Διοίκησης Επιχειρήσεων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διοίκησης Επιχειρήσεων"

Transcript

1 ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Για πτυχιούχους του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων Συντάκτες: Μέλη του τακτικού εκπαιδευτικού προσωπικού του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων Σέρρες, 2007

2 ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΜΗΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

3 Κατάλογος περιεχομένων 1 Αυτοαξιολόγηση Προσωπικό όραμα Οικογενειακή συμπαράσταση Σταθερότητα Φιλοδοξία Εμπιστοσύνη Κυριαρχία Σύμπραξη Αυταρχισμός Αποδοχή Απόρριψη Διάθεση μέσων Εξουσία Συλλογικότητα Ατομικότητα Ενθάρρυνση - Αποτροπή Συμπληρωματικότητα Αδιαφορία Αποδοχή ενδεχόμενης αποτυχίας Εκφοβισμός Στήριξη στην ανάληψη κινδύνου - Μετάδοση Απαισιοδοξίας Διαθέσιμο Κεφάλαιο Προσωπικές Δεξιότητες Δεξιότητες που επιπλέον απαιτούνται Προσωπικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα Προσωπική δέσμευση Εξωστρέφεια Συμμετοχική δράση Προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία Προηγούμενη Διοικητική Εμπειρία - Ηγεσία Κοινωνικές επαφές - γνωριμίες Κινητικότητα Ερασιτεχνικές ασχολίες Ο ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

4 2.3 ΝΟΜΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΑΓΟΡΑ Δυνητικοί Πελάτες Ανταγωνιστές ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Τόπος Εγκατάστασης Κτιριακή Υποδομή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Παραγωγικός Εξοπλισμός Πνευματικά και λοιπά Δικαιώματα MARKETING

5 Γενικά Η ανάπτυξη επιχειρηματικής δράσης στηρίζεται σε μια σειρά από παράγοντες που συνεισφέρουν στην επιτυχία, καθώς και σε μια άλλη σειρά από παράγοντες που την εμποδίζουν. Επιχειρηματική δράση σημαίνει την ανάληψη του κινδύνου αποτυχίας και αυτό έχει την έννοια της απώλειας περιουσιακών στοιχείων, που αποκτήθηκαν από τη στέρηση ευημερίας του ίδιου του «επιχειρηματία» ή του αμέσου του συγγενικού περιβάλλοντος, καθώς και την απώλεια αμοιβής χρόνου εργασίας, που αφορά τις προσπάθειες επιτυχίας, με αντάλλαγμα την προσδοκία κέρδους, με την έννοια της σταθερά ανερχόμενης ευημερίας, ταυτόχρονα με την αύξηση της περιουσίας, για μακρό και απροσδιόριστο χρόνο, που να ξεπερνά τη βιολογική ακμή του «επιχειρηματία». Η έννοια της επιχειρηματικότητας, όπως χρησιμοποιείται από την κοινωνία, καθώς επίσης και η έννοια της επένδυσης, με την οποία είναι στενά δεμένη, συγχέονται με την κερδοσκοπία, ακόμη και από μεγάλη μερίδα των ίδιων των επιχειρηματιών. Η κερδοσκοπία είναι αυτή που κυριαρχεί στις αγορές ολόκληρου του κόσμου και είναι εύκολο να δημιουργείται και να συντηρείται τέτοιου είδους σύγχυση. Άλλωστε έχουν πολλά κοινά σημεία, με κυρίαρχο το στοιχείο της ανάληψης κινδύνου. Η κερδοσκοπία, όμως, περιορίζεται, από τη μια μεριά στην πρόβλεψη της μελλοντικής αξίας περιουσιακών στοιχείων, ακόμη και άϋλων, έστω και όταν αυτές οι προβλέψεις γίνονται κατά σύστημα και είναι επαναλαμβανόμενες, στην εκμετάλλευση δηλαδή των διαφοροποιήσεων της προσφοράς και της ζήτησης (καταναλωτικών αγαθών, βιομηχανικών αγαθών ή και του χρήματος), ενώ από την άλλη δεν συμμετέχει στην παραγωγή ή τη διανομή αγαθών ή υπηρεσιών. Η επιχειρηματικότητα, αντίθετα από την κερδοσκοπία, συμμετέχει ενεργά στην παραγωγή ή τη διανομή αγαθών ή και υπηρεσιών, προσβλέποντας σε μια σχετική σταθερότητα στην προσφορά και τη ζήτησή τους. Είναι προφανές ότι δεν θα ήταν δυνατή η κερδοσκοπία χωρίς τους παραγωγούς και τους διανομείς αγαθών ή και υπηρεσιών. Το γεγονός ότι επιχειρηματίες που παράγουν ή και διανέμουν αγαθά ή 3

6 και υπηρεσίες προβαίνουν κατά καιρούς και σε πράξεις κερδοσκοπίας, δεν τους μετατάσσει σε κερδοσκόπους. Η κερδοσκοπική δράση, όσο και αν εμπλέκει πολλά πρόσωπα (συνεργάτες, εργαζομένους, ακόμη και συνεταίρους) είναι συνδεδεμένη με την εργασιακή ζωή ενός συγκεκριμένου κερδοσκόπου, που όταν αυτός αποσύρεται είναι σχεδόν αδύνατη η συνέχιση της δράσης. Η κερδοσκοπία συνδέεται, σχεδόν αποκλειστικά, στην ικανότητα κάποιου ανθρώπου να προβλέπει τις μεταβολές στην προσφορά και τη ζήτηση πριν από τις μαθηματικές και οικονομετρικές μεθόδους και το κυριότερο να επιβεβαιώνεται περισσότερες φορές από αυτές που διαψεύδεται. Όταν ο χαρισματικός αυτός άνθρωπος, του οποίου το χάρισμα είναι να διαβλέπει την ψυχολογία των παραγωγών και των καταναλωτών πριν αυτή εκδηλωθεί σε διαφοροποίηση της ζήτησης ή της προσφοράς, απολέσει τη δυνατότητα της πρόβλεψης (στην πλέον αθώα περίπτωση επειδή κουράστηκε, συνήθως επειδή έχασε τις πηγές «εσωτερικής πληροφόρησης»), ή απολέσει τη δυνατότητα διαχείρισης (στην πλέον αθώα περίπτωση, επειδή συνταξιοδοτήθηκε), ακόμη και αν έχει δημιουργήσει ένα μεγάλο οργανισμό διαχείρισης περιουσίας, δεν είναι δυνατό να αντικατασταθεί από την ίδια ομάδα ή από ένα «στέλεχος» του οργανισμού αυτού, με επιτυχία. Η κερδοσκοπία δεν προσθέτει αξία σε ότι διαχειρίζεται. Το κύκλωμα της κερδοσκοπίας είναι «κλειστό». Όταν ένας κερδοσκόπος κερδίζει, κάποιοι άλλοι κερδοσκόποι χάνουν. Ο κύκλος των κερδοσκόπων, όμως, είναι ανοιχτός. Καθημερινά, σ αυτόν τον κύκλο εισέρχονται νέοι επίδοξοι κερδοσκόποι, όπως και εξέρχονται απ αυτόν. Η επιχειρηματικότητα, αντίθετα, στηρίζεται στην προσθήκη αξίας σε ότι διαχειρίζεται. Το κέρδος που προκύπτει ανάμεσα στη διάθεση περιουσιακών στοιχείων και την προσωπική συμμετοχή με εργασία, στην περίπτωση της κερδοσκοπίας οφείλεται στην εφήμερη και εξαιρετικά βραχυχρόνια μεταβολή στην προσφορά ή και τη ζήτηση, ενώ στην περίπτωση της επιχειρηματικότητας, στην προσθήκη αξίας σε αγαθά ή και υπηρεσίες, παρακολουθώντας τη μεσο-μακροπρόθεσμη μεταβολή στην προσφορά και τη ζήτηση. 4

7 Σε θεωρητική βάση, η αξία είναι ένα μετρήσιμο μέγεθος, μέτρο του οποίου είναι η ζήτηση. Θα μπορούσε, λοιπόν να υποστηριχθεί ότι και στην περίπτωση της κερδοσκοπίας προστίθεται αξία, αφού θα μετρηθεί σε όρους ζήτησης. Είναι, όμως, διαφορετικό το μέτρο από τη γενεσιουργό αιτία. Το μέτρο της αξίας είναι η τιμή. Η αιτία της τιμής είναι η αξία. Η δυνατότητα ενός επιχειρηματία να διαθέτει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες του σε υψηλή τιμή δεν αποτελεί κερδοσκοπία. Αποτελεί ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης για τη συγκεκριμένη αξία που έχει προσθέσει στα αγαθά και τις υπηρεσίες που απέκτησε προκειμένου να παράγει και να προσφέρει τα δικά του αγαθά ή τις δικές του υπηρεσίες. Ένα κατάστημα, για παράδειγμα, προσθέτει αξία στα προϊόντα που διαθέτει επειδή δίνει τη δυνατότητα στους καταναλωτές να τα αποκτήσουν χωρίς να αναζητήσουν τους παραγωγούς τους και να έχουν εμπιστοσύνη στα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά. Η αξία, που όπως διατυπώθηκε παραπάνω, είναι μια υποκειμενική ψυχολογική στάση απέναντι σε ένα αγαθό ή μια υπηρεσία, είναι συνυφασμένη με μια σειρά από άλλες ψυχολογικές και κοινωνιολογικές στάσεις, που συνολικά και μεθοδολογικά εξετάζονται από το Marketing. Η προσθήκη αξίας, προκειμένου να εμφανιστεί ως ψυχολογική στάση, είναι απαραίτητο να στηρίζεται, αφενός στην πραγματική μεταβολή που συμβαίνει σε ένα προϊόν ή μια υπηρεσία, αφετέρου να εμπνέει εμπιστοσύνη ότι η μεταβολή που εμφανίζεται είναι πραγματική και μάλιστα ότι είναι αυτή που φαίνεται να είναι. Η έννοια της επιχειρηματικότητας, κατά συνέπεια, εμπεριέχει τη διπλή σχέση κέρδους επιχειρηματικού κινδύνου, καθώς και την έννοια της προστιθέμενης αξίας, που γίνεται κατανοητή από όσους επιθυμούν να την αποκτήσουν. Η εκτίμηση του επιχειρηματικού κινδύνου και η πρόβλεψη του κέρδους είναι δυνατό να ποσοτικοποιοηθούν, παραμένουν όμως στοχαστικά μεγέθη. Υπάρχουν τεχνικές ανάλυσης της πολυπλοκότητας, από την οποία αποτελείται η εξέλιξη της οικονομικής δράσης, που στο μεγαλύτερό της μέρος παρακολουθείται στατιστικά, ή που είναι δυνατό να εκτιμηθεί δειγματοληπτικά, ώστε να ποσοτικοποιηθεί η συνάρτηση των παραμέτρων που, ως ανεξάρτητες μεταβλητές, συνθέτουν τις συναρτήσεις των «οικονομικών νόμων». Με τον όρο «οικονομικός νόμος» εννοούμε την οικονομική 5

8 διάσταση της κοινωνικής συμπεριφοράς, που αφενός εξηγείται, έχει δηλαδή μια θεωρητική απόδειξη, αφετέρου έχει επιβεβαιωθεί εμπειρικά. Η οικονομική επιστήμη δεν επιδέχεται πείραμα και εργαστηριακό έλεγχο. Αφενός είναι αδύνατο να αποτελέσει αντικείμενο πειραματισμών μια μερίδα, έστω, του πληθυσμού, ακόμη και για το γεγονός ότι τα πρόσωπα που την αποτελούν, γνωρίζοντας ότι η οικονομική τους συμπεριφορά παρακολουθείται και καταγράφεται, θα παρουσιάσουν μια διαφορετική συμπεριφορά από την αυθόρμητη, ακόμη και παρακάμπτοντας τις απαγορεύσεις περί προσωπικών δεδομένων. Η επιβεβαίωση των οικονομικών νόμων γίνεται εμπειρικά συναρτώντας τις μεταβολές, με την έννοια των ανεξάρτητων μεταβλητών, όπως για παράδειγμα η αύξηση της φορολογίας, η παροχή επιδοτήσεων στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων, η παροχή επιχορηγήσεων για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, και η μέτρηση που προκλήθηκε, μετά από ένα χρονικό διάστημα, στον πληθωρισμό, την ανεργία, την ανταλλακτική αξία του νομίσματος και άλλων εξαρτημένων μεταβλητών. Παρά το χαοτικό χαρακτήρα της οικονομικής ζωής, οι ομάδες των προσώπων συμπεριφέρονται νομοτελειακά και προβλέψιμα. Η πρόβλεψη της οικονομικής συμπεριφοράς του ενός προσώπου (ή της μιας επιχείρησης) είναι αδύνατη, εξαιτίας της «νοητικής ενόρασης» που μπορεί να τον οδηγήσει σε απόπειρα ανατροπής αυτού που θεωρείται ορθολογικό, δηλαδή να επιδείξει μια καινοτόμα συμπεριφορά, αποτέλεσμα της οποίας μπορεί να είναι η προσφορά ενός καινοτόμου προϊόντος ή μιας καινοτόμας υπηρεσίας ή η ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών που δεν ανταποκρίνονται στα κοινωνικώς αποδεκτά. Σε ομαδοποιήσεις, όμως, των προσώπων ή των επιχειρήσεων, για παράδειγμα σε επίπεδο «Περιφέρειας», Νομού, Κράτους, ή και κλάδου επιχειρηματικής δραστηριότητας, η στατιστική τους συμπεριφορά ακολουθεί τους νόμους της οικονομικής επιστήμης, ενώ οι σημαντικές μεταβολές συμβαίνουν με τόσο αργό τρόπο, ώστε η πρόβλεψή τους να έχει μόνο θεωρητική αξία. Τέτοιου είδους αργές αλλά δραστικές μεταβολές προέρχονται, είτε από τεχνολογικές μεταβολές, είτε από πολιτικές μεταβολές μεγάλης έκτασης. Κλασσικό παράδειγμα αποτελεί η βιομηχανική επανάσταση, στο απώτερο παρελθόν, ή η εισαγωγή της πληροφορικής σε όλους τους τομείς, σχεδόν πρόσφατα, όπως και η κατάρρευση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οι μεταβολές αυτές ανέτρεψαν 6

9 δραστικά τις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις των προσώπων και των ομάδων, χωρίς όμως να ανατρέψουν τη στοχαστική ισχύ των οικονομικών νόμων. Η εκτίμηση του κέρδους είναι μια φαινομενικά απλή διαδικασία αφαίρεσης του συνόλου της αξίας των περιουσιακών στοιχείων που αναλίσκονται από αυτά που αποκτώνται. Η φιλοσοφική έννοια, όμως της αξίας, ποσοτικοποιείται με την αντίληψή της από αυτούς που προσφέρουν και αυτούς που ζητούν τα συγκεκριμένα αγαθά, ακόμη δε περισσότερο όταν δεν πρόκειται για υλικά, αλλά άϋλα αγαθά, όπως για παράδειγμα η φήμη και η πελατεία μιας επιχείρησης, οι μελέτες οργάνωσης μιας οικονομικής μονάδας, η τεχνογνωσία ενός οργανισμού και άλλα παρόμοια. Κεντρικός άξονας των οικονομικών νόμων είναι αυτός που περιγράφει την ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Αυτός ο φαινομενικά απλούστατος νόμος απαιτεί, αφενός απόλυτη ταυτότητα των αγαθών ή υπηρεσιών που προσφέρονται και ζητούνται, αφετέρου πλήρη πληροφόρηση των συναλλασσομένων. Ακριβώς ίδια αγαθά δεν υπάρχουν ούτε στη φύση. Δυο κόκκοι σιταριού, ακόμη και της ίδιας ποικιλίας, έχουν διαφορές ως προς τα συστατικά τους, τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, το χρώμα, τη σκληρότητα, το ειδικό βάρος, την υγρασία, το μέγεθος, το σχήμα και άλλα. Ταυτόχρονα, αυτοί που ζητούν και αυτοί που προσφέρουν, προσπαθούν και να τυποποιήσουν τα αγαθά, ώστε να γίνεται αντιληπτή η αξία τους, αφετέρου να τα διαφοροποιήσουν, ώστε να τους προσδώσουν ανώτερα χαρακτηριστικά, να αποδώσουν σ αυτά τα χαρακτηριστικά μεγαλύτερη αξία, προκαλώντας έτσι μεγαλύτερη ζήτηση, αλλά και να προσφέρουν κάτι που να σπανίζει, ώστε η τιμή που θα αποδοθεί, όταν η προσφορά και η ζήτηση θα ισορροπήσουν, να είναι μεγαλύτερη, με αποτέλεσμα να έχουν αύξηση των περιουσιακών στοιχείων που θα πάρουν σε αντάλλαγμα και ενδεχομένως κέρδος. Η τυποποίηση έχει ως σκοπό την προσφορά αγαθών (ή και υπηρεσιών) διακριτής και γνωστής αξίας. Η διαφοροποίηση έχει ως σκοπό την αύξηση της αξίας, όπως την αντιλαμβάνονται αυτοί που εκφράζουν τη ζήτηση. Κάθε επιμέρους δοσοληψία είναι το αποτέλεσμα μιας ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, η οποία επιτυγχάνεται σε μια συγκεκριμένη τιμή. Αυτός που προσφέρει, παραδίδει τα αγαθά προκειμένου να πάρει άλλα (συνήθως χρήματα, που είναι μετατρέψιμα σε όλα τα άλλα αγαθά ή υπηρεσίες), το ίδιο όμως συμβαίνει και με 7

10 αυτόν που εκφράζει τη ζήτηση ενός αγαθού, που προκειμένου να το αποκτήσει θα διαθέσει ένα άλλο. Κατά συνέπεια, κάθε δοσοληψία είναι μια ανταλλαγή και η τιμή στην οποία επιτυγχάνεται αυτή η ανταλλαγή δεν είναι τίποτε διαφορετικό από τον λόγο υποκατάστασης του ενός προς το άλλο. Ο κάθε ένας από τους συναλλασσόμενους, προκειμένου να αποδεχτεί τον λόγο υποκατάστασης και να προχωρήσει στην πράξη που ονομάζεται πώληση (συμφωνία ανταλλαγής περιουσιακών στοιχείων, ανεξάρτητα από το χρόνο που αυτά θα παραδοθούν), προβαίνει στη συμφωνία επειδή πείθεται ότι ο λόγος υποκατάστασης είναι ο καλύτερος που μπορούσε να επιτύχει. Ο μεν πωλητής πιστεύει ότι η τιμή (ο λόγος υποκατάστασης) είναι η υψηλότερη που μπορούσε να επιτύχει, ο δε αγοραστής η χαμηλότερη, στη δεδομένη στιγμή. Παρά το γεγονός ότι το χρήμα είναι αυτό που χρησιμοποιείται ως κοινό μέτρο και ταυτόχρονα μέσο για τις συναλλαγές, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι συναλλαγές γίνονται με απευθείας ανταλλαγή αγαθού προς αγαθό ή αγαθού προς υπηρεσία ή υπηρεσίας προς αγαθό. Κύριο παράδειγμα είναι η αντιπαροχή. Διαθέτει το οικόπεδο ο ιδιοκτήτης του και παίρνει διαμερίσματα. Παίρνει το οικόπεδο ο εργολάβος και δίνει διαμερίσματα. Τόσο αυτός που προσφέρει ένα περιουσιακό στοιχείο, όσο και αυτός που το ζητά, πιστεύουν ότι πέτυχαν τους καλύτερους όρους, με βάση τις πληροφορίες που έχουν τη στιγμή της συμφωνίας, δηλαδή πόσοι άλλοι προσφέρουν και ζητούν συγκεκριμένες ποσότητες του ίδιου ακριβώς προϊόντος ή της ίδιας ακριβώς υπηρεσίας. Αυτό φαίνεται να είναι αδύνατο σε ιδιωτικό επίπεδο. Για το λόγο αυτό έχουν δημιουργηθεί οι αγορές. Κατ αρχή η συγκέντρωση των πωλητών σε σχετικά περιορισμένο χώρο, ώστε οι αγοραστές να είναι σε θέση να γνωρίζουν πόση είναι η προσφορά και πως εκφράζεται, από τις προτεινόμενες τιμές των πωλητών, αλλά και σ αυτές που είναι περισσότερο οργανωμένες σε επίπεδο ποσοτικό, που είναι τα χρηματιστήρια. Αρχικά δημιουργήθηκαν τα χρηματιστήρια εμπορευμάτων, όπου οι κάτοχοι τυποποιημένων εμπορευμάτων τα διαθέτουν και οι αγοραστές διατυπώνουν την πρόθεσή τους να τα αποκτήσουν. Έτσι οι πωλητές γνωρίζουν πόση ακριβώς είναι η ζήτηση, που εκφράζεται από τους αγοραστές και ταυτόχρονα οι αγοραστές 8

11 γνωρίζουν πόση ακριβώς είναι η προσφορά που διατυπώνεται από τους πωλητές. Όπως και προηγουμένως αναφέρθηκε, στο χρηματιστήριο εμπορευμάτων δεν υπάρχουν τα αγαθά. Η εξέλιξη του θεσμού του χρηματιστηρίου εισήγαγε στις συναλλαγές και τις μετοχές (που είναι μέρος της ιδιοκτησίας επιχειρήσεων), τις ομολογίες (που είναι δάνεια των επιχειρήσεων από το κοινό) και τα ομόλογα (που είναι δάνεια κρατών από τους πολίτες, αφού και αυτά αποτελούν αντικείμενα συναλλαγών. Αυτό είναι το γνωστό Χρηματιστήριο Αξιών, σε αντιδιαστολή με το Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων. Ακόμη και σε επίπεδο χρηματιστηρίων, τόσο οι πωλητές όσο και οι αγοραστές, γνωρίζουν μόνο την προσφορά και τη ζήτηση που εκφράζεται σε μια δεδομένη στιγμή. Δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν την εξέλιξη της προσφοράς και της ζήτησης, ακόμη και μερικά λεπτά αργότερα. Κατά συνέπεια, η πληροφορία, που αποτελεί το τρίτο απαραίτητο στοιχείο μιας σταθερής συνάρτησης προσφοράς και ζήτησης, από την οποία να διαμορφώνεται μια σταθερή τιμή, είναι πάντοτε ελλιπής. Παρά τη φαινομενική χαοτική διάσταση που περιγράφει ο θεμελιώδης νόμος της προσφοράς και της ζήτησης, καθώς και την απροσδιοριστία που προκαλείται από την έλλειψη πληροφοριών, αφενός σε μεγάλα μεγέθη (όχι σε μια μεμονωμένη συναλλαγή αλλά σε πλήθος συναλλαγών) και σε μακροχρόνιο επίπεδο (όχι σε μια δεδομένη στιγμή ή ημέρα, αλλά σε ένα ή πολλά έτη) δημιουργούνται σταθερότερες ισορροπίες, καθώς και συγκροτημένες εξελίξεις των ισορροπιών, που ονομάζουμε τάσεις και από τη μελέτη των οποίων είναι δυνατό να γίνουν σχετικά επιτυχημένες προβλέψεις. Η πρόβλεψη της εξέλιξης των οικονομικών μεγεθών δεν επαρκεί για τον περιορισμό του επιχειρηματικού κινδύνου. Υπάρχουν διαθέσιμες επιστημονικές μέθοδοι, αλλά και παρουσιάζονται συνεχώς νέες, με τις οποίες γίνεται προσπάθεια να προβλεφθούν οι μελλοντικές αξίες, η ζήτηση συγκεκριμένου προϊόντος ή υπηρεσίας, καθώς και οι συνθήκες λειτουργίας των επιχειρήσεων. Αυτή η πληροφόρηση απαιτεί διάθεση περιουσιακών στοιχείων, μερικές φορές σε τέτοιο βαθμό, ώστε να είναι προτιμότερη η επιβεβαίωση και των πλέον απαισιόδοξων εκδοχών, παρά η απόκτηση των πληροφοριών και η πρόβλεψη. 9

12 Αντί της επεξεργασίας προτύπων (μοντέλων) πρόβλεψης της οικονομικής εξέλιξης και των στοιχείων που την αποτελούν, που απαιτούν τη συγκέντρωση μεγάλου πλήθους πληροφοριών από υψηλής εξειδίκευσης επιστήμονες, και για το λόγο αυτό και υψηλού κόστους, έχει παγκόσμια καθιερωθεί ένα πρότυπο εκκίνησης της επιχειρηματικής δράσης, το Επιχειρηματικό Σχέδιο. Το επιχειρηματικό σχέδιο (Business Plan) το εκπονεί η ομάδα που θα προβεί στην επιχειρηματική δράση, με οποιαδήποτε βοήθεια απαιτηθεί από ειδικούς, σε όποιους τομείς είναι αναγκαίο, υπό την καθοδήγηση κάποιου έμπειρου επιστήμονα, προκειμένου να ακολουθήσει την ενδεδειγμένη σειρά και διαδικασία και να έχει μια συγκεκριμένη τελική μορφή. Πρόσθετα προς την υπόλοιπη βιβλιογραφία, στην οποία αναλύεται περισσότερο η διαδικασία του επιχειρηματικού σχεδιασμού, αλλά και τα στοιχεία που συνθέτουν τις απαραίτητες προσεγγίσεις της οικονομικής επιστήμης, στο μέρος που αφορά την επιχειρηματικότητα, γίνονται ειδικότερες εμβαθύνσεις, ανάλογα με το Τμήμα Σπουδών. Κυρίαρχο στοιχείο του Επιχειρηματικού Σχεδίου είναι η επιχειρηματική ιδέα και η προ-αξιολόγηση (assessment) της εφικτότητας (feasibility) της υλοποίησής της. Η επιχειρηματική ιδέα είναι μια υπόθεση ότι μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων είναι σε θέση να παράγει ένα προϊόν ή να προσφέρει μια υπηρεσία με τρόπο τέτοιο ώστε να υπάρχει επαρκής αριθμός από αγοραστές σε τιμή μεγαλύτερη από το κόστος. Είναι προφανές ότι στην επιχειρηματική ομάδα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται πρόσωπα που είναι σε θέση να διασφαλίσουν την εφικτότητα της παραγωγής του προϊόντος (ή της παροχής της υπηρεσίας) καθώς και να πείθουν τους καταναλωτές ότι με την απόκτηση του συγκεκριμένου προϊόντος (ή της υπηρεσίας) στη συγκεκριμένη τιμή, κλείνουν την καλύτερη δυνατή συμφωνία. Οι συνεχώς αυστηρότεροι Νομικοί περιορισμοί, αλλά και η διαρκής άνοδος του επιπέδου ανταγωνισμού, απαιτούν επιστημονική τεκμηρίωση των προϊόντων και των υπηρεσιών, οδηγώντας έτσι στη συμμετοχή στην επιχειρηματική ομάδα και επιστημόνων σχετικών ειδικοτήτων. 10

13 1 Αυτοαξιολόγηση Δεν είναι όλοι κατάλληλοι, με την έννοια της αναμενόμενης επιτυχίας, για να γίνουν επιχειρηματίες ή να συμμετέχουν, σε επίπεδο λήψης επιχειρηματικών αποφάσεων, σε επιχειρηματικές ομάδες. Από μια άλλη άποψη, δεν είναι δυνατό να αποκλείσει κάποιος τρίτος την πιθανότητα σε κάποιον να εξελιχθεί σε επιτυχημένο επιχειρηματία, μολονότι δεν ικανοποιεί κάποια γενικευμένα κριτήρια. Η διεθνής επιστημονική κατεύθυνση, μέχρι πρόσφατα, ήταν η χρησιμοποίηση ψυχολόγων και η διαμόρφωση ειδικών ελέγχων (tests) προκειμένου να διαπιστωθεί η δυνατότητα κάποιου να εξελιχθεί σε επιχειρηματία. Ήδη από τις πρώτες αποτυχίες, δοκιμάστηκε και η κοινωνιολογική εξέταση, που και αυτή, μόνη ή σε συνδυασμό με την ψυχολογική, δεν απέδωσαν και σταδιακά απορρίπτονται. Φαίνεται ότι τελικά η επιχειρηματικότητα δεν είναι ούτε ψυχολογικό χαρακτηριστικό, ούτε κοινωνική στάση, ούτε αποτέλεσμα ειδικής εκπαίδευσης. Πρόκειται για ένα μείγμα συνθηκών και καταστάσεων, που οδηγούν αρχικά κάποιο πρόσωπο στο να αρχίσει να σκέφτεται επιχειρηματικά, το οποίο στη συνέχεια εξελίσσεται σε μέλος της ηγετικής ομάδας η οποία παράγει κέρδη και συνεχώς εξελίσσεται. Φαίνεται, επίσης, ότι δεν είναι δυνατό να αξιολογούνται τα πρόσωπα που δείχνουν να επιθυμούν την ανάληψη επιχειρηματικής δράσης από κανένα τρίτο. Οι ειδικοί επιστήμονες διαφωνούν σχετικά με το αν η επιχειρηματικότητα είναι ή όχι επιστήμη, ή αν πρέπει να εξελιχθεί σε ξεχωριστό επιστημονικό κλάδο. Η παράθεση των αντιτιθέμενων επιχειρηματολογιών έχει ακαδημαϊκή αξία, η οποία δεν είναι χρήσιμη στο παρόν. Από την επιστημονική επιχειρηματολογία, όμως, προκύπτει ότι είναι δυνατή η ενδοσκόπηση του καθενός, ώστε μόνος του να διαπιστώσει την καταλληλότητά του για την ανάληψη επιχειρηματικής δράσης, καθώς και να σχεδιάσει τον τρόπο με τον οποίο θα προετοιμαστεί, έτσι ώστε να μεγιστοποιήσει την πιθανότητα επιτυχίας και να ελαχιστοποιήσει τα ενδεχόμενα αποτυχίας. Πριν ακόμη και από την αναζήτηση ιδεών, είναι σκόπιμη η αυτό-αξιολόγηση. Στα επόμενα παρατίθεται μια σειρά από περιγραφές που πρέπει να εξετάσει ο καθένας, προκειμένου να διαπιστώσει ο ίδιος την καταλληλότητά του. Δεν υπάρχει κάποιου είδους βαθμολόγηση, ώστε στο τέλος να προκύπτει ποσοτικό αποτέλεσμα. 11

14 Περιγράφοντας ο καθένας τα προσωπικά του χαρακτηριστικά, είναι σε θέση να κατανοήσει την καταλληλότητά του. Επιπρόσθετα, εφόσον κάποιος διαπιστώσει ο ίδιος ότι πράγματι θεωρεί τον εαυτό του κατάλληλο για επιχειρηματία, μέσα από την Αυτοαξιολόγηση αποκτά και τα επιχειρήματα που θα του χρειαστούν για να πείσει και άλλους να συμμεριστούν τις προσπάθειές του για μια επιτυχημένη επιχειρηματική δράση. 1.1 Προσωπικό όραμα Η άσκηση κάποιου επαγγέλματος αποτελεί πρωταρχικά την κάλυψη της ανάγκης για απόκτηση εισοδήματος και στη συνέχεια μέσο για την αυτοπραγμάτωσή του. Η επιλογή του κλάδου των σπουδών, εξαιτίας του γεγονότος ότι πραγματοποιείται σε νεαρή ηλικία, σπάνια γίνεται με επαρκή βάση πληροφοριών ή και συνειδητοποίηση ότι οδηγεί σε άσκηση επαγγέλματος. Είναι προφανές ότι οι σπουδές επηρεάζουν σοβαρά τη σταδιοδρομία, εξαιτίας των κοινωνικών στερεοτύπων. Για παράδειγμα, από έναν πτυχιούχο Νομικής όλοι περιμένουν να γίνει Δικηγόρος και να απασχολείται ως ελεύθερος επιχειρηματίας, ή από έναν πτυχιούχο Φαρμακευτικής να ανοίξει δικό του Φαρμακείο. Είναι, όμως, αυτά σχετικά με το προσωπικό του όραμα; Ακολουθώντας τα κοινωνικά στερεότυπα, ανατρέπεται η θεμελιώδης αρχή του προσδιορισμού της «ποιότητας ζωής» που είναι η ελευθερία των επιλογών. Η επιλογή της άσκησης επαγγέλματος, κατά συνέπεια, όταν προηγείται των προσωπικών επιθυμιών που συνθέτουν τον προσωπικό ορισμό της «ποιότητας ζωής», σχεδόν ποτέ δεν οδηγεί σε σημαντική προσέγγιση του επιθυμητού επιπέδου. Η επιλογή του επαγγέλματος είναι μια απόφαση η οποία συνοδεύει τον καθένα σε όλη του τη ζωή. Έτσι, είναι σημαντικό να προσδιορίσει ο καθένας, πρώτα αυτά που συνθέτουν τα προσωπικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά που επιθυμεί να έχει σε βάθος χρόνου. Είναι χρήσιμο να προσδιορίσει κάποιος, πως θα ήθελε να είναι ύστερα από 5 χρόνια, ύστερα από 15 χρόνια και λίγο πριν τη συνταξιοδότησή του. 12

15 Ο προσδιορισμός αυτός, όπως είναι φυσικό, ακόμη και αν επιβεβαιωθεί στο μέλλον από τις επιλογές του σήμερα, ούτε την κατάκτηση της ευτυχίας σημαίνει, ούτε ότι και οι επιλογές αυτές θα παραμείνουν σταθερές. Είναι ενδογενές ανθρώπινο χαρακτηριστικό το να μην ικανοποιείται πλήρως. Είναι, όμως, εξαιρετικά αποτελεσματικό να θέτει και να κατακτά τους δικούς του προσωπικούς στόχους. Στα Παραρτήματα υπάρχει ένα ενδεικτικό φύλλο αυτοαξιολόγησης. 1.2 Οικογενειακή συμπαράσταση Η συμπαράσταση της οικογένειας έχει διττή άποψη. Αφενός, το οικογενειακό περιβάλλον από το οποίο προέρχεται ένα πρόσωπο το οποίο εξετάζει το ενδεχόμενο να προβεί σε επιχειρηματική δραστηριότητα, αφετέρου μια σταθερή του σχέση, στην οποία δίνει ιδιαίτερη σημασία. Και οι δύο όψεις της συμπαράστασης είναι εξίσου σημαντικές. Παρά το γεγονός ότι παρουσιάζουν διαφορές, από την πρώτη τους εξέταση, τελικά δεν εντοπίζονται διαφορές τέτοιες που να απαιτούν διαφορετική εξέταση. Η σημασία της οικογενειακής συμπαράστασης, ανάλογα με το βαθμό στον οποίο επηρεάζει την έναρξη και την ανάπτυξη επιχειρηματικής δράσης, παρουσιάζονται στα επόμενα, ως αντιδιαστολές: Σταθερότητα Φιλοδοξία Ήδη από τη δεκαετία του 60, οι αμοιβές στον ευρύτερο Δημόσιο Τομέα, σε συνδυασμό με τη μονιμότητα, έχουν ένα διαμορφωμένο κοινωνικό και ψυχολογικό περιβάλλον, τέτοιο ώστε η κατάληψη μιας θέσης δημόσιας μισθοδοσίας να αποτελεί το κάθε οικογενειακό ζητούμενο, με όποια μορφή και αν έχει το οικογενειακό περιβάλλον. Η τάση αυτή της προώθησης, η οποία βρίθει στερεοτύπων και προσδοκιών που βασίζονται σε ξεπερασμένες πληροφορίες, κυριαρχείται από ένα συνεχές παράδοξο (τουλάχιστον φαίνεται να είναι παράδοξο, η εξήγησή του, όμως, δεν είναι χρήσιμη για το παρόν πόνημα), δηλαδή τόσο περισσότερο προσπαθούν να πείσουν τα μέλη της οικογένειας να στραφούν σε κατάληψη Δημόσιας θέσης, όσο περισσότερα μέλη της οικογένειας ανήκουν στον επιχειρηματικό κόσμο. Αυτό δείχνουν, με σχετική 13

16 σταθερότητα στις απαντήσεις, οι έρευνες που έχουν διεξαχθεί στο ΤΕΙ Σερρών, σχετικά με τη στάση των σπουδαστών απέναντι στην επιχειρηματικότητα, ενώ αντίθετα, η οικογένεια που κυριαρχείται από Δημόσια μισθοδοτούμενους, είναι περισσότερο δεκτική απέναντι στο ενδεχόμενο κάποιο από τα μέλη της να εμπλακεί σε επιχειρηματική δράση. Ανεξάρτητα από τις αιτιολογίες και τις εξηγήσεις, το οικογενειακό περιβάλλον κινείται ανάμεσα στο να δρα ανασταλτικά στη συμμετοχή στην επιχειρηματική δράση, ή να ανέχεται (σπάνια να συμμερίζεται) τη φιλοδοξία των μελών της. Η στάση του οικογενειακού περιβάλλοντος είναι καθοριστική, μόνον όταν είναι απόλυτη. Η «βίαιη» ανατροπή αυτής της στάσης έχει φαινομενικά και μόνο αποτελέσματα, ενώ στην πράξη αλλάζει έκφραση και αποδεικνύεται περισσότερο αποτρεπτική, εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν είναι πλέον εμφανής. Η απόλυτα αρνητική στάση δεν είναι η πλέον συνηθισμένη και συνήθως συνοδεύεται από τη βεβαιότητα αναπαραγωγής «επιτυχημένων πρακτικών» που ακολούθησαν πρόσωπα έξω από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον. Η φιλοδοξία ανάδειξης της συνολικής οικογένειας, αντίθετα, μέσα από την επαγγελματική καταξίωση και ανάδειξη ενός μέλους, αποτελεί μια σθεναρή επίσης, αλλά και ταυτόχρονη, οικογενειακή στάση. Η συντριπτική πλειοψηφία των οικογενειακών παραγόντων κινείται ανάμεσα στην απόλυτη αποτροπή από την προσπάθεια για επιχειρηματική καταξίωση και την άμετρη στήριξη ανεδαφικών φιλοδοξιών. Οι νέοι, που προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο να εμπλακούν σε επιχειρηματική δράση, προκειμένου να αποφύγουν οικογενειακά εμπόδια και ακόμη καλύτερα να έχουν την προσφορότερη συμπαράσταση, εκπονούν ένα πρόσθετο και περιληπτικό επιχειρηματικό σχέδιο το οποίο έχει ως αποδέκτες τα «κυρίαρχα ή ηγετικά» μέλη του άμεσου οικογενειακού περιβάλλοντος. Εκτός από την επιχειρηματική ιδέα και τη σύνθεση της επιχειρηματικής ομάδας, τα υπόλοιπα μέρη του σχεδίου, όπως το Marketing, η χωροθέτηση, η διοίκηση, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία και η σύνθεση των στρατηγικών στόχων, είναι απαραίτητο να αποτελούν αντικείμενο κοινού προσδιορισμού με τα μέλη της οικογένειας με τα οποία είναι σκόπιμη η «στρατηγική συμμαχία». 14

17 Η διαδικασία αυτή οδηγείται σε ένα φαινομενικό αδιέξοδο. Από τη στιγμή που είναι απαραίτητη μια συλλογική επιχειρηματική δράση, κάθε μέλος της επιχειρηματικής ομάδας πρέπει να επιτύχει τη συμμετοχή στο σχεδιασμό των «ισχυρών» μελών της δικής του οικογένειας. Αυτό παρουσιάζει μια προφανή απροσδιοριστία, δηλαδή φαίνεται ότι θα καταλήξει σε εντελώς διαφορετικά σχέδια, με αποτέλεσμα να μην πρόκειται πλέον για ένα ενιαίο σχέδιο μιας ενιαίας επιχειρηματικής ομάδας. Στην πράξη, η αντιμετώπιση των ίδιων ζητημάτων και με τις ίδιες πληροφορίες, καταλήγει σε τόσο παρόμοιους προσανατολισμούς, ώστε το επιχειρηματικό σχέδιο της ομάδας, να μη διαφέρει από τα περιγράμματα των σχεδίων που θα προκύψουν από τα διαφορετικά οικογενειακά περιβάλλοντα. Η διαδικασία συμμετοχής στο σχεδιασμό των μελών της οικογένειας, έχει ως κύριο στόχο να κατανοήσουν τα «αποφασιστικής» σημασίας μέλη, ότι η συμμετοχή στην επιχειρηματική δράση, ιδίως εφόσον αυτή έχει συλλογικό χαρακτήρα, δημιουργεί επαρκή σταθερότητα και ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα να υλοποιηθούν οι φιλοδοξίες. Η σχεδιασμένη δράση, αλλά και η ίδια η διαδικασία του σχεδιασμού, μειώνουν δραστικά τις πιθανότητες αποτυχίας, αφού αντιμετωπίζονται εκ των προτέρων όλες οι συνθήκες που είναι δυνατό να αποδειχτούν δυσμενείς. Για παράδειγμα, η ενδεχόμενη κάμψη της συνολικής ζήτησης, που είναι δυνατό να δημιουργήσει οξύτερο ανταγωνισμό, είναι δυνατό να περιλαμβάνεται στο σχέδιο ως προετοιμασμένη συνένωση (merger) με άλλη επιχείρηση, ή ακόμα και την πώληση ολόκληρης της επιχείρησης, ώστε να διασφαλιστούν τα κεφάλαια που έχουν δημιουργηθεί. Παράλληλα η συλλογικότητα, δηλαδή η συμμετοχή και άλλων στην επιχειρηματική ομάδα (τόσο στο κεφάλαιο, όσο και στη συνεισφορά τους με εξειδικευμένες δεξιότητες), δίνει τη δυνατότητα ευρύτερης κεφαλαιακής βάσης (υλικής, δηλαδή με τη συσσώρευση περιουσίας, αλλά και άϋλης, δηλαδή ανθρώπινου κεφαλαίου), με αποτέλεσμα τη δυνατότητα αντίστασης σε κλυδωνισμούς στην αγορά, τέτοια που να οδηγεί σε σταθερότητα. Άλλωστε, η δημιουργία μιας επιχείρησης που να αποτελείται από περισσότερα του ενός πρόσωπα, δίνει τη δυνατότητα ορθολογικότερης λήψης αποφάσεων, ιδίως σε καταστάσεις που χαρακτηρίζονται απρόβλεπτες, με αποτέλεσμα την αποφυγή λήψης 15

18 και υλοποίησης αποφάσεων που φαίνεται ότι πρόκειται να δημιουργήσουν ξαφνικά και μεγάλα κέρδη, δεν έχει υπολογιστεί, όμως, ο αντίστοιχος κίνδυνος Εμπιστοσύνη Κυριαρχία Η δημιουργία και η ανάπτυξη μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας εξαρτάται σημαντικά από το βαθμό εμπιστοσύνης που δείχνουν τα «αποφασιστικά» μέλη της οικογένειας στο μέλος που επιθυμεί να συμμετέχει. Ανάλογα με το ιστορικό και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε οικογένειας, αλλά και την προσωπικότητα του μέλους που εκδηλώνει την επιθυμία εμπλοκής σε επιχειρηματική δράση, η εμπιστοσύνη είναι δυνατό να εκδηλωθεί με οποιονδήποτε τρόπο ανάμεσα στα δύο άκρα, δηλαδή στην απόλυτη εμπιστοσύνη ή την απόλυτη έλλειψή της. Αντίθετα με το στερεότυπο ότι κάθε ακραία στάση είναι επικίνδυνη και ότι κάπου στο μέσο βρίσκεται η ασφαλέστερη θέση, η απόλυτη εμπιστοσύνη δεν δημιουργεί κανένα απολύτως κίνδυνο, εφόσον πρόκειται για συλλογική επιχειρηματική δράση (για παράδειγμα, εταιρία) η οποία πρόκειται να δημιουργηθεί ως υλοποίηση ενός πλήρους επιχειρηματικού σχεδίου, όπως αντίθετα, εφόσον πρόκειται για επιχειρηματική δράση στην οποία το μέλος της οικογένειας θα λαμβάνει μόνο του τις επιχειρηματικές αποφάσεις (για παράδειγμα, μια ατομική επιχείρηση ή η κατοχή πάνω από 51% των ψήφων, σε μια εταιρία) μεγιστοποιεί τον κίνδυνο της απώλειας όλων των περιουσιακών στοιχείων, ενδεχομένως και ολόκληρης της οικογένειας. Ο κίνδυνος δεν βρίσκεται στην αδυναμία υπολογισμού του κινδύνου, επειδή ένας μόνος του δεν έχει αυτή τη δυνατότητα, όπως είναι φυσικό να νομίζεται, αλλά στην ψυχολογία της υπερβολικής αυτοπεποίθησης, η οποία με τη σειρά της δημιουργεί τις καλύτερες συνθήκες εκμετάλλευσης από απατεώνες. Η απόλυτη έλλειψη εμπιστοσύνης αποτελεί σημαντικό φραγμό στην εκκίνηση μιας επιχειρηματικής δράσης. Παρά την προφανή δυσχέρεια, η έλλειψη εμπιστοσύνης, ακόμη και η απόλυτη, δρα θετικά, επειδή αφενός αντιμετωπίζεται ως πρόκληση, προκειμένου να αποδειχτεί ότι το ενδιαφερόμενο πρόσωπο άξιζε περισσότερης εμπιστοσύνης και κατά συνέπεια διαμορφώνει καλύτερες συνθήκες για τελική 16

19 επιτυχία, αφετέρου οδηγεί σε προσεκτικότερο σχεδιασμό, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί το σχέδιο ως επιχείρημα κατάκτησης κάποιας εμπιστοσύνης. Η ίδια η έλλειψη εμπιστοσύνης δεν είναι φραγμός στην επιχειρηματικότητα. Τα αποτελέσματα της έλλειψής της, είναι δυνατό να αποδειχτούν φραγμός, εφόσον συνδέεται με την αποκλειστική διαχείριση όλων των περιουσιακών στοιχείων, οπότε το μέλος που ενδιαφέρεται για την εμπλοκή σε επιχειρηματική δράση, στερείται της δυνατότητας να συνεισφέρει περιουσιακά στοιχεία (χρήματα, ακίνητα ή και εγγυήσεις), με αποτέλεσμα να μην έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει «επενδυτικό» μέλος σε μια επιχειρηματική ομάδα. Επειδή η ποικιλία συνδυασμών στις οικογενειακές σχέσεις είναι απροσδιόριστη, είναι αδύνατο να υποδειχθούν «καλές πρακτικές» από τις οποίες να προκύπτει μια ενδεδειγμένη αντιμετώπιση του ζητήματος. Σε γενικές γραμμές, φαίνεται να είναι αποτελεσματικότερη η παράκαμψη, παρά η ανατροπή. Με άλλα λόγια, εφόσον είναι απαραίτητη η οικονομική συνδρομή από την οικογένεια και αυτή, από έλλειψη εμπιστοσύνης, δε συμβαίνει, είναι δυνατή η απόκτηση «ίδιων μέσων», που και πάλι προέρχονται από την οικογένεια, τα οποία συσσωρεύονται σταδιακά, με την εξοικονόμηση από καταναλωτικές δαπάνες. Σε πολλές περιπτώσεις (δεν υπάρχουν στατιστικά δεδομένα, παρά μόνο παρατηρήσεις), η χρηματοδότηση μέσα από «προσωπικές οικονομίες» (ακόμη και από το «χαρτζιλίκι», ή τα «ρέστα») αναθεωρούν την απόλυτα αρνητική στάση εμπιστοσύνης. Η εμπλοκή σε επιχειρηματική δράση, χωρίς την προηγούμενη κατάκτηση εμπιστοσύνης από τα καθοριστικά μέλη της οικογένειας, με σαφή και ρητό τρόπο, υποθέτοντας ότι θα συμβεί στο μέλλον, σπάνια επιβεβαιώνεται, ιδίως επειδή οδηγεί σε ανταγωνισμούς. Είναι προτιμότερο να επιτύχει κάποιος τη συναίνεση (ας προσπαθήσει, αν αποτύχει δεν πρόκειται να χαθούμε, είναι η κλασική έκφραση) παρά την κατάκτηση της εμπιστοσύνης, διότι είναι πιθανό να χρειαστεί τόσος χρόνος και προσπάθεια, ώστε όταν θα συμβεί, να μην υπάρχει το αντικείμενο εφαρμογής (δεν υπάρχει πλέον η επιχειρηματική ομάδα, έχει αλλάξει η αγορά, έχουν ξεπεραστεί οι δεξιότητες, το ενδιαφερόμενο πρόσωπο έχει ήδη ακολουθήσει άλλη σταδιοδρομία). 17

20 1.2.3 Σύμπραξη Αυταρχισμός Μια άλλη κλίμακα μεταξύ ακραίων θέσεων, αφορά τη στάση απέναντι στη συνεργασία. Όταν ένα μέλος της οικογένειας εκφράζει την πρόθεσή του να επιδοθεί σε επιχειρηματική δράση, τα «αποφασιστικά» μέλη της οικογένειας, συνήθως, προσπαθούν να επιβάλλουν στο μέλος αυτό, την αποφυγή της συλλογικής επιχειρηματικής δράσης, ανεξάρτητα από τη στάση τους σε άλλα ζητήματα (προτεραιότητα στη σταθερότητα, εμπιστοσύνη κλπ). Σπάνια, τα «αποφασιστικά» μέλη ενθαρρύνουν ένα μέλος της οικογένειας να εμπλακεί σε συλλογική επιχειρηματική δράση (εταιρία, συνεταιρισμός, κοινοπραξία κλπ). Παρά το γεγονός ότι η ανάλυση της στάσης αυτής δεν έχει χρησιμότητα, για το παρόν, ο κυριότερος λόγος της στάσης αυτής, είναι απαραίτητο να αναφερθεί. Πρόκειται για την αρνητική συσσωρευμένη εμπειρία. Πράγματι, οι αποτυχίες στη συλλογική δράση είναι περισσότερο γνωστές από τις επιτυχίες. Σχεδόν όλες οι αποτυχίες οφείλονται στη στρεβλή συλλογικότητα. Κάθε συλλογική επιχειρηματική (και όχι μόνο επιχειρηματική) στην οποία ένα μέλος συγκεντρώνει την εξουσία λήψης αποφάσεων, είτε επειδή κατέχει περισσότερο από 51%, είτε επειδή ηγείται μιας συμπαγούς ομάδας η οποία εξομοιώνει τον ηγέτη της με τον κάτοχο του πλειοψηφούντος κεφαλαίου, είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Η αποτυχία είναι στατιστικώς βεβαία, αν και δεν είναι προβλέψιμος ο χρόνος στον οποίο θα επαληθευτεί. Το φαινόμενο αυτό απασχολεί την επιστημονική κοινότητα για περισσότερα από 50 χρόνια, με σχετική βιβλιογραφία και συνεχείς έρευνες, για να προσδιοριστούν μέθοδοι αντιμετώπισης, χωρίς να προκύπτει κάποια ενδεδειγμένη μεθοδολογία. Οι συνέπειες της αποτυχίας είναι καταστροφικές, όχι μόνο για τα πρόσωπα που δεν συμμετείχαν στη λήψη αποφάσεων, αλλά κυρίως για αυτούς που ανήκαν στην ομάδα λήψης αποφάσεων, ή για αυτόν που αποφάσιζε μόνος. Η αυταρχική λήψη αποφάσεων, όπως έχει περιγραφεί στα προηγούμενα, αποτελεί το κυρίαρχο ψυχολογικό κλίμα στην οικογένεια, προκειμένου να αποφευχθεί η αποτυχία. Το οικογενειακό περιβάλλον ωθεί τα μέλη να αποκτήσουν τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων με αποκλειστικό τρόπο, νομίζοντας ότι έτσι το μέλος που θα αναλάβει επιχειρηματική δράση θα προστατευτεί από λανθασμένες αποφάσεις που 18

21 θα λαμβάνουν άλλοι, οι οποίες θα το οδηγήσουν σε απώλεια περιουσιακών στοιχείων, ενώ αν λαμβάνει το ίδιο τις αποφάσεις, θα διατηρήσει τον έλεγχο και θα διασφαλίσει την περιουσία του, οπότε θα προστατεύσει το σύνολο της οικογένειας. Στην πραγματικότητα συμβαίνει (στατιστικά) ακριβώς το αντίθετο. Στο άλλο άκρο βρίσκεται η προώθηση του συνεργατισμού. Είναι εξίσου βλαπτική στάση με τον αυταρχισμό, επειδή δεν επικεντρώνεται στην επίτευξη αποτελεσμάτων τα οποία να είναι σταθερά αυξανόμενα, αλλά σε εξωεπιχειρηματικά στοιχεία, κοινωνικού και πολιτικού χαρακτήρα. Εξίσου με τον αυταρχισμό (συγκέντρωση της αποφασιστικής εξουσίας) η αποτυχία είναι (στατιστικά) σχεδόν βέβαιη. Σε έναν άκρατο συνεργατισμό (εταιρία λαϊκής βάσης, συνεταιρισμός, εταιρίες με πολλά ίσα μερίδια) δίνουν την αίσθηση της διαχείρισης χωρίς συνέπειες στην προσωπική περιουσία, οπότε δεν λαμβάνονται με γνώμονα την ισορροπία ανάμεσα στη μεγιστοποίηση του κέρδους και την ελαχιστοποίηση του κινδύνου. Πάντως είναι εξαιρετικά λιγότερο συνηθισμένο, το οικογενειακό περιβάλλον να ωθεί ένα μέλος σε συνεργατισμό, από τη συγκέντρωση της αποφασιστικής εξουσίας. Δεν έχει παρατηρηθεί κάποια διαφορά στη στάση της οικογένειας μεταξύ της φυσικής οικογένειας (γονείς και αδέλφια) και της ευρύτερης οικογένειας (σταθερά συντροφικό πρόσωπο και το δικό του φυσικό οικογενειακό περιβάλλον). Η προσεκτική καταγραφή της οικογενειακής στάσης, αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ορθολογική διαμόρφωση της επιχειρηματικής ομάδας, αλλά και για την πρόβλεψη των αντιδράσεων που είναι ενδεχόμενο να προκύψουν και να δημιουργήσουν αιτίες συγκρούσεων. Η μεταστροφή της στάσης, ιδίως των ηγετικών μελών της οικογένειας, είναι εξαιρετικά σπάνια. Εάν δεν εξασφαλιστεί εκ των προτέρων ένας βαθμός αποδοχής της συμμετοχής και άλλων σε μια επιχειρηματική δράση, θα εκδηλωθεί αργότερα με έντονους τρόπους, οι οποίοι ποικίλουν από εκβιαστική στάση μέχρι την ανάμειξη στη λήψη αποφάσεων Αποδοχή Απόρριψη Η στάση των ηγετικών μελών της οικογένειας εκφράζεται και σε σχέση με το βαθμό αποδοχής ή απόρριψης των ικανοτήτων και δυνατοτήτων ενός μέλους, ιδίως σε σχέση με την ενδεχόμενη επιχειρηματική δράση. 19

22 Τα μέλη της φυσικής οικογένειας δημιουργούν σταδιακά μια εικόνα για κάθε μέλος, η οποία συντίθεται από τα επιμέρους του χαρακτηριστικά (για παράδειγμα, εργατικός, αφελής, τσιγκούνης, προσεκτικός κλπ). Η εικόνα αυτή μεταβάλλεται από την επιτυχία του κάθε μέλους στην εκπαίδευση, ιδίως σε σχέση με τις φιλοδοξίες των γονέων και το βαθμό στον οποίο το μέλος τις έχει επιβεβαιώσει. Οι λόγοι για τους οποίους αποδίδεται τόσο μεγάλη σημασία στον εκπαιδευτικό τομέα, παρουσιάζονται τόσο συχνά στα μέσα ενημέρωσης, ώστε παρέλκει κάθε αναφορά, άλλωστε οι φιλοδοξίες αυτές χτίζονται κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, οπότε δεν είναι δυνατό να μεταβληθούν όταν το μέλος έχει αποκτήσει το πτυχίο του. Ανεξάρτητα από τους λόγους και την ψυχολογία των μελών της φυσικής οικογένειας, ανεξάρτητα και από το εκπαιδευτικό επίπεδό τους, ανεξάρτητα και από τα μέτρα της επιτυχίας, επικρατεί μια κοινή άποψη γι αυτό που θεωρείται επιτυχία. Αυτό παρουσιάζεται από τη ζήτηση για την εισαγωγή σε διάφορες Σχολές και την αντίστοιχη αύξηση των βάσεων. Για παράδειγμα, θεωρείται μεγάλη επιτυχία η εισαγωγή σε μια Πανεπιστημιακή Σχολή, ανεξάρτητα από τη βεβαιότητα ανεργίας των πτυχιούχων, ενώ μπορεί να θεωρείται αποτυχία η εισαγωγή σε ένα τμήμα ΤΕΙ, ανεξάρτητα και πάλι, από το επίπεδο ζήτησης πτυχιούχων από αυτό. Όσο περισσότερο επιτυχημένο στον εκπαιδευτικό τομέα θεωρείται ένα μέλος, τόσο περισσότερη εμπιστοσύνη κατακτά από τα υπόλοιπα μέλη, σχετικά με την ικανότητά του να επιτύχει και στον επιχειρηματικό τομέα. Τα μέλη της «επίκτητης οικογένειας» (με την έννοια του σταθερού συντρόφου), επειδή δεν έχουν επενδύσει τις δικές τους φιλοδοξίες στο ενδιαφερόμενο να επιχειρήσει πρόσωπο, διαμορφώνουν το επίπεδο της εμπιστοσύνης από την κοινωνική και προσωπική του συμπεριφορά, μικρό μέρος της οποίας οφείλεται και στις επιδόσεις στον εκπαιδευτικό τομέα. Προκειμένου να γίνει αποδεκτή η πρόθεση ενός προσώπου να δημιουργήσει ή να συμμετέχει στη δημιουργία μιας επιχείρησης από το φυσικό και επίκτητο οικογενειακό του περιβάλλον πρέπει να πείσει ότι: Η απόφασή του είναι αποτέλεσμα σοβαρής μελέτης. Έχει αποκτήσει τις απαραίτητες δεξιότητες. 20

23 Πρόκειται για αμετάκλητη απόφαση και όχι ένα απλό ενδεχόμενο. Πρόκειται για αναβάθμιση της κοινωνικής του θέσης και κατ αντανάκλαση και των οικείων του. Έχει αποφασίσει να αφοσιωθεί στην επιτυχία Διάθεση μέσων Εξουσία Αποτέλεσμα των Δημογραφικών μεταβολών των τελευταίων δεκαετιών, που χαρακτηρίζεται από την ανατροπή της δημογραφικής πυραμίδας, είναι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, ταυτόχρονα με αυξημένη την ποιότητά της στις μεγαλύτερες ηλικίες, η δραματική μείωση των γεννήσεων, η αύξηση της διαφοράς ηλικίας μεταξύ γεννητόρων και απογόνων, διαμόρφωσαν και διαφορετικές νοοτροπίες στη διατήρηση της εξουσίας επί της οικογενειακής περιουσίας. Πριν 50 χρόνια, ένας νέος γνώριζε ότι όταν δημιουργούσε οικογένεια, ένα μέρος της οικογενειακής περιουσίας θα του την εκχωρούσε η οικογένεια, προκειμένου να την εκμεταλλευτεί και να αποκτά το απαιτούμενο εισόδημα. Αυτό συνέβαινε κυρίως επειδή όλες οι παραγωγικές εργασίες ήταν χειρωνακτικές και οι μεγαλύτεροι στην ηλικία δεν είχαν πλέον τις δυνάμεις να ανταποκριθούν. Σε ανταπόδοση, οι απόγονοι αναλάμβαναν να φροντίζουν τους προγόνους τους. Σήμερα, με τη μηχανοποίηση όλων των παραγωγικών δραστηριοτήτων, οι μεγαλύτεροι έχουν τη δυνατότητα να είναι παραγωγικοί, οι νεώτεροι μετακινούνται στα μεγάλα αστικά κέντρα ή όπου μπορούν να έχουν ευκαιρίες εργασίας της αρεσκείας τους, ενώ η καλή φυσική κατάσταση των ηλικιωμένων τους επιτρέπει να εργάζονται και να απολαμβάνουν. Επειδή το φαινόμενο είναι γενικευμένο, δημιουργείται μια νοοτροπία διατήρησης της εξουσίας επί της οικογενειακής περιουσίας, τέτοια που να διαμορφώνει ένα κοινωνιολογικό φαινόμενο. Βλέποντας τους συνομηλίκους τους να είναι δραστηριοποιημένοι, ακόμη και σε μεγάλη ηλικία, προσπαθούν να διατηρήσουν άθικτη την περιουσία τους, προκειμένου να απολαμβάνουν όλα τα οφέλη που προκύπτουν απ αυτό. 21

24 Στην ίδια νοοτροπία βρίσκεται και η αντίθετη πρακτική. Διατίθενται τα μέσα για την έναρξη δραστηριότητας ελεύθερου επαγγελματία, όπως για παράδειγμα ο εξοπλισμός ενός γραφείου (μηχανικού, λογιστή, δικηγόρου) ή ιατρείου. Αυτή η νοοτροπία δημιουργεί μια ώθηση στους νέους που έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους, πρώτα να κατακτήσουν μια θέση στο Δημόσιο και σε δεύτερη επιλογή να ασκήσουν ελεύθερο επάγγελμα, σε μονοπρόσωπη βάση. Η άσκηση ελευθέρου επαγγέλματος στη βάση της συνεργασίας με άλλους, βρίσκεται στην τελευταία θέση των επιλογών των ιδιοκτητών της οικογενειακής περιουσίας, ακριβώς επειδή θεωρούν ότι θα εκχωρήσουν σε τρίτους αυτό που μπορούν να διατηρήσουν. Στον αντίποδα βρίσκονται αυτοί που διαθέτουν τη διαχείριση μέρους της οικογενειακής περιουσίας στους απογόνους τους, προκειμένου να τους δώσουν τη δυνατότητα να την αξιοποιήσουν και να αποκτήσουν πηγή εισοδήματος και τρόπο να την αυξήσουν. Η νοοτροπία επηρεάζει εξαιρετικώς σημαντικά την πρώτη αντίδραση. Δεν αποτελεί μια σταθερή τοποθέτηση που δεν είναι δυνατό να μεταβληθεί. Ένας νέος πτυχιούχος που έχει αποφασίσει να δημιουργήσει ή να συμμετέχει στη δημιουργία μιας επιχείρησης και χρειάζεται το μέρος της οικογενειακής περιουσίας που του αναλογεί, πρέπει να πείσει αυτούς που την κατέχουν, ότι: Η επιχειρηματική δραστηριότητα που έχει επιλέξει ο «διάδοχος» και απαιτεί τη διάθεση περιουσίας σε επιχειρηματικό κίνδυνο, δεν αποτελεί στέρηση, αλλά αξιοποίηση. Στην απόφαση συμμετείχαν και οι ίδιοι οι διαθέτες, ακόμη περισσότερο, ότι ήταν δική τους ιδέα! Η επιτυχία αντανακλά στη δική τους ευημερία, ιδίως μέσα από τη διαμόρφωση διαφορετικών οικογενειακών συνθηκών, με κύριο άξονα τις γεωγραφικές αποστάσεις που συνεπάγονται άλλες επιλογές καριέρας (μεταθέσεις στο Δημόσιο, πχ) αλλά και βελτίωση των συνθηκών ασφάλισης (ιδίως υγειονομικής). 22

25 1.2.6 Συλλογικότητα Ατομικότητα Τα άσχημα νέα διαδίδονται σε πολλούς και γρήγορα. Τα καλά νέα, όλοι θεωρούν ότι ήταν μια φυσική εξέλιξη και δεν τους δίνουν σημασία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να θεωρείται κάθε συμμετοχή σε συλλογική επιχειρηματική δραστηριότητα ως προβλέψιμη αποτυχία. Η οικογένεια, φυσική και επίκτητη, θεωρεί ότι δεν έχει τη δυνατότητα να ταυτιστεί με την επιτυχία ενός μέλους, εκτός και αν αυτό δημιουργήσει την απολύτως προσωπική του επιχείρηση, ή τουλάχιστον αν δεν κατέχει περισσότερο από το περιβόητο 51%, οπότε και έχει τον πλήρη έλεγχο. Είναι γενικευμένη η αποτροπή στη συμμετοχή σε ομαδική επιχειρηματικότητα, πράγμα που οφείλεται στο γεγονός ότι στην κοινωνική συνείδηση, η συλλογική δραστηριότητα είναι καταδικασμένη σε αποτυχία, εξαιτίας του πλήθους γνωστών τέτοιων περιπτώσεων, ενώ οι επιτυχημένες δεν συζητούνται. Στον αντίποδα βρίσκεται η προτροπή στη συμμετοχή σε ομαδικές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, από μέλη της ευρύτερης οικογένειας τα οποία αναγνωρίζουν ότι η ατομική επιχειρηματικότητα, ακόμη και απόλυτα επιτυχημένη, θα καταλήξει σε μικρό μέγεθος και θα παραμείνει στα όρια των ικανοτήτων του ενός, τα οποία είναι περιορισμένα. Ένας νέος πτυχιούχος που επιθυμεί να αναμειχθεί με τη δημιουργία μιας επιχείρησης, πρέπει να πείσει την ευρύτερη οικογένεια, ότι: Η συλλογική επιχειρηματική δράση είναι η μόνη που μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλη επιτυχία. Όπως και αυτός και τα μέλη της οικογένειάς του επιθυμούν να έχει πλήρη έλεγχο (με περισσότερο από 51%), το ίδιο επιθυμούν και όλοι οι υπόλοιποι. Η απόλυτη κυριαρχία, όμως, σημαίνει και την ανάληψη του συνόλου της ευθύνης. Η συνεργασία στην ίδρυση, λειτουργία, ανάπτυξη, διαχείριση και έλεγχο της επιχείρησης, έχει ακολουθήσει όλους τους κανόνες, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος από συνεργάτες που θα αποδειχθούν «κακόβουλοι» στο μέλλον. 23

26 1.2.7 Ενθάρρυνση - Αποτροπή Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων που έχουν ερευνηθεί, τα μέλη της ευρύτερης οικογένειας αποτρέπουν τους νέους αποφοίτους να αναμειχθούν με επιχειρηματική δραστηριότητα, προτρέποντάς τους να αναζητήσουν μια θέση στο Δημόσιο. Τα ίδια μέλη, όταν περάσουν μερικά χρόνια και δεν επιτευχθεί το όραμα της θέσης στο Δημόσιο, ενθαρρύνουν τους (όχι πλέον) νέους να εμπλακούν σε επιχειρηματική δράση (που βιβλιογραφικά αναφέρεται ως «επιχειρηματικότητα ανάγκης»). Ένας νέος πτυχιούχος που επιθυμεί να αναμειχθεί με τη δημιουργία μιας επιχείρησης, πρέπει να πείσει την ευρύτερη οικογένεια, ότι: Η ανάμειξή του σε επιχειρηματική δραστηριότητα δεν του στερεί τη δυνατότητα να την εγκαταλείψει, προκειμένου να καταλάβει μια θέση στο Δημόσιο. Επειδή είναι αδύνατο όλοι οι πτυχιούχοι να ενταχθούν στο Δημόσιο, είναι προτιμότερο να ξεκινήσει μια επιχειρηματική δραστηριότητα νωρίς, όσο οι δεξιότητες που έχει αποκτήσει είναι επίκαιρες, παρά να προσπαθεί για χρόνια και να αναγκαστεί να ξεκινήσει «κάτι δικό του» όταν, συντηρούμενος από ευκαιριακές εργασίες, θα έχει αποκοπεί από τον αντίστοιχο κοινωνικό κύκλο. Οι φιλοδοξίες του δεν εξαντλούνται σε ένα μισθό και κατά συνέπεια αντί της αποτροπής θα ήταν χρησιμότερο να συζητούν για τον τρόπο που θα γίνει επιτυχημένος / επιτυχημένη ταχύτερα και με μικρότερο κίνδυνο Συμπληρωματικότητα Αδιαφορία Η οικογενειακή στάση απέναντι στην επιθυμία ενός νέου πτυχιούχου να αναπτύξει επιχειρηματικότητα, σπάνια είναι αδιάφορη. Συνήθως όλα τα μέλη προσπαθούν να εμπλακούν, είτε με ήπιο είτε με δραστικό τρόπο. Τα μεγαλύτερα σε ηλικία μέλη, ανεξάρτητα από το επάγγελμά τους, αναζητούν τρόπο να εμπλακούν στη διοίκηση (με την έννοια της λήψης αποφάσεων) της επιχειρηματικής δραστηριότητας, ενώ τα μικρότερα μέλη, στην κάλυψη μιας θέσης εργασίας (σχεδόν πάντοτε, μόνο μισθοδοσίας!). 24

27 Ο νέος πτυχιούχος που επιθυμεί να αναπτύξει μια επιχειρηματική δραστηριότητα, πρέπει να πείσει τα υπόλοιπα μέλη της ευρύτερης οικογένειας να μη το θεωρήσουν δική τους υπόθεση, με την έννοια της αποφυγής να εμπλακούν, επειδή: Η ανάμειξη της οικογένειας στην επιχειρηματική δράση ενός μέλους, αποτρέπει την ανάπτυξη συνεργασιών με τρίτους, που είναι απαραίτητες για τη λειτουργία της επιχείρηση, όχι μόνο στη βάση της εταιρικής σχέσης, αλλά και με μεγάλους πελάτες, προμηθευτές και κυρίως τις Τράπεζες. Με άλλα λόγια, επιχείρηση στην οποία «ανακατεύεται» η οικογένεια, είναι καταδικασμένη, ακόμη και αν η συνεισφορά των μελών της οικογένειας φαίνεται να είναι απόλυτα θετική, ακόμη και σημαντική. Η ανάμειξη της οικογένειας, με οποιαδήποτε μορφή, είτε στη διοίκησή της, είτε στη λειτουργία της (με τη μορφή υπαλλήλων, εξωτερικών συνεργατών, υπεργολάβων, ακόμη και εμπορικών αντιπροσώπων) δημιουργεί σύγχυση σε όλους τους άλλους που εμπλέκονται, σχετικά με την εκπροσώπηση της επιχείρησης, τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση Αποδοχή ενδεχόμενης αποτυχίας Εκφοβισμός Η αποτυχία σε μια επιχειρηματική δραστηριότητα είναι πιθανή. Η εκπόνηση και η ακριβής υλοποίηση ενός επιχειρηματικού σχεδίου, ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο αποτυχίας. Η ακριβής έννοια του επιχειρηματικού κινδύνου, τον οποίο διατρέχει μια επιχειρηματική ομάδα, έγκειται στην απώλεια κάποιων χρημάτων, κόπου και χρόνου. Δεν πρόκειται για καταστροφή, εκτός και αν δεν έχει εκπονηθεί ένα πλήρες επιχειρηματικό σχέδιο ή δεν υλοποιείται με ακρίβεια, αλλά αντί επιχειρηματικής δράσης, η ομάδα (ή το ένα πρόσωπο) προσελκύεται από κερδοσκοπικές ευκαιρίες. Αυτές οι φαινομενικές ευκαιρίες στηρίζονται σε αυθαίρετες προβλέψεις (μερικές φορές έχουν και «επιστημονική» εξήγηση, ακόμη και μαθηματικές αποδείξεις) δεν παύει όμως να στηρίζεται σε μια βασική υπόθεση. Η διάθεση πόρων της επιχείρησης σε τέτοιες προβλέψεις, εφόσον δεν επιβεβαιωθούν (το γεγονός ότι μερικές φορές επιβεβαιώνονται, δε σημαίνει ότι αλλάζει ο χαρακτήρας τους) δημιουργεί συνθήκες αδυναμίες υλοποίησης του σχεδίου και οδηγεί στην καταστροφή. 25

28 Η αποτυχία σε μια επιχειρηματική δραστηριότητα που έχει σχεδιαστεί προσεκτικά και το σχέδιό της υλοποιείται με ακρίβεια ποσότητας και χρόνου (αυτό δε σημαίνει ακαμψία του σχεδίου, αλλά ένα σχέδιο μπορεί και πρέπει να προσαρμόζεται στις εξελίξεις, όχι όμως να εγκαταλείπεται) έχει την ίδια πιθανότητα με αυτή που διατρέχει ο καθένας να υποστεί ατύχημα. Πέρα από τη δυνατότητα της επιχειρηματικής ομάδας να τροποποιήσει έγκαιρα το σχέδιο και να μεταβάλλει τα χαρακτηριστικά της επιχείρησης (μεταβάλλοντας το προϊόν ή την υπηρεσία, το προσωπικό, τη διαφήμιση) ή και να την πουλήσει σε άλλους, μόνο η εμμονή στην παραγωγή προϊόντων ή παροχή υπηρεσιών που οι καταναλωτές δε επιθυμούν να αποκτήσουν μπορεί να επιφέρει σημαντικές ζημίες. Η στάση της ευρύτερης οικογένειας είναι συνήθως εκφοβιστική απέναντι στο ενδεχόμενο αποτυχίας. Τα μέλη της οικογένειας που επιθυμούν να ξεκινήσουν επιχειρηματική δραστηριότητα, φορτίζονται με παραδείγματα επιχειρήσεων και επιχειρηματιών που απέτυχαν με καταστροφικές συνέπειες για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Αυτό συμβαίνει σ ολόκληρη την Ευρώπη, ενώ αντίθετη είναι η στάση ολόκληρης της κοινωνίας στην Αμερική. Είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που η ευρύτερη οικογένεια αποδέχεται το ενδεχόμενο της αποτυχίας και ακόμη και όταν συμβαίνει, τη θεωρεί απόκτηση εμπειρίας. Ο νέος πτυχιούχος που επιθυμεί να εμπλακεί στον επιχειρηματικό κίνδυνο, πρέπει να πείσει την ευρύτερη οικογένεια, ότι: Η αποτυχία σε μια επιχειρηματική δραστηριότητα δεν είναι δυνατό να είναι καταστροφική. Μόνο οι κερδοσκοπικές δράσεις μπορούν να καταλήξουν σε καταστροφικές συνέπειες. (Για παράδειγμα η λήψη τραπεζικού δανείου για την αγορά προϊόντων που προβλέπεται ότι θα ανατιμηθούν, είναι πιθανό να καταλήξουν σε δραστική υποτίμηση, εξαιτίας υπερβολικής προσφοράς, οπότε είναι και σχεδόν αδύνατο να πωληθούν). Δεν υπάρχει απόλυτα «ασφαλής» επιχειρηματική δράση. Ακόμη και η κατάθεση χρημάτων στην τράπεζα, που έχει την κρατική εγγύηση, κινδυνεύει από απρόβλεπτο πληθωρισμό. 26

29 Ο φόβος της αποτυχίας είναι ο χειρότερος σύμβουλος για την ανάπτυξη μιας επιχειρηματικής δράσης. Η σχεδιασμένη ανάληψη «ρίσκου» μπορεί πράγματι να οδηγήσει σε αποτυχίες, όχι όμως και σε γενικευμένη και καταστροφική αποτυχία. Η συνεχής επιτυχία, σε όλα και πάντοτε, είναι αδύνατη. Είναι φυσικό να υπάρχουν και αποτυχίες. Μέσα από τις αποτυχίες, όμως, βελτιώνεται η δυνατότητα περισσότερο αποτελεσματικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων Στήριξη στην ανάληψη κινδύνου - Μετάδοση Απαισιοδοξίας Η γενικευμένη αρνητική στάση απέναντι στην επιχειρηματικότητα, οφείλεται στη γενικευμένη, επίσης, αντίληψη ότι η πορεία της οικονομίας είναι καθοδική, το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών μειώνεται, οι πολυεθνικές δημιουργούν συνθήκες αδυσώπητου ανταγωνισμού, οι μικρές επιχειρήσεις δεν είναι δυνατό να ανταγωνιστούν το χαμηλό κόστος των επιχειρήσεων που η παραγωγή τους βρίσκεται σε χώρες με χαμηλούς μισθούς, εάν προσλάβεις υπαλλήλους θα σε στραγγαλίσει το ΙΚΑ, οι φόροι είναι δυσβάστακτοι και άλλα τέτοια που οδηγούν σε απαισιοδοξία. Η γενικευμένη απαισιοδοξία, όμως, είναι αυτή που αποτρέπει τη δημιουργία επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι ευκαιρίες! Η στήριξη στην ανάληψη κινδύνου δε σημαίνει κατ ανάγκη και την ανάληψη εγγυήσεων (με υποθήκευση περιουσίας ή την προσωπική εγγύηση για τη λήψη δανείων) αλλά την ψυχολογική στήριξη και την ανατροπή της κοινωνικά διαδεδομένης απαισιοδοξίας. Οι νέοι πτυχιούχοι που επιθυμούν να αναμειχθούν στην ίδρυση επιχείρησης, πρέπει να ασχοληθούν και με τη μεταβολή της στάσης των μελών της ευρύτερης οικογένειας, από απαισιόδοξη σε υποστηρικτική, επικεντρώνοντας την επιχειρηματολογία τους στο ότι: Οι μεγαλύτερες επιχειρηματικές ευκαιρίες εμφανίζονται στις κακές οικονομικές συγκυρίες, επειδή υπάρχει μικρότερος ανταγωνισμός. Η έννοια του κινδύνου είναι συνδεδεμένη με το «άγνωστο». Η εκπόνηση ενός επιχειρηματικού σχεδίου ελαχιστοποιεί το άγνωστο, με αποτέλεσμα να ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο. Εξαιτίας του γεγονότος ότι ελάχιστες από τις 27

30 επιχειρήσεις που δημιουργούνται βασίζονται σε επιχειρηματικό σχέδιο, ταυτόχρονα με επαγγελματική καθοδήγηση για την εκπόνησή του, είναι αυτές που θα έχουν συνολική επιτυχία, όπως είναι και στατιστικά αποδεδειγμένο (το 93% των επιχειρήσεων που εκπονούν ένα πλήρες επιχειρηματικό σχέδιο επιτυγχάνουν, έναντι του 18% αυτών που δεν έχουν συστηματικά εκπονήσει «τυπικό» σχέδιο). 1.3 Διαθέσιμο Κεφάλαιο Η ίδρυση επιχειρηματικής δραστηριότητας είναι σχεδόν αδύνατη χωρίς τη διάθεση ενός μέρους του συνολικά απαιτούμενου κεφαλαίου. Το κεφάλαιο αυτό πρέπει, κατά κανόνα να είναι σε χρήμα (μετρητά). Οποιοσδήποτε φορέας χρηματοδότησης (Εθνικά και Ευρωπαϊκά προγράμματα, Τράπεζες, συνεπενδυτές και άλλοι) δεν εμπιστεύονται ότι κάποιος που θα ξεκινήσει επιχείρηση χωρίς να νοιάζεται γι αυτό που είναι ενδεχόμενο να χάσει, θα δείξει αρκετή επιμέλεια ώστε να κερδίσει. Αντίθετα, θεωρούν ότι κάποιος που δεν έχει κάτι να χάσει, ή θα στραφεί εύκολα σε κάτι άλλο, ή θα προσπαθήσει να αποκομίσει άλλου είδους κέρδη, εις βάρος τους. Είναι προφανές ότι όσο μεγαλύτερο είναι το κεφάλαιο που διατίθεται από τους προετοιμαζόμενους για επιχειρηματική δραστηριότητα, τόσο μεγαλύτερο θα είναι και το κεφάλαιο το οποίο θα διατεθεί από επενδυτές. Παρά ταύτα, είναι δυνατή η δημιουργία επιχείρησης χωρίς να διατίθεται χρηματικό κεφάλαιο. Εκτός από τις περιπτώσεις στις οποίες το διατιθέμενο κεφάλαιο δεν είναι χρηματικό αλλά η διατιθέμενη περιουσία αφορά ακίνητα (οικόπεδα, κτίρια, μηχανήματα, μεταφορικά μέσα, ακόμη και αποθέματα εμπορεύσιμων υλικών, όπως πρώτες ύλες, υλικά συσκευασίας και παρόμοια), οπότε πρόκειται για συνεισφορά σε είδος, είναι δυνατή και η συνεισφορά σε άϋλα περιουσιακά στοιχεία. Τέτοια περιουσιακά στοιχεία μπορούν να είναι κυρίως: η διάθεση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (εφευρέσεις, κατοχυρωμένες παραγωγικές διαδικασίες, κατοχυρωμένες καινοτομίες), ή και «φήμη και πελατεία» από προηγούμενη επιχειρηματική δράση, όταν η συνεισφορά αφορά τη διάθεση ολόκληρης επιχείρησης. 28

31 Είναι, όμως, δυνατό το ξεκίνημα μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας χωρίς τη διάθεση κεφαλαίου, οποιασδήποτε μορφής. Τέτοιου είδους επιχειρηματικές δραστηριότητες μπορούν να ξεκινήσουν ως εργασία στο σπίτι, οπότε το απαιτούμενο κεφάλαιο μπορεί να είναι μηδενικό. Η εργασία στο σπίτι μπορεί να είναι είτε παραγωγική, οπότε χαρακτηρίζεται «οικοτεχνία», είτε παροχής υπηρεσιών κάθε μορφής (περιλαμβάνονται και οι υπηρεσίες μηχανικού, οικονομολόγου, ειδικού στην πληροφορική και κάθε μορφής εξειδικευμένων υπηρεσιών και μελετών). Δύο είναι οι συνηθισμένοι τρόποι «οικιακής» επιχειρηματικότητας: Αποκλειστική απασχόληση στο σπίτι και πρόσθετη εργασία στο σπίτι, γνωστή ως moonlight. Η ελληνική Νομοθεσία προβλέπει την εργασία στο σπίτι (ή από το σπίτι) ανάλογα με το αν αποτελεί κύρια απασχόληση, το ύψος του ετήσιου κύκλου εργασιών και το είδος του επαγγέλματος. Το Δημόσιο, στην προσπάθειά του να προστατεύσει τα έσοδα του Κράτους από φόρους, τα Ασφαλιστικά Ταμεία από εισφορές, αλλά και να διευκολύνει, ταυτόχρονα, την εκκίνηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, έχει διαμορφώσει ένα εξαιρετικά πολύπλοκο Νομικό καθεστώς, ώστε να απαιτείται ειδική διερεύνηση για κάθε περίπτωση. Σε γενικές γραμμές, εφόσον δεν πρόκειται για την παραγωγή προϊόντων, αλλά την παροχή υπηρεσιών, είναι δυνατή η εργασία στο σπίτι εφόσον τα συνολικά έσοδα από τη δραστηριότητα αυτή δεν υπερβαίνουν τα ετησίως, οπότε ο λήπτης των υπηρεσιών εκδίδει Απόδειξη Επαγγελματικής δαπάνης, από την αξία της οποίας παρακρατά το 20% το οποίο αποδίδει στην Εφορία. Το ποσό αυτό υπολογίζεται ως προκαταβολή φόρου και δεν χάνεται. Εφόσον το σύνολο των εσόδων του φορολογουμένου επιφέρει φόρο μικρότερο, η διαφορά επιστρέφεται στο φορολογούμενο. Η εργασία στο σπίτι ενδείκνυται για την έναρξη μιας δραστηριότητας, προκειμένου να δοκιμαστεί η επιτυχία της. Σε περίπτωση που η δραστηριότητα επιτύχει, ανεξάρτητα από το αν θα δημιουργηθεί άλλη εκτός κατοικίας εγκατάσταση, πρέπει να αποκτήσει επίσημη μορφή, δηλαδή να καταχωρηθεί στις αρμόδιες αρχές (Εφορία, ΤΕΒΕ ή άλλο Ασφαλιστικό Ταμείο), να αποκτήσει φορολογικά βιβλία και στοιχεία (Τιμολόγια, Αποδείξεις, κλπ). Η εργασία στο σπίτι δεν ενδείκνυται για την παραγωγή υλικών πραγμάτων, ιδίως εφόσον πρόκειται για τρόφιμα, εκτός και αν πρόκειται για πρωτογενή παραγωγή 29

32 (καλλιέργεια εκτροφή), την παραγωγή καλλιτεχνικών έργων (ζωγραφική, γλυπτική ή συγγραφή κάθε είδους). Ο λόγος είναι η διάθεση των αγαθών αυτών και ο έλεγχος της ποιότητάς τους, εκτός και αν είναι δυνατή η διάθεσή τους απευθείας στους καταναλωτές, όπως είναι η περίπτωση των αγροτουριστικών προϊόντων ή η διάθεσή τους σε λαϊκές αγορές (όπου απαιτείται ειδική άδεια). Ο πειρασμός της αποφυγής της φορολογίας με την εργασία στο σπίτι είναι γενικευμένος και είναι εύκολο για κάποιον να θεωρήσει ότι με τον τρόπο αυτό θα αποφύγει την καταβολή φόρων και εισφορών στα Ασφαλιστικά Ταμεία, ιδίως με την απασχόληση αλλοδαπών. Οι ελεγκτικές αρχές γνωρίζουν όλες αυτές τις συνθήκες και παραβλέπουν (πράγματι) τις περιπτώσεις των ανθρώπων που θα παραμείνουν σε πολύ μικρό μέγεθος και ταυτόχρονα δεν έχουν άλλες ευκαιρίες απασχόλησης, θεωρώντας ότι ανήκουν σε ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες (παλιννοστούντες, Ρομά, αποφυλακισμένους, ανύπανδρες μητέρες, άτομα με ειδικές ανάγκες και άλλα, για οποιονδήποτε λόγο, περιθωριοποιημένα πρόσωπα). Οι εξαιρέσεις αυτές δεν είναι νομικά κατοχυρωμένες, αλλά αποτελούν συνηθισμένη πρακτική. Δραστηριότητες που ξεκινούν με σκοπό να εξελιχθούν και μάλιστα από πρόσωπα που έχουν ολοκληρώσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση, είναι καταστροφικό να παραμείνουν στην ανεπίσημη οικονομία μετά τη δοκιμαστική περίοδο. Όλες οι συνεισφορές (Εφορία, Ασφαλιστικά Ταμεία, Επιμελητήριο, άλλοι υποχρεωτικοί φορείς) θα καταβληθούν με δυσβάστακτες επιβαρύνσεις και μάλιστα με πρόστιμα που θα είναι πολύ δύσκολο να καταβληθούν. Προσοχή: Δηλωμένη ανεργία και οι συνεπαγόμενες παροχές (ταμείο ανεργίας, επιδοτούμενα σεμινάρια, προτίμηση στις προσλήψεις ΑΣΕΠ) και ταυτόχρονη επιχειρηματική δραστηριότητα, έστω και δοκιμαστική, είναι πιθανό να επιφέρει και ποινική δίωξη για απάτη. Ο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να επιλέξει διαφορετικό συνδυασμό, αλλά σε γενικές γραμμές, ή θα παρέχονται υπηρεσίες με καταβολή της αμοιβής μετά τη λήξη της δηλωμένης ανεργίας και των Δημόσιων παροχών (με κίνδυνο να μην καταβληθούν), ή θα παρέχονται στο όνομα τρίτου, από τον οποίο, όμως, θα παρακρατούνται οι φόροι του και κάποια γενικά του έξοδα (κατά κανόνα, περίπου το 60% της αμοιβής). 30

33 Δεν υπάρχει γενικός κανόνας για την προτίμηση ή την αποφυγή της εργασίας στην κατοικία ή από την κατοικία. Η εργασία για παράδειγμα ενός παρόχου υπηρεσιών (Μηχανικού, Προγραμματιστή, Λογιστή κλπ), αποθαρρύνει κάποιους ενδεχόμενους πελάτες που φαντάζονται ότι ο επαγγελματίας αυτός έχει έλλειμμα «επαγγελματισμού», άλλοι όμως προσελκύονται πιστεύοντας ότι θα τύχουν μεγαλύτερης προσοχής ή μικρότερου (γι αυτούς) κόστους. 1.4 Προσωπικές Δεξιότητες Αποτελεί σύνηθες αντικείμενο συζητήσεων στις κοινωνικές συναναστροφές, το αν η επιχειρηματικότητα είναι απόρροια του χαρακτήρα ενός προσώπου, των επιρροών από το περιβάλλον μέσα στο οποίο έχει γαλουχηθεί, ή μια δεξιότητα που μπορεί κάποιος να αποκτήσει. Οι μακροχρόνιες επιστημονικές αντιπαραθέσεις δεν κατέληξαν σε μια συγκεκριμένη θέση, παραμένοντας στο γενικό πλαίσιο που αποδέχεται ότι και οι τρεις παράγοντες, μαζί με τη γενικότερη κοινωνική αναγνώριση, αποτελούν σημαντικούς παράγοντες. Κάθε ενδεχόμενος επιχειρηματίας ή ενδεχόμενο μέλος μιας επιχειρηματικής ομάδας, είναι σημαντικό να γνωρίζει καλά το αντικείμενο της επιχείρησης (ή το μέρος της με το οποίο θα ασχοληθεί). Οι προσωπικές δεξιότητες που δε σχετίζονται με το αντικείμενο της επιχειρηματικής δράσης, ενώ από τους φορείς που χρηματοδοτούν τις επιχειρηματικές δραστηριότητες, δηλαδή τα Υπουργεία που διαχειρίζονται τους Αναπτυξιακούς Νόμους και την τόνωση της Απασχόλησης, καθώς και τις Τράπεζες που δανειοδοτούν, αποτελούν στην πραγματικότητα ένα εξαιρετικό υπομόχλιο για την επιτυχία μιας επιχείρησης. Ενώ η έλλειψη δεξιοτήτων στον τομέα της επιχειρηματικής δράσης της υπό ίδρυση ή ανάληψη της διοίκησης θεωρείται από τους διάφορους συγγραφείς ως κύρια αιτία αποτυχίας και στηρίζεται σε στατιστικές παρατηρήσεις σ ολόκληρο τον κόσμο, πολλοί από αυτούς κυρίως από τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, τις Σκανδιναβικές χώρες και την Κορέα θεωρούν ότι αυτές μπορούν να αναπληρωθούν μέσα στην ίδια την επιχείρηση, πριν αναληφθεί διοικητική αρμοδιότητα, κυρίως στην πράξη, οι 31

34 δεξιότητες που δε σχετίζονται με την επιχειρηματική δράση, πολύ σπάνια μπορούν να απαιτηθούν ταυτόχρονα με την άσκηση επιχειρηματικού έργου. Αυτό δικαιολογείται από την επικέντρωση του ενδιαφέροντος στα αντικείμενα της επιχειρηματικής δράσης, ώστε η απασχόληση με την απόκτηση δεξιοτήτων που δε σχετίζονται μ αυτή να τίθεται στο περιθώριο. Οι απόψεις των συγγραφέων, σ αυτό, δε συμφωνούν. Οι Αμερικανοί συγγραφείς θεωρούν ότι δεν δίνεται η δυνατότητα εξαιτίας της έλλειψης χρόνου, ενώ μερικοί Ευρωπαίοι, οπαδοί της Ψυχολογικής Σχολής, θεωρούν ότι είναι αποτέλεσμα της αξιολόγησης της χρησιμότητας, η οποία αποτελεί τη βάση της Επιχειρηματικής σκέψης. Διατυπώνουν, δηλαδή, την άποψη ότι οι εμπλεκόμενοι στην επιχειρηματική δραστηριότητα, εθίζονται στην συνεχή αξιολόγηση κόστους/απόδοσης και στα στοιχεία του κόστους εντάσσουν και το χρόνο τον οποίο διαθέτουν, ενώ αποφεύγουν να διαθέσουν πόρους (όπως είναι ο χρόνος και η προσπάθεια) χωρίς αναμενόμενο κέρδος (απόδοση μεγαλύτερη από το κόστος, άμεσα μετρήσιμο). Από την αντίθετη κατεύθυνση κινούνται οι ενδεχόμενοι χρηματοδότες, που αναλαμβάνουν τη συμμετοχή στον κίνδυνο απώλειας του ποσού το οποίο διαθέτουν, προσδοκώντας εξαιρετικά μεγάλες αποδόσεις. Αυτοί θεωρούν ότι οι φαινομενικά άσχετες δεξιότητες, αποτελούν κύριο στοιχείο θετικής αξιολόγησης των μελών μιας επιχειρηματικής ομάδας, επειδή: -Αποδεικνύουν την επιμονή και τη συνέπεια των προσώπων -Αποτελούν σοβαρή ένδειξη της συνέπειας των προσώπων, επειδή η απόκτηση των δεξιοτήτων φαίνεται αδύνατη χωρίς συνεπή τήρηση των όρων που τίθενται από τους φορείς που πιστοποιούν τις δεξιότητες -Δείχνουν ότι τα πρόσωπα που εμπλέκονται στην επιχειρηματική ομάδα, εξαιτίας των «άσχετων» δεξιοτήτων, είναι πρόσωπα που σέβονται τους κανόνες που διέπουν τη διαδικασία απόκτησης των δεξιοτήτων, πράγμα που αποτελεί σοβαρή ένδειξη σεβασμού των κανόνων, γενικά. -Οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τα πρόσωπα τα οποία έχουν αποκτήσει δεξιότητες που δε συνδέονται με επαγγελματική επιχειρηματική εκμετάλλευση, έχουν συμμετάσχει σε συλλογικές δραστηριότητες και κατά συνέπεια έχουν αποδεδειγμένα ασκηθεί στη συμμετοχή στη συλλογική δράση. 32

35 Στην απόλυτη αντίθεση βρίσκεται η πλήρης ανυπαρξία δεξιοτήτων, συχνά παρατηρούμενο φαινόμενο στα πρόσωπα που έχουν αναλώσει τις προσπάθειες και το χρόνο τους στην απόκτηση ακαδημαϊκών προσόντων και τίτλων, που έχουν καθαρά θεωρητικό προσανατολισμό. Είναι εξαιρετικά συνηθισμένοι οι διαθέτες χρηματικού κεφαλαίου υψηλού κινδύνου (venture capitalists) στην αντιμετώπιση ομάδων από πρόσωπα τα οποία κατέχουν γνώσεις σε βάθος, έχουν εξαιρετικές επιχειρηματικές ιδέες, γνωρίζουν τη θεωρητική πλευρά του αντικειμένου της ιδέας, τους λείπουν, όμως, οι δεξιότητες που συνδέονται με την οικονομική χρήση των συστημάτων, είτε αυτά είναι τεχνικές διατάξεις, είτε είναι δίκτυα διανομής. 1.5 Δεξιότητες που επιπλέον απαιτούνται Η οικονομική δραστηριότητα γίνεται ολοένα και περισσότερο πολύπλοκη και η κρατική εποπτεία ολοένα και περισσότερο δαιδαλώδης. Οι άνθρωποι της αγοράς ονομάζουν το φαινόμενο με όρους ανταγωνισμού τον οποίο αποκαλούν σκληρό και ανηλεή. Υπάρχει μια αλήθεια σ αυτό. Στο παρελθόν, η μικρή πολυπλοκότητα και η απλούστερη νομοθεσία, έδιναν στον επιχειρηματία τη δυνατότητα να τα γνωρίζει όλα. Σήμερα, η οικονομική δραστηριότητα με τη μορφή της Επιχείρησης, έχει ένα διαφορετικό χαρακτήρα, ο οποίος παύει να έχει την εικόνα της άσκησης ατομικού επαγγέλματος και αποκτά την εικόνα ενός δικτύου από ομάδες ειδικών. Οι σημερινοί επιχειρηματίες που επιτυγχάνουν έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Αποκτούν συνεχώς νέες δεξιότητες, παρακολουθώντας κάθε ευκαιρία εκπαίδευσης. Αυτό βρίσκεται σε αντίφαση με τη δικτυακή εικόνα ειδικών, όμως βρίσκεται προς την ίδια κατεύθυνση. Η απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων που ανήκουν σε άλλες ειδικότητες, δίνει τη δυνατότητα καλύτερης επικοινωνίας και συνεπώς συνεργασίας, ακριβώς επειδή αναγνωρίζουν την έκταση την γνώσεων και των δεξιοτήτων που χαρακτηρίζουν μια ειδικότητα. Με άλλα λόγια, κατέχοντας ένα μέρος των δεξιοτήτων μιας άλλης ειδικότητας, είναι δυνατό να γνωρίζει κάποιος τα όρια των δυνατοτήτων των ειδικών κι έτσι να μη περιμένει από αυτούς ακατόρθωτα πράγματα ή και να μην αποδέχεται υποσχέσεις 33

36 για ακατόρθωτα έργα και συνεπώς να μπορεί να συντονίζει το δίκτυό του, δηλαδή την επιχείρησή του. Ανεξάρτητα από την ανάγκη επαρκών δεξιοτήτων στο αντικείμενο της επιχείρησης ή σε ένα μέρος του αντικειμένου της και συμπληρωματικά προς αυτό, οι πρόσθετες δεξιότητες του επιχειρηματία που θέλει να επιτύχει, εφόσον δεν είναι οι κύριες, πρέπει να συμπληρώνονται από δεξιότητες: -Χειρισμού υπολογιστών -Χρήσης του διαδικτύου -Διαχείρισης πωλήσεων -Λογιστικής, σε επίπεδο αντίληψης των αρχών της Κοστολόγησης, σε επίπεδο κατανόησης των αρχών -Σύνταξης προϋπολογισμών -Στατιστικής, σε επίπεδο περιγραφικής στατιστικής και κατανόησης των βασικών μέτρων της -Νομικής, σε επίπεδο κατανόησης των διατάξεων που ρυθμίζουν θέματα νομικής μορφής της επιχείρησης, εργατικά θέματα και κυρίως θέματα περιβάλλοντος Χρηματοοικονομικής, σε επίπεδο κατανόησης του ανατοκισμού και της ράντας, προεξόφλησης και αλληλόχρεων λογαριασμών -Marketing, σε επίπεδο γενικών αρχών -Διοίκησης ανθρωπίνων πόρων Η δυνατότητα σύνταξης ενός απλού επιχειρηματικού Σχεδίου, θεωρείται η βάση όλων των προηγουμένων. 1.6 Προσωπικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα Ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται στην αγορά, όπου οι επιχειρήσεις προσπαθούν να κατακτήσουν και να διατηρήσουν ένα ή περισσότερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που αφορούν μια μερίδα καταναλωτών, αλλά επεκτείνεται στους εργαζόμενους και τους ίδιους τους επιχειρηματίες. 34

37 Ο επιχειρηματίας είναι ένα πρόσωπο το οποίο διεκδικεί τη συμμετοχή του σε μια ομάδα που επιδιώκει ένα κοινό σκοπό. Ακόμη και όταν είναι ο μοναδικός ιδιοκτήτης της επιχείρησης, αποτελεί μέλος της ομάδας, της οποίας τα υπόλοιπα μέλη είναι εξωτερικοί συνεργάτες, τεχνικοί, λογιστές, δικηγόροι, εκπρόσωποι τραπεζών κ.λ.π. Για να είναι σε θέση να γίνεται αποδεκτός από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας, είναι απαραίτητο να έχει ένα συμπληρωματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η ομάδα αποτελείται από πρόσωπα τα οποία έχουν επιλέξει τη συνεργασία. Η συνεργασία, στα πλαίσια της επιχειρηματικής ομάδας, δεν είναι υποχρεωτική ή και αναγκαστική, ακόμη και όταν τα πρόσωπα αυτά ανήκουν στην ίδια οικογένεια. Ακόμη και όταν οι οικογενειακές συνθήκες υπαγορεύουν τη συνεργασία, τα περισσότερα μέλη αναπτύσσουν φυγόκεντρες τάσεις και προετοιμάζονται να αποχωρήσουν «στην πρώτη ευκαιρία». Η αποδοχή της ένταξης του κάθε μέλους, εκ μέρους των υπολοίπων, γίνεται με κριτήριο τη συνεισφορά στην ομάδα. Αυτό σημαίνει ότι κάθε μέλος πρέπει να κατέχει ένα συμπληρωματικό χαρακτηριστικό, το οποίο λείπει από τα υπόλοιπα μέλη και ταυτόχρονα να το διαθέτει στο βαθμό που είναι ο υψηλότερος ανεκτός από τα υπόλοιπα μέλη. Οι πηγές προέλευσης τέτοιων πλεονεκτημάτων μπορούν να είναι: Η προσωπική περιουσία και οικονομική επιφάνεια. Οι ειδικές και ανάλογες με την επιχειρηματική δράση, δεξιότητες. Η μακροχρόνια συμμετοχή και αποδοχή από τα δίκτυα πωλήσεων ή και προμηθειών. Η ενεργός συμμετοχή σε διεθνή δίκτυα, που εκτός από τη διακίνηση εμπορευμάτων, μπορεί να αφορούν την έρευνα, τις επιστήμες ή και τον πολιτισμό. Ικανότητες διαχείρισης γνώσης, ιδίως μέσα από διεπιστημονική προσέγγιση. Διοικητικές ικανότητες που προκύπτουν μέσα από μια προσωπική καριέρα διαρκών προαγωγών, ιδίως σε μεσαίες επιχειρήσεις. Αντίθετα δεν αποτελούν πλεονεκτήματα: 35

38 Η επιτυχημένη πορεία στην πολιτική, είτε σε τοπικό, είτε σε εθνικό επίπεδο. Η έντονη δημοσιότητα που έχει προέλθει από καλλιτεχνική ή αθλητική δραστηριότητα. Η ακαδημαϊκή θέση, εκτός από την περίπτωση που η στενή επιχειρηματική ομάδα(δηλαδή των ιδιοκτητών της επιχείρησης) είναι πολυπληθής και η επιχειρηματική δράση έχει προσανατολισμό την εκμετάλλευση της έρευνας. Τα μέλη της επιχειρηματικής ομάδας που θέλουν να διατηρήσουν τη θέση τους σ αυτή ή και φιλοδοξούν να τη βελτιώσουν, έχουν ανάγκη να: Κατανοούν ότι το συγκριτικό ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα δεν είναι δυνατό να καλύπτει όλους τους τομείς δράσης της επιχείρησης. Εντοπίζουν ένα ή το πολύ δύο αντικείμενα, για τα οποία γίνονται αποδεκτά από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Συντηρούν το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα, μέσα από τη διαρκή ενημέρωση, αλλά και άσκηση, εφαρμόζοντας τις γνώσεις και δεξιότητες, ή αξιοποιώντας τα ειδικά τους χαρακτηριστικά ( όπως η διάθεση χρήματος, για παράδειγμα) Πιστοποιούν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Εφόσον αυτό αφορά γνώσεις και δεξιότητες, η πιστοποίηση είναι δυνατή μέσα από τις δομές της Διά Βίου Εκπαίδευσης. Εφόσον αφορούν προσωπικά χαρακτηριστικά, η πιστοποίηση είναι έμμεση και συνήθως επιτυγχάνεται μέσα από τη συμμετοχή σε δημόσιες εκδηλώσεις των αντιστοίχων φορέων ( του Επιμελητηρίου, για παράδειγμα, Επιχειρηματικών και επαγγελματικών Συλλόγων κ.λ.π). η ενδεχόμενη συμμετοχή σε εκλογές φορέων δημιουργεί μια προσωρινή δημοσιότητα, η οποία ανατρέπεται από τη δημιουργία αναπόφευκτων συγκρούσεων, οι οποίες μεταφέρονται στο εσωτερικό της επιχειρηματικής ομάδας και ενεργούν διαλυτικά. Διευρύνουν τη βάση του ανταγωνιστικού τους πλεονεκτήματος με την απόκτηση πρόσθετων βασικών δεξιοτήτων, όπως είναι η εκμάθηση ξένων γλωσσών, η απόκτηση δεξιοτήτων χρήσης τεχνολογιών πληροφορικής 36

39 και Επικοινωνιών, διαχείρισης ποιότητας, υγείας και ασφάλειας εργαζομένων και παρόμοιες. 1.7 Προσωπική δέσμευση Η απόφαση για συμμετοχή σε μια επιχειρηματική ομάδα, ακόμη περισσότερο όταν πρόκειται για ατομική επιχείρηση, είναι απόφαση εξαιρετικά σημαντική, επειδή σημαίνει την ανάληψη υποχρεώσεων, αλλά και την επένδυση χρημάτων ( ή περιουσίας), χρόνου και προσπάθειας. Η άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας δεν είναι συμμετοχή σε μια κοινωνική οργάνωση που έχει ως σκοπό την ευχαρίστηση από τη συμμετοχή, αλλά επιδίωξη συγκεκριμένων σκοπών και η προσπάθεια συγκεκριμένων στόχων, σε συγκεκριμένο χρόνο. Με την ανάληψη επιχειρηματικής δράσης, ο επιχειρηματίας τοποθετεί, ως σημαντική του προτεραιότητα, την επιτυχία των σκοπών και την επίτευξη των στόχων της επιχείρησης. πολλοί διάσημοι συγγραφείς, κυρίως απόμαχοι της διοίκησης πολύ μεγάλων επιχειρήσεων των ΗΠΑ, διατυπώνουν αυτή την δέσμευση ως μοναδική προτεραιότητα του επιχειρηματία, στην οποία υποχωρεί οποιαδήποτε άλλη. Αυτή η διατύπωση αμφισβητείται έντονα από τους συγγραφείς- ερευνητές, οι οποίοι μελετούν την πορεία των ΜΜΕ. Η αμφισβήτηση τους εστιάζεται σε δύο βασικές υποθέσεις: α) Η άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας κυρίως με τη δημιουργία νέας επιχείρησης, είναι το μέσο για την επίτευξη προσωπικών στόχων και όχι αυτοσκοπός. β) Η ανατροπή των προσωπικών (ιδίως οικογενειακών) επιθυμιών, από όπου τίθενται οι προτεραιότητες, οδηγεί σε συγκρούσεις από τις οποίες, τις περισσότερες φορές, συνέπεια αποτελεί η εγκατάλειψη της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Από τη γενική αυτή τοποθέτηση προκύπτουν μια σειρά από παρατηρήσεις: Δέσμευση του επιχειρηματία σημαίνει τη διαρκή επιδίωξη σταθερά αυξανόμενων κερδών και σταθερή αύξηση της ατομικής περιουσίας. Αυτό αποτελεί μια συνεχή διαδικασία εξέτασης των αποφάσεων, προκειμένου να τίθενται φραγμοί στην 37

40 εμπλοκή σε πραγματικές ή «φαινομενικές» ευκαιρίες (που αποτελούν κύρια αιτία αποτυχίας), αλλά και την ανάληψη νέων υποχρεώσεων που απορροφούν πόρους από τη συστηματική δραστηριότητα. Δεν πρόκειται, τελικά, για υπερβολή στη δέσμευση, αλλά για περιορισμό στις δεσμεύσεις. Η ανάληψη επιχειρηματικής δράσης, ατομικά ή και από κοινού με άλλους, είναι απόφαση η οποία λαμβάνεται με κύριο γνώμονα την επίτευξη προσωπικών στόχων και ικανοποίηση προσωπικών επιτυχιών. Κύρια προσωπική επιδίωξη είναι η κοινωνική ανέλιξη που αντανακλά την επιτυχία της επιχείρησης και που αποδεικνύεται από την οικονομική επιτυχία. Κατά συνέπεια, η οικονομική επιτυχία της επιχείρησης αποτελεί τον κύριο σκοπό, ο οποίος περιορίζεται από την ενδεχόμενη υπερβολή, από την οποία ανατρέπεται η κοινωνική επιδίωξη, κύτταρο της οποίας αποτελεί το οικογενειακό περιβάλλον, με την ελαστική του έννοια, όπου περιλαμβάνεται και η άτυπη μορφή της. Η προσωπική δέσμευση σημαίνει την υιοθέτηση ενός συστήματος επιλογής καθημερινών προτεραιοτήτων, όπου αξιολογείται συνεχώς η κάθε προγραμματισμένη δραστηριότητα, τόσο σε προσωπικό κότσος και αναμενόμενη απόδοση, όσο και τη συσχέτιση δαπανών και εσόδων, μέσα από τη διαρκή αξιολόγηση των παρελθόντων δράσεων. Αντίθετα, η προσωπική δέσμευση είναι βλαπτική στις περιπτώσεις που: Απορροφά όλη τη δραστηριότητα του επιχειρηματία, με αποτέλεσμα την αποκοπή του από την ενημέρωση του για τις μεταβολές στο περιβάλλον, που οδηγεί στη σταδιακή αδυναμία προσαρμογής και τελικά στην αποκοπή του, η οποία καταλήγει σε βάρος της επιχείρησης. Δημιουργεί εμμονή, από την οποία εμποδίζεται κάθε μορφής συμβιβασμός, πράγμα που αποτελεί τη βάση της επιχειρηματικής επιτυχίας. Οδηγεί σε εγωκεντρισμό, πράγμα που δεν γίνεται αποδεκτό από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας, είτε είναι συνέταιροι, είτε ανήκουν στους εξωτερικούς συνεργάτες, με συνήθη κατάληξη τη διάλυση της ομάδας. Διαμορφώνει ψυχολογία παντογνώστη, όπου κάθε διαφοροποίηση από προσωπικές εκτιμήσεις θεωρείται αιτία αποτυχίας στην επίτευξη των στόχων της 38

41 επιχείρησης, με αποτέλεσμα τη μετατροπή της ομάδας σε μονοπρόσωπη δράση και κατά συνέπεια τη βέβαια αποτυχία. Ο κάθε υποψήφιος επιχειρηματίας, πριν αναλάβει τη συμμετοχή του στην επιχειρηματική δραστηριότητα, πρέπει να έχει ξεκαθαρίσει με τον εαυτό του και το προσωπικό του περιβάλλον: Τον κοινό τόπο μεταξύ των προσωπικών του επιδιώξεων και των στόχων της επιχείρησης, στην οποία πρόκειται να συμμετάσχει ή την οποία πρόκειται να δημιουργήσει. Τα ποσοτικά και χρονικά όρια της επιτυχίας. Μέχρι ποιο σημείο αύξησης της περιουσίας και κερδών θεωρεί εξαρχής ότι έχουν επιτευχθεί οι στόχοι που έχει θέσει στον εαυτό του και την ίδια την επιχείρηση, ώστε να θεωρεί άσκηση τη συνέχιση της συμμετοχής του. Τα ποσοτικά και χρονικά όρια εντός των οποίων θα δίνει σημαντική προτεραιότητα στην εργασιακή αλλά και ψυχολογική εμπλοκή του στην επιδίωξη της επιχείρησης, ώστε να την εκχωρήσει ή και να τη διακόψει, πριν αποδεχθεί καταστροφική. Την προσωπική έννοια στον όρο «ποιότητα ζωής» την επίτευξη της οποίας επιδιώκει με την επιχειρηματική δράση. Η προσωπική δέσμευση αποτελεί τη βάση αυτού που αποκαλείται γενικά «επαγγελματισμός». Η επιχειρηματική δράση αποτελεί μια ατομική ισορροπία ανάμεσα στην ερασιτεχνική ψυχολογία επιδίωξης της επιτυχίας και την κυνική αξιολόγηση κόστους απόδοσης. 1.8 Εξωστρέφεια Η αγορά της χώρας μας, αφενός έχει γεωγραφικά και πληθυσμιακά, περιορισμούς, αφετέρου και χαρακτηριστικά απομόνωσης, που οφείλονται στη μοναδικότητα της γλώσσας, όπως άλλωστε συμβαίνει και στη Φιλανδία και την Ουγγαρία. Αυτό δημιουργεί την ανάγκη ένταξης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της χώρας μας σε ευρύτερους, αν όχι παγκόσμιους, σχηματισμούς, προκειμένου να αποκτούν πρόσβαση σε πόρους και πληροφορίες που δεν διατίθενται τοπικά, αφού 39

42 θα ήταν αντιοικονομικό, αλλά και σε αγορές προϊόντων και υπηρεσιών που είναι σε θέση να διαμορφώσουν «οικονομίες κλίμακας». Παράλληλα, ο ανταγωνισμός εκ μέρους των πολυεθνικών επιχειρήσεων και των παγκοσμίων δικτύων διανομή, μεταβάλλουν την παραδοσιακή επιχείρηση, η οποία ήταν βασισμένη σε μια τοπική ομάδα η οποία είχε τη δυνατότητα αξιοποίησης ενός τοπικού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, με κυρίαρχα αυτά που αφορούσαν την πρωτογενή παραγωγή (γεωργία κτηνοτροφία αλιεία εξόρυξη) και τη διαθεσιμότητα εκπαιδευομένου ανθρώπινου δυναμικού. Με τη σταδιακή διευκόλυνση της μετακίνησης εμπορευμάτων μεταξύ των χωρών, καθώς και των κεφαλαίων, κυρίως όμως με τη διακίνηση της πληροφορίας, η οποία πλέον γίνεται χωρίς κόστος, ο ανταγωνισμός έχει μετακινηθεί στην τεχνολογία. Η τεχνολογία, με τη σειρά της, εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τις διεθνείς συνεργασίες για την ανάπτυξη και διάδοση της. αυτό καθιστά την ένταξη σε διεθνή δίκτυα της κάθε επιχείρησης. Προκειμένου να τοποθετείται στον ανταγωνισμό με ίσους όρους προς αυτούς που αντιμετωπίζουν οι μεγάλες και πολυεθνικές επιχειρήσεις. Είναι διαρκής η αναφορά στην αγορά στόχο, ως χαρακτηριστικό της επιχείρησης. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχουν επιχειρήσεις οι οποίες να απευθύνονται στο σύνολο των καταναλωτών με πιθανότητα να τους κατακτήσουν στο σύνολο τους. Ακόμη και αν κάτι τέτοιο συμβεί, θα δημιουργηθεί, σε κάποιο μέρος του κόσμου, μια νέα επιχείρηση η οποία θα απευθυνθεί σε ένα υποσύνολο των καταναλωτών και θα τους προσφέρει ένα προϊόν ή μια υπηρεσία η οποία καλύπτει τις επιθυμίες τους με περισσότερο εξειδικευμένο τρόπο και θα τους αποσπάσει από την επιχείρηση που κατέχει το «μονοπώλιο». Η συνεχής διάσπαση της αγοράς σε αποτέλεσμα της κατάτμησης, από την οποία προκύπτουν μικρές ομοιογενείς ομάδες καταναλωτών ( φωλιές ή market niches) οι οποίες είναι μικρές, εφόσον περιορίζονται στον πληθυσμό μιας μικρής χώρας και για το λόγο αυτό η αναζήτηση νέων προϊόντων ή υπηρεσιών, αφενός γίνεται από ομάδες που δεν είναι περιορισμένες γεωγραφικά, αφετέρου οι ομάδες των καταναλωτών καθίστανται ολοένα και περισσότερο εξειδικευμένες αλλά και επεκτείνονται γεωγραφικά, 40

43 Η δυνατότητα απεριόριστης γεωγραφικής επέκτασης, τόσο στις αγορές όσο και στην έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και τη διανομή, παράλληλα με τη διεύρυνση της χρηματοοικονομικής βάσης, κυρίως μέσω των χρηματιστηρίων, φαίνεται ότι δεν αφήνουν περιθώριο για τη δημιουργία και την ανάπτυξη νέων και μικρών επιχειρήσεων. Αυτό που φαίνεται δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, όπως τουλάχιστον προκύπτει από την προσεκτική παρατήρηση της εξέλιξης των επιχειρήσεων στην εποχή μας που χαρακτηρίζεται από τη διευκόλυνση της διάδοσης της πληροφορίας. Οι περισσότερες από τις παγκόσμια επιτυχημένες επιχειρήσεις, ήταν πριν 15 χρόνια, ασήμαντες ή δεν υπήρχαν καν. Οι μεγάλες επιχειρήσεις αποφεύγουν την ανάληψη κινδύνου και για το λόγο αυτό δεν καινοτομούν, ενώ ταυτόχρονα εξαρτώνται από τα διεθνή χρηματιστήρια, από τα οποία οι χρηματοδότες επενδυτές αναμένουν αύξηση των τιμών των μετοχών τους, πράγμα που συμβαίνει όταν δείχνουν ελαχιστοποίηση του κινδύνου. Πέρα από τα παραπάνω, η τηλεδιάσκεψη και η τηλε-εργασία, δίνουν τη δυνατότητα συνεργασίας στις αγορές και την υλοποίηση επιχειρηματικών ιδεών σε διεθνή κλίμακα, που μέχρι και τη δεκαετία του 1980, ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων πολυεθνικών. Είναι, κατά συνέπεια, ανάγκη η εξωστρέφεια, αλλά και κύρια πηγή ευκαιριών. 1.9 Συμμετοχική δράση Η εποχή της ατομικής άσκησης επαγγέλματος έχει παρέλθει οριστικά. Όπως παλαιότερα τη θέση του ιατρείου πήρε η κλινική, έτσι και τώρα τη θέση του γραφείου κάποιου αυτοαπασχολούμενου, καταλαμβάνουν τα μελετητικά Γραφεία, είτε αυτά αφορούν έργα Μηχανικών, είτε Οικονομολόγων, είτε πράγμα περισσότερο συνηθισμένο, όλων των απαραίτητων ειδικοτήτων, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα πολύπλοκα και μεγάλα έργα. Ακόμη και σε περιπτώσεις αυτοαπασχόλησης, το έργο που πρόκειται να παραδοθεί, είτε είναι μελέτη, είτε είναι κατασκευή, είναι έργο συλλογικό. 41

44 Όλοι οι συγγραφείς συμφωνούν ότι ένα από τα κύρια ειδικά χαρακτηριστικά του επιχειρηματία, αλλά και των στελεχών των επιχειρήσεων, είναι η ικανότητα εργασίας σε ομάδες και για το λόγο αυτό συνιστούν σε όλους τους εμπλεκόμενους, την προετοιμασία των υποψηφίων επιχειρηματιών. Η εκπαίδευση στη χώρα μας, από την προσχολική και μέχρι την Ανώτατη, χαρακτηρίζεται, αφενός από την ατομική προσπάθεια και τον ανταγωνισμό σε ατομικό επίπεδο, αφετέρου την άσκηση στη δημοκρατική διαχείριση των κοινών. Η συλλογική άμιλλα, εξαιτίας της έντασης του ατομικού ανταγωνισμού, έχει σχεδόν εξαφανιστεί, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει, παρά ελάχιστη προετοιμασία, η οποία περιορίζεται στο εξωτερικό περιβάλλον της εκπαίδευσης, όπου κυριαρχούν οι αθλητικοί σύλλογοι. Η ικανότητα των ανθρώπων να εργάζονται σε ομάδες είναι μέρος της προσωπικότητας τους και ως τέτοιο, αφενός τους χαρακτηρίζει γενικά, αφετέρου αποτελεί επίκτητη ικανότητα. Πέρα απ αυτό, μέσα από την ανταγωνιστική συλλογικότητα, ξεχωρίζουν οι «ατομιστές» και είτε αποβάλλονται από τις «ομάδες», είτε αποχωρούν, αφού δε βρίσκουν ικανοποίηση από τη συλλογική επιτυχία χωρίς να ικανοποιείται η δική τους η ατομική. Υπάρχουν άτομα που από μικρά παιδιά προτιμούν να χάσει η ομάδα τους αρκεί αυτοί να βάλουν «γκολ». Πριν από τη συμμετοχή σε μια επιχειρηματική ομάδα, είναι σκόπιμο να δοκιμάσουν οι δυνητικοί επιχειρηματίες, τη στάση τους απέναντι στη συλλογική δράση και να ασκηθούν στη συλλογικότητα, προκειμένου να μάθουν τον τρόπο της από κοινού ανάληψης ευθυνών και την προσωπική τους ωφέλεια από την κατάκτηση συλλογικών στόχων. Τρόποι υπάρχουν πολλοί. Από τη συμμετοχή σε ομάδες που εκπονούν από κοινού εργασίες στα μαθήματα, αθλητικές ομάδες, χορωδίες, θεατρικές ομάδες κ.α. Ακόμη περισσότερο, η συμμετοχή σε εικονικές επιχειρήσεις ή και πειραματικές επιχειρήσεις, θεωρείται ότι βοηθούν στην αυταξιολόγηση, δηλαδή ο καθένας διαπιστώνει, μέσα από τη συμμετοχή, αν η συλλογική επιχειρηματική δράση είναι κάτι που θα επέλεγε για πάντα ή δεν τον ικανοποιεί, αλλά και ασκείται στη συνεργατική ευθύνη και στο μοίρασμα των οφειλών. 42

45 1.10 Προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία Από τη γενικότερη Ευρωπαϊκή νοοτροπία της εστίασης των προσόντων των εργαζομένων στην προηγούμενη επαγγελματική τους εμπειρία, δεν θα; Μπορούσαν να λείπουν και οι συνθέσεις των επιχειρηματικών ομάδων, όπως και η συμπεριφορά των φορέων χρηματοδότησης, όπως είναι οι Τράπεζες, το Χρηματιστήριο και οι εταιρείες διάθεσης κεφαλαίων κινδύνου (venture Capital). Πράγματι, η προηγούμενη εμπειρία στη συμμετοχή σε επιχειρηματικές ομάδες που είχαν επιτυχία, ή και η κατοχή διευθυντικής θέσης σε επιτυχημένη επιχείρηση, θεωρείται στην Ευρώπη ένα σημαντικό κριτήριο, από το οποίο προκύπτει η ασφάλεια της συνεισφοράς των μελών της επιχειρηματικής ομάδας, καθώς και η επιστροφή αυτών που δανείζουν οι Τράπεζες ή διαθέτουν, ως συμμετοχή, οι εταιρείες επιχειρηματικών συμμετοχών, αρχικού κεφαλαίου ή και κεφαλαίου κινδύνου. Στον Ευρωπαϊκό χώρο, θεωρείται ότι ένα επιτυχημένο παρελθόν έχει σημαντικές πιθανότητες να συνεχιστεί, ενώ η έλλειψη προηγούμενης εμπειρίας ή ακόμη χειρότερα, η συμμετοχή σε αποτυχημένες επιχειρήσεις, θεωρείται ότι αυξάνει τις πιθανότητες νέας αποτυχίας και αποτελεί «στίγμα». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει κατανοήσει το αδιέξοδο στο οποίο οδηγεί ο φαύλος κύκλος και προετοιμάζει πολιτικές για την ανατροπή του. Είναι, πράγματι φαύλος κύκλος η προώθηση των ήδη αποδεδειγμένα επιτυχημένων, όταν δεν δίνεται σε νέους να δοκιμάσουν, ώστε να υπάρξουν και νέοι επιτυχημένοι. Στον αντίποδα βρίσκεται η Αμερικανική νοοτροπία, η οποία διατρέχει ολόκληρη την οικονομία, από την εξαρτημένη εργασία, μέχρι τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων από νέους ανθρώπους και πολύ περισσότερο, αυτούς που έχουν δοκιμάσει και έχουν αποτύχει. Οι επιχειρήσεις της Αμερικάνικής Ηπείρου, όπου ξεχωρίζουν οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, το Μεξικό και η Βραζιλία, στρατολογούν τα μελλοντικά τους στελέχη από τους φοιτητές της Ανώτατης Εκπαίδευσης, στους οποίους συχνά χορηγούν υποτροφίες ώστε να αντιμετωπίσουν την καταβολή των αβάσταχτα υψηλών διδάκτρων. 43

46 Οι Τράπεζες βασίζονται περισσότερο στο Επιχειρηματικό Σχέδιο και την προσωπικότητα, καθώς και τις δεξιότητες των μελών της επιχειρηματικής ομάδας και πολύ λιγότερο στις εμπράγματες εξασφαλίσεις (Υποθήκες, Εγγυητές και Ενέχυρα). Οι εταιρείες επιχειρηματικών συμμετοχών (equity capital) και οι εταιρίες διάθεσης κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου (venture capital), γίνονται συνέταιροι σε επιχειρήσεις που δημιουργούνται ή μόλις έχουν ξεκινήσει και δείχνουν ένα πειστικό επιχειρηματικό σχέδιο για την ανάπτυξη τους, στην προσωπικότητα των μελών της επιχειρηματικής ομάδας και τη συνοχή της. Πιστεύοντας στη βασιμότητα της υπόθεσης ότι όλοι οι άνθρωποι μαθαίνουν από τα λάθη τους και ότι κανείς δεν θα δοκίμαζε μια δεύτερη φορά, αν προηγουμένως δεν έχει εντοπίσει τις αιτίες της αποτυχίας και δεν τις έχει διορθώσει, οι κάθε μορφής συνεργάτες, επιλέγονται με μεγαλύτερη ευκολία όταν έχουν ιστορικό αποτυχημένων προσπαθειών, παρά όταν το ιστορικό τους έχει επιτυχίες. Στην περιορισμένη οικονομία της χώρας μας, που χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά αυστηρό και ασφυκτικά λεπτομερειακό κανονιστικό πλαίσιο του χρηματοοικονομικού φορέα (η περιγραφή αυτή δεν αποτελεί κριτική, αφού αυτό είναι αποτέλεσμα της εγγύησης των καταθέσεων από το Κράτος, καθώς και του Κρατικού Παρεμβατισμού, για την εγγύηση των Συντάξεων, σε ότι αφορά τη διαχείριση των αποθεματικών των ταμείων η προηγούμενη εμπειρία θεωρείται σημαντικό προσόν των υποψήφιων μελών των επιχειρηματικών ομάδων, παράλληλα με την κατοχή πτυχίου Ανώτατης Εκπαίδευσης. Η πρακτική άσκηση δεν επαρκεί για να αποδείξει την ύπαρξη εμπειρίας, γίνεται όμως αρνητικό χαρακτηριστικό, όταν έχει πραγματοποιηθεί στον ευρύτερο Δημόσιο Τομέα. Αντίθετα με τη διαδικασία επιλογής προσωπικού από τον ευρύτερο Δημόσιο Τομέα, όπου η απόδειξη της επαγγελματικής είναι δυνατή μόνο με Δημόσια Έγγραφα (ΙΚΑ, ΤΕΒΕ, Εφορία, Βεβαιώσεις του Δημοσίου), οι κάθε μορφής συνεργάτες (μεταξύ αυτών και οι Τράπεζες) αρκούνται σε βεβαιώσεις των εργοδοτών, ακόμη και συστατικές επιστολές στις οποίες είναι δυνατό να αναφέρεται και η εθελοντική (ανεπίσημη) εργασία που έχει παρασχεθεί στα πλαίσια της προσπάθειας για την απόκτηση εμπειρίας «στην εφαρμογή Επιστημονικών γνώσεων και μεθόδων», 44

47 επειδή διασταυρώνονται με τους επιχειρηματίες και η διακρίβωση της ακρίβειας τους είναι εύκολη. Άλλωστε, οι επιχειρηματίες δεν εκδίδουν τέτοιου είδους βεβαιώσεις ή συστατικές επιστολές, εφόσον το περιεχόμενο τους θα τους εκθέσει απέναντι στις Τράπεζες, με τις οποίες έχουν άμεση ανάγκη να τηρούν άριστες σχέσεις, αλλά και άλλους συνεργάτες, τηρώντας τις πόρτες τους ανοιχτές. Η εκτενής αναφορά στην Αμερικανική νοοτροπία, έγινε εξαιτίας της δυνατότητας μιας νέας επιχείρησης να απευθυνθεί σε εταιρίες χρηματοδότησης αυτών των χωρών Προηγούμενη Διοικητική Εμπειρία - Ηγεσία Κάθε επιχειρηματική ομάδα επιλέγει τον εκπρόσωπο τη, έτσι ώστε κάθε εξωτερικό συνεργάτης να έχει ένα και μόνο σημείο αναφοράς. Από αυτή την άποψη, ο κάθε δυνητικός συνεργάτης προσπαθεί να διαμορφώσει εκτίμηση της δυνατότητας του εκπροσώπου να διοικήσει, τόσο την επιχειρηματική ομάδα, όσο και να συνεχίσει να αποτελεί τον αδιαφιλονίκητο ηγέτη της ομάδας, ώστε να διασφαλίζεται η συνέχεια της επιχειρηματικής δράσης. Ενώ η ηγεσία, αποτελεί περισσότερο ζήτημα προσωπικών χαρακτηριστικών, η διοίκηση είναι αποτέλεσμα συσσώρευσης γνώσεων και εμπειριών. Η διοίκηση πρέπει να διακρίνεται μεταξύ αυτής που αφορά την επιχειρηματική ομάδα, στην οποία, εκτός από τους «συνεταίρους» μπορεί να περιλαμβάνει και σημαντικά στελέχη (ανθρώπους κλειδιά), αλλά και συστηματικούς εξωτερικούς συνεργάτες (από μελετητές μέχρι εμπορικούς αντιπροσώπους) και αυτής που αφορά τη λειτουργία της επιχείρησης. Η διάκριση αυτή, στους αγγλοσάξονες συγγραφείς, παρά τη σχετική σύγχυση από αυτούς, γίνεται με τη χρήση της λέξης management = διοίκηση και της λέξης administration = διαχείριση. Η απόκτηση διοικητικής εμπειρίας από νέους που προετοιμάζονται για επιχειρηματική δράση θα ήταν αδύνατη αν δεν υπήρχε η δυνατότητα συμμετοχής σ6η διοίκηση εικονικών ή, ακόμη καλύτερα, πειραματικών, επιχειρήσεων, κατά τη διάρκεια των σπουδών. 45

48 Η απόκτηση αυτών των διοικητικών γνώσεων είναι και αυτή εξαιρετικά δυσχερή, εξαιτίας της επιστημολογικής διάκρισης των ειδικοτήτων. Ενώ υπάρχουν τμήματα της Ανώτατης Εκπαίδευσης με τίτλο «Διοίκηση Επιχειρήσεων» δεν καλύπτουν το αντικείμενο της διοίκησης της επιχειρηματικής ομάδας (η οποία αποτελεί το «νομικό πρόσωπο»,θεωρώντας ότι αυτό αποτελεί αντικείμενο της Νομικής Επιστήμης. Άλλωστε και η μετάφραση στην αγγλική γλώσσα του τίτλου των τμημάτων, δεν είναι Management,αλλά Business Administration. Αυτά έχουν οδηγήσει στη θεώρηση της διοίκησης του Νομικού Προσώπου ( δηλαδή της επιχειρηματικής ομάδας) ως τυποποιημένη νομοτεχνική διαδικασία, τελικώς δε, μια άσκοπη και κοστίζουσα γραφειοκρατική διαδικασία. Από αυτή τη γενικευμένη άποψη, προκύπτει και η επιδίωξη της κατάκτησης του αποφασιστικού ποσοστού συμμετοχής του 51%. Η κατοχή του ποσοστού αυτού ανατρέπει τη συλλογικότητα της δράσης και τη μεταβάλλει σε ατομικότητα, ενώ συγχέεται με την ηγεσία. Η ηγεσία δεν είναι αποτέλεσμα υποχρέωσης, αλλά εθελοντικής αποδοχής της υπεροχής κάποιου άλλου, οι προτάσεις του οποίου πείθουν ότι εξυπηρετούν τα συμφέροντα, αν όχι όλων, τουλάχιστον μιας σημαντικής πλειοψηφίας. Ενώ η διοίκηση είναι αποτέλεσμα απόκτησης γνώσεων (όχι μόνο νομικών) και δεξιοτήτων η ηγεσία είναι αποτέλεσμα της φυσικής γοητείας που ασκεί ένα πρόσωπο και της έμφυτης ικανότητας του να προκαλεί ενθουσιώδη αποδοχή των προτάσεων του. Η διάθεση του έμφυτου χαρακτηριστικού της ηγεσίας δεν αποτελεί πλεονέκτημα, εκτός και αν αυτός που το διαθέτει έχει εκπαιδευτεί να το περιορίζει, διότι έτσι: Αμβλύνει τις συγκρούσεις με την αναπόφευκτη αντίδραση μιας μερίδας. Προωθεί την επιτυχία της ομάδας, αντί της ικανοποίησης από την προσωπική του καταξίωση μέσα στην ομάδα. Διασφαλίζει την ομάδα και τον εαυτό του, από την αναπόφευκτη πιθανότητα λανθασμένων εκτιμήσεων, όπως αποδεικνύεται από τις ρευστές και ανεξέλεγκτες εξελίξεις. 46

49 Αποτελεί, όμως πλεονέκτημα της ομάδας που έχει αποκτήσει δημοσιότητα εξαιτίας, είτε προσωπικών επιτευγμάτων, είτε εξαιτίας της προηγούμενης τοποθέτησης του σε «αρχηγική» θέση μιας ομάδας, είτε ακόμη της δημόσιας εικόνας του. Η ηγεσία είναι στενά συνδεδεμένη και με την ανάληψη πρωτοβουλίας. Συνεχή είναι η σύγχυση ανάμεσα στην ανάληψη πρωτοβουλίας που προέρχεται από μια ομάδα και της πρωτοβουλίας που είναι αποτέλεσμα μιας ατομικής σκέψης. Η διάκριση αυτή γίνεται ορατή στο «χαρισματικός» ηγέτης μέσα από τη σταδιακή του πορεία από την οποία ο ίδιος διαπίστωσε ότι διαθέτει τα ηγετικά χαρακτηριστικά και κυρίως δεν εκβιάζει τη λήψη συλλογικών αποφάσεων, αλλά και ούτε μεταθέτει ευθύνες για την ενδεχόμενη λανθασμένη εκτίμηση. Επειδή η ηγετική θέση δεν καταλαμβάνεται, αλλά κατακτάται, είναι φυσικό να εξετάζεται, από τον κάθε μορφής συνεργάτη, αφενός η διαδικασία από την οποία προέκυψε, αφετέρου ο τρόπος αξιοποίησης της, μέσα από προηγούμενες δραστηριότητες του. Σπουδαστές και νέοι πτυχιούχοι, μπορούν να δοκιμάζουν τις ηγετικές τους δυνατότητες μέσα από την έκφραση πρωτοβουλιών για συλλογική δράση για οποιαδήποτε αυτόνομη συλλογική δραστηριότητα, εκτός από αυτές που αποτελούν υλοποίηση των σκοπών τρίτων, όταν αυτοί αποτελούν ευρύτερους σχηματισμούς και οι πρωτοβουλίες αποτελούν απόφαση υποταγής και όχι προώθησης των εφικτών επιτυχιών της «βάσης». Με τρεις λέξεις, ο ηγέτης «πρέπει να ξέρει να χάνει» και πότε να εγκαταλείπει Κοινωνικές επαφές - γνωριμίες Η σημασία που αποδίδεται στη συμμετοχή στην κοινωνική δράση, ίσως να είναι υπερβολική και μάλλον είναι επηρεασμένη από τους Αμερικανούς συγγραφείς, οι οποίοι περιγράφουν μια διαφορετική, από την Ευρωπαϊκή, πολύ περισσότερο την Ελληνική κοινωνία, που χαρακτηρίζεται από έντονη κινητικότητα και πολυεθνικότητα. Προσαρμόζοντας την παρατήρηση προτροπή, στα Μεσογειακά δεδομένα, που έχουν ομοιογενείς κοινωνίες, μικρή κινητικότητα προς αυτές και έντονη οικογενειακή εξάρτηση, οι επαφές και οι γνωριμίες, που είναι αναγκαίες για τη συγκέντρωση μελών 47

50 επιχειρηματικής ομάδας, στρατολόγηση στελεχών, ακόμη και εξασφάλιση κεφαλαίου, μετατίθενται στα θεματικά ανθρώπινα δίκτυα Κινητικότητα Η κάθε μορφής προσωπική εξέλιξη, που διαφορετικά αποκαλούμε καριέρα, είναι στενά δεμένη με την κινητικότητα. Πράγματι, ένας επιστήμονας ο οποίος δεν παραβρίσκεται στα Διεθνή Συνέδρια, ένας επιχειρηματίας που δεν επισκέπτεται τις διεθνείς εκθέσεις ή ένα στέλεχος επιχείρησης που διστάζει να ταξιδέψει, σύντομα βρίσκονται στο περιθώριο. Η μετακίνηση έχει δύο στόχους: - Να αντλούνται πληροφορίες που είναι έγκυρες. - Να αναπτύσσονται και να συντηρούνται τα ανθρώπινα δίκτυα. Η κινητικότητα ήταν πάντοτε συνδεδεμένη με την επιχειρηματική ανάπτυξη, αφού διευρύνει τους ορίζοντες σκέψης και δράσης του επιχειρηματία, δίνει τη δυνατότητα μεταφοράς στον τόπο του των επιτυχημένων πρακτικών που παρατηρεί σε άλλους τόπους και τον εκπαιδεύει στη συμμετοχή σε ανθρώπινα δίκτυα που ξεπερνούν τους τοπικούς του περιορισμούς. Οι νέοι, στα πλαίσια της προετοιμασίας τους για μια προσωπική καριέρα, έχουν σήμερα τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τις Ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και να διανύσουν ένα ή και δύο εξάμηνα σπουδών σε άλλη χώρα, ή και να πραγματοποιήσουν την πρακτική τους άσκηση στην αλλοδαπή, καθώς και να συμμετάσχουν στα προγράμματα παροχής εθελοντικής εργασίας στην αλλοδαπή Ερασιτεχνικές ασχολίες Η ερασιτεχνική ασχολία με ένα αντικείμενο οποιοδήποτε και αν είναι αυτό, θεωρείται ότι χαρακτηρίζει πρόσωπα που επιλέγουν ένα τομέα ασχολίας, με τρόπο τέτοιο που να χαίρονται γι αυτό, οπότε με όμοιο τρόπο θα ασκήσει το επάγγελμα του. Παράλληλα, θεωρείται ότι τα πρόσωπα που έχουν ερασιτεχνικές ασχολίες, ακόμη και όταν δεν τους αρέσει η άσκηση ενός επαγγέλματος, στη συνέχεια θα το αγαπήσουν και θα το ασκήσουν μα το πάθος του ερασιτέχνη. 48

51 Οι διαχειριστές κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών και υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου δίνουν ιδιαίτερη σημασία στις ερασιτεχνικές ασχολίες, πράγμα που υποστηρίζουν και οι περισσότεροι Αμερικανοί συγγραφείς. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι συγγραφείς, αντίθετα, θεωρούν ότι η ύπαρξη ερασιτεχνικών ασχολιών εμποδίζει την επιτυχία στην επιχειρηματική δράση επειδή, τα πρόσωπα έχουν προσανατολισμό τη φυσική και όχι την οικονομική επιτυχία, όπως έχουν συνηθίσει ασχολούμενοι ερασιτεχνικά, ενώ παράλληλα, η ερασιτεχνική απασχόληση τους στερεί την επικέντρωση στην επιτυχία της επιχείρησης, όπου η ερασιτεχνική ασχολία παίρνει την προτεραιότητα. Η θεώρηση αυτή είναι πολύ λιγότερο διαδεδομένη στον Τραπεζικό χώρο της Ευρώπης από την Αμερικανική, ιδίως επειδή η βιβλιογραφία αυτή είναι περισσότερο διαδεδομένη μεταξύ των φορέων κατάρτισης και υλοποίησης Ευρωπαϊκών Πολιτικών. Οι ερασιτεχνικές ασχολίες φαίνεται να απασχολούν σοβαρά τους επιστήμονες που ασχολούνται με την έρευνα για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στη φάση της επιτυχίας των νέων επιχειρήσεων. Συστηματική είναι η αναφορά σε παραδείγματα, όπου μια ερασιτεχνική απασχόληση εξελίχθηκε σε επιχειρηματική δραστηριότητα με πολύ μεγάλη, τελική επιτυχία. Δυστυχώς δεν υπάρχουν στοιχεία από τα οποία να υπάρχει σύνδεση της ερασιτεχνικής απασχόλησης και του βαθμού εξέλιξης της σε επιτυχημένη Επιχειρηματική πρακτική, παρά μόνο η περιπτωσιολογική εξέταση επιτυχημένων επιχειρήσεων, που ξεκίνησαν ως ερασιτεχνική απασχόληση. Μια από τις εξηγήσεις που δίνονται είναι ότι οι ερασιτεχνικές ασχολίες που εξελίσσονται σε επιχειρήσεις δεν αποτελούν στην πραγματικότητα καθαρό ερασιτεχνισμό, αλλά μια εξαρχής πρόθεση επιχειρηματικής εξέλιξης, όπου η ερασιτεχνική ασχολία αποτελεί δοκιμαστικό στάδιο και τρόπο απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων. Οι σπουδαστές, αλλά και οι νέοι πτυχιούχοι, έχουν και το χρόνο και τη δυνατότητα να δοκιμάσουν τη δυνατότητα υλοποίησης των ιδεών τους με ερασιτεχνικό τρόπο, πριν αρχίσουν να επενδύουν χρήματα και προσπάθεια, όπου το βασικό χαρακτηριστικό του ερασιτεχνισμού, που είναι η κοινωνία, με την έννοια της διάδοσης, της πληροφορίας, αντικαθίστανται με την αμειβόμενη παροχή υπηρεσιών συμβούλου. 49

52 50

53 2 Ο ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Από το περιεχόμενο σπουδών του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, προκύπτει ότι οι πτυχιούχοι έχουν αποκτήσει τις απαραίτητες δεξιότητες για να καταλάβουν οποιαδήποτε θέση στην ιεραρχία των ιδιωτικών και Δημόσιων επιχειρήσεων και μάλιστα σε οποιονδήποτε τομέα δραστηριοτήτων της. Τα επαγγελματικά δικαιώματα των πτυχιούχων έχουν ρυθμιστεί (ΠΔ ΦΕΚ 218/ ) και είναι: Οι πτυχιούχοι του τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, της σχολής Διοίκησης και Οικονομίας των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων έχουν δικαίωμα απασχόλησης είτε ως στελέχη μονάδων είτε ως απασχολούμενοι σε όλο το φάσμα της διαχείρισης και διοίκησης των επιχειρήσεων. Ειδικότερα μπορούν να ασχοληθούν: Σαν διευθυντικά στελέχη σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σαν στελέχη σε μεγάλου μεγέθους επιχειρήσεις του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Σαν στελέχη στις επιχειρήσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης. Απασχολούνται ακόμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Επίσης μπορούν να απασχοληθούν ως μέλη ερευνητικών ομάδων σε θέματα της ειδικότητάς τους. Συγκεκριμένα το άρθρο 1 του Π.Δ. 514/89 αναφέρει ότι: 1. Οι πτυχιούχοι του τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, της σχολής Διοίκησης και Οικονομίας των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων με βάση τις εξειδικευμένες επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις τους μπορούν ασχολούνται είτε σε συνεργασία με άλλους επιστήμονες είτε αυτοδύναμα ως στελέχη επιχειρήσεων διαφόρων δραστηριοτήτων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα. 2. Οι παραπάνω πτυχιούχοι έχουν τις εξής αρμοδιότητες: Καθορισμός του επιχειρησιακού χώρου Προγραμματισμός, οργάνωση, καθοδήγηση και έλεγχος των διοικητικών δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων. 51

54 2.3 - Ανάλυση προβλημάτων ανθρώπινης συμπεριφοράς στον επιχειρησιακό χώρο Πρόταση συστημάτων αμοιβής εργασίας και συμμετοχής εργαζομένων στη λειτουργία και το οικονομικό αποτέλεσμα της επιχείρησης σε συνδυασμό με προβλήματα παραγωγικότητας Πρόταση διαδικασιών στελέχωσης της επιχείρησης σε συνδυασμό με προβλήματα παραγωγικότητας Ανάλυση παραγωγικών συστημάτων και διαδικασιών και γενικών θεμάτων διοίκησης παραγωγής Ανάλυση προβλημάτων χρηματοδοτικής διοίκησης της επιχείρησης. 3. Οι πτυχιούχοι του τμήματος, εξελίσσονται σε όλο το φάσμα της διοικητικής ιεραρχίας της σχετικής με τους τομείς της ειδικότητάς τους. 4. Οι πτυχιούχοι του τμήματος, απασχολούνται σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Επίσης μπορούν να απασχοληθούν ως μέλη ερευνητικών μονάδων σε θέματα ειδικότητάς τους. 5. Οι πτυχιούχοι του τμήματος με την απόκτηση του πτυχίου τους ασκούν το επάγγελμα, στο πλαίσιο των παραπάνω επαγγελματικών δικαιωμάτων. Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι οι πτυχιούχοι του Τμήματος έχουν τη δυνατότητα να αποτελούν μέλη επιχειρηματικών ομάδων που παράγουν και διαθέτουν προϊόντα ή υπηρεσίες οποιουδήποτε τομέα της οικονομίας. Έχουν, επίσης, τη δυνατότητα να προβαίνουν στην ίδρυση και λειτουργία ατομικών επιχειρήσεων και πάλι σε οποιονδήποτε τομέα δεν απαιτείται ειδικότερη άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, όπως για παράδειγμα Πολιτικού Μηχανικού, Γιατρού, Φαρμακοποιού και παρόμοια, μολονότι υπάρχουν δυνατότητες να δημιουργηθούν σχετικές επιχειρήσεις, εκεί που δεν απαγορεύεται από τους Νόμους, όπως είναι ο εφοδιασμός των Φαρμακείων, η κατασκευή και το εμπόριο ιατρικού εξοπλισμού, η διαχείριση κοινοπραξιών μηχανικών κλπ. 52

55 2.1 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ Η επιχειρηματική ιδέα των πτυχιούχων του Τμήματος περιορίζεται μόνο από τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους, ακριβώς επειδή έχουν τη δυνατότητα να επιχειρούν σε οποιονδήποτε τομέα επιτρέπει η Νομοθεσία. Πολύ συχνά οι πτυχιούχοι παρασύρονται από το περιεχόμενο των σπουδών τους και προσανατολίζουν την επιχειρηματικότητά τους στον τομέα της παροχής υπηρεσιών Συμβούλου Επιχειρήσεων ή τις λεγόμενες εύκολες λύσεις, όπως είναι ο τομέας της εστίασης και της διασκέδασης. Είναι φυσικό να αποτελούν και οι επιχειρήσεις υπηρεσιών Συμβούλου ένα από τα ενδεχόμενα έκφρασης της επιχειρηματικότητας, αυτό όμως απαιτεί εκτεταμένη γνώση από διοικητικές θέσεις σε διάφορες επιχειρήσεις και σε διάφορους τομείς της οικονομίας, ή τη μακροχρόνια εμπειρία από τη θέση στελέχους σε επιτυχημένη εταιρία Συμβούλων και έτσι να τους καθιστά ικανούς να προσφέρουν πράγματι τις υπηρεσίες που ζητά η αγορά. Κρατώντας υπόψη όσα σχετίζονται με την επιχειρηματική ομάδα (όπως αναφέρεται στα επόμενα), είναι πολύ συχνό το φαινόμενο να υπάρχει η ομάδα και να λειτουργεί αποτελεσματικά, αλλά να της λείπει η επιχειρηματική ιδέα. Είναι προφανές ότι ο πτυχιούχος του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων δεν είναι ο κεντρικός και μοναδικός φορέας σύλληψης και διατύπωσης επιχειρηματικών ιδεών. Εφαρμόζοντας τεχνικές που έχουν αποτελέσει αντικείμενο των σπουδών του, μπορεί να προκαλέσει τα μέλη της επιχειρηματικής ομάδας να διατυπώσουν ιδέες σχετικά με αυτά που επιθυμούν οι καταναλωτές και που η ομάδα είναι σε θέση να τα προσφέρει, έτσι ώστε να αποτελέσουν τη βάση για την από κοινού επιδίωξη ενός συγκεκριμένου σκοπού. 2.2 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Στους νέους πτυχιούχους του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων επικρατεί έντονα η τάση για τη σύμπηξη επιχειρηματικών ομάδων που αποτελούνται από συναδέλφους σπουδαστές ή πτυχιούχους του ίδιου Τμήματος, ή και τη διατύπωση 53

56 επιχειρηματικών ιδεών οι οποίες να απαιτούν τεχνικές εφαρμογές οι οποίες να απαιτούν αντικείμενα σπουδών της Σχολής Τεχνολογικών Εφαρμογών. Επειδή και στη ΣΤΕΦ διδάσκονται μερικά μαθήματα οικονομίας και διοίκησης ή μερικοί έχουν συμμετάσχει σε μαθήματα επιχειρηματικότητας, πολλοί αισθάνονται επάρκεια στις διοικητικές εφαρμογές και προσπαθούν να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν δραστηριότητες, περιορισμένοι στους δικούς τους συναδέλφους. Η εποχή μας, του παγκοσμιοποιημένου και διαρκώς οξύτερου ανταγωνισμού, απαιτεί διεπιστημονικές επιχειρηματικές ομάδες. Η εποχή του επιχειρηματία που ήταν σε θέση να διαχειριστεί όλα τα επιχειρηματικά θέματα μόνος του, έστω και με ένα Λογιστή, έχει παρέλθει εδώ και πολλά χρόνια. Η επέκταση των κανονισμών λειτουργίας των επιχειρήσεων, πράγμα που οφείλεται στην ανάγκη προστασίας των καταναλωτών, του περιβάλλοντος, των εργαζομένων, των υπολοίπων επιχειρήσεων και φυσικά του Κράτους, απαιτεί συλλογική διοίκηση των επιχειρήσεων, προκειμένου να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της γραφειοκρατίας που προκύπτει από την πολυπλοκότητα των κανονισμών και των ελεγκτικών φορέων. Η συμμετοχή των πτυχιούχων του Τμήματος Διοίκησης μπορεί να επικεντρωθεί στο συντονισμό των γραφειοκρατικών δραστηριοτήτων, προκειμένου η επιχειρηματική δράση να είναι σύμφωνη με όλους αυτούς τους κανονισμούς, που ρυθμίζουν τα ίδια θέματα από διαφορετικές πλευρές και που μερικές φορές βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Παγίδες συμμετοχής σε επιχειρηματικές ομάδες: Οι σπουδές στο Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων δε σημαίνει και την ανάληψη ηγετικής θέσης στην επιχειρηματική ομάδα. Ακόμη και όταν ακολουθείται από μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές, η ηγετική θέση καταλαμβάνεται από όποιον έχει το χάρισμα να πείθει με τα οράματά του και τη στάση του, πράγμα που είναι έμφυτο και δε διδάσκεται, μολονότι μπορεί να βελτιώνεται από τις σπουδές, εφόσον όμως υπάρχει ήδη. Η απόκτηση τεχνικών δεξιοτήτων που ανήκουν στη σφαίρα των μηχανικών, δεν είναι δυνατό να καταστήσει τους οικονομολόγους ικανούς να αναλαμβάνουν την ευθύνη για το σχεδιασμό, την παραγωγή και τον τεχνικό 54

57 ποιοτικό έλεγχο, όταν στην ομάδα συμμετέχουν πρόσωπα με σπουδές τεχνολογικών εφαρμογών. Συχνά συμβαίνει και το αντίστροφο, δηλαδή μέλη της επιχειρηματικής ομάδας με σπουδές στον τομέα των τεχνολογικών εφαρμογών, ύστερα από ένα σεμινάριο σε θέματα διοίκησης, να αποκτούν την αίσθηση ότι γνωρίζουν το σύνολο των διοικητικών θεμάτων, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται συγκρούσεις, σε σημείο επικίνδυνο για τη συνοχή της ομάδας. Οι σπουδές στη διοίκηση επιχειρήσεων δε σημαίνουν και την κατοχή όλων των δεξιοτήτων που απαιτεί το σύνολο των τομέων της διοίκησης. Η προαγωγή, για παράδειγμα, στο μάθημα διοίκηση πωλήσεων δε σημαίνει την απόκτηση της ικανότητας του πωλητή, όπως και η παρακολούθηση Νομικών μαθημάτων δεν καθιστά κάποιον Δικηγόρο. Η επιχειρηματική δράση αποτελείται από ένα σύνολο συντονισμένων δραστηριοτήτων και από το σύνολο εξαρτάται και η συνολική απόδοση της επιχείρησης. Η ενδεχόμενη επιτυχής αντιμετώπιση μερικών θεμάτων που απαιτούν διοικητικές γνώσεις και δεξιότητες, δε σημαίνει ολική και διαχρονική ικανότητα. Η παγίδα βρίσκεται στην αίσθηση παντογνωσίας, που συνακόλουθό της είναι η αυτόματη αντιμετώπιση των διοικητικών θεμάτων, δηλαδή χωρίς να προηγηθεί μελέτη. Στις περιπτώσεις που ο πτυχιούχος του Τμήματος Διοίκησης έχει το χάρισμα του ηγέτη και κατέχει την ηγετική θέση, η τάση της παντογνωσίας ενισχύεται. Από αυτή την παντογνωσία προκύπτει η προχειρότητα και η λήψη λανθασμένων αποφάσεων, με κυρίαρχα αυτά που αφορούν τα φοροτεχνικά, το Marketing και τα Νομικά ζητήματα. Η προσπάθεια υιοθέτησης μεθόδων της βιβλιογραφίας στην επιχειρηματική δράση, ιδίως όταν αντιγράφονται καλές πρακτικές ή μελέτες χαρακτηριστικών περιπτώσεων. Τα αναφερόμενα στη βιβλιογραφία αφορούν μεγάλες επιχειρήσεις, κυρίως την ΗΠΑ, με διαφορετική κοινωνική νοοτροπία και διαφορετικό Νομικό περιβάλλον, αλλά και διαφορετικό επιχειρηματικό αντικείμενο. Επιπρόσθετα, τα αναφερόμενα στη βιβλιογραφία είναι ήδη παρωχημένα, αλλά και σπάνια είναι πλήρη, αφού αυτό δεν θα το επέτρεπαν 55

58 οι ίδιες οι επιχειρήσεις. Η επιχειρηματική δράση δεν είναι άσκηση στο μάθημα. 2.3 ΝΟΜΙΚΗ ΜΟΡΦΗ Η επιλογή της Νομικής μορφής αποτελεί αντικείμενο της επιχειρηματικής ομάδας, στην οποία η συμμετοχή ενός πτυχιούχου με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, μπορεί να επεκτείνει τους ορίζοντες των επιλογών και να συνεισφέρει στην ορθολογική επιλογή. Πολύ συχνά θεωρείται ότι η επιλογή της Νομικής μορφής αποτελεί έργο Δικηγόρων ή και Συμβολαιογράφων και ότι περιορίζεται στις εταιρίες προσώπων (Ο.Ε. και Ε.Ε.) ή στις εταιρίες κεφαλαίων (Α.Ε. και Ε.Π.Ε.). Ακόμη και οι Λογιστές συνεισφέρουν στην επιλογή της Νομικής μορφής, δεν την επηρεάζουν, όμως, στο βαθμό που έχει τη δυνατότητα να το πράξει ένα πρόσωπο με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Ειδικότερα, η επιλογή της Νομικής μορφής είναι ταυτόχρονα στρατηγική και τακτική απόφαση. Απαιτεί ειδική μελέτη και ταυτόχρονα συνολική συναίνεση όλων των μελών της επιχειρηματικής ομάδας. Για να συμβεί αυτό, όλα τα μέλη πρέπει να είναι ενημερωμένα σχετικά με τα χαρακτηριστικά της κάθε Νομικής μορφής, ιδιαίτερα σε ότι αφορά την οικονομική (ενδεχομένως και την ποινική) ευθύνη, την κατανομή της εξουσίας στη λήψη των αποφάσεων, τα δικαιώματα στην απολαβή των κερδών, το κόστος συμμετοχής στη διοίκηση και διαχείριση, τον τρόπο πρόσληψης από το Νομικό πρόσωπο και το σχετικό κόστος, το φορολογικό καθεστώς, το διοικητικό, διαχειριστικό και το κόστος λογιστικής παρακολούθησης, καθώς και την αξία της συμμετοχής, τη δυνατότητα μεταβίβασής της και τα οφέλη από τη συμμετοχή στη διοίκηση. Οι ενδεχόμενες Νομικές μορφές συλλογικής επιχειρηματικής δράσης παρουσιάζονται στο Παράρτημα, όμως είναι απαραίτητο να παρουσιαστεί και η σειρά από επιχειρηματικές αποφάσεις εξαιτίας των οποίων δημιουργούνται τριβές τέτοιες, που συχνά καταλήγουν σε διάλυση, όπως και των συνθηκών που αποτελούν τις πλέον συνηθισμένες αιτίες διάλυσης. Η απλή παράθεση θα ήταν άχρηστη, αν δεν 56

59 συμπληρώνονταν και από τη μεθοδολογία πρόβλεψης και αντιμετώπισης, η οποία παρουσιάζεται στα επόμενα. Τα ζητήματα που ακολουθούν δεν περιλαμβάνονται (αν και θα ήταν δυνατό) στο Καταστατικό του Νομικού Προσώπου, ίσως επειδή δεν προβλέπονται ρητά από τη Νομοθεσία και κατά συνέπεια θα ήταν δύσκολο να εγκριθεί το Καταστατικό, αφού αυτό θα απαιτούσε παρέμβαση στα εσωτερικά των επιχειρήσεων εκ μέρους των αρχών. Έτσι οι ελεγκτικές αρχές περιορίζονται στον έλεγχο της νομιμότητας και της πληρότητας του Καταστατικού, με τρόπο ώστε να διασφαλίζονται τα συμφέροντα όλων όσων διαθέτουν οικονομικούς πόρους (η εργασία θεωρείται και είναι οικονομικός πόρος) για τη δημιουργία και τη λειτουργία μιας επιχείρησης, καθώς επίσης και αυτούς που μειοψηφούν από την ενδεχόμενη απληστία της πλειοψηφίας. Αυτό που συνιστάται να περιλαμβάνεται στο Καταστατικό είναι η πρόβλεψη για την εκπόνηση, εφαρμογή και τροποποίηση ενός Εσωτερικού Κανονισμού που να προλαβαίνει όλες τις συνθήκες τριβής και διάλυσης, όπως και τις κακόβουλες (ή τις υποψίες για κακόβουλες) ενέργειες των μελών της επιχειρηματικής ομάδας. Οι πλέον συνήθεις τριβές προέρχονται από τη λήψη αποφάσεων για: Τις προσλήψεις προσωπικού. Την επιλογή προμηθευτών. Την επιλογή εξωτερικών συμβούλων. Τις στρατηγικές συμμαχίες με άλλες επιχειρήσεις. Τη συμμετοχή σε συστάδες ομοειδών ή συμπληρωματικών επιχειρήσεων. Τη συνένωση (merger) με άλλες επιχειρήσεις. Την εξαγορά άλλων επιχειρήσεων. Την εξαγορά από άλλη επιχείρηση. Την επέκταση της επιχείρησης. Τη συρρίκνωση της επιχείρησης. Τη μεταβολή του επιχειρηματικού αντικειμένου (η μεταβολή του σκοπού προβλέπεται από το Καταστατικό). Τη λήψη τραπεζικού Δανείου. Την προαγωγή εργαζομένου. Την απόλυση εργαζομένου. 57

60 Την αλλαγή του Νομίμου Εκπροσώπου. Την αναδιοργάνωση. Οι πλέον συνήθεις υποψίες για κακόβουλη διαχείριση αφορούν: Την ταμειακή διαχείριση. Τη διαχείριση του χαρτοφυλακίου (εφόσον υπάρχει). Τη διαχείριση των αποθεμάτων. Τον προσδιορισμό των λογιστικών Αποτελεσμάτων. Τη διαχείριση των Εξόδων Διοίκησης. Τη διαχείριση των Εξόδων Διοικητικής Λειτουργίας. Τον προσδιορισμό των αμοιβών του Νομίμου Εκπροσώπου. Τα έξοδα παραστάσεως του Νομίμου Εκπροσώπου. Τη χρήση εταιρικών πόρων από τα μέλη της διοίκησης του Νομικού Προσώπου (non fringe benefits). Τις εξωθεσμικές συναλλαγές (ως συνέπεια του να επιτρέπονται, δηλαδή να αναγνωρίζονται ως σκόπιμες, επιθυμητές και ανάλογου ύψους προς τις συνήθειες της αγοράς). Για κάθε Νομικό Πρόσωπο που προβαίνει σε συλλογική επιχειρηματική δράση προβλέπεται η τήρηση μιας τυπικής διαχειριστικής διαδικασίας, με ένα γραφειοκρατικό τρόπο, προκειμένου να υπάρχει διαφάνεια και να διαφυλάσσεται η ουσία της έντιμης διαχείρισης. Η διαχείριση πρέπει να μπορεί να αποτελεί αντικείμενο εσωτερικού και εξωτερικού ελέγχου. Σε ότι αφορά τον εξωτερικό έλεγχο, η διαδικασία είναι προσανατολισμένη στην πληρότητα της Λογιστικής Καταγραφής, στην οποία περιλαμβάνονται και οι Απογραφές, με επίκεντρο την τήρηση της Αντικειμενικότητας των εγγραφών και συμπληρώνεται από την τήρηση των Αρχών της Λογιστικής για τον προσδιορισμό του οικονομικού Αποτελέσματος, έτσι ώστε να μην υπάρχουν υποψίες από τους συνεταίρους για ιδιοτέλεια αυτών που έχουν τη διαχειριστική ευθύνη. Ο Εξωτερικός Έλεγχος είναι αντικείμενο των Ελεγκτών Λογιστών (εφόσον η επιχείρηση είναι Ανώνυμη Εταιρία και ξεπερνά ένα συγκεκριμένο μέγεθος, τότε υποχρεωτικά ελέγχεται από Ορκωτούς Ελεγκτές ) και απαιτεί μακρόχρονη εκπαίδευση και εμπειρία στη Λογιστική. Ένας πτυχιούχος του Τμήματος Διοίκησης 58

61 Επιχειρήσεων δεν έχει επαρκείς γνώσεις και εμπειρίες από τις σπουδές του, εκτός και αν τις αποκτήσει μετά το πτυχίο, από μελέτη της Νομοθεσίας και των Κανονισμών, ταυτόχρονα με εργασία σε οργανωμένο Λογιστήριο. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, ένας νέος πτυχιούχος είναι αδύνατο να ανταποκριθεί στις ανάγκες του εξωτερικού ελέγχου και κατά συνέπεια δεν πρέπει να αναλαμβάνει ρόλο εξωτερικού ελεγκτή στο Νομικό Πρόσωπο στο οποίο συμμετέχει, είτε για να διαπιστώσει ο ίδιος κατά πόσο το Οικονομικό αποτέλεσμα έχει προσδιοριστεί ορθά και έντιμα, είτε για να εξετάσει την ορθότητα του οικονομικού προσδιορισμού της αξίας της περιουσίας της επιχείρησης. Ακόμη περισσότερο, τέτοιες εργασίες πρέπει να αποφεύγονται όταν τα αποτελέσματα των ελέγχων πρόκειται να αποτελέσουν τη βάση της κριτικής εις βάρος αυτών που έχουν τη διαχειριστική ευθύνη, εκ μέρους μιας ομάδας που θεωρεί ότι ένας νέος πτυχιούχος του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, είναι σε θέση να προβεί σε εξωτερικό έλεγχο. Εάν η Νομική μορφή είναι αυτή της Ανώνυμης Εταιρίας, προβλέπεται η άσκηση εξωτερικού Ελέγχου από δύο Ελεγκτές Λογιστές, που ορίζονται από τη Γενική Συνέλευση των Μετόχων, με συγκεκριμένα προσόντα, όπως ορίζεται από τη Νομοθεσία. Αντίθετα, ο εσωτερικός έλεγχος δεν έχει ως αντικείμενο τη Λογιστική Διαδικασία, αλλά τη διαχειριστική πληρότητα. Πρόκειται για ον εντοπισμό των διαρροών οικονομικών πόρων, είτε από κακόβουλη σκοπιμότητα (αφαίρεση υλικών από τις αποθήκες, για παράδειγμα), είτε από έλλειψη διαχειριστικών και διοικητικών διαδικασιών ή και ικανοτήτων. Ένας νέος πτυχιούχος της Διοίκησης Επιχειρήσεων, ακόμη και μόνο με τις γνώσεις της Διοικητικής Λογιστικής, είναι σε θέση να προβεί σε εσωτερικούς ελέγχους με επαρκή δυνατότητα προσδιορισμού των εκτροπών από το επιθυμητό, είτε για λογαριασμό του ως συνεταίρου, είτε και για λογαριασμό μιας ομάδας επενδυτών. Η επιλογή της Νομικής μορφής είναι αντικείμενο του συνόλου της επιχειρηματικής ομάδας, η οποία δεν περιορίζεται στους επενδυτές, αλλά επεκτείνεται και στα βασικά τεχνικά στελέχη, μεταξύ των οποίων είναι δυνατό να συγκαταλέγονται και ένας ή περισσότεροι πτυχιούχοι του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, εφόσον έχουν αποκτήσει τεχνική εξειδίκευση και ανήκουν σε ένα ανθρώπινο δίκτυο από άλλους επαγγελματίες, δηλαδή χρήσιμες επαγγελματικές γνωριμίες. Τέτοιου είδους μέλη 59

62 επιχειρηματικών ομάδων έχουν λόγο στην επιλογή της Νομικής Μορφής, ιδίως επειδή διαθέτουν γνώσεις και εμπειρίες από άλλες επιχειρήσεις. 2.4 ΑΓΟΡΑ Κάθε επιχείρηση αποτελεί ένα κρίκο της αγοράς. Με άλλα λόγια η επιχείρηση υπάρχει και λειτουργεί επειδή υπάρχει αγορά για τα προϊόντα ή και τις υπηρεσίες που προσφέρει, δηλαδή αρκετοί πρόθυμοι να θυσιάσουν περιουσία προκειμένου να αποκτήσουν τα αγαθά ή και τις υπηρεσίες. Είναι πολύ συνηθισμένο να πιστεύεται ότι οι καταναλωτές (ιδιώτες ή εκπρόσωποι επιχειρήσεων) θυσιάζουν περιουσιακά στοιχεία που τους ανήκουν (συνήθως χρήματα) μόνο και μόνο επειδή ένα προϊόν ή μια υπηρεσία διαφημίζεται αρκετά, πράγμα που είναι εντελώς λανθασμένο. Είναι υπόθεση της επιχειρηματικής ομάδας να ανακαλύψει τις ανικανοποίητες ανάγκες, να δημιουργήσει το προϊόν (ή να το βρει κάπου έτοιμο και να το προμηθευτεί) ή την υπηρεσία και στη συνέχεια να κάνει γνωστή τη διαθεσιμότητά του. Υπάρχουν, βέβαια, τεχνικές που μπορούν να επιταχύνουν τη διάδοση ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, αλλά δεν υπάρχει περίπτωση να αγοράζονται προϊόντα ή να αποκτώνται υπηρεσίες μόνο και μόνο επειδή διαφημίζονται. Είναι υπόθεση του πτυχιούχου της Διοίκησης Επιχειρήσεων να εξετάσει την αγορά και να διατυπώσει την εισήγησή του σχετικά προς τα υπόλοιπα μέλη της επιχειρηματικής ομάδας, είτε με την ιδιότητα του επενδυτικού μέλους, είτε με την ιδιότητα του απαραίτητου στελέχους, προβαίνοντας ακόμη και σε αποχώρηση από την ομάδα, εφόσον διαπιστώσει ότι για το προϊόν ή την υπηρεσία δεν υπάρχει αρκετή αγορά. Είναι πολλοί οι επίδοξοι επιχειρηματίες που πιστεύουν ότι οι καταναλωτές εκπαιδεύονται, για να διαπιστώσουν πολύ αργότερα ότι αυτό δε συμβαίνει, όταν όμως έχουν ήδη σπαταλήσει χρήματα, κόπο και χρόνο. Είναι πολλά τα παραδείγματα, ακόμη και από μεγάλες και ιστορικά καταξιωμένες επιχειρήσεις, των οποίων οι διοικήσεις παρασύρθηκαν από τα τεχνολογικά επιτεύγματα των δικών τους ερευνητικών μονάδων και δημιούργησαν προϊόντα (επενδύοντας τεράστια ποσά), που αγνόησαν τις επιθυμίες των καταναλωτών και καταστράφηκαν. Θα ήταν αφελές 60

63 να θεωρηθεί ότι επιχειρήσεις που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο της Wall Street, πριν δημιουργήσουν και προσφέρουν ένα νέο προϊόν, απέφυγαν να προβούν σε έρευνα της αγοράς. Αντίθετα, πλήρωσαν πολύ ακριβά τους διασημότερους ερευνητές της αγοράς (γιατί αυτοί δεν αναφέρονται στις αποτυχίες;) και συνέλεξαν και αξιολόγησαν και επεξεργάστηκαν με τις πλέον ανεπτυγμένες στατιστικές μεθόδους, εκατομμύρια ερωτηματολόγια. Οι ίδιες οι επιχειρήσεις και οι συνεργάτες τους (αυτοί που διεξήγαγαν τις έρευνες τις αγοράς), προσηλωμένοι στη μέθοδο επεξεργασίας των πληροφοριών, παρέλειψαν να απαντήσουν στο βασικό ερώτημα εγώ θα το αγόραζα αυτό;. Με άλλα λόγια, στο βασικό ερώτημα υπάρχουν αρκετοί που είναι πρόθυμοι να πληρώσουν για το προτεινόμενο προϊόν ή την προτεινόμενη υπηρεσία;, η απάντηση ξεκινά από την επιχειρηματική ομάδα στο τραπέζι της αναζήτησης της επιχειρηματικής ιδέας (Desktop Analysis) και ολοκληρώνεται με την επεξεργασία των παρατηρήσεων από την έρευνα της αγοράς. Μόνο έτσι μπορούν να τίθενται τα σωστά ερωτήματα. Διαφορετικά, οι όποιοι ειδικοί στη διεξαγωγή των ερευνών της αγοράς, θέτουν ερωτήματα για χάρη της μεθόδου και όχι των απαντήσεων Δυνητικοί Πελάτες Ο υπολογισμός των δυνητικών πελατών είναι αποτέλεσμα της μελέτης της αγοράς, σε σχέση με την επιχειρηματική ιδέα. Πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη διαφορά μεταξύ αγοραστών και πελατών. Αγοραστές ορίζονται οι καταναλωτές που αγοράζουν περιστασιακά, ενώ πελάτες, αυτοί που αγοράζουν συστηματικά τα προϊόντα ή και τις υπηρεσίες που πρόκειται να προσφέρει η επιχείρηση. Παρά το γεγονός ότι η επιχείρηση δεν αδιαφορεί για τους αγοραστές, είναι αναγκασμένη να έχει σαφή και συνεχή προσανατολισμό στους πελάτες, προκειμένου να καταφέρει να έχει κάποιου επιπέδου σταθερότητα στις πωλήσεις της. Ο υπολογισμός των δυνητικών πελατών ξεκινά από τα στατιστικά δεδομένα της περιοχής στην οποία απευθύνεται η επιχείρηση. Δεν αρκούν τα στατιστικά δεδομένα της περιόδου που προετοιμάζεται το επιχειρηματικό σχέδιο, αλλά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και οι τάσεις της εξέλιξής τους, όχι μόνο σε σχέση με την εξέλιξή 61

64 τους στα προηγούμενα χρόνια, αλλά και σε σχέση με τις εξελίξεις στο συνολικό περίγυρο της κοινωνίας και της οικονομίας. Αυτή η εκτίμηση των εξελίξεων μπορεί να βασίζεται στις γνώσεις που έχει προσλάβει ένας πτυχιούχος του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ιδίως επειδή μπορεί να αξιοποιεί την εκπαίδευσή του στη συνολική εκτίμηση των προβλέψεων, που στηρίζονται μεν σε ποσοτικά δεδομένα, συσχετίζονται, όμως, με την ποιοτική εκτίμηση του περιβάλλοντος και των αναμενόμενων εξελίξεων. Ο εντοπισμός των δυνητικών πελατών αξιοποιεί και τις γνώσεις που έχουν αποκτηθεί από τα γνωστικά αντικείμενα της Διοίκησης Πωλήσεων και Marketing, ιδίως μέσα από την ανάλυση της συμπεριφοράς των καταναλωτών. Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντήσει η επιχειρηματική ομάδα, προκειμένου να είναι σε θέση να υπολογίσει τους δυνητικούς της πελάτες είναι: Πόσοι είναι οι κάτοικοι της περιοχής που ανήκουν στο φύλο στο οποίο απευθύνεται το προϊόν ή υπηρεσία και ειδικότερα στην κλάση της ηλικίας που υπολογίζεται ότι συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη μάζα την ομάδας στόχου. Δεν αρκεί η λήψη υπόψη μόνο του τρέχοντος αριθμού, πρέπει να περιλαμβάνονται και προβλέψεις για την επόμενη περίοδο (3-7 χρόνια), χωρίς περιορισμό στην προβολή των τάσεων που προκύπτουν από τις παρατηρήσεις του παρελθόντος, αλλά και άλλων παραγόντων, όπως είναι η τάση μετανάστευσης από και προς την περιοχή στόχου, ιδίως ως αποτέλεσμα των εθνικών και άλλων (Ευρωπαϊκών, για παράδειγμα) πολιτικών, του ρυθμού γεννητικότητας, ως αποτέλεσμα των πολιτικών αλλά και και των κοινωνικών αντιλήψεων, των κοινωνιολογικών συνθηκών και των υγειονομικών συνθηκών. Ποιό είναι το κατά κεφαλή εισόδημα της ομάδας στόχου και πως προβλέπεται να εξελιχθεί, λαμβάνοντας υπόψη τις τάσεις που προκύπτουν από τις παρατηρήσεις του παρελθόντος, αλλά και και από την εφαρμογή εθνικών και υπερεθνικών πολιτικών (Ευρωπαϊκών, του Οργανισμού Παγκοσμίου Εμπορίου), αλλά και των πολιτικών εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή, την τάση μεταβολής των επενδύσεων (ιδίως ως αποτέλεσμα εμφάνισης συγκριτικών πλεονεκτημάτων 1, την εξαιρετική σταθερότητα, 1 Το συγκριτικό πλεονέκτημα μπορεί να είναι η ευδοκίμηση φυτών με αυξανόμενη ζήτηση ή ειδικά χαρακτηριστικά, η σύνδεση των επιχειρήσεων με τοπικά ερευνητικά κέντρα και Ιδρύματα της Ανώτατης Εκπαίδευσης, η διευκόλυνση των μεταφορών (Λιμάνια, 62

65 καθώς και από τη συγκέντρωση ενός Βιομηχανικού κλάδου στην περιοχή 2 ). Σε συνδυασμό με το τοπικό κόστος διαβίωσης, είναι δυνατό να υπολογιστεί και το διαθέσιμο εισόδημα για κατανάλωση των αγαθών ή των υπηρεσιών που πρόκειται να προσφέρει η επιχείρηση. Αυτό δε σημαίνει ότι όλοι οι αναφερόμενοι ως δυνητικοί πελάτες πρόκειται πράγματι να γίνουν συστηματικά αγοραστές, αλλά από αυτούς κυρίως η επιχείρηση πρέπει να περιμένει την κατανάλωση. Ειδικότερα, ένα μόνο ποσοστό από αυτούς θα γίνουν πελάτες. Ποιοί είναι οι διανομείς παρόμοιων προϊόντων ή μεταπωλητές των υπηρεσιών που η επιχείρηση προτίθεται να προσφέρει. Ακόμη και στις περιπτώσεις που η επιχειρηματική ιδέα είναι εμπορική, δηλαδή αγορά έτοιμων προϊόντων και πώλησή τους, είναι συχνό το φαινόμενο της παρέμβασης τρίτων, όπως είναι τα αποκεντρωμένα σημεία πώλησης, μεσάζοντες (μεσίτες, ιδίως σε προϊόντα υψηλής τιμής), καθώς και αφανείς ενδιάμεσοι (από τους μεταφορείς, μέχρι τους εκφορτωτές και άλλους που έρχονται σε άμεση επαφή με τους πελάτες) Ανταγωνιστές Αφορά τους πτυχιούχους του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, σε ότι σχετίζεται με: Την καταγραφή τους. Την κατηγοριοποίησή τους. Την Ανάλυση SWOT για τον καθένα απ' αυτούς. Το μερίδιο της αγοράς που κατέκτησαν και κατέχουν (πως και πότε το κατέκτησαν). Τον προσδιορισμό του μοναδικού συγκριτικού πλεονεκτήματος της αγοράς (Unique Selling position), σε σχέση με την επιχειρηματική ιδέα, συγκριτικά με τον κάθε ένα από τους ανταγωνιστές. Αεροδρόμια, οδικοί κόμβοι), διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό με υψηλή εξειδίκευση, αχρησιμοποίητο κεφάλαιο (που προέκυψε από εκμεταλλεύσεις που εγκαταλείφθηκαν) κα. 2 Πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πόλων που δημιουργούν συνεργασίες, αναγνωρισιμότητα της περιοχής, ειδική αξία, αλλά και οικονομίες κλίμακας στις υπεργολαβίες, εξαιτίας του μικρού κόστους μεταφορών. 63

66 Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι μαζί με τους σημαντικούς ανταγωνιστές είναι απαραίτητο, όσο και δύσκολο, να δοθεί προσοχή σε νέους ανταγωνιστές που δείχνουν ότι αναπτύσσονται γρήγορα και ανατρεπτικά (δηλαδή καινοτόμα) και αναμένεται να αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση του μελλοντικού ανταγωνιστικού σκηνικού. Είναι μια πραγματικά δύσκολη υπόθεση η καταγραφή των ανταγωνιστών, όταν δεν περιορίζεται σε απλή αναφορά και επιφανειακές εκτιμήσεις. Ακόμη και το αυτονόητο, το μερίδιο της αγοράς, δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί για τον καθένα από τους ανταγωνιστές, αφού δεν υπάρχουν στατιστικές ανά προϊόν, αλλά και οι ανακοινώσεις από τον καθένα από τους ανταγωνιστές εκφράζουν αυτό που η κάθε επιχείρηση επιθυμεί να γνωστοποιήσει, αδιαφορώντας για την ακρίβεια της ανακοίνωσής της. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το άθροισμα των ανακοινωμένων ποσοστών του μεριδίου της αγοράς από τους μεγαλύτερους ανταγωνιστές, ξεπερνά κατά πολύ το 100%!. Η βιβλιογραφία, βέβαια, θεωρεί ότι και στη χώρα μας υπάρχει εξελιγμένο στατιστικό σύστημα, το οποίο δίνει αντικειμενικές παρατηρήσεις. Στην πραγματικότητα, ελάχιστα είναι τα πρωτογενή δεδομένα, με αποτέλεσμα, ένα μέλος της επιχειρηματικής ομάδας που έχει υποστεί εκπαίδευση στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, να χρειάζεται να επιστρατεύει όλες τις οικονομικές του γνώσεις, προκειμένου να προσδιορίσει με σχετικά μικρή απόσταση από τις αντικειμενικές συσχετίσεις των πωλήσεων, το μερίδιο της αγοράς που κατέχει η κάθε επιχείρηση. Για παράδειγμα, οι επιχειρήσεις που είναι Ανώνυμες Εταιρίες, έχουν υποχρέωση να δημοσιεύουν Ισολογισμούς και Αποτελέσματα για κάθε χρόνο. Όταν μια επιχείρηση που έχει πωλήσεις αξίας Α, διατείνεται ότι έχει το ίδιο μερίδιο της αγοράς με μια άλλη που έχει πωλήσεις (κύκλο εργασιών) πέντε φορές μεγαλύτερο (5Α), συνεπάγεται ότι η κάθε επιχείρηση δηλώνει αυτό που νομίζει ή θα ήθελε. Πως όμως θα προσεγγισθεί η αντικειμενικότητα; Από άλλα στατιστικά δεδομένα που έχουν λόγους να δημοσιεύουν τρίτοι φορείς, όπως για παράδειγμα η διαφημιστική δαπάνη, ο αριθμός προγραμμάτων κατάρτισης του προσωπικού (από τον οποίο συνάγεται και ο αριθμός των εργαζομένων, αφού για την κατάρτιση, εκτός εξαιρέσεων, χρησιμοποιείται το 0,45% που καταβάλλουν οι εργοδότες για τη Δια Βίου Εκπαίδευση των εργαζομένων), όπως και άλλοι έμμεσοι τρόποι, που ούτε η φαντασία μπορεί να τους περιορίσει. 64

67 Αντί της καταγραφής του ανταγωνισμού από ένα μέλος της επιχειρηματικής ομάδας το οποίο έχει σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ένας εξωτερικός σύμβουλος ή ένας υπάλληλος (ιδίως για την παρακολούθηση των ανταγωνιστών, μετά την ολοκλήρωση και εφαρμογή του επιχειρηματικού σχεδίου), στις περιπτώσεις όμως που δεν υπάρχει άμεσο και προσωπικό ενδιαφέρον, είναι πολύ σπάνιο να προσεγγίζεται η πραγματικότητα. 2.5 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Η εγκατάσταση της επιχείρησης φαίνεται να είναι αντικείμενο των πολιτικών μηχανικών, των τοπογράφων, των αρχιτεκτόνων και των μηχανολόγων (αφού στις περιπτώσεις στέγασης παραγωγικού εξοπλισμού, τα κτίρια πρέπει να έχουν την ανάλογη χωρητικότητα), προκειμένου οι κτιριακές εγκαταστάσεις να είναι στο επίκεντρο της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Το μέλος της επιχειρηματικής ομάδας που έχει οικονομικές σπουδές και ιδιαίτερα στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, μπορεί να συνεισφέρει με την παράθεση εναλλακτικών επιλογών στέγασης, τόσο σε ότι αφορά τη χρήση του εδάφους, όσο και στο είδος των υποδομών Τόπος Εγκατάστασης Η επιλογή του τόπου εγκατάστασης είναι ένα ακόμη τμήμα του επιχειρηματικού σχεδίου στο οποίο ένας πτυχιούχος της Διοίκησης Επιχειρήσεων μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά. Άλλα μέλη της επιχειρηματικής ομάδας, με καθόλου ή διαφορετικές σπουδές από αυτές της Οικονομικής Επιστήμης, τείνουν να αξιολογούν αποκλειστικά τις ποσοτικές πληροφορίες και τα ποσοτικά διαθέσιμα δεδομένα, σχετικά με τις δραστηριότητες που ασκούνται σε ένα χώρο, τους διερχόμενους (εφόσον πρόκειται να ασκούνται και εμπορικές δραστηριότητες), τις διαθέσιμες θέσεις στάθμευσης, το κατά κεφαλή εισόδημα και άλλα ποσοτικά δεδομένα, τα οποία τις περισσότερες φορές, είτε δεν είναι διαθέσιμα, είτε είναι παντελώς ανακριβή. Η επιλογή του χώρου εγκατάστασης χρειάζεται και ποιοτική διερεύνηση και ιδίως: 65

68 Του χαρακτήρα της περιοχής (για ποια πράγματα είναι γνωστή μια περιοχή, για τα καλά σουβλάκια ή για τα μηχανουργεία ); Της ασφάλειας της περιοχής (από την οποία εξαρτάται το κόστος φύλαξης των εγκαταστάσεων, αλλά και η προσέλκυση εργαζομένων, πελατών και συνεργατών). Της οριακότητας στην τιμή της γης και των κτισμάτων Κτιριακή Υποδομή Οι πτυχιούχοι του Τμήματος Διοίκησης δεν είναι πολιτικοί Μηχανικοί, ώστε να είναι σε θέση να εκτιμήσουν τα απαιτούμενα υλικά ή άλλα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά. Συνεισφέρουν, όμως στη λήψη αποφάσεων που αφορούν την επιλογή της μεθόδου κατασκευής, με βάση το κόστος (κατά συνέπεια των κεφαλαίων που δεσμεύονται), το χρόνου ολοκλήρωσης (κατά συνέπεια του χρόνου έναρξης της απόδοσης του κτιρίου). Πέρα, από τις ποσοτικές εκτιμήσεις, η συνεισφορά στη λήψη σχετικών με τις κτιριακές υποδομές αποφάσεων, περιλαμβάνει και ποιοτικά χαρακτηριστικά, που αφορούν εκτιμήσεις για: Την πολυτέλεια της κατασκευής σε σχέση με την επιθυμητή εικόνα της επιχείρησης. Την αναγνωρισιμότητα του κτιρίου σε σχέση με την εταιρική επωνυμία και το επιχειρηματικό της αντικείμενο. Τη δυνατότητα επέκτασης, εφόσον ενδείκνυται από το στρατηγικό σχέδιο. Τη δυνατότητα μετακίνησης των υλικών κατασκευής, εφόσον επιδιωχθεί η μεταφορά της επιχείρησης σε άλλο τόπο. Την προβλεπόμενη εξέλιξη της τιμής μεταπώλησης. Της εξέλιξης της υπεραξίας ή της οικονομικής απαξίωσης. 2.6 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Η συνεισφορά στα ζητήματα της τεχνολογίας αφορούν την οργάνωση της παρακολούθησης της εξέλιξής της, της ανανέωσης του εξοπλισμού, της παραγωγής νέου εξοπλισμού, όπως και τα ζητήματα της πνευματικής ιδιοκτησίας. 66

69 2.6.1 Παραγωγικός Εξοπλισμός Θα ήταν κοινοτοπία να υποστηρίζει κάποιος ότι ένα μέλος της επιχειρηματικής ομάδας με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, μπορεί να συνεισφέρει εξίσου με άλλα μέλη που έχουν σχετικές σπουδές σε Τμήματα Τεχνολογικών Επιστημών, στη διαμόρφωση των προδιαγραφών του παραγωγικού εξοπλισμού, εφόσον υπάρχουν τέτοια μέλη στην επιχειρηματική ομάδα. Στις περιπτώσεις που δε συμμετέχουν στην επιχειρηματική ομάδα κάποια μέλη που έχουν εκπαιδευτεί ειδικά ειδικότερα στην Ανώτατη εκπαίδευση, η σύνταξη των προδιαγραφών είναι σκόπιμο να ανατίθεται σε ομάδα εξωτερικών συμβούλων που δεν έχουν εμπορικές σχέσεις με πιθανούς προμηθευτές. Αυτό δεν εμποδίζει την ομάδα των ειδικών να εισπράξει προμήθεια από τους τελικούς πωλητές του εξοπλισμού, απλώς οι προδιαγραφές γίνονται περισσότερο αντικειμενικές. Εκεί όπου η συνεισφορά των πτυχιούχων του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων καθίσταται καταλυτική είναι η επιλογή του πλέον οικονομικού εξοπλισμού με τη μέθοδο της συναξιολόγησης προσφορών Πνευματικά και λοιπά Δικαιώματα Η κατοχύρωση πνευματικών δικαιωμάτων και η χρήση παραγωγικών μεθόδων, των οποίων τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν σε άλλους, καθώς και η δικαιόχρηση (γνωστή ως Franchising), περιλαμβάνουν μια τεράστια γραφειοκρατία, πράγμα που μπορεί να αξιοποιήσει τις ιδιαίτερες γνώσεις και δεξιότητες ενός πτυχιούχου του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων. 3 MARKETING Μέρος των σπουδών των Τμημάτων Διοίκησης Επιχειρήσεων και Λογιστικής, αφορά το Marketing και τον επιχειρηματικό σχεδιασμό και έτσι θα ήταν πλεονασμός ή και επικάλυψη, η παραπέρα ανάλυση. Η απλή αναφορά κρίνεται επαρκής, για τις ανάγκες του παρόντος. 3.1 Το Συγκριτικό Ανταγωνιστικό Πλεονέκτημα (Unique Selling Position) 67

70 3.2 Προβολή και Προώθηση 3.3 Παρακολούθηση των μεταβολών στις ανάγκες των πελατών 3.4 Εφαρμογή των 5 Π (5P) Πρόσωπα (People) Περιοχή (Place) Προτεινόμενη Τιμή (Price) Περιτύλιγμα (Package) Προώθηση (Promotion) 4 ΔΙΟΙΚΗΣΗ 4.1 Του Νομικού Προσώπου 4.2 Της ομάδας των συνεργατών 4.3 Των μισθωτών και ημερομισθίων 5 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ 5.1 Χρημάτων 5.2 Υλικών 5.3 Πάγιων Περιουσιακών Στοιχείων 5.4 Ανθρώπινου Δυναμικού 6 ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 6.1 Τα κεφάλαια που διαθέτουν οι δυνητικοί συνεταίροι 6.2 Επιχορηγήσεις 6.3 Δανειζόμενα χρήματα 6.4 Επιχειρηματικές Συμμετοχές 6.5 Προκαταβολές πελατών 68

71 6.6 Factoring 7 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 7.1 Νέες Τεχνολογίες 7.2 Νομική Ενημέρωση 8 ΕΡΕΥΝΑ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 8.1 Βασική Έρευνα 8.2 Εφαρμοσμένη Έρευνα 8.3 Βελτίωση Μεθόδων 8.4 Βελτίωση Αντικειμένων 8.5 Καινοτομία 9 ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 9.1 Αντικειμένων 9.2 Ολική Ποιότητα 10 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ 10.1 Διεθνείς Κώδικες 10.2 Επαγγελματικά ήθη 11 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ 11.1 Δικαιώματα Υπογραφής και Υποχρεώσεις 11.2 Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας 12 ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 12.1 Ειδικό Φορολογικό Καθεστώς Επαγγελματιών 12.2 Φορολογία Παροχής Υπηρεσιών 12.3 Φορολογία Κατασκευών 69

72 12.4 ΦΠΑ 13 ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΩΝ 13.1 Ασφαλιστικά Ταμεία 13.2 Ειδική Ασφάλιση 13.3 ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ 13.4 ΙΚΑ 13.5 Πρόσθετη Ασφάλιση 14 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ 14.1 Ελάττωμα παραδοθέντος 14.2 Εγγύηση παραδοθέντων 14.3 Υγεία και Ασφάλεια Προσωπικού 15 Ενδεικτική Επιχειρηματικότητα Οι πτυχιούχοι του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, εκτός από μέλη επιχειρηματικών ομάδων με οποιοδήποτε παραγωγικό, εμπορικό ή σκοπό παροχής υπηρεσιών, είναι δυνατό να δημιουργήσουν επιχειρήσεις μόνοι ή με άλλους, που ενδεικτικά αναφέρονται παρακάτω: Διαχείριση ακινήτων, ιδίως σε σχέση με την οργάνωση της συντήρησης και των κοινοχρήστων. Παροχή υπηρεσιών σε επιχειρήσεις, με την ευρύτερη έννοια του Συμβούλου, ιδιαίτερα στον τομέα της υποβολής αιτήσεων για υπαγωγή σε προγράμματα χρηματοδότησης, εθνικά ή Ευρωπαϊκά. Παροχή υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στον τομέα της διαχείρισης του Νομικού Προσώπου, όπως είναι η τήρηση των Νομικών Υποχρεώσεων που αφορούν τη συλλογική διοίκηση (Προσκλήσεις, Πρακτικά, Δημοσιεύσεις κλπ). Παραγωγή λογισμικού χρηματο-οικονομικής διαχείρισης. Παραγωγή λογισμικού διαχείρισης ανθρώπινων πόρων. 70

73 Παραγωγή λογισμικού διαχείρισης εφοδιαστικής αλυσίδας. Εμπόριο και υποστήριξη λογισμικού εμπορικής διαχείρισης. Εμπόριο και υποστήριξη λογισμικού αυτοματοποίησης διοικητικών διαδικασιών. Οργάνωση και διαχείριση προγραμμάτων εκπαίδευσης προσωπικού ή και ανέργων. Παροχή υπηρεσιών διανομής προϊόντων. Παροχή υπηρεσιών διαχείρισης επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών (ιατρεία, φροντιστήρια κλπ). 71

Πολιτικών - Δομικών Έργων

Πολιτικών - Δομικών Έργων ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Για πτυχιούχους του Τμήματος Πολιτικών - Δομικών Έργων Συντάκτες: Μέλη του τακτικού εκπαιδευτικού προσωπικού του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων Σέρρες, 2007 ΟΔΗΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ CLUSTERS Με σκοπό τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων επιτυχίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ» Οργάνωση της νέας Δραστηριότητας / Σχέδιο MarkeMng / Το ανθρώπινο δυναμικό / Οικονομικό Σχέδιο / Ανάλυση Κινδύνων

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 01: «ΜΈΣΟ-ΜΑΚΡΟΠΡΌΘΕΣΜΗ ΣΤΉΡΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΏΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΎ ΠΟΥ ΥΦΊΣΤΑΤΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ ΑΠΡΌΒΛΕΠΤΩΝ ΤΟΠΙΚΏΝ Ή ΤΟΜΕΑΚΏΝ ΚΡΊΣΕΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΔΈΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις»

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις» ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Στόχος Βασικές έννοιες για την ποιότητα και τα συστήματα ποιότητας Έννοια της ποιότητας και των συστημάτων ποιότητας Τεκμηρίωση ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ 3 Διαχείριση Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων Για έναν επιχειρηματία,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.)

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) ιοικητική Λογιστική Εισαγωγή στη διοικητική λογιστική Βασικά σημεία διάλεξης Τι είναι η διοικητική λογιστική Ο ρόλος του διοικητικού ού λογιστή Χρηματοοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικό Σχέδιο Δράσης «Δίκτυο για την Κοινωνική Οικονομία και την Προώθηση στην Απασχόληση Γυναικών Επιστημόνων στο Θριάσιο Πεδίο»

Τοπικό Σχέδιο Δράσης «Δίκτυο για την Κοινωνική Οικονομία και την Προώθηση στην Απασχόληση Γυναικών Επιστημόνων στο Θριάσιο Πεδίο» Τοπικό Σχέδιο Δράσης «Δίκτυο για την Κοινωνική Οικονομία και την Προώθηση στην Απασχόληση Γυναικών Επιστημόνων στο Θριάσιο Πεδίο» * της Αναπτυξιακής Σύμπραξης «ΘΡΙΑΣΊΑ- Νέες Γυναίκες της Επιστήμης στην

Διαβάστε περισσότερα

AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟΨΕΩΝ : ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ ΤΗ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ ΤΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΗΣΗ» ΠΑΚΕΤΟ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Ο επιχειρηµατίας

«ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΗΣΗ» ΠΑΚΕΤΟ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Ο επιχειρηµατίας «ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΗΣΗ» ΠΑΚΕΤΟ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Ο επιχειρηµατίας 1 Τι σηµαίνει να είναι κάποιος επιχειρηµατίας; ΥΠΕΡ Είσαι ο κύριος του πεπρωµένου σου ηµιουργείς κάτι δικό σου Αξιοποιείς µε τον καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Επιτρέπει τους φορείς χρηματοδότησης / επιχορήγησης να βεβαιώνονται ότι τα αναφερόμενα στο Επιχειρηματικό Σχέδιο στηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 11η: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΝΕΑΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΗΜΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ BUSINESS PLAN

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ BUSINESS PLAN ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ BUSINESS PLAN Business Plan (Γραπτή Τελική Εταιρική Αναφορά) Το business plan (γραπτή αναφορά) είναι η ολοκληρωμένη και αναλυτική αποτύπωση της επιχειρηματικής σας ιδέας με τρόπο που να

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος/συνεδρίας: Επιχειρηματικός Σχεδιασμός ΙΙ Εισηγητής: Ιωάννης Χαραλαμπίδης Σάμος, 03 07 Μαΐου 2014

Τίτλος μαθήματος/συνεδρίας: Επιχειρηματικός Σχεδιασμός ΙΙ Εισηγητής: Ιωάννης Χαραλαμπίδης Σάμος, 03 07 Μαΐου 2014 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ Ο.Π.Α.

2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ Ο.Π.Α. 2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ Ο.Π.Α. 2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Ο.Π.Α. Το κύριο θέμα της έρευνας αφορούσε την τρέχουσα επαγγελματική κατάσταση των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ;

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; Βοηθούν στη διαφοροποίηση της οικονομικής βάσης της χώρας Βοηθούν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και στον περιορισμό της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΝΔΟ- ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ & ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηματικότητα. Κωνσταντίνα Ματαλιωτάκη Επιχειρηματική Σύμβουλος Επιμελητηρίου Χανίων

Επιχειρηματικότητα. Κωνσταντίνα Ματαλιωτάκη Επιχειρηματική Σύμβουλος Επιμελητηρίου Χανίων Επιχειρηματικότητα Κωνσταντίνα Ματαλιωτάκη Επιχειρηματική Σύμβουλος Επιμελητηρίου Χανίων Γραφείο Επιχειρηματικής Υποστήριξης Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων ΟΡΙΣΜΟΣ Επιχειρηματικότητα είναι η ιδιότητα ενός ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας Προβολή 1. Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας 2. Σκοπός της Επικοινωνίας 3. Παράγοντες που επηρεάζουν το μίγμα προβολής 4. Το πρόγραμμα προβολής 5. Διαφήμιση 6. Προσωπική Πώληση 7. Προώθηση των Πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

03/03/2015. Ι. Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Επιχείρησης. Το Περιβάλλον της Επιχείρησης. Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων

03/03/2015. Ι. Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Επιχείρησης. Το Περιβάλλον της Επιχείρησης. Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2014-2015, Εαρινό Εξάµηνο Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων Μάθηµα 2ο Το Περιβάλλον της

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή

Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.) 1 Σκοπός Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

H ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ EΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΝΕΟ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. της Βικτωρίας Πέκκα Οικονόµου

H ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ EΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΝΕΟ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. της Βικτωρίας Πέκκα Οικονόµου 1 H ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ EΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΝΕΟ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ της Βικτωρίας Πέκκα Οικονόµου 2 «Επιχειρηµατικότητα... είναι η διαδικασία δηµιουργίας κάτι καινούργιου που έχει αξία (για την αγορά, την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12.

Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12. Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12.2010 και την Απόφαση 26/606/22.12.2011 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΝΕΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΝΕΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΝΕΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ε.δ. αδαμίδης ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ-ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Τι είναι «Επιχειρηματικό Σχέδιο»; Ορισμός (;) Το επιχειρηματικό σχέδιο περιγράφει πως θα διοικηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ (Αγρότες)

ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ (Αγρότες) ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΜΠΡΑΞΗ «ΤΟΠΣΑ ΚΕΡΚΥΡΑΣ» Ταχ. Διευθ.: Χίου & Σαντορίνης 4, 26334, Πάτρα Τηλ.: 2610.226652, Fax: 2610.226653, E-mail: practker@otenet.gr ΕΣΠΑ 2007 2013, Ε.Π. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Δράση:

Διαβάστε περισσότερα

Δικός σας. Kasper Rorsted

Δικός σας. Kasper Rorsted ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ Εισαγωγή Αγαπητοί συνάδελφοι, Έχουμε θέσει ξεκάθαρες στρατηγικές προτεραιότητες και φιλόδοξους στόχους για την εταιρία μας. Είμαστε στη διαδικασία να εδραιώσουμε στη Henkel μια Κουλτούρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

U T C C R E A T I V E L A B. Σύμβουλοι Καινοτομικής Επιχειρηματικότητας

U T C C R E A T I V E L A B. Σύμβουλοι Καινοτομικής Επιχειρηματικότητας U T C C R E A T I V E L A B Σύμβουλοι Καινοτομικής Επιχειρηματικότητας Ποιοι είμαστε Σχετικά με εμάς Η UTC Creative Lab είναι εταιρεία παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών στους τομείς της καινοτομίας, της

Διαβάστε περισσότερα

2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α.

2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α. 2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ Ο.Π.Α. 2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α. Από το σύνολο των πτυχιούχων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας οικονομικά της εργασίας αγορά αγορά εργασίας μισθός

Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας οικονομικά της εργασίας αγορά αγορά εργασίας μισθός Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας - Τα οικονομικά της εργασίας μελετούν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αγορά εργασίας. - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο)

Διαβάστε περισσότερα

CyberEdge από την AIG

CyberEdge από την AIG Προστασία από τις συνέπειες των ηλεκτρονικών και διαδικτυακών κινδύνων Business Solutions CyberEdge από την AIG ηλεκτρονικοί και Οι ηλεκτρονικοί και διαδικτυακοί κίνδυνοι αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχέδιο για την Ανάπτυξη της Κοινωνικής Οικονομίας και Επιχειρηματικότητας

Στρατηγικό Σχέδιο για την Ανάπτυξη της Κοινωνικής Οικονομίας και Επιχειρηματικότητας Στρατηγικό Σχέδιο για την Ανάπτυξη της Κοινωνικής Οικονομίας και Επιχειρηματικότητας Ηράκλειο, 2014 Κοινωνική Επιχειρηματικότητα Κοινωνική Διάσταση Κοινωνικός Σκοπός Επιχειρηματική Διάσταση Συνεχή δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Creating my own company Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα με τίτλο «Δημιουργώντας την Δική μου Επιχείρηση» είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Μάρκετινγκ

Στρατηγικό Μάρκετινγκ Στρατηγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 7: Πρόγραμμα Μάρκετινγκ Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.) Σκοποί 7 ης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις NDI Training & Consulting 1 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στον σημερινό πολύπλοκο και γεμάτο προκλήσεις κόσμο στον οποίο ζούμε, οι εταιρίες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηματική Στρατηγική & Επιχειρηματικό Μοντέλο

Επιχειρηματική Στρατηγική & Επιχειρηματικό Μοντέλο Επιχειρηματική Στρατηγική & Επιχειρηματικό Μοντέλο Γ. Σταμπουλής Εισαγωγή στην Επιχειρηματικότητα Ο σκοπός της επιχείρησης Παραγωγή αξίας Αξιοποιώντας πόρους (υλικούς και άυλους, εσωτερικούς και εξωτερικούς),

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΥΡΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΥΡΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΥΡΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Σερρών Γενικός Διευθυντής EC-BIC Σερρών Α. ΕΡΓΑΣΙΑ & ΕΡΓΟ Έννοια της Εργασίας Η διάθεση προκαθορισμένου χρόνου, προσωπικών και επίκτητων

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να δημιουργήσετε τη δική σας επιχείρηση;

Θέλετε να δημιουργήσετε τη δική σας επιχείρηση; Θέλετε να δημιουργήσετε τη δική σας επιχείρηση; Οπλιστείτε με επιμονή Πιστέψτε στον εαυτό σας Θέστε τους στόχους σας Και προετοιμαστείτε κατάλληλα. Η συνταγή της επιτυχίας λέει ότι αν κάποιος θέλει θα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Ανάλυση λογιστικών καταστάσεων Ένας από τους σκοπούς της χρηματοοικονομικής επιστήμης αποτελεί η αξιολόγηση και αξιοποίηση των στοιχείων που έχουν συγκεντρωθεί και καταγραφεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ (Νέοι επιστήμονες)

ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ (Νέοι επιστήμονες) ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΜΠΡΑΞΗ «ΤΟΠΣΑ ΚΕΡΚΥΡΑΣ» Ταχ. Διευθ.: Χίου & Σαντορίνης 4, 26334, Πάτρα Τηλ.: 2610.226652, Fax: 2610.226653, E-mail: practker@otenet.gr ΕΣΠΑ 2007 2013, Ε.Π. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Δράση:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ 1. Ορισμός- Marketing Concept 2. Προσανατολισμοί της επιχείρησης 3. Βασικές έννοιες του Μάρκετινγκ 4. Ο ρόλος της Έρευνας Αγοράς 1 Ορισμός- Marketing Concept Διάφοροι ορισμοί «η

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC)

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) προώθηση από το Δίκτυο Κ.Α.Π.Α. (Κοινωνικής Αλληλεγγύης & Περιφερειακής Ανάπτυξης) Ενότητα 1: Τα κλειδιά

Διαβάστε περισσότερα

Q&A. Γιατί να ενταχθώ σε ένα δίκτυο;

Q&A. Γιατί να ενταχθώ σε ένα δίκτυο; Q & A 1 2 Γιατί να ενταχθώ σε ένα δίκτυο; Το νέο ανταγωνιστικό πεδίο, η νέα καταναλωτική συμπεριφορά και συνολικά το νέο τοπίο δημιουργεί ασφυκτική πίεση στις ανεξάρτητες επιχειρήσεις, που δραστηριοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ

ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ 2 Ο κόσμος της εργασίας αλλάζει πιο γρήγορα από ποτέ ενώ οι παλιοί επιχειρηματικοί κανόνες δεν ανταποκρίνονται στο νέο περιβάλλον. Ούτε τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT 100. Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος και Συνεργάτες

PROJECT 100. Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος και Συνεργάτες PROJECT 100 Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος και Συνεργάτες Η βασική ιδέα Μετά από 25 χρόνια υποστήριξης της ελληνικής επιχειρηματικότητας με παροχή Επιχειρηματικών Συμβουλών, Εκπόνηση Μελετών και Εκπαίδευση του

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα