στη δημιουργία ενός διαστημικού λεωφορείου,29 εντούτοις είναι σημαντικές γιατί αποτελούν τη βάση για μια πιθανή συνεργασία στη δημιουργία του ΑΔΛ με τις Η.Π.Α.30 και, επιπλέον, γιατί προκάλεσαν το ενδιαφέρον των Σοβιετικών. Στ) Σοβιετική Ένωση Υπάρχουν από καιρό ενδείξεις πως οι Σοβιετικοί κάνουν έρευνα στο ΑΔΛ. Πρόσφατα, σε μια επίσκεψή τους στην Ιαπωνία, Σοβιετικοί αξιωματούχοι πρότειναν, στα πλαίσια μιας διαστημικής συνεργασίας, την από κοινού δημιουργία ενός ΑΔΛ. Οι Ιάπωνες αρνήθηκαν ισχυριζόμενοι πως μια τέτοια συνεργασία θα παραβίαζε τους περιορισμούς εξαγωγών των δυτικών χωρών προς τις ανατολικές.31 III. Λόγοι για τη δημιουργία του ΑΔΛ α. Υπάρχει μια σταθερά αυξανόμενη ζήτηση για την εκτόξευση δορυφόρων και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχισθεί στο άμεσο μέλλον. Χρηματιστηριακές μελέτες του 1986 πρόβλεψαν ότι ο κύκλος εργασιών που αφορά μόνο τους τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους θα ανέλθει μέχρι το 1996 στα 150 δισεκατομμύρια δολλάρια.32 β. Η ζήτηση για εκτοξεύσεις αναμένεται να ενισχυθεί από το χαμηλό κόστος που θα προσφερθεί. Είναι αυτονόητο ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με επαναχρησιμοποιούμενα διαστημικά οχήματα. Αυτός ήταν κι ένας από τους κύριους λόγους που οδήγησαν στη δημιουργία του Διαστημικού Λεωφορείου σαν ένα μέσο για φτηνές εκτοξεύσεις σε κοντινές γύρω από τη Γη τροχιές. Οι Τάιμς της Ν. Υόρκης γράψανε ότι σύμφωνα με την κρατική επιτροπή των Η.Π.Α. για το διάστημα, το ΑΔΛ θα μπορούσε να μειώσει το κόστος εκτόξευ 27. Αντίστοιχα: National Aerospace Laboratory, National Space Development Agency (NASA), Institute of Space and Astronautical Sciences. 28. Air & Space, August / September 1989, p To 1987 ε'φτιισαν στη δοκιμή δύο μικρού μεγέθους μοντέλων βλ. Aviation Week & Space Technology, 2 /11 /1987, p U s Echos, 11/8/1988, p A viation Week & Space Technology, 7 / 8 /1989, p Supra No 20, p

7 ΑΔΛ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες σης από 4000 πάουντ για το Διαστημικό Λεωφορείο σε μόλις 200 δολλάρια.33 γ. Να κάνει τη διαστημική πτήση ρουτίνα. Δεν έχει μείνει καμιά αμφιβολία, κυρίως μετά την τραγωδία του Τσάλεντζερ, ότι το Διαστημικό Λεωφορείο δεν θα γίνει ποτέ ένα «λεωφορείο». δ. Υπάρχει η ανάγκη να δημιουργηθεί κάτι τεχνολογικά καινούργιο. Όπως έχει γραφτεί στον εξειδικευμένο τύπο, ένα από τα λίγα σημεία στα οποία όλοι οι ενδιαφερόμενοι συμφωνούν είναι ότι «ένα πολύ πιο γρήγορο και πολύ πιο έξυπνο» σκάφος για μεταφορές και στρατιωτικές χρήσεις είναι αναγκαίο.34 ε. Για να ικανοποιηθούν στρατιωτικές ανάγκες. Η μεγαλύτερη πίεση για τη δημιουργία του ΑΔΛ προέρχεται από τη Στρατηγική Αμυντική Πρωτοβουλία (Πόλεμος των Άστρων),35 καθώς η δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος, για την άμυνα ενάντια στους διηπειρωτικούς πυραύλους, θα απαιτήσει, για να γίνει οικονομικά προσιτή, μείωση του κόστους εκτόξευσης κατά δέκα φορές τουλάχιστον.36 Στον ειδικευμένο τύπο, και πάλι, υποστηρίχθηκε η άποψη ότι οι Η.Π.Α. θέλουν να ισορροπήσουν τη μεγαλύτερη ικανότητα εκτόξευσης στο διάστημα που θεωρούν πως έχει τώρα απέναντι τους η Σοβιετική Ένωση. Οι Η.Π.Α. «φοβούνται ότι κατά τη διάρκεια μιας διεθνούς κρίσης, ο συνδυασμός των υπαρχόντων πυραύλων-εκτοξευτήρων μιας χρήσης και του Διαστημικού Λεωφορείου θα είναι ανίκανος να θέσει έγκαιρα σε τροχιά τα απαιτούμενα αναπληρωματικά δορυφορικά συστήματα». Μια τέτοια αποστολή είναι πολύ σημαντική, αν σκεφτεί κανείς ότι η συλλογή πληροφοριών, η έγκαιρη ανίχνευση επίθεσης διηπειρωτικών ή μέσου βεληνεκούς πυραύλων και οι τηλεπικοινωνίες εξαρτώνται όλο και περισσότερο από τα δορυφορικά συστήματα.37 Επιπλέον, όπως σχολιάζει το γαλλικό περιοδικό Science et Vie, η ιδέα του να έχουν σκάφη πέντε φορές ταχύτερα από αυτά των Σοβιετικών «προκαλεί» τους υπεύθυνους του Πενταγώνου.38 στ. Για τις άλλες εκτός των Η.Π.Α. χώρες οι έρευνες για τη δημιουργία του ΑΔΛ σημαίνουν την προσπάθεια να μη μείνουν έξω από 33. The New York Times, April 6,1986, p The Armed Forces Journal International, January 1986, p Σχετικά μ αυτό το θέμα, βλ. Κουσκουβέλη Η. I.: «Ο Πόλεμος των Άστρων», Μακεδονία, 1985, σ Supra No Id. 38. Supra No. 6, p

8 ΔιεΟνες Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβέλης την τεχνολογική, τη διαστημική και την κούρσα των εξοπλισμών.39 IV. Αποστολές Πριν εξετάσουμε τις νομικε'ς επιπτώσεις της λειτουργίας του ΑΔΛ, θεωρείται σκόπιμο να ανακεφαλαιώσουμε και να συμπληρώσουμε τις ιδέες για τις χρήσεις του. Το ΑΔΛ θα χρησιμοποιηθεί: α. για τη μεταφορά επιβατών: σε διάφορα σημεία στη Γη, όπως από την Αμερική στην Ιαπωνία ή από την Ευρώπη στην Αυστραλία. από τη Γη σε διαστημικούς σταθμούς και πίοω. από τον ένα διαστημικό σταθμό στον άλλο. β. για την εκτόξευση δορυφόρων και των συστημάτων της Στρατηγικής Αμυντικής Πρωτοβουλίας. γ. για την επαναφορά δορυφόρων στη Γη για διορθώσεις. δ. σαν πολεμικό μαχητικό σκάφος ποικίλων δυνατοτήτων για τον αέρα και το διάστημα. ε. σαν βομβαρδιστικό με αστραπιαίο χρόνο επίθεσης, με αυξημένες, λόγω της ταχύτητάς του ικανότητες επιβίωσης και, αντίθετα από τους πυραύλους, με το προσόν της ικανότητας να ανακληθεί, αν η επίθεση ματαιωθεί. στ. σαν όχημα για αναγνώριση, συλλογή πληροφοριών, επαλήθευση και έλεγχο διεθνών συνθηκών, μεγαλύτερης αξίας από ένα δορυφόρο, αφού θα μπορεί να αλλάξει τροχιά οποιαδήποτε στιγμή είναι αναγκαίο. Δεν πιστεύουμε ότι το ΑΔΛ θα χρησιμοποιηθεί για την «απαγωγή» και την εξουδετέρωση δορυφόρων, όπως είχε κάποτε επικριτικά προταθεί για το Διαστημικό Λεωφορείο. Είναι γνωστό πως ένας δορυφόρος μπορεί να εξουδετερωθεί διακινδυνεύοντας ή χρησιμοποιώντας πολύ πιο φτηνά μέσα από ένα τέτοιο όχημα. V. Νομικές επιπτώσεις Ποιο θα είναι το δίκαιο -αεροπορικό ή διαστημικό40- που θα εφαρμοσθεί στο ΑΔΛ και σύμφωνα με ποια κριτήρια θα γίνει αυτή η 39. Supra No 16, p Σχετικά με τη δομή, το περιεχόμενο και το χαρακτήρα του διαστημικού δικαίου, βλ. Kuskuvclis 1.1.: «The Method of Genetic Effectiveness and the Future of the Military Regime of Outer Space» in Space Law: Views o f the Future, Leiden University / Kluwer, Leiden / New York, 1988, pp

9 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η, I. Κουσκουβέλης του είναι να μπορεί να κινείται, ελεύθερα και κατά βούληση, και στον αέρα και στο διάστημα, γεγονός που στερεί λογικού ερείσματος κάθε προσπάθεια διαχωρισμού του αέρα από το διάστημα. Η «λειτουργική» σχολή απορρίπτει κάθε διαχωρισμό αέρα και διαστήματος και προτείνειτην εφαρμογή του διαστημικού δικαίου στις δραστηριότητες που κρίνονται διαστημικές. Για έναν τέτοιο χαρακτηρισμό προτείνονται ορισμένα κριτήρια. Το πρώτο κριτήριο απορρέει από την ερμηνεία του υπάρχοντος δικαίου και τη διαστημική πρακτική: ένα αντικείμενο σε τροχιά γύρω από τη Γη είναι διαστημικό. Το δεύτερο κριτήριο έχει σχέση με την κατασκευή των οχημάτων και απορρέει από το προηγούμενο. Ένα αεροσκάφος που για την κίνησή του χρησιμοποιεί αέρα δεν μπορεί ποτέ να τεθεί σε τροχιά, αφού στο διάστημα υπάρχει ένα κενό αέρα και πρέπει οπωσδήποτε να χρησιμοποιηθεί ένα πυραυλικό σύστημα κίνησης. Επιπλέον, ένα αεροσκάφος, ακόμη κι αν το προσαρμόζαμε πάνω σ έναν πύραυλο, όπως το Διαστημικό Λεωφορείο, δεν θα έφθανε ποτέ στο διάστημα γιατί θα διαλυόταν στην εκτόξευση. Τα δύο αυτά κριτήρια δεν είναι άτρωτα. Το πρώτο ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι το αντικείμενο φτάνει στο διάστημα και κατά συνέπεια δεν μπορούμε να το εφαρμόσουμε πριν απ αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή. Το δεύτερο αμφισβητείται από το γεγονός ότι ένα σκάφος που η κατασκευή του επιτρέπει να φτάσει στο διάστημα μπορεί πολύ απλά να χρησιμοποιείται μόνο μέσα στην ατμόσφαιρα ή να έχει κάποιο «γήινο» σκοπό ή αποστολή. Για παράδειγμα, η κρατούσα άποψη θεωρεί ότι οι διηπειρωτικοί πύραυλοι, που είναι κατασκευασμένοι για να μπορούν να φτάνουν στο διάστημα, δεν αποτελούν «διαστημική» δραστηριότητα, γιατί έχουν σαν σκοπό να χτυπήσουν κάποιο σημείο στη Γ η και όχι να τεθούν σε τροχιά. Η κριτική στα δύο αυτά κριτήρια εισάγειτο τρίτο και επικρατέστερο μέχρι στιγμής, το κριτήριο του «σκοπού» της δραστηριότητας. Ένα αντικείμενο είναι διαστημικό όταν ο σκοπός της κατασκευής και της λειτουργίας του είναι να χρησιμοποιήσει το διάστημα. Έτσι και το Διαστημικό Λεωφορείο και οι δορυφόροι θεωρούνται διαστημικά αντικείμενα στα οποία εφαρμόζεται το διαστημικό δίκαιο, ακόμη κι αν δεν τεθούν σε τροχιά. Έγινε, για παράδειγμα, πλατιά παραδεκτό ότι στην περίπτωση του ατυχήματος του Τσάλεντζερ θα εφαρμοζόταν, αν προκαλούνταν ζημιές στην επιφάνεια ή σε αντικείμενα μιας άλλης χώρας, το διαστημικό δίκαιο. Όμως -για να επανέλθουμε στην ερώτηση ποιο δίκαιο και με ποια κριτήρια θα εφαρμοσθεί- ο ερχομός του ΑΔΛ φαίνεται να αμφισβητεί όλα τα κριτήρια που θα μπορούσαν να προσδιορίσουν τη φύση του και να καθορίσουν έτσι το δίκαιο που θα ρυθμίσει τη λειτουργία του. Η νομική αυτή αβεβαιότητα ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο δημιουργεί 314

10 ΑΔΛ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες προβλήματα σε θέματα ευθύνης, καταγραφής του ή μη ως διαστημικού αντικειμένου, ασφάλειας πτήσης, εμπορευματοποίησής του και νομιμότητας ορισμένων στρατιωτικών του χρήσεων. Θα εξετάσουμε, λοιπόν, και θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στα νομικά θέματα που δημιουργεί το ΑΔΛ σε τρεις πιθανές του λειτουργίες: ως «αεροσκάφος» -π.χ. το Orient Express- που σκοπός του είναι η μεταφορά επιβατών και φορτίου σε διάφορα σημεία της Γης. ως διαστημικό όχημα -λεωφορείο που μεταφέρει επιβάτες και φορτίο από τη Γη στο διάστημα κι από ένα διαστημικό σταθμό στον άλλο. και ως στρατιωτικό αεροδιαστημικό όχημα πολλαπλών αποστολών, ήτοι αναγνωριστικό, καταδιωκτικό και βομβαρδιστικό. Λ) Orient Express Ας υποθέσουμε ότι το ΑΔΛ -Orient Express υπό αμερικανική σημαία- εκτελεί τακτικά δρομολόγια ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Τόκυο. Τότε θα ισχύσουν οι συμφωνίες του Μόντρεαλ του 1966 σε θέματα ευθύνης του μεταφορέα προς τους συμβαλλομένους με αυτόν.45 Το όχημα θα φέρει τα διακριτικά σημεία που προβλέπει η συνθήκη του Σικάγο του Θα υποβληθεί σ όλους τους κανονισμούς ασφαλείας και ελέγχου κυκλοφορίας, όπως κάθε αεροσκάφος. Θα ευνοηθεί από τα δικαιώματα εισόδου στον εναέριο χώρο άλλων κρατών και τις εμπορικές ελευθερίες που έχουν παραχωρηθεί σε κάθε αμερικανικό αεροσκάφος.4' Ειδικά στο δικαιϊκό καθεστώς των Η.Π.Α. δύο προβλήματα θα πρέπει να λυθούν. Το πρώτο είναι ότι ο κανονισμός της NASA απαγορεύει στην ίδια να εκμεταλλευθεί το ΑΔΛ σαν εταιρεία μεταφορών.47 Η εκμετάλλευσή του θα πρέπει να γίνει από κάποιο νέο κρατικό οργανισμό ή από ήδη υπάρχουσες αεροπορικές εταιρείες. Όμως η τυχόν ευρεία και πιθανή εμπορική εκμετάλλευση του ΑΔΛ θα δημιουρ 45. Οι συμφοινίες του Μόντρεαλ εφαρμόζονται από τις αμερικανικές εταιρείες και έχουν επιβληθεί σ όλες τις άλλες για μεταφορές από και προς τη Βόρεια Αμερική. Οι ευρίοπαϊκες εταιρείες εφαρμόζουν βασικά τη Συνθήκη της Βαρσοβίας του Αλλάζοντας τα δεδομένα, μια παρόμοια υποθετική κατάσιαση Οα μπορούσε να σκιαγραφηοεί και για το HOTOL που Οα πετάει υπό βρετανική σημαία από το Λονδίνο στο Σίντνεϋ. 47. Παράβαλε Mossinghoff G. & Sloup G. P.: «Legal Issues Inherent in Space Shuttle Operations» in The Space Shuttle and the Law, ed. by Gorove St., Monograph Series No 3, University of Mississipi Law Center, 1980, pp

11 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβε'λης γήσει το δεύτερο πρόβλημα που είναι σχετικό με τον έλεγχο των εξαγωγών και την προστασία προϊόντων υψηλής τεχνολογίας από μέρους των κυβερνήσεων των δυτικών χωρών. Η πολιτική εμπορευματοποίησης και ευρείας χρήσης του ΑΔΛ έρχεται, λοιπόν, σε αντίθεση με την πολιτική προστασίας της υψηλής τεχνολογίας. Η λύση των δύο αυτών θεμάτων εντάσσεται φυσικά, στις αρμοδιότητες της αμερικανικής κυβέρνησης όμως μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι η δημιουργία και η λειτουργία του ΑΔΛ θα έχει σημαντικές συνέπειες και στα διάφορα εθνικά δικαιϊκά συστήματα. Κατά τη λειτουργία του Orient Express, διάφορα προβλήματα μπορούν να προκύψουν. Ας φανταστούμε πως, καθώς το όχημα πετάει για το Τόκυο και τίθεται σε τροχιά, για κάποιο λόγο αποτυγχάνει να βγει απ αυτή, συμπληρώνοντας έτσι μία ή περισσότερες τροχιές γύρω από τη Γ η. Μήπως σ αυτήν την περίπτωση θα πρέπει, σύμφωνα με το πρώτο κριτήριο της λειτουργικής σχολής, να θεωρηθεί ως διαστημικό αντικείμενο και, αντίθετα με τα αεροσκάφη, θα πρέπει να καταγραφεί στο «μητρώο δορυφόρων»48 που κρατάει και ενημερώνει ο Γ ενικός Γ ραμματέας του Ο.Η.Ε.;41 Κι αν, ενώ βρίσκεται σε τροχιά, συμβεί κάποιο ατύχημα σ έναν επιβάτη, τότε θα ισχύσουν και πάλι οι κανόνες ευθύνης του αερομεταφορέα, παρόλο που η πτήση έχει μετατραπεί σε διαστημική -δηλαδή, θα εφαρμόσουμε αεροπορικό δίκαιο σε μία διαστημική δραστηριότητα; Αντίθετα, εφαρμόζοντας το κριτήριο του σκοπού της δραστηριότητας, η όλη πτήση πρέπει να θεωρηθεί ως αεροπορική και να υποβληθεί στο καθεστώς του αεροπορικού δικαίου. Κατά συνέπεια η πτήση δεν θα πρέπει να καταγραφεί στο «μητρώο» του Ο.Η.Ε. και θα εφαρμοοθούν οι κανόνες του αεροπορικού δικαίου αν υπάρξει κάποιο ατύχημα. Η λύση αυτή φαίνεται εκ πρώτης όψεως ικανοποιητική. Όμως δεν είναι άμοιρη περιπλοκών. Γιατί, τι θα συμβεί αν, π.χ., το ΑΔΛ συγκρουσθεί μ ένα δορυφόρο; Μήπως θα ναι ο δορυφόρος που θα θεωρηθεί υπαίτιος σύμφωνα με το άρθρο 2 της «Συνθήκης για την ευθύνη»; Σύμφωνα μ αυτόν τον κανόνα η απλή σύνδεση του ατυχήματος με το διαστημικό όχημα αρκεί για να θεωρηθεί το τελευταίο υπεύθυνο και υπόλογο για αποζημίωση. Η λογική του νομοθέτη όταν δημιουργούσε αυτόν τον κανόνα ήταν ότι ένα διαστημικό σκάφος έχει υπεροχή 48. Δεν υπάρχει υποχρέιοση καταγραφής σε μητρώο τιυν αεροπορικιόν πτήσεων. 49. Η υποχρέωση απορρέει από τη «Συνθήκη καταγραφής διαστημικών αντικειμένων» του 1975 η ενημε'ροχιη του «μητρώου» γίνεται μετά από την ειδοποίηση του κράτους του οποίου την εθνικότητα ε'χει ο δορυφόρος. 316

12 ΑΔΛ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες απέναντι σ ένα αεροσκάφος, επειδή κινείται με πολύ μεγάλη ταχύτητα και διασχίζοντας προς τα πάνω ή προς τα κάτω τον εναέριο χώρο, που είναι ο χώρος λειτουργίας των αεροσκαφών, δεν επιτρέπει στο αεροσκάφος ν αποφύγει το μοιραίο. Κατά το κριτήριο του σκοπού, λοιπόν, το Orient Express, στο σενάριο που παρουσιάσαμε, παραμένει αεροσκάφος, ακόμη κι αν τεθεί σε τροχιά. Η ερώτηση που τίθεται, φυσικά, είναι αν το πνεύμα του νομοθέτη της Συνθήκης που αναφέραμε ήταν ότι ο κανόνας εφαρμόζεται κατά γράμμα, ανεξάρτητα από το πού και πώς κινείται το αντικείμενο που χαρακτηρίζεται, σύμφωνα με το κριτήριο του σκοπού, ως αεροσκάφος. Αν ο κανόνας δεν εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το πού και πώς κινείται το χαρακτηριζόμενο ως «αεροσκάφος» και θελήσουμε πάραυτα να τον εφαρμόσουμε, τότε θα παραβιάσουμε το πνεύμα του νομοθέτη και θα φτάσουμε σε μια αυθαίρετη λύση: θα θεωρήσουμε υπεύθυνο ένα διαστημικό αντικείμενο που ακολουθεί τη συνηθισμένη του τροχιά για τη σύγκρουση μ ένα ΑΔΛ που χαρακτηρίζεται ως αεροσκάφος, που έχει θεωρητικά την ευελιξία να αποφύγει το δ ια σ τη μικό αντικείμενο και που εν πάση περιπτώσει δεν έπρεπε να βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Γη. Αν δεν θέλουμε να παραβιάσουμε το πνεύμα του νομοθέτη, τότε θα βρεθούμε μπροστά σ ένα νομικό κενό. Γιατί, χαρακτηρίζοντας την πτήση του ΑΔΛ ως αεροπορική, δεν μπορούμε στη συνέχεια να εφαρμόσουμε ούτε το άρθρο 3 της «Συνθήκης για την ευθύνη» που ρυθμίζει το θέμα της σύγκρουσης ανάμεσα σε δύο διαστημικά αντικείμενα, αλλά ούτε και το τυχόν υπάρχον αεροπορικό δίκαιο σχετικά με τη σύγκρουση αεροσκαφών, καθώς το δεύτερο αντικείμενο είναι δορυφόρος. Το ερώτημα, λοιπόν, του πώς θα λυθούν αυτά τα προβλήματα εν όψει της εμφάνισης του ΑΔΛ τίθεται έντονα. Αιτία του προβλήματος φαίνεται να είναι η εμμονή στα διάφορα παραδοσιακά κριτήρια διαχωρισμού αεροπορικών και διαστημικών δραστηριοτήτων και γενικότερα στην προσπάθεια διαχωρισμού αέρα και διαστήματος, αεροπορικών και διαστημικών δραστηριοτήτων, αεροπορικού και διαστημικού δικαίου. Β) Διαστημικό σύστημα μεταφορών Το ΑΔΛ αντικαθιστά το Διαστημικό Λεωφορείο (ΔΛ) των Η.Π.Α. ή το ευρωπαϊκό σύστημα διαστημικών εκτοξεύσεων και γίνεται το Διαστημικό Σύστημα Μεταφορών (ΔΣΜ) μιας χώρας Α. Λύσεις που έχουν ήδη προταθεί για το ΔΛ θα εφαρμοσθούν ανάλογα και στο ΑΔΛ που λόγω του σκοπού του έχει αναμφισβήτητα στο παρόν σενάριο τη διαστημική ιδιότητα. Η «Συνθήκη για την ευθύνη» του 1972 και η «Συνθήκη για την καταγραφή» του 1975 θα ισχύουν, αλλά η εφαρμογή τους θα πρέπει να 317

13 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβέλης ναι πιο ελαστική. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 2 της «Συνθήκης για την ευθύνη» στο οποίο αναφερθήκαμε, θα πρέπει να μην εφαρμοσθεί κατά γράμμα, γιατί το ΑΔΛ / διαστημικό αντικείμενο κατά την εκτόξευσή του ή την επιστροφή του στη Γη θα χει μια ευελιξία ανάλογη μ αυτή των αεροσκαφών. Συνεπώς, θα πρέπει να ερευνηθεί μήπως η σύγκρουση προκλήθηκε από υπαιτιότητα του αεροσκάφους παρά τις προσπάθειες του ΑΔΛ να ελιχθεί και να την αποφύγει. Επιπλέον, ένα πιο σύγχρονο σύστημα καταγραφής θα πρεπε ίσως να εκπονηθεί και να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των συχνών διαστημικών πτήσεων. Σε θέματα ποινικά ή σε θέματα σχετικά με τις εξουσίες, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του κυβερνήτη του ΑΔΛ είναι λογικό να εφαρμοσθούν οι νόμοι της χώρας της οποίας τη σημαία φέρει το ΑΔΛ. Όμως τι δίκαιο θα εφαρμόσουμε σε θέματα ευθύνης του μεταφορέα προς τους επιβάτες, αν το ΑΔΛ / ΔΣΜ αρχίσει να μεταφέρει επιβάτες προς, μέσα ή από το διάστημα; Μήπως θα πρεπε να εκπονήσουμε ένα νέο σύστημα ευθύνης του μεταφορέα προς τους επιβάτες γι αυτές τις διαστημικές πτήσεις ή μήπως θα πρεπε να επεκτείνουμε κατ αναλογία την εφαρμογή του αεροπορικού δικαίου; Στην περίπτωση της κατ αναλογίαν εφαρμογής αεροπορικού δικαίου, ποιο υπάρχον καθεστώς ευθύνης του αερομεταφορέα θα εφαρμοσθεί, αυτό της Συνθήκης της Βαρσοβίας του 1929 ή αυτό των Πρωτοκόλλων του Μόντρεαλ που γίνεται αποδεκτό από τις Η.Π.Α.; Ας υπενθυμίσουμε ότι οι χώρες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Διαστήματος εφαρμόζουν το καθεστώς της Συνθήκης της Βαρσοβίας εκτός από τις πτήσεις από ή προς τις Η.Π.Α., στις οποίες οι Η.Π.Α. έχουν επιβάλει το καθεοτώςτου Μόντρεαλ. Είναι, λοιπόν, πιθανό αν δημιουργηθείκαι τεθεί σε λειτουργία το βρετανικό HOTOL, να δημιουργηθεί θέμα επιλογής ή σύγκρουσης ανάμεσα στα δύο καθεστώτα ευθύνης. Μια παρόμοια κατάσταση υπάρχει και με τη «Συνθήκη της Ρώμης» του 1952, σχετικά με την ευθύνη για ζημίες ιπην επιφάνεια της Γης από πτώση αεροσκαφών. Γιατί, παρόλο που αυτή η Συνθήκη και η «Συνθήκη για την ευθύνη» των διαστημικών αντικειμένων του 1972 προβλέπουν έναν παρόμοιο τύπο ευθύνης -την απόλυτη, οι Η.Π.Α., παράδοξα, δεν αποδέχονται την πρώτη Συνθήκη θεωρώντας την αντίθετη με το σύνταγμά τους. Άλλο ένα πιθανό σενάριο στη χρήση του ΑΔΛ / ΔΣΜ είναι αυτό που προβλέπεται για το HOTOL, όταν θα πρέπει να τεθεί σε γεωσύγχρονη τροχιά.* Προβλέπεται, λοιπόν, ότι για τέτοιου είδους εκτοξεύ 50. Τροχιά σε απόσταση χιλιομέτρου από τη Γη, οτην οποία ο δορυφόρος 318

14 ΑΔΛ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες σεις το HOTOL θα φορτώνει στην Ευρώπη, θα πετάει πιθανά, χρησιμοποιώντας μια μερική τροχιά, προς ένα κατάλληλο αεροδρόμιο κοντά στον Ισημερινό, θα ανεφοδιάζεται και θα απογειώνεται για το διάστημα.' 1Σ ένα τέτοιο σενάριο φαίνεται πάλι να αμφισβητείταιτο κριτήριο του σκοπού της δραστηριότητας που υποστηρίζεται από τη λειτουργική σχολή. Θα πρεπε να θεωρήσουμε την πτήση ως διαστημική αφού ο τελικός σκοπός του ΑΔΛ είναι να τεθεί σε τροχιά ή μήπως να διακρίνουμε δύο πτήσεις; Αν η πτήση θεωρηθεί διττή -αεροπορική και διαστημική- τότε η χοίρα που εκτοξεύει μπορεί να ευνοηθεί στην πρώτη πτήση από παραχωρηθέντα ήδη δικαιώματα στον εναέριο χώρο μιας τρίτης χώρας. Αν τέτοια δικαιώματα δεν υπάρχουν ή θεωρηθεί η πτήση ως μία και διαστημική, τότε θα πρέπει να ζητηθεί άδεια εισόδου. Άδεια εισόδου στον εναέριο χώρο μιας τρίτης χώρας θα πρέπει να ζητηθεί και από τις «διαστημικά αποκλεισμένες χώρες», ακόμη και για κατευθείαν πτήσεις στο διάστημα, αν θέλουν, π.χ., να αποφύγουν το θόρυβο, όταν το ΑΔΛ θα περνάει σε υπερηχητικές ταχύτητες. Αυτό θα μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν το ΑΔΛ σπάζει το φράγμα του ήχου πάνω από την ανοικτή θάλασσα ή έρημες περιοχές, χώροι που μπορεί να μη διατίθενται από ή κοντά στη χώρα εκτόξευσης. Με το αν θα διακρίνουμε δύο πτήσεις είναι επίσης συνδεδεμένατα θέματα καταγραφής και ευθύνης. Πιστεύουμε ότι μπροστά σ ένα τέτοιο δίλημμα, η αυστηρή εφαρμογή του κριτηρίου του σκοπού θα μας οδηγήσει να διακρίνουμε δύο πτήσεις, ενώ η εφαρμογή του πνεύματός του μία. Και οι δύο λύσεις θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές στα πλαίσια του ισχύοντος δικαίου, με τα αντίστοιχα προβλήματα ευθύνης και καταγραφής που αναφέραμε προηγουμένως. Εν πάση περιπτώσει, και για να επωφεληθούν οι χώρες που πιθανά να εκτοξεύσουν μελλοσυγχρονίζεται με την ταχύτητα περιστροφής της Γης και είναι σαν να παραμένει ακίνητος πάνω από ένα συγκεκριμένο γήινο σημείο που επιλέγεται ανάλογα με τις ανάγκες που ικανοποιεί ο δορυφόρος. Οι περισσότεροι τηλεπικοινωνιακοί δορυφόροι βρίσκονται σε γεωσύγχρονη τροχιά. 5]. Supra No Εκπονώ την έννοια των «Διαστημικά Αποκλεισμένων Χωρών» κατ αναλογίαν εκείνης των από τη θάλασσα αποκλεισμένοι χωριόν («Landlocked countries»). «Διαστημικά αποκλεισμένες χώρες» είναι αυτές που α. εξ αιτίας της περιορισμένης έκτασης ή της γεωγραφικής τους θέσης, π.χ. μακριά από τον ωκεανό όπου ο εναέριος χιόρος είναι διεθνής, πρε'πει, για να εκτοξεύσουν στο διάστημα να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο γειτονευόντων χωρών β. αν και δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα έκτασης ή γεωγραφικής θέσης, υπόκεινται σε οικονομικούς περιορισμούς που δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη διαστημικοίν δραστηριοτήτων. Σ αυτό το άρθρο, ο όρος χρησιμοποιείται με την πρώτη από τις δύο έννοιες. 319

15 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβέλης ντικά, μια που οι ήδη υπάρχουσες δεν έχουν ανάγκη αδείας εισόδου, είναι ίσως προτιμότερο να διακρίνουμε δύο πτήσεις. Γ) Αεροδιαστημικό στρατιωτικό λεωφορείο Οι στρατιωτικοί πιστεύουν ότι το ΑΔΛ θα είναι ένα όχημα που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αναγνώριση, για συλλογή πληροφοριών, σαν καταδιωκτικό ή σαν βομβαρδιστικό. Ο πρωταρχικός λόγος δημιουργίας του είναι να μπορεί να κινείται ελεύθερα και στους δύο /(όρους, στον αέρα και στο διάστημα. Αυτή τη στιγμή όλοι οι δορυφόροι, στρατιωτικών και ειρηνικών χρήσεων, καταγράφονται στο «μητρώο δορυφόρων» του Ο.Η.Ε., όπως το εξηγήσαμε πιο πάνω. Με ποιο τρόπο θα καταγράψουμε ένα όχημα σε αναγνωριστική αποστολή, που συνεχώς εντροχιάζεται και εκτροχιάζεται και αλλάζει συνεχώς και ριζικά τα χαρακτηριστικά της θέσης του, αυτά που σύμφωνα με τη Συνθήκη πρέπει να καταγραφούν στο «μητρώο»; Μια λύση θα ήταν να θεωρήσουμε όλη την πτήση σαν σταθερή, δηλαδή χωρίς αλλαγές στα βασικά χαρακτηριστικά της. Αυτό Οα μπορούσε να ικανοποιήσει το άρθρο 3 της παραπάνω Συνθήκης που απαιτεί τα βασικά χαρακτηριστικά της κίνησης ενός διαστημικού οχήματος. Θα έδειχνε όμα>ς και τον αναχρονισμό του συστήματος καταγραφής που στηρίζεται στην προϋπόθεσή του επί αρκετό χρόνο αμετάβλητου των χαρακτηριστικών κίνησης ενός δορυφόρου. Γιατί σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά και τις αναμενόμενες λειτουργίες του ΑΔΛ, πώς θα ήταν δυνατό να καταγραφούν με την υπάρχουσα και ομολογούμενα δυσκίνητη διαδικασία, χαρακτηριστικά που διαρκιος μεταβάλλονται; Οι δραστηριότητες αναγνιόρισης / συλλογής πληροφοριών έχουν σχεδόν γίνει νόμιμες και αναγκαίες για σκοπούς επαλήθευσης των συνθηκιον:53 υπό τον όρο ότι το όχημα θα είναι διαστημικό και πιο συγκεκριμένα δορυφόρος. Παλιές ή και πρόσφατες αεροπορικές / αναγνωριστικές δραστηριότητες δείχνουν ότι αυτές δεν είναι αποδεκτές από αρκετές χώρες.54 Μήπως αυτό θα σήμαινε, όταν το ΑΔΛ 53. Στο θέμα της επαλήθευσης των συνθηκών, βλ. Kuskuvelis I. I.: «Verification et Prevention de la Militarisation de l Espace Extra-Atmospherique», Conlribulions ά I Annee Internationale de la Paix, CERIM / Les Cahiers du Droit Public, Bordeaux, 1989, pp Επίσης: «Verification and the Space Related Agreements» Proceedings o f the 28th Colloquium on the Law o f Outer Space, I.I.S.L., N. York, A.I.A.A., 1986, pp Πολλά αεροσκάφη, και ορισμένα μάλιστα επιβατικά, έχουν καταρριφοεί. Τα πιο γνωστά είναι το U-2to 1959 και το κορεάτικο τζάμπο, το 1983, που βρισκόταν στον εναέριο χώρο της Σοβιετικής Ένωσης. 320

16 ΑΔΛ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες εκτροχιάζεται απλά για ν αλλάξει τροχιά και δεν τυχαίνει να βρίσκεται σε διεθνή εναέριο χώρο, ότι παραβιάζει την κυριαρχία του εναέριου χώρου ενός κράτους και κατά συνέπεια θα μπορούσε ακόμη και να καταρρίφθεί; Μήπως θα θεωρούνταν παραβίαση, ακόμη κι αν ο εκτροχιασμός λάβαινε χώρα σ ένα ύψος μεγαλύτερο από το χαμηλότερο περίγειο ενός δορυφόρου; Αυτή η ερώτηση δεν σημαίνει ότι θα πρεπε να θεωρήσουμε, όπως έχει προταθεί, τη χαμηλότερη τροχιά ενός δορυφόρου σαν το όριο ανάμεσα στον αέρα και το διάστημα, κι ακόμη λιγότερο ότι θα πρεπε να προχωρήσουμε σ αυτό το διαχωρισμό, αλλά δείχνει τη σύγκρουση και αντίφαση ανάμεσα στα κριτήρια του σκοπού και του εντροχιασμού: το όχημα δεν βρίσκεται σε τροχιά -άρα χάνει τη «διαστημική του ιδιότητα»- έχει βγει όμως απ αυτή με σκοπό να τεθεί ξανά σε τροχιά και να συνεχίσει την αποστολή τουάρα διατηρεί τη διαστημική του ιδιότητα. Το ανωτέρω πρόβλημα μπορεί να προκύψει ανάμεσα στις Η.Π.Α. και στην Ε.Σ.Σ.Δ. και ιδιαίτερα στην περίπτωση που το αναγνωριστικό ΑΔΛ εκτροχιάζεται, αλλά και βυθίζεται βαθιά στον εναέριο χώρο της μιας χώρας με σκοπό να πλησιάσει όσο το δυνατό πιο κοντά στο αντικείμενο αναγνώρισης. Μήπως, σ αυτή την περίπτωση, το ΑΔΛ χάνει την ιδιότητα του διαστημικού οχήματος, αφού σκοπός του είναι η προσέγγιση κάποιου γήινου σημείου; Επιπλέον, μήπως ο κανόνας της μη παρενόχλησης των «εθνικών τεχνικών μέσων επαλήθευσης» -ουσιαστικά των δορυφόρων- που προβλέπεται από τις αμερικανο-σοβιετικές συμφωνίες SALT 1 και 2 δεν θα εφαρμοσθεί και το κατερχόμενο στον εθνικό εναέριο χώρο ΑΔΛ μπορεί να πληγεί; Ή, τέλος, μήπως, παρά το μη διαστημικό της χαρακτήρα, αυτή η δραστηριότητα του ΑΔΛ Οα μπορούσε να προστατευθεί χάριν της σημαντικότητας των δραστηριοτήτων αναγνώρισης για τη λειτουργία της πυρηνικής αποτροπής, για τον έλεγχο των οπλισμών ή την πρόοδο του αφοπλισμού και για την επαλήθευση των συνθηκών; Σ αυτή την περίπτωση πώς θα μπορούσε να προστατευτεί ουσιαστικά αλλά και νομικά αυτή η αναγκαία και απαραίτητη για τη διεθνή σταθερότητα και ισορροπία λειτουργία του ΑΔΛ; Και ποια συνέπεια θα είχε η εξάπλωση μιας προστασίας που απολαμβάνουν οι διαστημικές δραστηριότητες σε μια αεροπορική, τόσο στα κριτήρια διαχωρισμού των δραστηριοτήτων όσο και στην ανάγκη διαχωρισμού τους; Εκείνο που προσπαθούμε να δείξουμε είναι ότι οι υπάρχοντες κανόνες, θεωρίες και κριτήρια καθώς και η ανάγκη ύπαρξής τους ξεθωριάζουν μπροστά στην τεχνολογική καινοτομία και τις ανάγκες που επιχειρεί να ικανοποιήσει η δημιουργία του ΑΔΛ. Είναι εκ των πραγμάτων δύσκολο να προσδιορίσουμε αντο ΑΔΛ είναι διαστημόπλοιο ή αεροσκάφος. Γιατί ο σκοπός του θα ναι να πετάει παντού και σ όλες τις διαστάσεις. Κατά συνέπεια το σχέδιο ταυ ΑΔΛ αχρηστεύει από τη σύλληψή του όχι μόνο τα κριτήρια διάκρισης ανάμεσα σε αεροπορικές και διαστημικές δραστηριό 321

17 Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική / 21 Η. I. Κουσκουβέλης τητες αλλά και την ανάγκη διάκρισής τους. VI. ΙΙροτάσεις Εξετάζοντας τα νομικά προβλήματα που η λειτουργία του ΑΔΛ μπορεί να δημιουργήσει, δείξαμε πως η λειτουργική σχολή προτείνει λύσεις σε μερικά από αυτά, όπως στα θέματα καταγραφής και ευθύνης. Δείξαμε επιπλέον ότι οι λύσεις είναι συχνά προβληματικές ή ανεπαρκείς. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θεωρούμε ότι μερικά βήματα πρέπει να γίνουν προς την κατεύθυνση δημιουργίας ενός Αεροδιαστημικού Δικαίου και πιο συγκεκριμένα: 1. Να εγκαταλειφθεί κάθε προσπάθεια διαχωρισμού ανάμεσα στον αέρα και στο διάστημα. 2. Να εισαχθεί η έννοια του ΑΔΛ ή αεροδιαστημικού αντικειμένου: το αντικείμενο που κατασκευάζεται και πρόκειται να πετάει συγχρόνως οτον αέρα και στο διάστημα. 3. Στην πιθανή περίπτωση στρατιωτικής χρησιμοποίησης του ΑΔΛ, συστήνουμε ότι θα ταν χρήσιμο να ληφθούν κάποια από τα παρακάτω μέτρα: α. αν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σαν βομβαρδιστικό με σκοπό να ενισχύσει τη σταθερότητα της πυρηνικής ισορροπίας -επειδή έχει τη δυνατότητα να μπορεί να ανακληθεί, αν η επίθεση ματαιωθεί-,τότε, αυτός ο σκοπός θα εξυπηρετηθεί καλύτερα αν η παράταξή του σε θέση μάχης ανταλλασσόταν με την απόσυρση κάποιων από τους στρατηγικούς πυραύλους. β. τα ΑΔΛ θα πρεπε να εκπέμπουν ένα συγκεκριμένο σήμα σε κάποια συχνότητα που θα αντιστοιχεί στην ανάλογη λειτουργία τους -καταδιωκτικό, βομβαρδιστικό, αναγνωριστικό- με σκοπό να γίνεται εύκολα η αναγνώριση της ταυτότητάς τους. γ. εξ αιτίας της σημαντικότητας των αναγνωριστικών δραστηριοτήτων, και μόνο υπό την προϋπόθεση αποδοχής του προηγούμενου όρου, θα πρέπει να επεκταθεί η προστασία που απολαμβάνουν τα αμερικανικά και σοβιετικά δορυφορικά συστήματα στα ανάλογα συστήματα όλων των χιορών και σ όλα τα ΑΔΛ αναγνώρισης. 4. Να συμπληρωθούν και να ενοποιηθούν οι κανόνες για την ευθύνη ζημιών που προκαλούνται από ένα αεροσκάφος, διαστημικό ή ΑΔΛ στα αντίστοιχα οχήματα και στην επιφάνεια της Γης, καθώς /.αι οι κανόνες για την ευθύνη του μεταφορέα προς τους επιβάτες. 5. Σαν πρώτο βήμα να επεκταθούν σε όλα τα ΑΔΛ τα υπάρχοντα δικακόματα εισόδου που έχουν παραχωρηθεί στα αεροσκάφη και αργότερα να ληφθούν υπόι >η και τα δικαιώματα των διαστημικά αποκλεισμέν ο ι χωρών. Αργότερα, στον κατάλληλο χρόνο, να καθιερωθεί η ελευθερία της αεροδιαστημικής ναυσιπλοΐας. 6. Να εκσυγχρονισθεί το σύστημα καταγραφής των διαστημικών α ντικειμένων με συστήματα πληροφορικής. Το «μητρώο» του Ο.Η.Ε. θα 322

18 ΑΔΛ : Νομικές και στρατηγικές συνέπειες μετατραπεί σε μια τράπεζα πληροφοριών στην οποία όλες οι χώρες και οι διεθνείς οργανισμοί θα έχουν άμεση πρόσβαση. Το «μητρώο» θα ενη με ραίνεται εκ των πρστέρων,55 πριν την αναχώρηση οποιουδήποτε αεροδιαστημικού οχήματος. Όλα τα χαρακτηριστικά των πτήσεαιν θα παρέχονται κατευθείαν και αμέσως από τη χώρα εκτόξευσης και διορθώσεις ή συμπληρωματικές πληροφορίες θα προσφέρονται από την ίδια ή από οποιαδήποτε χώρα που τυχόν παρακολουθεί το όχημα Τέλος, συνιστάται η «Επιτροπή ειρηνικών χρήσεων του διαστήματος»57 του Ο.Η.Ε. να εγκαταλείψει τη συζήτηση πάνω στο διαχωρισμό του διαστήματος και του αέρα και να αναλάβει, ίσως σε συνεργασία με το «Διεθνή οργανισμό πολιτικής αεροπορίας», τη συζήτηση για την ενοποίηση των κανόνων σχετικά με την ευθύνη και τον εκσυγχρονισμό του συστήματος καταγραφής. 55. Γ κι την «έκτων προτέρων ενημε'ρο>ση» βλ. πρόταση του συγγραφέα in Proceedings o f the 28th Colloquium on the Law o f Outer Space, I.I.S.L., A.I.A.A., N. York, 1986, p Σχετικά με την καταγραφή των διαστημικών αντικειμένων, βλ. Perek L.: «Strengthening the Registration Convention» in: Proceedings o f the 28lh Colloquium on the Law o f Outer Space, I.I.S.L., A.I.A.A., N. York, 1986, pp United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space. 323

Φυσική Προσανατολισμού Β τάξη Ενιαίου Λυκείου 1 0 Κεφάλαιο- Καμπυλόγραμμες κινήσεις : Οριζόντια βολή, Κυκλική Κίνηση. Περιέχει: 1.

Φυσική Προσανατολισμού Β τάξη Ενιαίου Λυκείου 1 0 Κεφάλαιο- Καμπυλόγραμμες κινήσεις : Οριζόντια βολή, Κυκλική Κίνηση. Περιέχει: 1. Φυσική Προσανατολισμού Β τάξη Ενιαίου Λυκείου 1 0 Κεφάλαιο- Καμπυλόγραμμες κινήσεις : Οριζόντια βολή, Κυκλική Κίνηση Περιέχει: 1. Αναλυτική Θεωρία 2. Ερωτήσεις Θεωρίας 3. Ερωτήσεις Πολλαπλής Επιλογής 4.

Διαβάστε περισσότερα

7. To GPS και άλλα συστήµατα GNSS

7. To GPS και άλλα συστήµατα GNSS 7. To GPS και άλλα συστήµατα GNSS 7.1 GPS και άλλα συστήµατα προσδιορισµού θέσης GNSS Παράλληλα µε το GPS η πρώην Σοβιετική Ένωση προχώρησε στη δηµιουργία ενός παρόµοιου συστήµατος προσδιορισµού θέσης

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

ΡΟΜΠΟΤΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΡΟΜΠΟΤΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΑ Μπουρνελάς Θάνος Νικητάκης Θάνος Ραφτόπουλος Στέφανος Τσίρος Δημήτρης Ψυχάρης Ιωάννης Τμήμα Β3,Β4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Η καθοριστική σημασία που έχει στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ. Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ.

ΤΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ. Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ. ΤΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ. Από την αρχαιότητα, ο άνθρωπος ονειρεύτηκε να γίνει ο άρχοντας των αιθέρων. Ο Δαίδαλος και ο Ίκαρος, ο Βελλεροφόντης πάνω στο φτερωτό

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Αεροπλοΐα- Ανάγκες Αεροσκαφών σε καύσιμα

Τίτλος: Αεροπλοΐα- Ανάγκες Αεροσκαφών σε καύσιμα Τίτλος: Αεροπλοΐα- Ανάγκες Αεροσκαφών σε καύσιμα Θέματα: ποσοστά, μοντελοποίηση, ταχύτητα, απόσταση, χρόνος, μάζα, πυκνότητα Διάρκεια: 90 λεπτά Ηλικία: 13-14 Διαφοροποίηση: Ανώτερο επίπεδο: αντίσταση αέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ

ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΥ Το 19ο αιώνα κατασκευάστηκε το πρώτο αεροπλάνο από το Ρώσο εφευρέτη Α.Φ. Μοζάισκη. Η συσκευή έκανε μικρή πτήση. Αργότερα, στο τέλος του αιώνα, ο Χ. Μαξίμ στην

Διαβάστε περισσότερα

Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας. Διαστημικοί Σταθμοί. Β. Ζαφειρόπουλος

Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας. Διαστημικοί Σταθμοί. Β. Ζαφειρόπουλος Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας «Ωρίων» Διαστημικοί Σταθμοί Β. Ζαφειρόπουλος 22 Νοεμβρίου 2006 Τι είναι ένας Διαστημικός Σταθμός; Έτσι ονομάζονται τεχνητές κατασκευές, επανδρωμένες ή μη, οι οποίες τίθενται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΘΕΜΑ: ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΙΤΑΚΗΣ ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΥΡΑΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΓΕΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Κίνα στο διάστημα οι ΗΠΑ σε πανικό

Η Κίνα στο διάστημα οι ΗΠΑ σε πανικό Η Κίνα στο διάστημα οι ΗΠΑ σε πανικό Μαρτίου 4, 2015 ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ Στην Ουάσιγκτον, έκανε την εμφάνιση της μια απόρρητη έκθεση, που μιλά για το «κινεζικό όνειρο το διάστημα». Συγκεκριμένα η έκθεση αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Διαστημική Τεχνολογία

Διαστημική Τεχνολογία Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2008-2009 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Διαστημική Τεχνολογία Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Σταυρουλάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΙΣΧΥΟΥΣΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ & ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΩΝ ΠΛΟΙΩΝ / ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΙΣΧΥΟΥΣΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ & ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΩΝ ΠΛΟΙΩΝ / ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΙΣΧΥΟΥΣΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ & ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΩΝ ΠΛΟΙΩΝ / ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ Διάταξη Έναρξη ισχύος Αφορά Ορίζει Όρια Ασφάλισης Απόφαση ΥΕΝ 3131.1/03/1999

Διαβάστε περισσότερα

Το φτερό του αεροπλάνου

Το φτερό του αεροπλάνου Το φτερό του αεροπλάνου Γνωστικό Αντικείμενο: Φυσική (Πίεση) Τάξη: Β Γυμνασίου Χρονική Διάρκεια Προτεινόμενη χρονική διάρκεια σχεδίου εργασίας: 5 διδακτικές ώρες Διδακτικοί Στόχοι Οι μαθητές: - Να εξηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Το Μέλλον του Επαγγελματία Πιλότου

Το Μέλλον του Επαγγελματία Πιλότου Το Μέλλον του Επαγγελματία Πιλότου Σταύρος Αναστασιάδης Horizon AviaFon Academy Head of Training Για τα Ελληνόπουλα, παλαιότερα, σχεδόν ο μόνος τρόπος να γίνεις πιλότος ήταν να καταταγείς στην Πολεμική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΚΟΥΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΌΤΑΝ ΚΛΑΙΜΕ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΑΡΑ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΧΑΤΖΗΝΙΚΗΤΑ Γ3

ΓΙΑΤΙ ΚΟΥΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΌΤΑΝ ΚΛΑΙΜΕ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΑΡΑ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΧΑΤΖΗΝΙΚΗΤΑ Γ3 ΓΙΑΤΙ ΚΟΥΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΌΤΑΝ ΚΛΑΙΜΕ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΑΡΑ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΧΑΤΖΗΝΙΚΗΤΑ Γ3 Έχω παρατηρήσει ότι συχνά κουράζομαι πολύ μετά το κλάμα. Γιατί συμβαίνει αυτό; Σε αντίθεση με μια σειρά άλλων εκφράσεων συναισθημάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΟΣ των Νικόλα Αναγνωστάκη, Κωνσταντίνου Γιακουμάκη, Δημήτρη Γναρδέλλη, Σταύρου Πάυλοβιτς, Χρήστου Παππά και Γεώργιου Ρομποτή

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΟΣ των Νικόλα Αναγνωστάκη, Κωνσταντίνου Γιακουμάκη, Δημήτρη Γναρδέλλη, Σταύρου Πάυλοβιτς, Χρήστου Παππά και Γεώργιου Ρομποτή ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΟΣ των Νικόλα Αναγνωστάκη, Κωνσταντίνου Γιακουμάκη, Δημήτρη Γναρδέλλη, Σταύρου Πάυλοβιτς, Χρήστου Παππά και Γεώργιου Ρομποτή ΧΡΗΣΕΙΣ ΡΟΜΠOΤ ΣΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟ Αφοπλισμός εκρηκτικών μηχανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ Διδάσκων: Δρ. Εμμανουήλ Θ. Μιχαηλίδης Ασκήσεις #1 Δορυφορικές Τροχιές Άσκηση 1 2

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλική Κίνηση - Οριζόντια βολή

Κυκλική Κίνηση - Οριζόντια βολή Μάθημα/Τάξη: Κεφάλαιο: Φυσική Προσανατολισμού Β Λυκείου Κυκλική Κίνηση - Οριζόντια βολή Ονοματεπώνυμο Μαθητή: Ημερομηνία: 24-10-2016 Επιδιωκόμενος Στόχος: 85/100 Θέμα 1 ο Στις ερωτήσεις Α.1 Α.4 επιλέξτε

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ. Παπαδοπούλου Σοφιάννα. Περίληψη

ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ. Παπαδοπούλου Σοφιάννα. Περίληψη ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ Παπαδοπούλου Σοφιάννα Περίληψη Οι δορυφόροι είναι ουράνια σώματα τα οποία μπορεί να μεταφέρουν είτε μια εικόνα ή οτιδήποτε άλλο. Το παρακάτω κείμενο έχει γραφτεί για να εξηγήσει σε τι περίπου

Διαβάστε περισσότερα

Χρίστος Σάββα 8/4/2014 Χρίστος 1

Χρίστος Σάββα 8/4/2014 Χρίστος 1 Χρίστος Σάββα Χρίστος 1 Στην περιγραφή του Πλάτωνα, η Ατλαντίδα, που βρίσκεται «πέρα από τις Ηράκλειες στήλες», ήταν μια ναυτική δύναμη που είχε κατακτήσει πολλά μέρη της δυτικής Ευρώπης και της Λυβικής,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται δύο κριτήρια απόρριψης απομακρυσμένων από τη μέση τιμή πειραματικών μετρήσεων ενός φυσικού μεγέθους και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική φαντασία

Επιστημονική φαντασία Ενότητα 10 Περιγράφουμε ταξίδια στο μέλλον Αφηγούμαστε φανταστικές ιστορίες Περιγράφουμε ανεξήγητα φαινόμενα Περιγράφουμε μυστηριώδη αντικείμενα Χρησιμοποιούμε μελλοντικούς χρόνους Αναγνωρίζουμε και χρησιμοποιούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕπισκόπησητουNextGen. Τάσος Νικολέρης, U.C. Berkeley Δημήτριος Τσαμπούλας, Ε.Μ.Π.

ΕπισκόπησητουNextGen. Τάσος Νικολέρης, U.C. Berkeley Δημήτριος Τσαμπούλας, Ε.Μ.Π. ΕπισκόπησητουNextGen Τάσος Νικολέρης, U.C. Berkeley Δημήτριος Τσαμπούλας, Ε.Μ.Π. Δομήτηςπαρουσίασης NextGen και βασικές λειτουργίες Τεχνολογικός εξοπλισμός Οικονομικά κίνητρα 2 ΤοΣύστημαΕναέριαςΚυκλοφορίας

Διαβάστε περισσότερα

Διάστημα. Βάλε στη σωστή απάντηση (μία κάθε φορά). Για να κάνει η Γη μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον Ήλιο, χρειάζεται:

Διάστημα. Βάλε στη σωστή απάντηση (μία κάθε φορά). Για να κάνει η Γη μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον Ήλιο, χρειάζεται: 3ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:45 μ.μ. Page 1 Διάστημα Βάλε στη σωστή απάντηση (μία κάθε φορά). Για να κάνει η Γη μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον εαυτό της, χρειάζεται: μια μέρα

Διαβάστε περισσότερα

11o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΤΑΞΗ

11o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΤΑΞΗ 11o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΤΑΞΗ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Το αεροπλάνο αποτελείται βασικά από 3 μέρη που διαφέρουν στη μορφή και στον προορισμό τους. Αυτά είναι: το κύριο σώμα του αεροπλάνου που λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ικαιώµατα και Προστασία του επιβάτη-καταναλωτή στις αεροµεταφορές ρ Εµµανουήλ Ν. Βελονάκης Πρόεδρος της ΕΝ.Ε.ΚΑ.

ικαιώµατα και Προστασία του επιβάτη-καταναλωτή στις αεροµεταφορές ρ Εµµανουήλ Ν. Βελονάκης Πρόεδρος της ΕΝ.Ε.ΚΑ. ικαιώµατα και Προστασία του επιβάτη-καταναλωτή στις αεροµεταφορές ρ Εµµανουήλ Ν. Βελονάκης Πρόεδρος της ΕΝ.Ε.ΚΑ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε δικαιώµατα για τον επιβάτη-καταναλωτή στις αεροµεταφορές και

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2014 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2014 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος Β Λυκείου 29 Μαρτίου 204 ΟΔΗΓΙΕΣ:. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γυμνάσιο Κω ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΡΕΝΑ. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Τσιάμης Ιωάννης Β 4

2ο Γυμνάσιο Κω ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΡΕΝΑ. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Τσιάμης Ιωάννης Β 4 2ο Γυμνάσιο Κω ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΡΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Τσιάμης Ιωάννης Β 4 «Στην αρχή τους φόβιζε γιατί τους θύμιζε δράκο που καλπάζει». Μαρτυρία σιδηροδρομικού για το πρώτο τρένο στην Ελλάδα... Η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΟΙΝΙΚΑΣ Αποστολή 7

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΟΙΝΙΚΑΣ Αποστολή 7 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΟΙΝΙΚΑΣ Αποστολή 7 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Με την πρώτη ημέρα από την άναδρη επίθεση της Τουρκίας να έχει περάσει, οι δυο χώρες έχουν εμπλακέι τόσο στην στεριά, όσο στην θάλασσα και στον αέρα. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 2 ο - Άρθρο 3 ε

Τεύχος 2 ο - Άρθρο 3 ε Τεύχος 2 ο - Άρθρο 3 ε Η ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΕΙΝΑΙ ΤΩΡΑ ΠΑΝΔΗΜΙΑ «Ο ιός είναι ασταμάτητος,» λέει η διευθυντής του Who των ΗΠΑ. Οι ανώτεροι υπάλληλοι υγείας προειδοποιούν ότι η δήλωση σημαίνει ότι ο ιός δεν

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Βιοµηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Βιοµηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Βιοµηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας 12.8.2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά µε την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου για τη θέσπιση προγράµµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ ΛΑΘΗ (ΒΙΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΠΟΛΛΩΝ ΩΡΩΝ ΠΤΗΣΗΣ.) Από τον Jim Trusty. Δημοσιευμένο στο

ΤΑ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ ΛΑΘΗ (ΒΙΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΠΟΛΛΩΝ ΩΡΩΝ ΠΤΗΣΗΣ.) Από τον Jim Trusty. Δημοσιευμένο στο ΤΑ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ ΛΑΘΗ (ΒΙΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΠΟΛΛΩΝ ΩΡΩΝ ΠΤΗΣΗΣ.) Από τον Jim Trusty. Δημοσιευμένο στο http://www.bestaviation.net/art_mistakes_experience_with_high_time_pilots.asp ΔΙΑΣΚΕΥΗ - ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΕΦΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. 9 Ανάλυση αποφάσεων

Κεφ. 9 Ανάλυση αποφάσεων Κεφ. 9 Ανάλυση αποφάσεων Η θεωρία αποφάσεων έχει ως αντικείμενο την επιλογή της καλύτερης στρατηγικής. Τα αποτελέσματα κάθε στρατηγικής εξαρτώνται από παράγοντες, οι οποίοι μπορεί να είναι καταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Α. Εισαγωγή Ερώτηση 1. Η τιμή της μάζας ενός σώματος πιστεύετε ότι συνοδεύει το σώμα εκ κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας - Ενδεικτικές απαντήσεις

Φύλλο εργασίας - Ενδεικτικές απαντήσεις Φύλλο εργασίας - Ενδεικτικές απαντήσεις Κεφάλαιο 1ο: Καμπυλόγραμμες κινήσεις 1.3 Κεντρομόλος δύναμη 1.4 Μερικές περιπτώσεις κεντρομόλου δύναμης Α) Ερωτήσεις του τύπου σωστό / λάθος Σημειώστε με Σ αν η

Διαβάστε περισσότερα

Όπου ισχύει το σύστημα της Σύμβασης της Βαρσοβίας, μπορούν να ισχύσουν οι ακόλουθοι περιορισμοί ευθύνης:

Όπου ισχύει το σύστημα της Σύμβασης της Βαρσοβίας, μπορούν να ισχύσουν οι ακόλουθοι περιορισμοί ευθύνης: ΑΝΑΓΓΕΛΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΕΥΘΥΝΗΣ Η Σύμβαση του Μόντρεαλ ή το σύστημα της Σύμβασης της Βαρσοβίας, μπορεί να ισχύουν για το ταξίδι σας και οι συμβάσεις αυτές διέπουν και μπορεί να μειώσουν την ευθύνη των αερομεταφορέων

Διαβάστε περισσότερα

Χωρητικότητα Αεροδροµίου

Χωρητικότητα Αεροδροµίου Αεροδρόµια και αεροπορικές µεταφορές Χωρητικότητα Αεροδροµίου Χριστίνα Μηλιώτη cmilioti@mail.ntua.gr Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστήµιο Πατρών Ευχαριστίες Οι διαφάνειες του µαθήµατος περιέχουν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσβαση στα αεροδρόµια

Πρόσβαση στα αεροδρόµια Αεροδρόµια και αεροπορικές µεταφορές Πρόσβαση στα αεροδρόµια Χριστίνα Μηλιώτη cmilioti@mail.ntua.gr Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστήµιο Πατρών Ευχαριστίες Οι διαφάνειες του µαθήµατος περιέχουν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

EÓfiÙËÙ B KINH H KAI YNAMH

EÓfiÙËÙ B KINH H KAI YNAMH EÓfiÙËÙ B 8. EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ Î ÓËÛË ÙˆÓ ÛˆÌ ÙˆÓ 9. Ó ÌÂÈ 10. H ÌÂÙ ÙfiappleÈÛË, Ë Ù ÙËÙ, Ë Ó ÌË Â Ó È È Ó ÛÌ Ù 11. B ÚÔ - B Ú ÙËÙ - Â Ô Ú ÙËÙ 12. ÛË ÚÔ Î È Ì 13. ÂÛË appleô ÛÎÔ Ó Ù ÛÙÂÚ KINH H KAI YNAMH

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ o ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΘΕΩΡΙΑ.) Τ ι γνωρίζετε για την αρχή της ανεξαρτησίας των κινήσεων; Σε πολλές περιπτώσεις ένα σώμα εκτελεί σύνθετη κίνηση, δηλαδή συμμετέχει σε περισσότερες από μία κινήσεις. Για

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2008-2009 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2008-2009 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2008-2009 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Αεροπλάνα Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc22 Μπράχου Έλενα Τζουανάκη

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 2004 Επιτροπή Περιβάλλοντος, ηµόσιας Υγείας και Πολιτικής των Καταναλωτών 9 Φεβρουαρίου 2001 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ 2000/0211(COD) ***I ΣΧΕ ΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά µε την πρόταση οδηγίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΑΜΕΣΟΥ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΖΗΜΙΩΝ ΑΠΟ ΤΡΟΧΑΙΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΩΝ

ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΑΜΕΣΟΥ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΖΗΜΙΩΝ ΑΠΟ ΤΡΟΧΑΙΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΩΝ Παράρτημα 2 ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΑΜΕΣΟΥ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΖΗΜΙΩΝ ΑΠΟ ΤΡΟΧΑΙΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Β. ΠΙΝΑΚΑΣ ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΩΝ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ Δεκτά αποδεικτικά μέσα Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 Έγγραφο συνόδου 2009 A6-0471/2008 4.12.2008 * ΕΚΘΕΣΗ σχετικά µε την πρόταση απόφασης του Συµβουλίου για τη σύναψη της συµφωνίας µεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της ηµοκρατίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 13 Απριλίου 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Οδηγίες: Το δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες και έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 21.12.2016 COM(2016) 818 final 2016/0411 (COD) Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1008/2008 σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ «ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ»

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ «ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ» ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ «ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 2016 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ & ΔΙΚΤΥΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ Αριθ. Πρωτ. Δ/ΝΣΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ Δ1/Β/

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 13 Απριλίου, 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω, πριν απαντήσετε οποιαδήποτε ερώτηση. Γενικές οδηγίες: 1.

Διαβάστε περισσότερα

εκποµπής (σαν δακτυλικό αποτύπωµα)

εκποµπής (σαν δακτυλικό αποτύπωµα) Το πρότυπο του Bοhr για το άτοµο του υδρογόνου (α) (β) (γ) (α): Συνεχές φάσµα λευκού φωτός (β): Γραµµικό φάσµα εκποµπής αερίου (γ): Φάσµα απορρόφησης αερίου Κάθε αέριο έχει το δικό του φάσµα εκποµπής (σαν

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία προσομοίωσης για την διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας

Εργαλεία προσομοίωσης για την διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας Εργαλεία προσομοίωσης για την διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας Ιωάννης Ανδρεδάκης Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδος Περίληψη Η διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας έχει σαν γνώμονα την ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις υναµικής 3 η ενότητα: Κινητική σωµατιδίου: ενέργεια, ορµή, κρούση

Ασκήσεις υναµικής 3 η ενότητα: Κινητική σωµατιδίου: ενέργεια, ορµή, κρούση Ασκήσεις υναµικής 3 η ενότητα: Κινητική σωµατιδίου: ενέργεια, ορµή, κρούση 1. Mόλις τεθεί σε κίνηση µε σταθερή ταχύτητα, ο µάζας 1000 kg ανελκυστήρας Α ανεβαίνει µε ρυθµό έναν όροφο (3 m) το δευτερόλεπτο.

Διαβάστε περισσότερα

1η Περίπτωση Το ΕΣΕ και μια Τοπική Διένεξη

1η Περίπτωση Το ΕΣΕ και μια Τοπική Διένεξη 1η Περίπτωση Το ΕΣΕ και μια Τοπική Διένεξη Ένας ευρωπαϊκός όμιλος επιχειρήσεων αποτελείται από θυγατρικές εταιρίες στην Γερμανία, Πολωνία, Γαλλία, Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία και Ισπανία. Η κεντρική διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι δορυφόροι. 4. Ποιος ανακάλυψε τον δορυφόρο; Σε αυτό το ερώτημα υπάρχουν δύο τινές απαντήσεις:

Οι δορυφόροι. 4. Ποιος ανακάλυψε τον δορυφόρο; Σε αυτό το ερώτημα υπάρχουν δύο τινές απαντήσεις: Όνομα: Ιωάννης Τσιροζίδης 1. Περίληψη Οι δορυφόροι Οι δορυφόροι χωρίζονται κυρίως σε δύο ξεχωριστά μέρη : οι φυσικοί και οι τεχνητοί. Ο μοναδικός φυσικός δορυφόρος της Γης είναι μόνο η Σελήνη. Οι τεχνητοί

Διαβάστε περισσότερα

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 220/9

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 220/9 26.8.2011 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 220/9 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 859/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 25ης Αυγούστου 2011 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 185/2010 σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση μέσου όρου πληθυσμού με τιμή ελέγχου. One-Sample t-test

Σύγκριση μέσου όρου πληθυσμού με τιμή ελέγχου. One-Sample t-test 1 Σύγκριση μέσου όρου πληθυσμού με τιμή ελέγχου One-Sample t-test 2 Μια σύντομη αναδρομή Στα τέλη του 19 ου αιώνα μια μεγάλη αλλαγή για την επιστήμη ζυμώνονταν στην ζυθοποιία Guinness. Ο William Gosset

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 10.3.2009 COM(2009) 121 τελικό 2009/0042 (COD) C6-0097/09 Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τροποποίηση του κανονισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΦΟΡΤΙΟΥ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΦΟΡΤΙΟΥ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ A A N A B P Y T A ΡΑΛΛΟΥ ΦΑΣΟΥΡΑΚΗ (Β4) ΜΑΡΤΙΟΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 9 5 ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΦΟΡΤΙΟΥ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Γενίκευση της άσκησης (σελ 4) του σχολικού βιβλίου Φυσικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα 2004R0785 EL 11.12.2008 001.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 785/2004 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 21ης

Διαβάστε περισσότερα

Ιπτάμενες Μηχανές. Οδηγός για το Μαθητή

Ιπτάμενες Μηχανές. Οδηγός για το Μαθητή Ιπτάμενες Μηχανές Οδηγός για το Μαθητή Το φτερό του αεροπλάνου Αφού βεβαιωθείτε ότι βρίσκεστε στο περιβάλλον του εκπαιδευτικού προγράμματος, επιλέξτε «Έναυσμα». Ακολουθώντας τις οδηγίες που παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΣΚΑΦΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΣΚΑΦΩΝ ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ & ΣΚΑΦΩΝ ΥΠΟΕΠΙΤΡΟΠΗ HULL, LIABILITY & ΠΛΗΡΩΜΑΤΩΝ «Αρθρογραφία» ΠΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΣΚΑΦΩΝ Του Νίκου Κλήμη Στη χώρα μας, με τα αμέτρητα νησιά

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνική σχάση. Αλέξανδρος Παπαδόπουλος-Ζάχος Τάσος Παντελίδης Project A 2

Πυρηνική σχάση. Αλέξανδρος Παπαδόπουλος-Ζάχος Τάσος Παντελίδης Project A 2 Πυρηνική σχάση Αλέξανδρος Παπαδόπουλος-Ζάχος Τάσος Παντελίδης Project 2012-13 A 2 Το ουράνιο (U) που υπάρχει στη φύση αποτελείται από 0,72% U-235, από 99,27% U-238 και από ίχνη U-234 σε ποσοστό 0,0055%.

Διαβάστε περισσότερα

Επείγουσα Ανάγκη για βοήθεια Συχνές ερωτήσεις

Επείγουσα Ανάγκη για βοήθεια Συχνές ερωτήσεις Επείγουσα Ανάγκη για βοήθεια Συχνές ερωτήσεις Παρακάτω θα βρείτε μερικές από τις πιο συνήθεις συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη λειτουργία Επείγουσας Ανάγκης για βοήθεια. Βασίζονται στις εμπειρίες των υπαλλήλων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Σχέδιο. ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) αριθ.../2010 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Σχέδιο. ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) αριθ.../2010 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, XXX Σχέδιο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) αριθ..../2010 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της [ ] για τη θέσπιση κοινών απαιτήσεων και διαδικασιών λειτουργίας για τη χρήση του εναέριου χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Οι βασικές βαθμίδες του συστήματος των δορυφορικών επικοινωνιών δίνονται στο παρακάτω σχήμα :

Οι βασικές βαθμίδες του συστήματος των δορυφορικών επικοινωνιών δίνονται στο παρακάτω σχήμα : Εισαγωγικά Τα δορυφορικά δίκτυα επικοινωνίας αποτελούν ένα σημαντικό τμήμα των σύγχρονων τηλεπικοινωνιακών συστημάτων. Οι δορυφόροι παρέχουν τη δυνατότητα κάλυψης μεγάλων γεωγραφικών περιοχών. Η δυνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάρτηση Απαντήσεων στις Εξετάσεις του μαθήματος «Στοιχεία Δικαίου και Κυβερνοηθική» Πέμπτη, 02 Ιούλιος :15

Ανάρτηση Απαντήσεων στις Εξετάσεις του μαθήματος «Στοιχεία Δικαίου και Κυβερνοηθική» Πέμπτη, 02 Ιούλιος :15 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ με παραπομπή στις σημειώσεις 1. 1. Η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) είναι Ανεξάρτητη Αρχή, βλ. Σημ. σελ. 11-12. 1. 2.Δ. Ότι πρέπει να διακινούν

Διαβάστε περισσότερα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Ο Πότης Ράτος ζούσε στα 1880 μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του κάπου στην Ελλάδα. Λαχταρούσε να κάνει ένα ταξίδι στο χρόνο. Όχι στο παρελθόν, αλλά στο μέλλον. Και

Διαβάστε περισσότερα

Η αποστολή Απόλλων 11 Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΗ ΣΕΛΗΝΗ

Η αποστολή Απόλλων 11 Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΗ ΣΕΛΗΝΗ Η αποστολή Απόλλων 11 Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΗ ΣΕΛΗΝΗ Πέθανε στις 25-8-2012 σε ηλικία 82 ετών ο Νηλ Άρμστρονγκ Ο Αμερικανός αστροναύτης Νηλ Άρμστρονγκ, ο πρώτος άνθρωπος που πήγε στο φεγγάρι, πέθανε σε ηλικία 82

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

0 Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής. Διατήρηση της ορμής. Κώστας Παρασύρης Φυσικός

0 Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής. Διατήρηση της ορμής. Κώστας Παρασύρης Φυσικός 0 Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής Διατήρηση της ορμής Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής Σύστημα σωμάτων Εσωτερικές, εξωτερικές δυνάμεις Ως σύστημα στη φυσική θεωρούμε ένα σύνο δύο ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ Η Ατλαντίδα (στα Αρχαία Ελληνικά: Ἀτλαντὶς νῆσος) είναι ένα μυθικό νησί που πρωτοαναφέρθηκε στους διαλόγους του Πλάτωνα «Τίμαιος» [1] και «Κριτίας» [2] [3]. Στην περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

- 17 Ερωτήσεις Αξιολόγησης για ΤΕΣΤ Θεωρίας.

- 17 Ερωτήσεις Αξιολόγησης για ΤΕΣΤ Θεωρίας. Test Αξιολόγησης: ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Καμπυλόγραμμες Κινήσεις (Οριζόντια Βολή,Ο.Κ.Κ.) - 17 Ερωτήσεις Αξιολόγησης για ΤΕΣΤ Θεωρίας. Εισηγητής : Γ. Φ. Σ ι

Διαβάστε περισσότερα

Η ετήσια επισκόπηση ασφάλειας παρουσιάζει στατιστικά στοιχεία για την ασφάλεια της αεροπορίας σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο

Η ετήσια επισκόπηση ασφάλειας παρουσιάζει στατιστικά στοιχεία για την ασφάλεια της αεροπορίας σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο ΕΤΗΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 13 Σύνοψη των κυριότερων σημείων Η ετήσια επισκόπηση ασφάλειας παρουσιάζει στατιστικά στοιχεία για την ασφάλεια της αεροπορίας σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Η κατάκτηση της Σελήνης

Η κατάκτηση της Σελήνης Η κατάκτηση της Σελήνης Η εργασία συντελέστηκε μετά από ώρες προσπάθειας των μαθητών: Νίκου Γκίτσιου Μάνου Βαφειάδη Η απογείωση των πρώτων που άφησαν το στίγμα τους στην Σελήνη Apollo 11 Η πιο σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

ί.ύ/μ <.?..βλ Μ...Δ Ά...3 Μ.Μ,.. Λ Χ ^...τ...

ί.ύ/μ <.?..βλ Μ...Δ Ά...3 Μ.Μ,.. Λ Χ ^...τ... - :.... ι... ; Λ ^ι. -..>....V,.. --- --.., ;»* Ινϊ»-*- *' Ο Μ Ο ΣΠ Ο Ν Δ ΙΑ ΦΟ ΡΤΗΓΩ Ν A Y T fjk i.n r t f.t U in ώ Λ Α Α Δ ζ» $ λ * * ν * η τ η. ι ^ '^ Λ Ι? ΑΡΙ@. ΓΪΡΟ Τ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας Προσάρτημα στη Γνώμη 05/2007 PreRIA 21.040 Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΩΝ Εργασία αριθ. 21.040 Έγγραφα θορύβου αεροσκαφών 1. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4274, 18/3/2011

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4274, 18/3/2011 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΑΒΛΑΒΟΥΣ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ ΠΛΟΙΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΧΩΡΙΚΑ ΥΔΑΤΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Προοίμιο. 45 του 1964. 203 του 1988. Για σκοπούς εφαρμογής του περί της Αιγιαλίτιδας Ζώνης Νόμου και των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Η ηλιακή ακτινοβολία που πέφτει στην επιφάνεια της Γης απορροφάται κατά ένα μέρος από αυτήν, ενώ κατά ένα άλλο μέρος εκπέμπεται πίσω στην ατμόσφαιρα με την μορφή υπέρυθρης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΟΙΑ. Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ.

ΠΛΟΙΑ. Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ. ΠΛΟΙΑ Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ. ΠΛΟΙΑ Το πλοίο (αρχαία ελληνική: η ναυς) είναι μια ειδική κατασκευή (ναυπήγημα), σχεδιασμένη για να κινείται με ασφάλεια στο νερό, για μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ «ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΕΡΟΛΙΜΕΝΑΣ ΑΘΗΝΩΝ»

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ «ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΕΡΟΛΙΜΕΝΑΣ ΑΘΗΝΩΝ» ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΕΡΓΩΝ 8 ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ «ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΕΡΟΛΙΜΕΝΑΣ ΑΘΗΝΩΝ» Dr. Κωνσταντίνος ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Παπαδόπουλος Γ. Πέτρος (20/06) Επιβλέπων καθηγητής: Κάτος Β. Αναστάσιος Θεσσαλονίκη, 2007 Σκοπός και δομή εργασίας Σκοπός διπλωματικής:

Διαβάστε περισσότερα

2 η Επιμορφωτική συγκέντρωση ΣΥ.Δ.ΠΕ.-A.Α.A /11/2016

2 η Επιμορφωτική συγκέντρωση ΣΥ.Δ.ΠΕ.-A.Α.A /11/2016 2 η Επιμορφωτική συγκέντρωση ΣΥ.Δ.ΠΕ.-A.Α.A. 2016-17 1/11/2016 Γενική οδηγία για εθνικές κατηγορίες (υπενθύμιση): Αθλητής/αθλήτρια για τον/την οποίο/οποία έχει κατατεθεί το δελτίο του στη γραμματεία και

Διαβάστε περισσότερα

Inbound-Outbound Tutorial

Inbound-Outbound Tutorial Inbound-Outbound Tutorial Διαδικασίες, για χρήση με το Flight Simulator. Μανώλης Στεφανάκης pneumakithiki@yahoo.gr Στις παρακάτω γραμμές θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε απλά και περιληπτικά τις δύο πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1

ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1 ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1 Τοόνειροτουναβγούµεέξωαπό την γήινη ατµόσφαιρα βασίστηκε στην εξέλιξη της τεχνολογίας πυραύλων. Ο γερµανικός V2 ήταν ο πρώτος πύραυλος που ταξίδεψε στο διάστηµα, και που υπερνίκησε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ σε περίπτωση που οι πιστωτικές μονάδες απονέμονται σε διακριτά μέρη του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ. Ενότητα 4: ΚΙΝΗΣΗ ΣΕ 2 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Αν. Καθηγητής Πουλάκης Νικόλαος ΤΕΙ Δ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε.

ΦΥΣΙΚΗ. Ενότητα 4: ΚΙΝΗΣΗ ΣΕ 2 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Αν. Καθηγητής Πουλάκης Νικόλαος ΤΕΙ Δ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΦΥΣΙΚΗ Ενότητα 4: ΚΙΝΗΣΗ ΣΕ 2 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Αν. Καθηγητής Πουλάκης Νικόλαος ΤΕΙ Δ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Η Π Ρ Ο Τ Υ Π Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α 1 Η

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Η Π Ρ Ο Τ Υ Π Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α 1 Η Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Η Π Ρ Ο Τ Υ Π Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α 1 Η ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 11-1

Διαβάστε περισσότερα

«Εάν δεν λυθεί το πρόβλημα της Ελλάδας, η Ευρώπη δεν έχει μέλλον»

«Εάν δεν λυθεί το πρόβλημα της Ελλάδας, η Ευρώπη δεν έχει μέλλον» «Εάν δεν λυθεί το πρόβλημα της Ελλάδας, η Ευρώπη δεν έχει μέλλον» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΜΑΡΙΑ ΑΚΡΙΒΟΥ 21/05/2016 Η οικονομολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Το Επιχειρηματικό Κράτος», Mariana Mazzucato, μιλά για

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Η μεγάλη απελευθέρωση ενέργειας που παρατηρείται στις πυρηνικές αντιδράσεις οδήγησε στη μελέτη, κατασκευή και παραγωγή πανίσχυρων όπλων που την

Η μεγάλη απελευθέρωση ενέργειας που παρατηρείται στις πυρηνικές αντιδράσεις οδήγησε στη μελέτη, κατασκευή και παραγωγή πανίσχυρων όπλων που την Η μεγάλη απελευθέρωση ενέργειας που παρατηρείται στις πυρηνικές αντιδράσεις οδήγησε στη μελέτη, κατασκευή και παραγωγή πανίσχυρων όπλων που την εκρηκτική τους δύναμη αντλούν ακριβώς από τέτοιου είδους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά με κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XX/2010 της Επιτροπής για τη θέσπιση κοινών απαιτήσεων και διαδικασιών λειτουργίας για τη χρήση του εναέριου χώρου

σχετικά με κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XX/2010 της Επιτροπής για τη θέσπιση κοινών απαιτήσεων και διαδικασιών λειτουργίας για τη χρήση του εναέριου χώρου Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας 18 Οκτωβρίου 2010 ΓΝΩΜΗ ΑΡΙΘ. 05/2010 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ της 18 ης Οκτωβρίου 2010 σχετικά με κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XX/2010

Διαβάστε περισσότερα

* Ατλαντίδα Στυλιάνα

* Ατλαντίδα Στυλιάνα * Ατλαντίδα Η Ατλαντίδα (στα Αρχαία Ελληνικά: Ἀτλαντὶς νῆσος) είναι ένα μυθικό νησί που πρωτοαναφέρθηκε στους διαλόγους του Πλάτωνα «Τίμαιος» [1] και «Κριτίας» [2] [3]. Στην περιγραφή του Πλάτωνα, η Ατλαντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Tα υβριδικά αυτοκίνητα»

ΘΕΜΑ: «Tα υβριδικά αυτοκίνητα» ΘΕΜΑ: «Tα υβριδικά αυτοκίνητα» Καράμπελα Καράπαπα Επιμέλεια εργασίας: Ζωή Ιωάννα ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ; Αυτός ο τύπος αυτοκινήτου ονομάζεται έτσι επειδή συνδυάζει δύο μορφές ενέργειας για να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 24 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 25 Απριλίου, 2010 Ώρα: 11:00-14:00 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Να απαντήσετε σε όλα τα θέματα. 3)

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατος Επιδείξεως µη Επανδρωµένου Μαχητικού. (Véhicule Aérien de Combat sans Pilote, UCAV)» Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Συστήµατος Επιδείξεως µη Επανδρωµένου Μαχητικού. (Véhicule Aérien de Combat sans Pilote, UCAV)» Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Κύρωση της Τροποποίησης υπ α- ριθµ. 2 στη Συµφωνία Διοικητικής Φύσης µεταξύ του Υ- πουργείου Άµυνας της Γαλλικής Δηµοκρατίας και του Υπουργείου Εθνικής Άµυνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα