MARCUS TULLIUS CICERO. Για τη φύση των θεών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "MARCUS TULLIUS CICERO. Για τη φύση των θεών"

Transcript

1 MARCUS TULLIUS CICERO DE NATURA DEORUM ΚΙΚΕΡΩΝ Για τη φύση των θεών Βιβλίο 1ο Μετάφραση Λεωνίδας Α. Αλεξανδρίδης Λεωνίδας Α.Αλεξανδρίδης 1

2 Πρόλογος της έκδοσης Η παρούσα έκδοση του πρώτου βιβλίου του έργου De natura deorum (για τη φύση των θεών) του Κικέρων που αναφέρεται στην επικούρεια φιλοσοφία, είναι η πρώτη στην ελληνική γλώσσα. Η ελληνική μετάφραση του Πρώτου Βιβλίου του έργου του Κικέρωνα Για τη Φύση των Θεών (De Natura Deorum) στηρίχθηκε κατά κύριο λόγο στη γαλλική μετάφραση από το βιβλίο: Cicéron De la Nature des Dieux Traduction: Charles APPUHN - PARIS GARNIER Την μετάφραση στα ελληνικά την έκανε ο Λεωνίδας Αλεξανδρίδης. Ο φιλομαθής Λεωνίδας Αλεξανδρίδης είναι πολιτικός μηχανικός, φίλος της επικούρειας φιλοσοφίας και δεινός μελετητής της. Ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρων (Marcus Tullius Cicero, 106 π.χ π.χ.) ήταν ρήτορας, συγγραφέας και πολιτικός που έζησε στα τέλη της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Θεωρείται ως ένας από τους μεγαλύτερους λατίνους ρήτορες και συγγραφείς. Είχε διδαχθεί ρητορική και φιλοσοφία με δασκάλους τον Απολλώνιο Μόλωνα, έναν από τους μεγαλύτερους ρήτορες της Σχολής της Ρόδου, τον αρχηγό της αποκαλούμενης τετάρτης ακαδημίας Λαρισαίο Φίλωνα, τον στωικό Διόδοτο και τους επικούρειους Φαίδρο και Ζήνωνα. Ο Κικέρων δεν ήταν σύμφωνος με τα διδάγματα της επικούρειας φιλοσοφίας. Παραδέχονταν όμως ότι ο Επίκουρος ήταν σοφός και σημαντικός άνθρωπος, όπως και πολλοί άλλοι επικούρειοι. Μαζί με τον αδερφό του Κόιντο Τύλλιο Κικέρων επιμελήθηκαν το έργο De Rerum Natura του Λουκρήτιου και το προώθησαν στον Πομπόνιο Αττικό για την έκδοσή του. Ο καθηγητής Χαράλαμπος Θεοδωρίδης αναφέρει χαρακτηριστικά για τα έργα του Κικέρωνα: Ο Κικέρων δεν αγαπά τον Επίκουρο, όσο κι αν δεν μπορεί ν αποφύγει την επιβολή της προσωπικότητάς του, που ήταν σημαντική στον αιώνα του. Δεν τον καταλαβαίνει, τον παρερμηνεύει και πολλές φορές τον διαστρέφει θεληματικά, όπως ήταν φυσικό για τη κοινωνική θέση και την ψυχοσύστασή του. Η εργασία του όμως είναι χρήσιμη για τις πληροφορίες και για την κατατόπιση στο κλίμα της εποχής του, το ποτισμένο με άφθονο Επικουρισμό, από φιλοσοφία και ελληνομάθεια γενικότερα. Η παρούσα έκδοση δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στην ιστοσελίδα επικούρειας φιλοσοφίας την άνοιξη του 2012 με την άδεια του μεταφραστή Λεωνίδα Α.Αλεξανδρίδη, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά για την προσφορά του προς τους Φίλους της Επικούρειας Φιλοσοφίας. Τάκης Παναγιωτόπουλος 2

3 Πρόλογος Στο έργο De Natura Deorum ( Για τη Φύση των Θεών ) ο Κικέρων παρουσιάζει τις θεολογικές απόψεις των τριών βασικών φιλοσοφικών Σχολών της εποχής του αλλά και των προηγούμενων δύο αιώνων, της Επικούρειας της Στωικής και της Ακαδημαϊκής. Ο Κικέρων έγραψε την πραγματεία του Για τη Φύση των Θεών το θέρος του 75 π.χ. ενώ την ίδια εποχή ασχολήθηκε με το έργο του Τουσκουλανές Διατριβές το οποίο και δημοσίευσε πρώτο. Δεν υπάρχει μαρτυρία ότι ο Κικέρων δημοσίευσε ποτέ το έργο D.N.D. Αν και μιλά γι αυτό ως «τελειωμένο» είναι σαφές ότι του λείπουν οι τελικές επεμβάσεις. Ο Διάλογος είναι μια συνεχής συζήτηση, που τελειώνει την νύχτα, αλλά υπάρχουν σημεία που δείχνουν ότι πρώτα υπήρχε σχεδιασμός για τρείς συζητήσεις που έλαβαν χώρα σε τρείς συνεχόμενες μέρες, και κάθε βιβλίο περιελάμβανε μια από αυτές. Το D.N.D. ξεκινά με εισαγωγή όπου ο Κικέρων απευθύνει το βιβλίο του στον φίλο του Βρούτο. Ο Κικέρων εξηγεί πως η φιλοσοφία καλύπτει την απόσυρσή του από τα κοινά και τον παρηγορεί από την οδύνη για τον θάνατο της κόρης του. Και πως η μη δογματική θέση της Ακαδημαϊκής Σχολής, την οποία ακολουθούσε, ασχολείτο ειδικά με το θέμα της θεολογίας. Η σκηνή του διαλόγου προχωρεί και εισάγονται τα πρόσωπα που συμμετέχουν. Πρώτα εξετάζεται η θεολογία του Επίκουρου, την οποία παρουσιάζει ο Βελλήϊος, που ξεκινά την έκθεση του με επίθεση στην θεολογία και την κοσμολογία του Πλάτωνα και των Στωικών, και την διάψευση της θεολογίας άλλων σχολών και φιλοσόφων από τον Θαλή και μετά. Στον Βελλήϊο απαντά ο ακαδημαϊκός Κόττα, που αντικρούει την επικούρεια θεολογία, και καταλήγει ότι η επικούρεια θεολογία είναι στην πραγματικότητα ολέθρια για τη θρησκεία. Στο βιβλίο II αναπτύσσεται από τον Μπάλμπο η στωική φιλοσοφία για το θέμα των θεών. Ο Κόττα απαντά εκ νέου στο Βιβλίο ΙΙΙ αναπτύσσοντας την κριτική της Ακαδημίας στην στωική θεολογία. Η φανταστική σκηνή του Διαλόγου μπορεί να τοποθετηθεί το 77 ή το 76 π.χ. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να προσπαθήσουμε να καταλήξουμε στις πηγές από τις οποίες ο Κικέρων άντλησε το υλικό του για την πραγματεία. Στην επικούρεια κριτική των παλαιοτέρων φιλοσόφων ( Ι ) υπάρχουν αναφορές στα έργα τους και πιο κάτω υπάρχουν νύξεις για τα έργα του Επίκουρου ( Περί Κριτηρίου ή Κανών, «θεϊκό βιβλίο» όπως το χαρακτηρίζει και Κύριαι Δόξαι ). Αλλά δεν υπάρχει απόδειξη, ότι ο Κικέρων είχε διαβάσει τα αυθεντικά αυτά κείμενα και είναι πιθανότερο ότι ακολούθησε την συνηθισμένη του μέθοδο να υιοθετεί δηλαδή την έκθεση κάθε τμήματος της πραγματείας του από έναν σύγχρονό του 3

4 συγγραφέα. Για την έκθεση της επικούρειας φιλοσοφίας που αποτελεί το πρώτο μισό του Βιβλίου Ι, πιθανόν να έχει υιοθετήσει το βιβλίο του δασκάλου του Ζήνωνα. Αυτή η άποψη στηρίζεται σε ένα περίεργο συμβάν. Ανάμεσα στους παπύρους του Ερκολάνεουμ που αποκαλύφθηκαν το 1752 υπάρχει μια επικούρεια πραγματεία (η οποία δημοσιεύτηκε σε τόμο Herculanesia το 1862). Υπάρχει λόγος να την αποδώσουμε στον μαθητή του Ζήνωνα τον Φιλόδημο και τα αποσπάσματα της είναι αρκετά να δείξουν σημαντική συμφωνία με το D.N.D. Η επικούρεια προσέγγιση στο D.N.D. Ι έχει τρία μέρη : μια γενική επίθεση στην πλατωνική και τη στωική κοσμολογία, μια περίληψη των παλαιοτέρων φιλοσόφων και έκθεση της επικούρειας θεολογίας. Στους παπύρους, το πρώτο μέρος έχει χαθεί, αλλά περιλαμβάνονται τα δύο επόμενα και ταιριάζουν πολύ με το D.N.D., παρά τις διαφορές που υπάρχουν. Τα δύο βιβλία συμφωνούν ακόμα στα αναφερόμενα από τον Ξενοφάνη, τον Αντισθένη, τον Αριστοτέλη, τον Χρύσιππο, τον Διογένη τον Βαβυλώνιο. Ερευνητές θεωρούν ότι και τα δύο βιβλία έχουν αντλήσει τα θέματά τους και τα επιχειρήματά τους από τον Ζήνωνα, τον δάσκαλο και των δύο συγγραφέων και καθώς η ιστορική κριτική και στα δυο βιβλία σταματά στα μέσα του 2 ου αιώνα π.χ., η εργασία του Ζήνωνα να είχε βασισθεί με τη σειρά της στον προγενέστερό του Απολλόδωρο. Σε ότι αφορά την κριτική του ακαδημαϊκού Κόττα εναντίον της επικούρειας φιλοσοφίας στο δεύτερο μισό του Βιβλίου Ι, ο στωικός Ποσειδώνιος αναφέρεται ως «κοινός μας φίλος» και το έργο του Περί Φύσεως αναφέρεται ως πηγή για μέρος των επιχειρημάτων του, και ίσως είναι η πηγή για το σύνολο. Υπάρχουν στωικές απόψεις σε όλο το κείμενο. Αλλά η στωική προέλευση του κειμένου αμφισβητείται από κάποιους μελετητές, και έχει πράγματι ακαδημαϊκή χροιά. Πιθανόν να προέρχεται, όπως το βιβλίο ΙΙΙ, από τον Κλειτόμαχο, τον εκδότη του Καρνεάδη, αν και ο Καρνεάδης δεν αναφέρεται εδώ πουθενά, όπως στο βιβλίο ΙΙΙ. Η ελληνική μετάφραση του Πρώτου Βιβλίου του έργου του Κικέρωνα Για τη Φύση των Θεών ( De Natura Deorum ) στηρίχθηκε κατά κύριο λόγο στη γαλλική μετάφραση από το βιβλίο : Cicéron De la Nature des Dieux Traduction : Charles APPUHN - PARIS GARNIER Kαι έλαβε υπόψη και την αγγλική μετάφραση από το Βιβλίο : The Loeb Classical Library Cicero in twenty-eight volumes. XIX De Natura Deorum 4

5 ( with English translation by H. RACKMAN ). Και την γαλλική μετάφραση από το βιβλίο : OEVRES COMPLETES DE CICERON Avec la traduction en français Publiées sous la direction de M. NISARD,de l Academie. Λεωνίδας Α.Αλεξανδρίδης 5

6 MARCUS TULLIUS CICERO DE NATURA DEORUM ΚΙΚΕΡΩΝ Για τη φύση των θεών ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ 1. Υπάρχουν στη φιλοσοφία, το αγνοείς, Βρούτε, λιγότερο από οποιονδήποτε, πολλά προβλήματα που δεν έχουν επιλυθεί ακόμη, αλλά εάν υπάρχει έρευνα ιδιαίτερα δύσκολή, αυτή είναι εκείνη που ασχολείται με την φύση των θεών, που είναι τελείως καλυμμένη από σκοτάδι. Και εντούτοις τίποτα δεν φαίνεται πιο αναγκαίο, τόσο για να ικανοποιήσουμε την επιθυμία μας για γνώση, όσο για να ρυθμίσουμε την λατρεία. Η ποικιλία, η αντίθεση των δοξασιών που διδάσκονται γι αυτό το θέμα από τους πιο σοφούς δείχνουν με δύναμη που είναι αδύνατο να την αγνοήσεις ότι η αιτία, δηλαδή η πρώτη προέλευση της φιλοσοφίας είναι η αδυναμία της βέβαιης επιστήμης και ότι οι ακαδημαϊκοί φέρονται συνετά αναβάλλοντας την κρίση τους σε περιπτώσεις αβεβαιότητας. Τι πιο θρασύ από έναν μη συνετό ισχυρισμό; Και τι πιο μη συνετό, πιο ανάξιο για ένα σοφό με σταθερό πνεύμα, αποφασισμένο να μείνει συνεπής με τον εαυτό του, από το να υιοθετήσει λανθασμένη ιδέα ή, για θέμα που δεν έχει διερευνηθεί με επάρκεια, που είναι ελάχιστα γνωστό, να υποστηρίζει βέβαιη άποψη; Έτσι, σε ότι αφορά τους θεούς, ενώ οι περισσότεροι φιλόσοφοι επιβεβαιώνουν την ύπαρξή τους, θέση λογική και στην οποία μας οδηγεί η φύση, ο Πρωταγόρας την θεωρεί αμφίβολη, ο Διαγόρας ο Μήλιος και ο Θεόδωρος ο Κυρηναίος την αρνούνται χωρίς επιφύλαξη. Μεταξύ αυτών που αποφαίνονται υπέρ της ύπαρξης τους, υπάρχουν τόσες διαφορετικές και αντίθετες απόψεις που θα ήταν δύσκολη προσπάθεια να τις απαριθμήσουμε. Βρίσκουμε μακρές συζητήσεις για την εξωτερική εμφάνιση των θεών, για τον τόπο της διαμονής τους, για τον τρόπο που ζουν. Για όλα αυτά τα σημεία, οι φιλόσοφοι συζητούν και απέχουν όσο πιο πολύ γίνεται από το να συμφωνήσουν. Αλλά το μεγάλο ζήτημα σ αυτή τη συζήτηση είναι να γνωρίζουμε εάν οι θεοί είναι απόλυτα αδρανείς, δεν αναμιγνύονται σε τίποτα, δεν έχουν καμία ανησυχία για τον κόσμο και δεν τον κυβερνούν ή εάν, αντίθετα, είναι οι αρχιτέκτονες και οι ρυθμιστές των πάντων, εάν η θέλησή τους είναι αυτή που τα κινεί και τα διευθύνει. Κανένα θέμα δεν είναι πιο αμφιλεγόμενο και εντούτοις, εκτός εάν φτάσουμε σε μια απόφαση για το θέμα αυτό, οι άνθρωποι θα βρίσκονται κατ ανάγκη στη χειρότερη αβεβαιότητα και στην άγνοια των μεγαλύτερων αληθειών. 6

7 2. Υπήρχαν, υπάρχουν ακόμα φιλόσοφοι που υποστηρίζουν ότι οι θεοί δεν κοπιάζουν καθόλου για τις ανθρώπινες υποθέσεις. Εάν αυτή η γνώμη είναι η ορθή, τι θα απογίνουν η ευσέβεια, ο φόβος των θεών, η θρησκεία; Έχουμε να εκπληρώσουμε πολλές ιεροτελεστίες απέναντι στους θεούς και η αγνότητα, η ειλικρίνεια της καρδιάς είναι απαραίτητες, εάν είναι αλήθεια ότι οι αθάνατοι μας προσέχουν και εάν, από την πλευρά τους, κάνουν κάτι για το ανθρώπινο γένος. Εάν, αντίθετα, δεν μπορούν ούτε θέλουν να μας βοηθήσουν, εάν δεν έχουν για μας καμιά ανησυχία και εάν ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε τους είναι αδιάφορος, εάν δεν υπάρχει τίποτα στη ζωή μας που βεβαιώνει την επιρροή τους, γιατί θα ήταν αυτοί αντικείμενο λατρείας από την πλευρά μας, σε τι θα χρησίμευε να τους τιμούμε, να προσευχόμαστε σ αυτούς; Όπως και με τις άλλες αρετές, η ευσέβεια δεν μπορεί να συνίσταται σε μια δήθεν ματαιότητα και, όταν η ευσέβεια χαθεί, ο φόβος των θεών, η θρησκεία χάνονται κατ ανάγκη μαζί της, η ζωή μας ανατρέπεται, βασιλεύει η αταξία. Δεν γνωρίζω εάν πράγματι, όταν λείψει η ευσέβεια, θα μπορούσε να υπάρξει η καλή πίστη, εάν δεν θα ακολουθούσε ακόμα και η διάλυση των κοινωνικών δεσμών, εάν η δικαιοσύνη, δηλαδή η ανώτερη από τις αρετές, δεν θα καταλυόταν, ακόμα και αυτή. Άλλοι φιλόσοφοι, απεναντίας, μεγάλοι και με την πιο υψηλή ποιότητα, πιστεύουν ότι η νόηση και η λογική των θεών κυβερνούν τον κόσμο και ρυθμίζουν το πεπρωμένο, και ότι πάνω απ όλα η ανθρώπινη ζωή είναι το αντικείμενο της φροντίδας τους, των πράξεων της πρόνοιάς τους. Σύμφωνα με αυτούς, ο σπόρος που τρέφει και όλα τα προϊόντα της γης, οι μεταβολές της θερμοκρασίας, η κανονική διαδοχή των εποχών, η κίνηση των ουρανίων σωμάτων, που κάνουν ώστε να αναπτύσσονται οι καρποί της γης και να ωριμάζουν, διακηρύσσουν την πρόθεση των αθανάτων θεών να καταστήσουν αυτό τον κόσμο κατοικήσιμο για το ανθρώπινο γένος. Αυτοί οι φιλόσοφοι παρουσιάζουν μεγάλο αριθμό παραδειγμάτων που θα αναφέρω σ αυτό μου το έργο τέτοια που μπορούμε να πιστέψουμε ότι ο κόσμος έγινε αποκλειστικά για να τον χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος. Εντούτοις, ο Καρνεάδης, προέβαλλε πολλές αντιρρήσεις ενάντια σ αυτήν τη δοξασία, και ξύπνησε στη ψυχή αυτών από μας που έχουν το θάρρος να σκεφθούν την ανάγκη για την αναζήτηση της αλήθειας. Κανένα άλλο θέμα δεν αποτελεί περισσότερο αντικείμενο συζήτησης τόσο για τους αδαείς όσο και για τους σοφούς και, ανάμεσα σε τόσες διαφορετικές και αντικρουόμενες απόψεις, είναι δυνατόν να μην είναι καμία αληθινή, είναι αδύνατο να είναι αληθινές περισσότερες από μία. 3. Θα μπορούσα, καθώς πραγματεύομαι το θέμα αυτό, να καθησυχάσω τις ανησυχίες που εμπνέει η ευμένεια και να μπερδέψω την εχθρότητα των συκοφαντών μου. Θα κάνω να μετανοήσουν αυτοί εδώ για τις επιθέσεις τους, θα δώσω σ εκείνους εκεί τη χαρά να διδαχθούν : οφείλουμε πράγματι να διαφωτίσουμε τους φίλους που μας προειδοποιούν αλλά να απαντήσουμε με αυστηρότητα στους εχθρούς μας. Έχουν διαδοθεί, το γνωρίζω, πολλά λόγια για το θέμα των πολυάριθμων έργων πού 7

8 έχω εκδώσει σε σύντομο χρονικό διάστημα, δεν αγνοώ ότι εκφράστηκαν γι αυτά ποικίλες κρίσεις, άλλες μεν να διερωτώνται με έκπληξη από πού μου προέκυψε αυτή η αιφνίδια διάθεση για φιλοσοφία, άλλες δε θέλοντας να μάθουν τι υποστηρίζω ως αληθινό για κάθε θέμα. Υπάρχουν και άλλοι που εξεπλάγησαν επειδή προτιμώ φιλοσοφική θεωρία που, αντί να σκορπίζει το φως σε όλα τα θέματα, τα καλύπτει κατά κάποιο τρόπο στο σκοτάδι : ανέλαβα, σύμφωνα με αυτούς, με τρόπο ανέλπιστο, την υπεράσπιση μιας σχολής που έχει σταματήσει να συγκεντρώνει οπαδούς, που από πολύ καιρό έχει εγκαταλειφθεί. Εντούτοις δεν είναι μια ξαφνική φωτιά αυτή η διάθεση μου για τη φιλοσοφία: από την πρώτη μου νεότητα ασχολήθηκα με ζήλο και χρησιμοποίησα σ αυτήν την σπουδή πολλές από τις δυνάμεις μου. Μάλιστα σε καιρούς που με θεωρούσαν πολύ απομακρυσμένο από αυτήν, είχα επιδοθεί αποκλειστικά σ αυτήν περισσότερο από ποτέ. Το πιστοποιούν οι ομιλίες μου που είναι γεμάτες σκέψεις δανεισμένες από φιλοσόφους, το δέσιμό μου με τους πιο σοφούς άνδρες, που πάντοτε μου έκαναν την τιμή να συγκεντρώνονται στην κατοικία μου. Θα θυμηθώ τους μεγάλους δασκάλους που διαμόρφωσαν την σκέψη μου, τον Διόδοτο, τον Φίλωνα, τον Αντίοχο, τον Ποσειδώνιο. Και εάν είναι αλήθεια ότι όλα τα διδάγματα της φιλοσοφίας ασχολούνται με την συμπεριφορά μας στη ζωή, νομίζω ότι μπορώ να πω ότι, στην δημόσια υπηρεσία μου και στις ιδιωτικές μου υποθέσεις, εμφανίζομαι πάντοτε όπως ακριβώς ορίζει μια ηθική δοξασία που θεμελιώνεται στην λογική. 4. Εάν με ρωτήσουν τώρα γιατί άργησα τόσο πολύ να γράψω γι αυτά τα θέματα, μου είναι πολύ εύκολο να απαντήσω. Μαραζωμένος στην αδράνεια, αναγκασμένος να υποχωρώ μπροστά σε μια κατάσταση πραγμάτων που αφήνει σε έναν μόνο άνδρα την φροντίδα της διακυβέρνησης του Κράτους, πίστεψα, γιά το ίδιο το συμφέρον των δημοσίων πραγμάτων, ότι έπρεπε να δώσω στους συμπολίτες μου σαφείς θέσεις για την φιλοσοφία και ότι αφορούσαν τα μέγιστα στην τιμή και στο γόητρο της πόλης μας, και ότι θέματα τόσο ωραία και με τέτοια βαρύτητα έπρεπε να τα πραγματευόμαστε στα λατινικά. Λυπάμαι ελάχιστα που έχω εργασθεί σ αυτό το εγχείρημα επειδή, έχω τη γνώμη, ότι έχω ήδη ξεσηκώσει σε περισσότερους την επιθυμία όχι μόνο να διδαχθούν αλλά ακόμη και να γράψουν. Πολλοί άνθρωποι βυθισμένοι στις δοξασίες που δημιούργησαν οι Έλληνες δεν μπορούσαν να διαδώσουν τις γνώσεις τους στους συμπολίτες τους διότι είχαν το φόβο ότι δεν μπορούσαν να εκφράσουν στα λατινικά τις ιδέες που προέρχονταν από την Ελλάδα. Εντούτοις, όπως νομίζω, έκανα ως προς αυτό τέτοιες προόδους στη γλώσσα μας που οι Έλληνες δεν υπερέχουν πλέον από μας, ακόμα και στο θέμα που αφορά τον πλούτο του λεξιλογίου. Με παρακίνησαν σ αυτό το εγχείρημα η θλίψη που ένοιωθα και τα οδυνηρά και άδικα κτυπήματα που μου έδωσε η μοίρα. Εάν είχα καταφέρει να βρω πιο αποτελεσματική παρηγοριά γι αυτά τα κακά, δεν θα γύρευα άσυλο στην φιλοσοφία. Αλλά, για να πάρω από αυτήν το καλύτερο μέρος, δεν 8

9 μπορούσα να ικανοποιηθώ με το διάβασμα αυτών που έχουν γράψει οι άλλοι, θα έπρεπε να έχω μαζί της τέτοια επαφή, που θα μου επέτρεπε να την αγκαλιάσω στο σύνολό της και το πιο εύκολο μέσο για να την γνωρίσω σε όλα της τα μέρη, που τα παρομοιάζω με τα μέλη ενός σώματος, είναι να ασχοληθώ συγγράφοντας με όλα τα θέματα που περιλαμβάνει η έρευνα της φιλοσοφικής αλήθειας. Αποτελούν, πράγματι, συνέχεια μιας θαυμάσιας αλληλουχίας, συμπλέκονται με τέτοιο τρόπο ώστε τα πάντα μοιάζουν συνδεδεμένα μεταξύ τους και κατάλληλα να σχηματίσουν ένα σύνολο καλά τακτοποιημένο. 5. Γι αυτούς που η μοναδική τους έννοια είναι να μάθουν ποια είναι η άποψη μου για κάθε θέμα, περιμένουν από μένα περισσότερα από αυτά που είναι αναγκαία. Δεν πρέπει να μετράει η αυθεντία σε μια συζήτηση, αλλά πρέπει να πειθόμαστε από τα λογικά επιχειρήματα. Η αυθεντία αυτών που είναι δάσκαλοι, θα έλεγα μάλιστα, ότι βλάπτει τους μαθητές : παύουν να χρησιμοποιούν την δική τους κρίση, παίρνουν για καθιερωμένο αυτό που τους διαβεβαιώνει ο άνθρωπος που γνωρίζει να τους εμπνέει εμπιστοσύνη. Σίγουρα, ποτέ δεν ενέκρινα τον τρόπο που λένε ότι ήταν ο τρόπος των Πυθαγορείων: όταν τους ρωτούσαν σε ποιό θεμέλιο στήριζαν τους ισχυρισμούς τους, «ο ίδιος ο δάσκαλος το είπε», απαντούσαν. Ο δάσκαλος ήταν ο Πυθαγόρας. Εξ αρχής ήταν δεδομένο μεταξύ τους ότι το κύρος αντικαθιστούσε τη λογική. Όσο γι αυτούς που τους εκπλήσσει η επιλογή της σχολής στην οποία ανήκω, νομίζω ότι τους έχω απαντήσει ικανοποιητικά στα τέσσερα Ακαδημαϊκά μου Βιβλία. Δεν είναι αλήθεια ότι η αιτία για την οποία κάνω τον δικηγόρο δεν έχει υποστηριχτές, εγκαταλελειμμένη από όλους. Οι γνώμες των ανθρώπων καθόλου δεν πεθαίνουν μαζί τους, μπορεί να τους λείπει κατάλληλος υπερασπιστής για να τους δώσει λούστρο και αυτό είναι που συμβαίνει σ αυτόν τον τρόπο φιλοσοφίας που συνίσταται στο να τα θέτουμε όλα προς συζήτηση χωρίς να αποφασίσουμε ανοικτά για κανένα σημείο. Γεννημένος αυτός ο τρόπος από τον Σωκράτη, ανανεωμένος από τον Αρκεσίλαο, εδραιωμένος από τον Καρνεάδη έχει μείνει ζωντανός μέχρι σήμερα. Γνωρίζω ότι ακόμη και στην Ελλάδα δεν έχει πλέον σχεδόν καθόλου οπαδούς, αλλά αυτό δεν οφείλεται σε σφάλμα συνυφασμένο με την Ακαδημία, προέρχεται από το ότι οι άνθρωποι δεν έχουν πλέον ενεργητικό πνεύμα. Εάν, πράγματι, είναι ήδη σημαντικό να αντιλαμβανόμαστε καλά μια συγκεκριμένη δοξασία, πόσο πιο δύσκολο είναι να γνωρίζουμε τα πάντα. Και όμως αυτό είναι που πρέπει να κάνουμε όταν μας προτείνουν, για να φτάσουμε στην γνώση της αλήθειας, να ερευνούμε αυτό που μπορεί να λεχθεί υπέρ και κατά όλων των φιλοσόφων. Δεν ισχυρίζομαι ότι έχω φτάσει στο τέλος μιας προσπάθειας τόσο μεγάλης και δύσκολης, τουλάχιστον προσπαθώ γι αυτό. Εντούτοις δεν είναι δυνατόν αυτοί που ακολουθούν αυτή τη μέθοδο να μην ακολουθούν καμιά αρχή. Έχω αναπτύξει αλλού αυτό το θέμα, αλλά καθώς υπάρχουν άνθρωποι που είναι ιδιαίτερα δύσκολο να πειστούν με την πρώτη λόγω περιορισμένης ευφυΐας, αξίζει να επανέλθουμε στην προσπάθεια. 9

10 Η θέση μας λοιπόν δεν είναι ότι δεν υπάρχει καμία αλήθεια, υποστηρίζουμε ότι σε κάθε αλήθεια το λάθος αναμιγνύεται και της μοιάζει ώστε δεν υπάρχει βέβαιο σημείο που επιτρέπει να το αναγνωρίσουμε. Από αυτό προκύπτει ότι υπάρχουν πολλές γνώμες που αξίζουν να γίνουν αποδεκτές, και, παρ ότι τα πράγματα δεν είναι γνωστά με βεβαιότητα, καθώς συνδέονται με μια ιδέα που φαίνεται ξεκάθαρη, μ αυτές τις πιθανές γνώμες ο σοφός πρέπει να ρυθμίσει τη ζωή του. 6. Για να ξεφύγω από κάθε επίκριση, θα εκθέσω εξ άλλου τις γνώμες των φιλοσόφων για την φύση των θεών. Νομίζω ότι πρέπει να τους συγκεντρώσουμε όλους εδώ και να τους ξαναβάλουμε να αποφασίσουν ποια είναι η αληθινή. Εάν καταλήξουν να συμφωνήσουν ή αν βρεθεί ένας που έχει ανακαλύψει την οριστική αλήθεια, θα συγκατατεθώ να αναγνωρίσω ότι η Ακαδημία επιμένει άδικα. Τότε θα μπορούσα να φωνάξω όπως αυτός ο ήρωας των Συνεφήβων : «Ενώπιον των Θεών απευθύνομαι σε όλο το λαό, σε όλους τους νέους, και τους ζητώ να με πιστέψουν, τους παρακαλώ, τους ικετεύω γονατιστός, τους εκλιπαρώ γι αυτό το σκοπό.» Τι ήταν, λοιπόν, αυτό που του φαινόταν τόσο πρωτάκουστο; «συμβαίνουν, έλεγε, σ αυτή την πόλη πρωτοφανή πράγματα : κάποια που πουλάει έρωτα αρνείται από φιλιά να πάρει χρήματα από τον εραστή της.» Εδώ δεν πρόκειται για κανένα αστείο : καλώ τους φιλοσόφους να διδάξουν ένα τελείως διαφορετικό θέμα : να εξετάσουν τι πρέπει να σκεφτόμαστε για την θρησκεία, για την ευσέβεια, για τον φόβο των θεών, για τις τελετές, για την πίστη, για τον όρκο, για τους ναούς, για τα ιερά, για τις επίσημες θυσίες, ακόμα και για τους οιωνούς στη λήψη των οποίων προεδρεύω. Όλα αυτά περιλαμβάνονται σ αυτή την έρευνα σχετικά με τους αθάνατους θεούς. Το ότι υπάρχει για ένα θέμα με τέτοια σημασία, τόση ασυμφωνία ανάμεσα στους άνδρες τους πιο σοφούς, υπάρχει, θα το δούμε, αυτό που εξαναγκάζει σε αμφιβολία ακόμα και αυτούς που πιστεύουν ότι κατέχουν μια βεβαιότητα. Έκανα πολύ συχνά αυτή την παρατήρηση, αλλά ποτέ δεν με είχε απορροφήσει τόσο παρά ύστερα από μια πυκνή και σε βάθος συζήτηση για τους αθάνατους θεούς, στο σπίτι του φίλου μου του Κόττα. Μετά από επείγουσα πρόσκληση φτάνοντας σπίτι του στη γιορτή των Λατίνων, τον βρήκα καθισμένο κάτω από τη στοά του να συζητά με τον Κ. Βελλήϊο τον οποίο οι επικούρειοι θεωρούσαν τότε ως τον μεγαλύτερο τους δάσκαλο. Ήταν παρών επίσης ο Κ. Λουκίλιος Μπάλμπος, τόσο απορροφημένος στη στωική φιλοσοφία, που τον συνέκριναν ως προς αυτό με τους πιο αξιόλογους από τους Έλληνες. 7. Μόλις με είδε ο Κόττα : «Καλά που ήρθες έγκαιρα, μου είπε. Μόλις ξεκίνησε μεγάλη συζήτηση ανάμεσα στον Κ. Βελλήϊο και σε μένα για ένα μεγάλο θέμα, και καθώς επιδίδεσαι με ζήλο στη φιλοσοφία, δεν μπορεί να μην ενδιαφέρεσαι.» - «Σίγουρα, απάντησα, νομίζω πράγματι ότι ήρθα πολύ έγκαιρα. Βλέπω σε σας τους τρεις που είσαστε συγκεντρωμένοι εδώ τους κύριους 10

11 εκπρόσωπους τριών φιλοσοφιών. Εάν ήταν εδώ ο Πίσων, όλες οι σχολές, όλες αυτές τουλάχιστον που μετράνε, θα είχαν εκπρόσωπο.» Τότε ο Κόττα απάντησε: «Εάν το βιβλίο του φίλου μας του Αντίοχου λέει αλήθεια, είναι το βιβλίο που έστειλε πρόσφατα στον Μπάλμπο, δεν έχεις λόγο να λυπάσαι την απουσία του Πίσωνα. Σύμφωνα με τον Αντίοχο, πράγματι, οι στωικοί συμφωνούν με τους περιπατητικούς στην ουσία των πραγμάτων, διαφέρουν μόνο στην έκφραση. Θα είμαι ευτυχής, Μπάλμπο, να μάθω τη γνώμη σου γι αυτό το βιβλίο.» - «Εγώ, λέει, εκπλήσσομαι πως ένας άνδρας τόσο έξυπνος όπως ο Αντίοχος δεν αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει πολύ σοβαρή ασυμφωνία μεταξύ των στωικών, για τους οποίους το ωραίο και το ωφέλιμο δεν είναι μόνο δύο διαφορετικοί όροι αλλά δηλώνουν γένη πραγμάτων εξ ολοκλήρου διακριτά, και των περιπατητικών που συγχέουν το ωραίο και το ωφέλιμο σαν να ήταν έννοιες του ίδιου γένους και ότι δεν υπάρχει μεταξύ τους παρά διαφορά μεγέθους ή, αν θέλεις, βαθμού. Δεν είναι καθόλου φιλονικία λέξεων, είναι οι ιδέες που ολοφάνερα αντικρούονται. Αλλά θα βρούμε την ευκαιρία να μιλήσουμε γι αυτά, επανερχόμαστε, αν συμφωνείς, στο θέμα που ξεκινήσαμε να συζητάμε.» - «Εγώ, λέει ο Κόττα, συμφωνώ. Αλλά, συμπλήρωσε κοιτάζοντας με, για να μην αγνοεί ο νεοφερμένος ποιο είναι το θέμα μας, ας τον πληροφορήσουμε ότι αφορά την φύση των θεών. Βρίσκοντας σ αυτό, όπως το έκανα πάντοτε, σκοτεινότητα, πίεζα τον Βελλήϊο, να μας πει ποια είναι η γνώμη του Επίκουρου γι αυτό το θέμα. Λοιπόν, Βελλήϊε, εάν αυτό δεν σε στενοχωρεί, επανάλαβε ότι άρχισες να εκθέτεις.» -«Θα το κάνω, απάντησε ο Βελλήϊος, και όμως δεν είμαι εγώ που θα έχω τον Κικέρωνα σύμμαχο, αλλά εσύ. Έχετε διδαχθεί και οι δύο σας, συνέχισε γελώντας, από τον ίδιο τον Φίλωνα, να μην γνωρίζετε τίποτα.»- Τότε απάντησα: «Να δει ο Κόττα τι μπορέσαμε να διδαχθούμε. Αλλά εάν πιστεύεις ότι είμαι εδώ για να του χρησιμεύσω για βοηθός διαμαρτύρομαι, ήρθα σαν ακροατής και μάλιστα δίκαιος ακροατής, και έχω ελεύθερο πνεύμα, απολύτως τίποτα δεν με υποχρεώνει να υποστηρίξω, θέλοντας και μη, μια συγκεκριμένη γνώμη.» 8. Ο Βελλήϊος τότε, με αυτοπεποίθηση, καλού επικούρειου που δεν φοβάται τίποτα ώστε να φαίνεται ότι έχει αμφιβολία σε οποιοσδήποτε σημείο, μίλησε σαν να έφτασε κατ ευθείαν από τη συνάθροιση των θεών στα μετακόσμια του δασκάλου του. «Αυτά που θα ακούσετε, λέει, δεν είναι ονειροπολήσεις του αέρα, κενές εικασίες, δεν είναι θέμα ενός θεού κατασκευαστή και αρχιτέκτονα του κόσμου όπως αυτός του Πλάτωνα στον Τίμαιο, ούτε αυτής της Πρόνοιας των στωικών, που στα λατινικά ονομάζεται Providentia και που μας κάνει να σκεφτόμαστε μια γριά που καυχιέται ότι γνωρίζει το μέλλον. Ούτε θα περιγράψω έναν κόσμο που έχει ψυχή και αισθήσεις, ένα θεό με σφαιρική μορφή που περιστρέφεται, ζωντανή φωτιά, στον εαυτό του, όλα τερατώδεις φαντασίες άξιες των ονειροπόλων, περισσότερο παρά υλικό για ανάπτυξη ιδεών από τους φιλοσόφους. 11

12 Πραγματικά με ποια μάτια ο δικός σας ο Πλάτων μπόρεσε να δει επί τόπου, για την οικοδόμηση τέτοιας κατασκευής, αυτόν τον θεό που τον κάνει τον ρυθμιστή του, τον κτίστη του κόσμου; Πως αυτός ο θεός το χειρίστηκε ; Ποια ήταν τα εργαλεία του, ποια είναι τα μεταφορικά μέσα που χρησιμοποίησε, ποιες μηχανές, ποιούς εργάτες είχε στη διάθεσή του για να φέρει σε πέρας τέτοια δουλειά ; Με ποιο τρόπο ανάγκαζε σε υπακοή τον αέρα, τη φωτιά, το νερό, τη γη; Από πού προέρχονται, τα πέντε γεωμετρικά στερεά, που βρίσκονται στη βάση αυτών των στοιχείων και τόσο καλά κατασκευασμένα ώστε να επηρεάσουν την ψυχή και να δημιουργήσουν τις αισθήσεις; Όλα αυτά καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση στο σύστημα του Πλάτωνα και μοιάζουν πολύ περισσότερο αυθαίρετες επινοήσεις παρά ανακαλύψεις με μεθοδικό τρόπο. Αλλά υπάρχει μια επινόηση που χρειάζεται βραβείο: αφού μας έδειξε την γέννηση του κόσμου, αφού μας τον παρουσίασε, ή σχεδόν, κατασκευασμένο από χέρι εργάτη, ο Πλάτων διακηρύσσει ότι αυτός ο ίδιος κόσμος είναι άφθαρτος. Πιστεύεις ότι θα άγγιζε την επιστήμη της φύσεως, ότι θα είχε μόνο πρόγευση, ο συγγραφέας που σκέπτεται ότι μπορεί να αποδώσει την αθανασία σε ένα όν που δεν έχει υπάρξει για πάντα; ποιός συνδυασμός στοιχείων είναι λοιπόν αδιάλυτος; Ποιο αντικείμενο, αφού έχει αρχή, θα μπορούσε να μην έχει τέλος; Όσον αφορά την Πρόνοιά σας, Μπάλμπο, ταυτίζεται με τον θεό του Πλάτωνα; Ζητάω λοιπόν, όπως ζητούσα προηγουμένως, να μου πείτε ποιοι ήταν οι εργάτες της, τα μηχανήματά της, να με πληροφορήσετε για την σύλληψη και την εκτέλεση όλου του έργου. Εάν διαφέρει, γιατί, αντίθετα με αυτόν, δημιούργησε ένα φθαρτό κόσμο; 9. Αλλά υπάρχει μια ερώτηση που απευθύνω και στις δυο σχολές : γιατί οι αρχιτέκτονες του κόσμου εμφανίσθηκαν απότομα μετά από ύπνο που καλύπτει αμέτρητους αιώνες; Μην πείτε ότι, εφ όσον δεν υπήρχε κόσμος, δεν υπήρχαν ούτε αιώνες. Αυτούς για τους οποίους μιλώ δεν είναι αυτοί που σχηματίζουν τα έτη που αποτελούνται τα ίδια από σταθερό αριθμό ημερών που τις διαδέχονται οι νύχτες : αυτοί εκεί, αναγνωρίζω ότι δεν γίνονται αντιληπτοί χωρίς ένα κόσμο που διαγράφει κανονικό κύκλο. Αλλά υπήρχε από απροσδιόριστο χρόνο μια αιωνιότητα που δεν μετρούσε διαστήματα ορισμένου χρόνου. Αυτό που ήταν αυτή η αιωνιότητα, μπορούμε όμως να την παραστήσουμε κατ αναλογία με το χώρο, επειδή δεν μπορούμε να φανταστούμε καθόλου ότι ένα χρονικό διάστημα θα μπορούσε να υπάρχει χωρίς κάποιο άλλο να έχει προηγηθεί. Ερωτώ λοιπόν, Μπάλμπο, γιατί η Πρόνοιά σας έμεινε ανενεργή σ αυτή την αιωνιότητα; Ο κόπος δεν μπορούσε να αμφισβητηθεί για ένα θεό στη βούληση του οποίου υπακούουν ο ουρανός, τα διάπυρα σώματα, οι ήπειροι και οι θάλασσες. Τι ήταν αυτό που μπόρεσε να εμπνεύσει στο θεό αυτό την επιθυμία να διακοσμήσει και να φωτίσει τον κόσμο όπως θα έκανε ένας αγορανόμος ; Για να έχει ο ίδιος ωραιότερη κατοικία; Είχε ζήσει συνεπώς για άπειρο χρόνο στο σκοτάδι, σε ένα είδος σκοτεινής καλύβας; Θα πούμε ότι έκτοτε η ποικιλία των αντικειμένων που 12

13 βλέπουμε να στολίζουν τον ουρανό και τη γη του προκαλούν ευχαρίστηση; Ποια ευχαρίστηση μπορεί να λάβει ένας θεός από αυτό το θέαμα; Εάν πραγματικά τον ευχαριστούσε, δεν θα μπορούσε να το στερηθεί για τόσο πολύ χρόνο. Διευθέτησε έτσι τα πράγματα, όπως λέτε σχεδόν πάντα, λόγω των ανθρώπων; Ποιών ανθρώπων; Των σοφών; Θα ανελάμβανε ένα τόσο μεγάλο έργο, για ένα τόσο μικρό αριθμό ανθρώπων. Των άμυαλων; Αλλά κατ αρχήν δεν αντιλαμβανόμαστε γιατί θα ήθελε να κάνει αυτό το έργο για τους ανέντιμους και επιπλέον τι αποτέλεσμα πέτυχε; Όλοι οι άμυαλοι δεν είναι πολύ άθλιοι και ακριβώς επειδή είναι άμυαλοι; Ποια αθλιότητα μπορούμε να θεωρήσουμε μεγαλύτερη από τη δική τους; Και πρέπει να προσθέσουμε ότι η ζωή είναι πλούσια σε δυσάρεστες καταστάσεις και ότι, εάν οι σοφοί μπορούν να καταπραΰνουν και να εξισορροπήσουν το κακό με το καλό, οι άμυαλοι είναι το ίδιο ανίκανοι να αποφύγουν τους μελλοντικούς πόνους και να αντέξουν αυτούς του παρόντος. 10. Αυτοί που, στις ομιλίες τους, προίκισαν τον κόσμο με ψυχή που έχει λογική, αγνοούν πλήρως σε ποια μορφή ζωντανού όντος μπορούμε να συναντήσουμε την ενεργή σκέψη, θα επανέλθω σ αυτό λίγο αργότερα. Προς το παρόν θα περιορισθώ να πω την κατάπληξη που μου προξενεί η χοντροκοπιά του πνεύματος αυτών των ανθρώπων : θέλουν ένα ζωντανό όν να είναι άφθαρτο, να απολαμβάνει την τέλεια ευτυχία και συγχρόνως να λαμβάνει τη μορφή σφαίρας διότι, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, είναι η πιο ωραία. Και εάν, για μένα το σχήμα του κυλίνδρου, του τετραγώνου, του κώνου, της πυραμίδας έχει μεγαλύτερη ομορφιά; Εξάλλου ποια μορφή ζωής δίνετε στο σφαιρικό θεό σας; Θέλετε να κινείται με ταχύτητα που όμοιά της δεν μπορούμε να φανταστούμε. Δεν αντιλαμβάνομαι, που θα μπορούσε, μια ψυχή σταθερή και που απολαμβάνει τέλεια ευτυχία, να βρει θέση σε ένα κόσμο που έχει αφεθεί έτσι στο σύμπαν. Εάν, σε ένα μέρος, ακόμα και το πιο μικρό στο σώμα μας, το δάγκωμα του κρύου ή αυτό της φωτιάς θα γινόταν αισθητό, θα ήταν επώδυνο για μας, γιατί να μην ήταν επώδυνο για έναν θεό; Και όμως η γη, επειδή είναι μέρος του κόσμου, είναι μέρος του θεού και πολύ μεγάλες περιοχές ξηράς είναι, το βλέπουμε, ακατοίκητες και ακαλλιέργητες, άλλες επειδή ο ήλιος είναι πολύ δυνατός και τις καίει, άλλες διότι, πολύ μακριά από τον ήλιο, είναι καλυμμένες με χιόνια και παραδομένες στο κρύο. Θα πρέπει λοιπόν να πούμε, επειδή ανήκουν στο κόσμο, ότι ο θεός υποφέρει σε ένα μέρος του σώματος του από υπερβολική ζέστη, παγώνει σε ένα άλλο μέρος. Αυτές είναι σε γενικές γραμμές, Λουκίλιε, οι γνώμες που κυκλοφορούν στην σχολή σου, όσο για τις άλλες θα τις αναφέρω αρχίζοντας πρώτα κατά χρονολογική σειρά από τους αρχαίους φιλοσόφους. Ο Θαλής ο Μιλήσιος, που άνοιξε την παρέλαση των ερευνών γι αυτή τη φύση, έκανε το νερό την αρχή όλων των πραγμάτων, ο θεός του ήταν η νόηση που από αυτό το στοιχείο τα κατασκευάζει. Εάν παραδεχθούμε την ύπαρξη των θεών που δεν έχουν ούτε ψυχή, ούτε συναίσθημα προς τι να 13

14 προσθέσουμε στο νερό πνεύμα και αν το πνεύμα μπορεί να υπάρξει μόνο του όταν απουσιάζει κάθε σώμα, γιατί πρέπει να του προσθέσουμε το νερό; Η γνώμη του Αναξίμανδρου είναι ότι οι θεοί γεννιόνται, ότι έρχονται στον κόσμο σε μεγάλα χρονικά διαστήματα, ότι κατόπιν πεθαίνουν και ότι υπάρχουν αμέτρητοι κόσμοι. Αλλά πως αντιλαμβανόμαστε ένα θεό που δεν είναι αθάνατος; Μετά από αυτόν ο Αναξιμένης αποφάσισε ότι ο αέρας είναι Θεός, ότι έχει δημιουργηθεί, ότι είναι αναρίθμητος και χωρίς όριο, πάντα σε κίνηση, έτσι, στερημένος από κάθε μορφή, ο αέρας πως θα μπορούσε να είναι θεός, υπόθεση τόσο λιγότερο αποδεχτή καθόσον ένας θεός πρέπει να έχει πολύ ωραία μορφή και επειδή, κάθε πράγμα που έχει γεννηθεί, πρέπει να πούμε ότι είναι θνητό. 11. Ο Αναξαγόρας, που ήταν μαθητής του Αναξιμένη, υποστήριξε πρώτος ότι μια νόηση, με την άπειρη δύναμη της και τη λογική της, είχε διατάξει με μια συγκεκριμένη τάξη όλα τα μέρη του σύμπαντος και το έκανε έτσι όπως είναι. Αυτός ο φιλόσοφος δεν είχε αντιληφθεί ότι δεν μπορούσε να έχει σε ένα άπειρο ον κίνηση του συνόλου ούτε αίσθηση, δεν έχει αντιληφθεί ότι, κατά γενικό τρόπο, η αίσθηση δεν είναι δυνατή παρά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι το όν που αισθάνεται υφίσταται την επίδραση μιας αίσθησης. Να προσθέσουμε ότι εάν αυτή η νόηση για την οποία μιλάει ο Αναξαγόρας είναι, κατά κάποιο τρόπο, όπως το ισχυρίζεται, ζωντανό όν, πρέπει να υπάρχει σ αυτό το όν μια εσωτερική αρχή που να δικαιολογεί τη χρήση του όρου ζωντανό; Αλλά τι υπάρχει πιο εσωτερικό από το πνεύμα; Θα πρέπει λοιπόν η νόηση αυτή να ενδυθεί ένα εξωτερικό σώμα. Αυτό δεν ταιριάζει καθόλου στον Αναξαγόρα, αλλά πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ένα καθαρό πνεύμα χωρίς την προσθήκη οποιουδήποτε οργάνου που να του επιτρέπει να δέχεται ερεθίσματα, είναι μια αντίληψη που ξεπερνάει την δύναμη της νόησης μας και την γνώση για την οποία είναι ικανή. Ο Αλκμαίων από τον Κρότωνα αποδίδει θεϊκό χαρακτήρα στον ήλιο, στη σελήνη και στα άλλα αστέρια καθώς και στην ψυχή δεν αντιλαμβάνεται ότι έτσι αποδίδει αθανασία σε θνητά όντα. Ο Πυθαγόρας πίστευε ότι μέσα στη φύση περιλαμβανόταν μια ψυχή και κυκλοφορούσε σ αυτήν, ότι οι δικές μας οι ψυχές ήταν αποσπασμένα κομμάτια της. Δεν είχε αντιληφθεί λοιπόν ότι με αυτό τον τρόπο ο θεός είναι σχισμένος, κομματιασμένος, όταν οι ψυχές των ανθρώπους χωρίζονται από αυτόν. Και, όταν είναι δυστυχισμένες, που συμβαίνει για τις περισσότερες, πρέπει συνεπώς ένα μέρος του θεού να είναι βορά στη δυστυχία. Γιατί, από την άλλη μεριά, η ανθρώπινη ψυχή θα αγνοούσε ποια ήταν, εάν ήταν θεός; Πως τελικά ο θεός του Πυθαγόρα, εάν δεν ήταν παρά ψυχή, μπόρεσε να φυτρώσει ή να διαδοθεί στη φύση; Ο Ξενοφάνης, στη συνέχεια, θέλει σε όλα τα πράγματα, δηλαδή σε ένα άπειρο όν, να προσθέσει επιπλέον ένα πνεύμα και να κάνει από όλα ένα θεό. Κάνει στο θέμα του πνεύματος το ίδιο λάθος με τους άλλους, αλλά, σε ότι αφορά το άπειρο, κάνει σοβαρότερο λάθος επειδή δεν μπορεί να υπάρξει αίσθηση σε ένα άπειρο ον και τίποτα δεν μπορεί να έλθει να ενωθεί μ αυτό. 14

15 Ο Παρμενίδης φαντάζεται δεν ξέρω τι που μοιάζει με στεφάνι (το ονομάζει στεφάνι) : ένας φωτεινός κύκλος που ζώνει τον ουρανό, να ο θεός του. Δεν μπορούμε να υποθέσουμε σ αυτό τον κύκλο μια θεία μορφή ούτε καμία αίσθηση. Υπάρχουν πολλές τερατώδεις φαντασίες σ αυτόν το φιλόσοφο: δίνει θεϊκό χαρακτήρα στον πόλεμο, στην αταξία, στην αχαλίνωτη επιθυμία και σε πολλές άλλες θεομηνίες που καταλύουν την αρρώστια, τον ύπνο, την λησμονιά, τον χρόνο. Βρίσκει επίσης κάτι θεϊκό στα άστρα. Δεν θα επαναλάβω τις αντιρρήσεις που προέβαλα εναντίον κάποιου άλλου γι αυτό το θέμα. 12. Ο Εμπεδοκλής, που έχει πολλές λανθασμένες ιδέες, επιδεικνύει ιδιαίτερα αξιοθρήνητη αδυναμία όταν εκφράζει τις απόψεις του για τους θεούς. Παραδέχεται πράγματι την ύπαρξη τεσσάρων βασικών φύσεων ή αρχών από τις οποίες σχηματίζονται όλα τα πράγματα και κάνει από αυτά θεούς. Εντούτοις είναι φανερό ότι αυτά τα στοιχεία γεννιούνται και πεθαίνουν και στερούνται από κάθε αίσθηση. Ο Πρωταγόρας φαίνεται να μην έχει την παραμικρή υποψία για την φύση των θεών, επειδή διακηρύσσει ότι είναι ανίκανος να πει οτιδήποτε γι αυτούς που να αξίζει, να αποφασίσει εάν υπάρχουν ή δεν υπάρχουν ή τι πράγμα είναι αυτοί. Να μιλήσουμε για τον Δημόκριτο; Περιλαμβάνει στον αριθμό των θεών τα είδωλα, που πιστεύει ότι περιπλανώνται θεϊκά στο χώρο, και επίσης τα όντα που διασπείρουν ή εκπέμπουν τα είδωλα αυτά και, επί πλέον, την ανθρώπινη γνώση και νόηση. Δεν πέφτει μ αυτά στο πιο μεγάλο λάθος; Στη συνέχεια αρνείται ότι θα μπορούσε να έχει τίποτα το άφθαρτο, επειδή κανένα πράγμα δεν παραμένει στην ίδια κατάσταση. Δεν καταργεί έτσι την θεότητα με ριζικό τρόπο, ενάντια σε όλες τις ιδέες που μπορούν να υπάρξουν γι αυτήν; Και επί πλέον; Ο αέρας είναι ο θεός που αναγνωρίζει ο Διογένης ο Απολλωνιάτης. Τι γνώμη μπορεί να έχει και ποια μορφή που να αρμόζει σε έναν θεό; Θα χρειαζόταν μεγάλη συζήτηση εάν θέλαμε να δείξουμε πόσες διακυμάνσεις υπάρχουν στον Πλάτωνα. Στον Τίμαιο, διακηρύσσει ότι δεν μπορούμε να ορίσουμε με κανένα όνομα τον πατέρα αυτού του κόσμου και, στα βιβλία που πραγματεύεται τους Νόμους, έχει την άποψη ότι δεν πρέπει να ψάχνουμε να μάθουμε τι είναι Θεός. Όταν ισχυρίζεται ότι ο Θεός είναι χωρίς σώμα, ἀσώματος όπως λένε οι Έλληνες, είναι αδύνατο να αντιληφθούμε τι θέλει να πει. Κατ ανάγκη ένα όν χωρίς σώμα δεν θα μπορούσε να έχει ούτε αίσθηση ούτε πνεύμα συμπεριφοράς, δεν θα μπορούσε να δοκιμάσει ηδονή και όμως όλα αυτά περιλαμβάνονται στην ιδέα που έχουμε για τους θεούς. Ο ίδιος ο Πλάτων βεβαιώνει επίσης στον Τίμαιο και στους Νόμους ότι ο κόσμος είναι θεός και λέει το ίδιο για τον ουρανό, τα άστρα, τη γη, τις ψυχές και για τις θεότητες που εγκατάστησαν οι πρόγονοί μας. Βλέπουμε εύκολα ότι αυτές οι γνώμες, ψεύτικες από μόνες τους, είναι επιπλέον βίαια αντιφατικές. 15

16 Ο Ξενοφών, λιγότερο άφθονος σε λόγια, πέφτει περίπου στα ίδια λάθη. Στα Απομνημονεύματά του, μας δείχνει τον Σωκράτη να δηλώνει, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, ότι δεν πρέπει να επιδιώκουμε να μάθουμε ποια είναι η μορφή του Θεού. Κάνει επίσης θεούς τον ήλιο και την ψυχή, πότε αναφέρεται σε μοναδικό Θεό, πότε σε πλειάδα θεών. Είναι σχεδόν τα ίδια λάθη που παρατήρησα στον Πλάτωνα. 13. Ο Αντισθένης, στο βιβλίο που του έδωσε τον τίτλο Φυσική, αντιτάσσοντας στους πολυάριθμους θεούς που αναγνωρίζουν τα έθνη ένα μοναδικό Θεό, αφαιρεί από την έννοια της θεότητας τη δύναμη και το περιεχόμενο της. Ο Σπεύσιππος δεν προσπαθεί καθόλου λιγότερο να καταστρέψει στις ψυχές την γνώση των θεών, αυτός που, στη συνέχεια του θείου του Πλάτωνα, μιλά για μια συγκεκριμένη δύναμη που κυβερνά όλα τα πράγματα και την κάνει ζωντανό όν. Επίσης ο Αριστοτέλης, στο τρίτο του βιβλίο της Φιλοσοφίας, συγχέει πάρα πολλά πράγματα, δεν διαφέρει σ αυτό από το δάσκαλο του τον Πλάτωνα. Άλλοτε θεωρεί ότι η νόηση συγκεντρώνει στον εαυτό της όλα αυτά που μπορεί να έχει το θείο, άλλοτε λέει ότι ο ίδιος ο κόσμος είναι ένας θεός, αλλού τον υπάγει σε ένα ξεχωριστό ον που λειτουργεί για να κανονίζει και να διατηρεί την κίνηση του κόσμου με ένα είδος οπισθοδρομικής κίνησης, μετά θα πει ότι ο ουράνιος αιθέρας είναι θεός, σαν να αγνοούσε ότι ο ουρανός είναι μέρος του κόσμου αυτού στον οποίο έχει ήδη απονείμει αυτή την ιδιότητα. Πως άλλωστε, σε τόσο ταχεία κίνηση, ο ουρανός θα μπορούσε να διατηρήσει το βασικό αίσθημα της θεότητας; Και, αν ο ίδιος ο ουρανός είναι θεός, ποια κατοικία θα αποδώσουμε σε τόσους άλλους θεούς; Όταν ο Αριστοτέλης ισχυρίζεται ότι ένας θεός δεν έχει καθόλου σώμα, του αφαιρεί την αίσθηση και επίσης τη νόηση. Εξάλλου πως θα μπορούσε να κινείται εάν δεν έχει σώμα και πως, εάν βρίσκεται σε αέναη κίνηση, θα μπορούσε να είναι ήρεμος και ευτυχισμένος; Ο Ξενοκράτης, μαθητής του ίδιου δασκάλου, δεν είναι περισσότερο λογικός από αυτόν στο θέμα αυτό. Στα βιβλία του για τη φύση των θεών, δεν περιγράφει καμία θεϊκή μορφή, λέει, αντίθετα, ότι υπάρχουν οκτώ θεοί: οι πλανήτες κάνουν πέντε, όλα τα σταθερά άστρα κάνουν μόνο έναν, είναι τα διασκορπισμένα μέλη ενός μοναδικού όντος, ο ήλιος πρέπει να θεωρείται ως ο έβδομος, η σελήνη ως η όγδοη θεότητα. Κατά ποια έννοια οι θεοί αυτοί μπορούν να είναι ευτυχισμένοι, δεν μπορώ να το αντιληφθώ. Ο Ηρακλείδης από τον Πόντο, από την ίδια πλατωνική σχολή, έγραψε βιβλία γεμάτα με παιδαριώδεις ιστορίες : άλλοτε είναι ο κόσμος που είναι θεϊκός, άλλοτε είναι το πνεύμα. Αποδίδει επίσης θεϊκό χαρακτήρα στους πλανήτες, αφαιρεί από τον θεό του την αίσθηση και θέλει να είναι η μορφή του μεταβαλλόμενη. Τελικά, πάντα στο ίδιο έργο, κατατάσσει στον αριθμό των θεών τον ουρανό και τη γη. 16

17 Ο Θεόφραστος δείχνει εξίσου ανυπόφορη ασυνέπεια. Άλλοτε αποδίδει στην νόηση την πρώτη σειρά ανάμεσα στα θεϊκά όντα, άλλοτε ο ουρανός είναι η υπέρτατη θεότητα, κατόπιν οι ζωδιακοί αστερισμοί και τα άστρα. Ο μαθητής του ο Στράτων, αυτός που ονομάζουν φυσικό, δεν αξίζει να τον ακούσουμε. Πιστεύει ότι υπάρχει στη φύση μια θεϊκή δύναμη και πρέπει να δούμε σ αυτήν την αιτία των γενεών, της αύξησης και της μείωσης αλλά δεν υπάρχει σ αυτήν ούτε αίσθηση ούτε μορφή. 14. Σε ότι αφορά τον Ζήνωνα έρχομαι τώρα στους στωικούς σου, Μπάλμπο αποδίδει στον φυσικό νόμο θεϊκό χαρακτήρα, κατέχει, σύμφωνα με αυτόν, τη δύναμη που κατευθύνει τις ορθές και απαγορευμένες πράξεις αυτές που είναι αντίθετες προς την ορθότητα. Πως μπορεί να κάνει αυτό το νόμο ζωντανό ον, είναι κάτι που δεν το αντιλαμβάνομαι, και εντούτοις πρέπει ένας θεός να είναι ζωντανός για να ικανοποιηθούμε. Αλλού θέλει τον αιθέρα να είναι θεός : μπορούμε να αντιληφθούμε θεό στερημένο από αίσθηση, που ποτέ δεν μας προσφέρεται στις προσευχές μας, στις επιθυμίες μας, στις ευχές μας. Σε άλλα έργα, ο Ζήνων θεωρεί ότι ένα συγκεκριμένο λογικό στο οποίο συμμετέχει όλη η φύση έχει θεϊκό χαρακτήρα. Απλώνει αυτόν τον χαρακτήρα στα άστρα, στα έτη, στους μήνες, στις εποχές. Όταν ερμηνεύει την θεογονία του Ησίοδου, υπονομεύει όλες τις διαδεδομένες και κοινά αποδεκτές έννοιες που αφορούν τους θεούς, επειδή δεν περιλαμβάνει μεταξύ τους ούτε τον Δία, ούτε την Ήρα, ούτε την Εστία, ούτε οποιοδήποτε άλλο όν το οποίο θα είχε δικό του όνομα : σε άψυχα και άφωνα πράγματα, σύμφωνα με αυτόν, δίνουμε αυτά τα ονόματα που η έννοιά τους είναι συμβολική. Ο Αρίστων, μαθητής του Ζήνωνα, δεν χάνεται λιγότερο όταν υποστηρίζει ότι δεν αντιλαμβανόμαστε ποια μπορεί να είναι η μορφή του θεού, διακηρύσσει ότι οι θεοί δεν αισθάνονται και αναρωτιέται εάν ένας θεός είναι ή δεν είναι ζωντανό ον. Ο Κλεάνθης, μαθητής επίσης του Ζήνωνα, λέει άλλοτε ότι ο κόσμος ο ίδιος είναι Θεός, και άλλοτε δίνει αυτό το όνομα στη νόηση και στην ψυχή με την οποία την προικίζει η φύση, ή ακόμα το υπέρτατο πυρ, που κείται ψηλότερα από τα πάντα, που γυρίζει γύρο από τον κόσμο, καλύπτει, ζώνει, αγκαλιάζει όλα τα πράγματα και που το ονομάζει αιθέρα είναι, σύμφωνα με αυτόν, ο κατ εξοχήν θεός. Αυτός ο ίδιος φιλόσοφος, σαν να βρίσκεται σε παραλήρημα, στα βιβλία που έχει γράψει κατά της ηδονής, φαντάζεται κάποτε μια μορφή, μια εξωτερική εμφάνιση που την δανείζει στους θεούς, κάποτε αποδίδει την θεότητα στα άστρα, κάποτε επίσης κρίνει ότι η λογική είναι αυτό που είναι το πιο θεϊκό. Συμπερασματικά, ένας θεός όπως αυτός που το πνεύμα μας γνωρίζει και που η έννοια του αποθηκεύεται στην ψυχή σαν εικόνα αποτυπωμένη σε αυτήν δεν εμφανίζεται πουθενά. 15. Ο Περσέας, ακόμα ένας φιλόσοφος μαθητής του Ζήνωνα, λέει ότι έχουμε θεωρήσει θεούς τους ανθρώπους που οι εφευρέσεις τους έκαναν τη ζωή ευκολότερη, και στα πράγματα ακόμα που είναι χρήσιμα ή ευεργετικά αποδίδονται ονόματα θεοτήτων. Δεν λέει ότι τα οφείλουμε σε θεούς που είναι 17

18 οι δημιουργοί τους, είναι τα πράγματα που είναι θεϊκά από μόνα τους. Τι ποιο παράλογο από το να αποδίδουμε θεϊκές τιμές σε τιποτένια και άσχημα πράγματα ή να προσμετράμε στους θεούς ανθρώπους που έχουν πεθάνει: η λατρεία των θεών θα γινόταν έτσι επικήδεια τελετή; Να τώρα ο Χρύσιππος που θεωρείται ο πλέον ευφυής ερμηνευτής των στωικών ονειροπολήσεων: συναθροίζει μεγάλη στρατιά αγνώστων θεών, τόσο αγνώστων που δεν μπορούμε ούτε να τους παραστήσουμε με εικασία παρά την ικανότητα που έχει το πνεύμα μας να σχηματίζει κάθε είδους εικόνες. Λέει ότι δύναμη θεϊκή περιέχεται στο λογικό, στην ψυχή και στη νόηση όλης της φύσης, λέει επίσης ότι αυτός ο ίδιος ο κόσμος είναι θεός που η ψυχή του γυρίζει παντού και άλλοτε ότι ο θεός του είναι το ηγεμονικό μέρος αυτής της ψυχής, αυτής που συνίσταται από νόηση και λογικό, από όπου ενεργεί όλη η φύση και που κάνει να επιβιώνουν τα πάντα, άλλοτε είναι κάποια ειμαρμένη που απλώνει το βασίλειο της στα πράγματα και αλυσοδένει το μέλλον. Είναι επίσης το πυρ και αυτός ο αιθέρας που σας μίλησα πρωτύτερα, είναι τα στοιχεία των οποίων είναι η πηγή και που πηγάζουν φυσικά από αυτό : το νερό, η γη και ο αέρας, είναι ο ήλιος, η σελήνη τα άστρα και, γενικά, το σύνολο των όντων που υπάρχουν, τέλος είναι οι άνθρωποι που έχουν αποκτήσει την αθανασία. Ο Χρύσιππος προσπαθεί να αποδείξει ότι ο θεός που ονομάζουμε Δία είναι ο αιθέρας, ότι ο Ποσειδώνας είναι ο αέρας που φυσά πάνω από τις θάλασσες, ότι η Κέρες ( η Δήμητρα) είναι η γη και χρησιμοποιεί σταθερά την ίδια μέθοδο για τους άλλους θεούς. Λέει επίσης ότι ο Δίας είναι η δύναμη με την οποία επιβάλλεται ο αναλλοίωτος νόμος, ο αιώνιος, που ρυθμίζει τη ζωή, αναθέτοντας στον καθένα την υπηρεσία του και την κάνει ανελαστική αναγκαιότητα απ όπου η συνέπεια αυτή ότι υπάρχει μια αλήθεια πάντοτε παρούσα για τα μελλούμενα, δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσαμε να το πούμε θεϊκό σε όλες αυτές τις αρμοδιότητες. Όλα αυτά βρίσκονται στο πρώτο βιβλίο του Χρύσιππου για τη φύση των θεών, στο δεύτερο ισχυρίζεται ότι προσαρμόζει τα μυθώδη ρητά του Ορφέα, το Ησίοδου, του Όμηρου με τρόπο που οι πιο αρχαίοι ποιητές, που δεν είχαν ποτέ την παραμικρή υποψία των θεωριών αυτών, να έχουν μεταβληθεί σε στωικούς. Ο Διογένης από την Βαβυλώνα, ακολουθώντας αυτό το παράδειγμα, θέλησε, στο βιβλίο που του έδωσε τον τίτλο Μινέρβα, να την ξεγυμνώσει από τον μυθικό χαρακτήρα της και να ερμηνεύσει επιστημονικά τη δημιουργία αυτής της θεάς από τον Δία και τη γέννηση αυτής της παρθένας. 16. Μόλις έχω εκθέσει αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε όχι φιλοσοφικές γνώμες αλλά παράφορες φαντασιώσεις : τα λόγια των ποιητών, που η γλυκύτητα των φωνών που τα διαδίδουν τα κάνει πιο επικίνδυνα, δεν είναι πολύ πιο παράλογα : μας έχουν δείξει θεούς πυρπολημένους με οργή και παρασυρμένους από ξέφρενο πάθος, μας έκαναν μάρτυρες των πολέμων τους, των μαχών στις οποίες εμπλέκονται, στους αγώνες που υποστηρίζουν, των τραυματισμών που δέχονται, μας έχουν πει για τα μίση τους, τις διαφωνίες τους και τους τσακωμούς τους, τη γέννησή τους, το θάνατό τους, τους θρήνους τους, την καταστροφή της φιληδονίας τους, τις μοιχείες τους, τις 18

19 αιχμαλωσίες τους, τις φιλήδονες δοσοληψίες τους με το ανθρώπινο είδος, τους θνητούς που τεκνοποιεί ένας αθάνατος. Στα λάθη των ποιητών μπορούμε να προσθέσουμε τα θαύματα που διηγούνται οι μάγοι, τις ανοησίες των Αιγυπτίων στην ίδια τάξη ιδεών και τέλος τις γνώμες του λαού που διακρίνονται για την ασυνέπεια τους και την απομάκρυνση τους από την αλήθεια. Όταν σκεφτόμαστε τις πεποιθήσεις αυτές που γίνονται αποδεκτές με τόση ελαφρότητα, αυτές τις μωρολογίες, θα έπρεπε να προσκυνάμε τον Επίκουρο και να τον τοποθετήσουμε τον ίδιο στο πλήθος των θεϊκών αυτών πλασμάτων για τα οποία μιλάμε. Μόνος, πράγματι, βεβαιώνει πρώτα από όλα ότι υπάρχουν θεοί διότι η φύση έχει αποτυπώσει την έννοια σε όλες τις ψυχές. Ποία είναι η έννοια σε όλο το ανθρώπινο γένος, ποια είναι η φυλή που, χωρίς να έχει λάβει καμιά διδασκαλία, δεν έχει, εκ των προτέρων, συγκεκριμένη ιδέα για τους θεούς; Είναι αυτό που ο Επίκουρος ονομάζει πρόληψη, δηλαδή η παράσταση αντικειμένου που έχει αποκτηθεί εκ των προτέρων διαμέσου των αισθήσεων, παράσταση χωρίς την οποία δεν θα μπορούσαμε να το αντιληφθούμε, ούτε να επιχειρήσουμε οποιαδήποτε έρευνα που το αφορά ούτε να φιλονικήσουμε. Έχουμε μάθει την σπουδαιότητα και την χρησιμότητα της αρχής αυτής στο βιβλίο Περί κριτηρίου ή Κανών, που θα νόμιζε κανείς ότι έπεσε από τον ουρανό, που έγραψε ο Επίκουρος για το κριτήριο και τον κανόνα της αλήθειας. 17. Βλέπετε τώρα ότι έχει τεθεί πολύ καθαρά η αρχή από την οποία όλη μας η έρευνα πρέπει να εμπνέεται. Επειδή, πράγματι, αυτός ο τρόπος αντίληψης δεν έχει καθιερωθεί εξ αιτίας εκπαίδευσης, εθίμων, σύμβασης, και πρόκειται για μια πίστη σταθερή και ομόφωνη, δεν μπορούμε να μην συμφωνήσουμε ότι οι θεοί υπάρχουν εφ όσον έχουμε γι αυτούς έννοια αποτυπωμένη σε μας ή ακριβέστερα έμφυτη γνώση : μια κρίση, στην οποία προσχωρούν όλοι διότι έτσι είναι φτιαγμένοι, είναι κατ ανάγκη αληθινή. Πρέπει λοιπόν να παραδεχθούμε ότι υπάρχουν θεοί. Υπάρχει ένα δεύτερο σημείο στο οποίο όλοι σχεδόν, φιλόσοφοι και αδαείς, συμφωνούν: σύμφωνα με αυτό που ονόμασα αντίληψη, θα μπορούσαμε να πούμε επίσης εκ των προτέρων αντίληψη (σε νέες ιδέες πρέπει να χρησιμοποιούμε νέους όρους, όπως το έκανε ο Επίκουρος που χρησιμοποίησε τη λέξη πρόληψις που κανείς δεν τόλμησε να χρησιμοποιήσει πριν από αυτόν), έχουμε αυτή την πεποίθηση ότι οι θεοί είναι αθάνατοι και απολαμβάνουν την τέλεια ευτυχία. Αυτή η ίδια η φύση που έβαλε μέσα μας την παράσταση των θεών έχει χαράξει στο πνεύμα μας την ιδέα της αθανασίας τους και αυτήν της μακαριότητάς τους. Επειδή έτσι έχουν τα πράγματα, πρέπει να κρατήσουμε ως αληθινή την πρόταση αυτή που διατύπωσε ο Επίκουρος : «ένα όν αιώνιο και μακάριο δεν ασχολείται αυτό το ίδιο με καμιά υπόθεση και δεν απαιτεί από κανένα να του δώσει οποιαδήποτε ενόχληση, κανείς δεν μπορεί να προκαλέσει την οργή του ούτε να κερδίσει την εύνοιά του, καθόσον τέτοιου είδους συμπεριφορές είναι σημεία αδυναμίας.» Θα είχα πει αρκετά γι αυτό το θέμα, εάν έπρεπε να μας απασχολήσει εδώ μόνο η 19

20 ευσεβής λατρεία προς τους θεούς και η απελευθέρωση από την δεισιδαιμονία: πράγματι η υπεροχή των θεών, που είναι όντα αιώνια και που απολαμβάνουν απόλυτη ευτυχία, ζητά τιμές, η ίδια η τελειότητα ενός πράγματος που το καθιστά άξιο λατρείας και κάθε φόβος που θα μπορούσε να εμπνεύσει η οργή των θεών ή η δύναμή τους που είναι αρκετά απόμακρος. Πρέπει πράγματι να γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει κανένας θυμός να φοβόμαστε, καμία εύνοια να ελπίζουμε από όντα που, εξ ορισμού, είναι αθάνατα και μακάρια, δεν μπορούν λοιπόν να είναι απειλητικά για μας. Αλλά για να ενισχύσουμε περισσότερο αυτή τη πίστη, νοιώθουμε την ανάγκη να γνωρίζουμε ποια είναι η μορφή των θεών, ποια είναι η ζωή τους, με τι ασχολείται το πνεύμα τους, ποιες είναι οι δραστηριότητες τους. 18. Γι αυτό που είναι η μορφή τους, η φύση από τη μια μεριά μας κατευθύνει να σχηματίσουμε συγκεκριμένη ιδέα και η λογική μας οδηγεί σ αυτήν από την πλευρά της. Για όλους εμάς, για τους ανθρώπους όλων των εθνών, καμία μορφή εκτός από την ανθρώπινη δεν ταιριάζει. Ποια άλλη μας προσφέρεται τόσο στον ύπνο μας όσο και στον ξύπνιο μας; Αλλά για να μην επανέρχομαι συνέχεια στα πρώτα δεδομένα της γνώσης, παρατηρώ ότι η λογική μας επιβάλλει να συμπεράνουμε το ίδιο. Επειδή πράγματι πρόκειται για όντα που υπερέχουν απ όλους σε τελειότητα, τόσο και για τη μακαριότητά τους όσο και για την αθανασία τους, η μορφή που είναι κατάλληλη γι αυτούς πρέπει η είναι η πιο ωραία, και όμως από τον τρόπο με τον οποίο τα μέλη συγκροτούνται, από την ευγένεια των γραμμών, από όλη την εξωτερική εμφάνιση, η ανθρώπινη μορφή δεν είναι η ωραιότερη από όλες; Τουλάχιστον οι στωικοί δάσκαλοί σου, Μπάλμπο (δεν απευθύνομαι στο φίλο μου τον Κόττα, αυτός θα πει άλλοτε ναι άλλοτε όχι), όταν περιγράφουν τη δημιουργία του κόσμου από έναν θεϊκό τεχνίτη, δεν παραλείπουν να δείξουν ότι όλα τα μέλη του σώματος είναι καλά προσαρμοσμένα όχι μόνο από άποψη χρήσης, αλλά επίσης για να δώσουν στο σύνολο ομορφιά. Εάν ο άνθρωπος κρατά λόγω της κατασκευής του την πρώτη θέση μεταξύ των ζωντανών όντων, ένας θεός, επειδή είναι και αυτός ζωντανό όν, δεν είναι δυνατό να υπολείπεται από το να έχει ακριβώς την ίδια κατασκευή επειδή αυτή είναι η ωραιότερη. Και επειδή εξυπακούεται ότι οι θεοί είναι απόλυτα ευτυχισμένοι, ότι κανείς δεν μπορεί να είναι ευτυχισμένος εάν δεν έχει αρετή, ότι η αρετή δεν γίνεται αντιληπτή χωρίς το λογικό ούτε το λογικό χωρίς την ανθρώπινη μορφή, πρέπει να παραδεχθούμε ότι αυτή η μορφή είναι η μορφή των θεών. Η εμφάνισή τους δεν είναι πάντοτε σωματική για να μιλήσουμε σωστά, αλλά κάτι που μοιάζει με σώμα και στο οποίο κυκλοφορεί όχι αίμα, αλλά υγρό που μοιάζει με αίμα. 19. Εδώ υπάρχουν διαφορές που μόνο ένα διεισδυτικό πνεύμα θα μπορούσε να αντιληφθεί και που παρουσιάζονται στα γραπτά του Επίκουρου τόσο έξυπνα ώστε να μπορεί και ο πρώτος τυχών να τις αντιληφθεί. Εμπιστευόμενος την ευφυΐα σας, θα μιλήσω εντούτοις πιο σύντομα από ότι απαιτεί το θέμα. 20

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55 Ο Πλάτων (427 π.χ. - 347 π.χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ Οι θεολογικοί στοχασμοί και η προσέγγισή τους σε σχέση με το θείο, σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, τους Στωικούς φιλοσόφους, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελία Μισραχή - ΚΙΡΚΗ συνθήκες τις θυσίες. Είναι ένας πόνος τόσο αβάστακτος το να ζεις με άλλη και η καρδιά σου ν' ανήκει αλλού. Κι ο χρόνος αντί να αμβλύνει και να επουλώνει την πληγή, να επιμένει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Με Στηρίζει Η Αγάπη Του Θεού

Με Στηρίζει Η Αγάπη Του Θεού Με Στηρίζει Η Αγάπη Του Θεού Το Εικοσάλεπτο Βιβλίο Εδώ υπάρχει ανεκτίμητη βοήθεια για εκείνους που είναι ειλικρινά αποφασισμένοι να ανακαλύψουν την εξ ολοκλήρου νέα πραγματικότητα της Ζωής η οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ

Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ 14 Ιανουαρίου 2015 Διοργανωτής: Β Τεχνική Σχολή Λ/σού «Γρηγόρης Αυξεντίου» Σώτος Βοσκαρίδης Αν. Λέκτορας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Πρόεδρος Συνδέσμου Κυπρίων Γελοιογράφων («ΓΕΛ.Α.»)

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Prem Rawat TΙΣ ΠΡΟΑΛΛΕΣ σκεφτόμουν τι είναι η ειρήνη. Και κατάλαβα κάτι: η ειρήνη είναι το άρωμα. Όταν ο Θεός βρίσκεται κοντά σου, αναδύεται αυτό το άρωμα. Είναι εξαίσιο. Είναι όμορφο.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε να υπάρχει σε όλα τα πράγματα μια αρχή, μια συνέχεια και ένα τέλος. Χρειαζόμαστε ακόμα να έχουμε ένα μέτρο για να μετράμε τα πάντα, έτσι ώστε να φέρνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα