ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ"

Transcript

1 ΕΕΘΝΙ ΙΚΗ ΣΣΧΧΟΛΛΗ ΗΜΟΣΣΙ ΙΑΣΣ ΙΟΙΚΗΣΣΗΣΣ ΙΕΕ Ι ΕΕΚΠΑΙ Ι ΕΕΥΤΤΙ ΙΚΗ ΣΣΕΕΙ ΙΡΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ Τ Ε Λ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Τ Ι Τ Λ Ο Σ «Η ΕΝΕΡΓΟΣ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΠΟΥ ΣΤΟΧΕΥΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» Υπεύθυνοιι για ι την εκπόνηση π της η εργασίας ί Σπουδασττήςς:: Κωνστταννττίίννοςς ν Παπαϊϊωάννννου Επιιβλέέπουσα καθηγγήττριια:: κ.. Μαρίία Μαυρίίκου

2

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η ανάδειξη της συµβολής των Αναπτυξιακών Εταιρειών των Οργανισµών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) στην εκπόνηση και στην υλοποίηση των κοινοτικών επιχειρησιακών προγραµµάτων της προγραµµατικής περιόδου , που στοχεύουν στην ολοκληρωµένη και αειφόρο ανάπτυξη των ορεινών και µειονεκτικών αγροτικών περιοχών µέσω της οικονοµικής, κοινωνικής και πολιτιστικής αναβάθµισή τους. Οι Αναπτυξιακές Εταιρείες των Ο.Τ.Α. συµµετέχουν αφενός, ως τελικοί δικαιούχοι, στο Επιχειρησιακό Πρόγραµµα (Ε.Π.) της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, µε την επωνυµία «Οµάδες Τοπικής ράσης», και αφετέρου στη συγκρότηση ευρύτερων εταιρικών σχηµάτων, των «οµών Στήριξης», οι οποίες συµβάλλουν στην εφαρµογή των Ολοκληρωµένων Προγραµµάτων Ανάπτυξης του Αγροτικού Χώρου (Ο.Π.Α.Α.Χ.), τα οποία χρηµατοδοτούνται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου » (Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.») του Υπουργείου Γεωργίας και των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραµµάτων (Π.Ε.Π.) δώδεκα Περιφερειών της χώρας. Οι Οµάδες Τοπικής ράσης σχεδιάζουν και υλοποιούν, κατόπιν κοινωνικών διαβουλεύσεων µε τους κατοίκους των περιοχών παρέµβασής τους, επιµέρους Τοπικά Προγράµµατα τα οποία συναρθρώνουν το Εθνικό Ε.Π. LEADER+. Ο αποκεντρωµένος χαρακτήρας των Τοπικών Προγραµµάτων διασφαλίζεται χάρη στην εταιρική σύνθεση των Ο.Τ.., στην οποία εκπροσωπούνται οι Ο.Τ.Α. των περιοχών παρέµβασης και οι τοπικοί συλλογικοί φορείς. Εξάλλου λόγω της «δια ζώσης» επικοινωνίας τους µε τους τοπικούς πληθυσµούς, οι Ο.Τ.. λειτουργούν ως καταλύτες για τη δικτύωση των τοπικών φορέων και την προώθηση καινοτοµικών συνεργατικών δράσεων. Παράλληλα, συµµετέχοντας στη συγκρότηση των οµών Στήριξης, διασφαλίζουν τον συντονισµό και τη συνέργια του Ε.Π. LEADER+ µε τα Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π. τα οποία υλοποιούνται µε παρεµφερείς δράσεις στις ορεινές και µειονεκτικές αγροτικές περιοχές. Οι οµές Στήριξης χρηµατοδοτούνται στο πλαίσιο του Μέτρου 7.14 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», δρουν στα διοικητικά όρια των Περιφερειών και αποσκοπούν στην τεχνική στήριξη των νεοσύστατων ιευθύνσεων Γεωργικής Ανάπτυξης των

4 Περιφερειών και της ιεύθυνσης Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, οι οποίες, ως τελικοί δικαιούχοι των Ο.Π.Α.Α.Χ., είναι αρµόδιες για την καταβολή ενισχύσεων στους ιδιώτες επενδυτές (τελικούς αποδέκτες) και για την παρακολούθηση της πορείας του φυσικού και οικονοµικού αντικειµένου των ιδιωτικών έργων που υλοποιούνται από αυτούς. Η συνδροµή των οµών Στήριξης για την εφαρµογή των Ο.Π.Α.Α.Χ. κρίθηκε αναγκαία διότι οι ανωτέρω Υπηρεσίες είναι επιφορτισµένες µε την υλοποίηση µεγάλων αριθµού δράσεων στο πλαίσιο των Π.Ε.Π. και Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», ενώ επιπροσθέτως έχουν αποδυναµωθεί λόγω της απόσπασης στελεχών τους στις ιαχειριστικές Αρχές του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», του Ε.Π. LEADER+ και των Π.Ε.Π. Τα κριτήρια, που χρησιµοποιήθηκαν για την αξιολόγηση της συµβολής των Αναπτυξιακών Εταιρειών των Ο.Τ.Α. στην πορεία υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+ και των Ο.Π.Α.Α.Χ., είναι η συµβατότητα της αναπτυξιακής στρατηγικής τους µε την υφιστάµενη κοινωνικοοικονοµική κατάσταση των περιοχών παρέµβασης, η ποιότητα της εταιρικής τους σύνθεσης, ο αριθµός και ο προϋπολογισµός (η δηµόσια δαπάνη) των προκηρύξεων, των υποβληθέντων επενδυτικών σχεδίων, των ενταγµένων πράξεων (έργων) και των υπογεγραµµένων συµβάσεων και το ποσοστό απορρόφησης των κοινοτικών πόρων. Τα στοιχεία αυτά αντλήθηκαν από τα Συµπληρώµατα Προγραµµατισµού και τις Εκθέσεις Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+ και του Ε.Π. «Α.Α.Α.Υ», τα πρακτικά των Συνεδριάσεων των Επιτροπών Παρακολούθησης και της Υποεπιτροπής Αγροτικής Ανάπτυξης, τις ιστοσελίδες των Αναπτυξιακών Εταιρειών των Ο.Τ.Α. και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων και τις απαντήσεις σε ερωτηµατολόγια που απέστειλε ο γράφων στις Οµάδες Τοπικής ράσης και στις οµές Στήριξης. Το τελικό συµπέρασµα της εργασίας αυτής είναι ότι ο θεσµός των Αναπτυξιακών Εταιρειών των Ο.Τ.Α, έχει µετεξελιχτεί σε νέα εταιρικά σχήµατα (Οµάδες Τοπικής ράσης, οµές Στήριξης), όπου συνεχίζουν να πρωτοστατούν οι Ο.Τ.Α., αλλά πλαισιώνονται και από άλλους τοπικούς συλλογικούς φορείς. Η ευρύτερη εταιρική σύνθεση των Αναπτυξιακών Εταιρειών, αφενός διασφαλίζει τη δηµοκρατική λήψη των αποφάσεων κατά τον σχεδιασµό και την εφαρµογή των κοινοτικών προγραµµάτων στις ορεινές και µειονεκτικές αγροτικές περιοχές και αφετέρου συµβάλλει στη ορθολογική διαχείριση των κοινοτικών και εθνικών πόρων.

5

6 SUMMARY The aim of this dissertation is to prove the importance of the Development Agencies, which belong to the Local Government Organizations, as far as the execution of the Community Operational Programmes from 2000 till 2006 is concerned. These programmes aim at the integral and sustainable development of the mountainous and disadvantaged rural areas via their financial, social and cultural improvement. On the one hand, the Development Agencies participate in the Operational Programme of the Community Initiative Leader+, under the name Local Action Groups. On the other hand, they participate in the formation of larger agencies called Structures of Support which contribute to the implementation of the Integral Programmes of Rural Development. These programmes are funded by the Operational Programme Rural Development and Reconstruction of Rural Areas of the Ministry of Agriculture and the Regional Operational Programmes of twelve Regional Administrations of the country. The Local Action Groups plan and implement Local Programmes through social negotiations with the inhabitants of the eligible areas. The National Operational Programme LEADER+ consists of these Local Programmes. The decentralization character of the Local Programmes is ensured by the partnership composition of the Local Action Groups, where the Local Government Organizations of the eligible areas as well as the local Unions are represented. Besides, due to direct communication with the local people, the Local Action Groups function as a catalyst as far as the network of the local Unions and the promotion of innovative cooperative actions are concerned. At the same time, by participating in the formation of the Structures of Support they ensure the co-ordination and the compliance of the Operational Programme LEADER+ with the Operational Programme Rural Development and Reconstruction of Rural Areas and the Regional Operational Programmes, which have similar actions on the mountainous and disadvantaged rural areas. The Structures of Support are funded by the Measure 7.14 of the Operational Programme Rural Development and Reconstruction of Rural Areas They function within the administrative limits of the Regions and they aim at the

7 technical assistance of the newly established Directorates of Agricultural Development of the Regions and the Directorate of Planning and Rural Infrastructure of the Ministry of Agriculture. These administrations are responsible for supporting the individual investors financially (who are the final payees) and for monitoring the course of implemented private projects. The technical assistance provided by the Structures of Support, concerning the implementation of Integral Programmes of Rural Development, is necessary due to the fact that the previously mentioned Directorates are entrusted with a large number of actions concerning the Regional Operational Programmes and the Operational Programme Rural Development and Reconstruction of Rural Areas , whereas at the same time they have been weakened due to the fact that a considerable number of their employees has been transferred to the Managing Authorities of these Operational Programmes. The criteria for the evaluation of the contribution of the Development Agencies of the Local Government Organizations are: the compatibility of their development strategies to the existing financial and social condition of the eligible areas; the quality of their partnership; the number and the budget (public contribution) of the proclaimed measures, the applied investment plans, the approved actions and the signed contracts; and the absorption rate of Community funds. These data derive from the Programmes Supplements, the On-going Evaluation of the Operational Programmes, the proceedings of the meetings of the Monitoring Committees and the Subcommittee of Rural Development, the web-sites of the Development Agencies of the Local Government Organizations and the Ministry of Rural Development and Food Hygiene (ex Ministry of Agriculture) and the replies to the questionnaire that has been sent to the Local Action Groups and the Structures of Support. The final conclusion of this dissertation paper is that the institution of Development Agencies of the Local Government Organizations has evolved into new partnerships (Local Action Groups and Structures of Support) in which the Local Government Organizations contribute as prime participants with the subsidy of other local Unions.

8 On the other hand, the enlarged partnership of the Development Agencies ensures the democratic decision making as far as the planning and the implementation of the Community Programmes in the mountainous and disadvantaged rural areas are concerned; on the other hand, it contributes to the proper management of the Community and national funds.

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ε.Π. LEADER+ ΑΠΟ ΤΑ Ο.Π.Α.Α.Χ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ Ε.Π. LEADER+ ΚΑΙ ΤΩΝ Ο.Π.Α.Α.Χ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΤΩΝ ΟΤΑ Ε.Π. LEADER+ ΚΑΙ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΩΝ Ο.Τ.. ΣΤΟ Ε.Π. LEADER ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΟΜΑ ΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ...42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ Ο.Π.Α.Α.Χ. ΤΟΥ Ε.Π.«ΑΑ-ΑΥ» ΚΑΙ ΤΩΝ Π.Ε.Π. ΚΑΙ ΟΜΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ Ο.Π.Α.Α.Χ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΟΜΩΝ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΟΜΑ ΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ Ε.Π. LEADER Η ΠΟΡΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ Ο.Π.Α.Α.Χ. ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΜΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ...91 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...99 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 116 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣ Ο.Τ.. ΚΑΙ ΟΜΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ (ΠΙΝΑΚΕΣ) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (ΧΑΡΤΕΣ) 199

10 ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ 1. Αναπτυξιακές Εταιρείες 2. Άξονες Προτεραιότητας 3. Απορρόφηση κοινοτικών πόρων 4. ηµόσια απάνη 5. ιαχειριστική Αρχή 6. οµές Στήριξης 7. ράσεις Μέτρων 8. Ειδική Επιτροπή ιαχείρισης LEADER+ 9. Ενεργοποίηση Μέτρων 10. Ένταξη πράξεων (έργων) 11. Επιτροπή Παρακολούθησης 12. Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Αγροτική Ανάπτυξη-Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» 13. Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταµείο Προσανατολισµού και Εγγυήσεων 14. Κοινοτική Πρωτοβουλία LEADER+ 15. Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης 16. Μέτρα 17. Νοµικές εσµεύσεις 18. Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου 19. Ολοκληρωµένο Πληροφοριακό Σύστηµα 20. Οµάδες Τοπικής ράσης 21. Οργανισµοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης 22. Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα 23. Πράξεις (έργα) 24. Προϋπολογισµός 25. Τεχνικά ελτία Έργων-Υποέργων

11 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΡΚΤΙΚΟΛΕΞΑ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ Α.Ε. Ανώνυµες Εταιρείες Β.Ε.Π.Ε. Βεβαίωση Ελέγχου Προόδου Εργασιών.Α. ιαχειριστική Αρχή.. ηµόσια απάνη Ε.Γ.Τ.Π.Ε. Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταµείο Προσανατολισµού και Εγγυήσεων Ε..Π. Ειδική Επιτροπή ιαχείρισης ΕΘ.Ι.Α.Γ.Ε. Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Ε.Κ. Ευρωπαϊκές Κοινότητες Ε.Κ.Α.Π. Ευρωπαϊκό Κέντρο Αγροτικής Πληροφόρησης Ε.Κ.Τ. Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταµείο Ε.Π. Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Αγροτική Ανάπτυξη-Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου Ε.Π.Α.Α. Έγγραφο Προγραµµατισµού Αγροτικής Ανάπτυξης Ε.Σ.Υ.Ε. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος Ε.Τ.Π.Α. Ευρωπαϊκό Ταµείο Περιφερειακής Ανάπτυξης Κ.Α.Π. Κοινή Αγροτική Πολιτική Κ.Ε..ΚΕ. Κεντρική Ένωση ήµων και Κοινοτήτων Κ.Ε.Σ.Σ.Υ Κέντρα Συνοδευτικών και Συµβουλευτικών Υπηρεσιών Κ.Ν. Καταναγκαστικός Νόµος Κ.Π. Κοινοτική Πρωτοβουλία Κ.Π.Σ. Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης Κ.Υ.Ε. Κέντρο Υποδοχής Επενδυτών Κ.ΥΑ. Κοινή Υπουργική Απόφαση Μ.Ε.. Μονάδα Εµψύχωσης ικτύου Μ.Ο.. Μονάδα Οργάνωσης ιαχείρισης Ν. Νόµος Ν.Α. Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ν.Π... Νοµικό Πρόσωπο ηµοσίου ικαίου Ν.Π.Ι.. Νοµικό Πρόσωπο Ιδιωτικού ικαίου Ο.Α.Ε.. Οργανισµός Απασχόλησης Εργατικού υναµικού Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α Οργανισµός Γεωργικής Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης, Απασχόλησης Ο.Π.Α.Α.Χ. Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης του Αγροτικού Χώρου Ο.Π.Σ. Ολοκληρωµένο Πληροφοριακό Σύστηµα Ο.Τ.Α. Οργανισµοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Ο.Τ.. Οµάδες Τοπικής ράσης Π.Ε.Π. Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Σ.Τ.Π. Σχέδια Τοπικών Προγραµµάτων Τ..Ε./Υ. Τεχνικά ελτία Έργων-Υποέργων Τ.Ε..Κ. Τοπική Ένωση ήµων και Κοινοτήτων Υ.Α. Υπουργική Απόφαση ΥΠ.ΕΘ.Ο. Υπουργείο Εθνικής Οικονοµίας ΥΠ.ΕΣ...Α. Υπουργείο Εσωτερικών ηµόσιας ιοίκησης και Αποκέντρωσης Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε. Υπουργείο Περιβάλλοντος Χωροταξίας και ηµοσίων Έργων Υ.Π.ΟΙ.Ο. Υπουργείο Οικονοµίας και Οικονοµικών Φ.Ε.Κ. Φύλλο Εφηµερίδας της Κυβερνήσεως S.W.O.T. Strengths, weaknesses, opportunities, threats

12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η αναλυτική περιγραφή των αρµοδιοτήτων των Αναπτυξιακών Εταιρειών των Ο.Τ.Α. στο πλαίσιο των κοινοτικών επιχειρησιακών προγραµµάτων της προγραµµατικής περιόδου που αφορούν στην αγροτική ανάπτυξη, µε απώτερο στόχο την ανάδειξη της συµβολής τους στην υλοποίηση αυτών των κοινοτικών παρεµβάσεων. Στο πρώτο κεφάλαιο, περιγράφεται το επιχειρησιακό πρόγραµµα της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ (Ε.Π. LEADER+) στο οποίο οι Αναπτυξιακές Εταιρείες των Ο.Τ.Α. συµµετέχουν ως τελικοί δικαιούχοι. Στη συνέχεια περιγράφονται τα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης του Αγροτικού Χώρου (Ο.Π.Α.Α.Χ.), τα οποία υλοποιούνται στο πλαίσιο του τοµεακού επιχειρησιακού προγράµµατος του Υπουργείου Γεωργίας (νυν Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων) µε την επωνυµία «Αγροτική Ανάπτυξη Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου » (Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.») καθώς και στο πλαίσιο των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραµµάτων (Π.Ε.Π.) 12 Περιφερειών της χώρας. Στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ. οι Αναπτυξιακές Εταιρείες συµµετέχουν στη συγκρότηση των οµών Στήριξης, οι οποίες υποστηρίζουν το έργο των τελικών δικαιούχων των Ο.Π.Α.Α.Χ. ως τελικοί αποδέκτες του Μέτρου 7.14 «Τεχνική Βοήθεια» του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» Ακολούθως γίνεται αναφορά στις επιµέρους διαφορές µεταξύ του Ε.Π. LEADER+ και των Ο.Π.Α.Α.Χ, τα οποία υλοποιούνται µε βάση τις αρχές και τα πρότυπα της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER. Επίσης περιγράφονται εν συντοµία οι περιοχές εφαρµογής των εν λόγω επιχειρησιακών προγραµµάτων, οι οποίες είναι οι κατεξοχήν ορεινές και µειονεκτικές αγροτικές περιοχές της χώρας. Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφεται ο θεσµός των Αναπτυξιακών Εταιρειών των Ο.Τ.Α., ο οποίος διέπεται από το Ν.1416/1984. Σύµφωνα µε το ισχύον θεσµικό πλαίσιο, οι εν λόγω Αναπτυξιακές Εταιρείες δύνανται να αναλάβουν τον σχεδιασµό και την υποβολή προγραµµατικών σχεδίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ανάληψη και διαχείριση των εγκεκριµένων κοινοτικών προγραµµάτων για λογαριασµό των ΟΤΑ, καθώς και την τεχνική στήριξη των Ο.Τ.Α. που είναι τελικοί δικαιούχοι κοινοτικών προγραµµάτων. Ακολούθως περιγράφονται διεξοδικά οι Άξονες Προτεραιότητας και τα Μέτρα του Ε.Π. LEADER+, όπου οι Αναπτυξιακές Εταιρείες µε την επωνυµία «Οµάδες Τοπικής 1

13 ράσης» (Ο.Τ..) συµµετέχουν ως τελικοί δικαιούχοι. Συγκεκριµένα οι Οµάδες Τοπικής ράσης σχεδιάζουν και υλοποιούν στις περιοχές παρέµβασής τους επιµέρους Τοπικά Προγράµµατα, τα οποία συναρθρώνουν το Εθνικό Ε.Π. LEADER+. Για το λόγο αυτό, γίνεται αναφορά στη διαδικασία ένταξης των Τοπικών Προγραµµάτων στο Εθνικό Ε.Π. LEADER+ και ακολούθως στις αρµοδιότητες που έχουν εκχωρηθεί στις Οµάδες Τοπικής ράσης, προκειµένου να διαχειριστούν τους πόρους της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ και να υλοποιήσουν τα Τοπικά τους Προγράµµατα. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφονται οι Άξονες Προτεραιότητας και τα Μέτρα του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π., στο πλαίσιο των οποίων χρηµατοδοτούνται τα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης της Αγροτικής Υπαίθρου (Ο.Π.Α.Α.Χ.). Στη συνέχεια περιγράφεται συνοπτικά η διαδικασία εφαρµογής των Ο.Π.Α.Α.Χ. και η συµβολή των οµών Στήριξης στην διεκπεραίωσή της. Επίσης γίνεται εκτενής αναφορά στον τρόπο συγκρότησης και λειτουργίας των οµών Στήριξης και στις υπηρεσίες υποστήριξης που παρέχουν στους τελικούς δικαιούχους και στους τελικούς αποδέκτες των ιδιωτικών ενισχύσεων στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ. Το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται στη συµβολή των Οµάδων Τοπικής ράσης στην πορεία υλοποίησης των Τοπικών Προγραµµάτων του Ε.Π. LEADER+, καθώς και στην αναγκαιότητα υποστήριξης της εφαρµογής των Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π. από τις οµές Στήριξης. Επειδή η πορεία υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+ και των Ο.Π.Α.Α.Χ. βρίσκεται σε αρχικό στάδιο και δεν µπορεί να αξιολογηθεί επαρκώς, τα κριτήρια που χρησιµοποιήθηκαν για την αξιολόγησή της αφορούν κυρίως στο ποσοστό και στον προϋπολογισµό των Μέτρων που έχουν ήδη προκηρυχθεί (ποσοστό ενεργοποίησης των επιχειρησιακών προγραµµάτων), στον αριθµό και στον προϋπολογισµό (δηµόσια δαπάνη) των υποβληθεισών προτάσεων και των ενταγµένων πράξεων (έργων), στο ποσοστό και στον προϋπολογισµό (δηµόσια δαπάνη) των συµβάσεων (νοµικών δεσµεύσεων), στην δηµόσια δαπάνη των πληρωµών και στο ποσοστό απορρόφησης των κοινοτικών πόρων. Ειδικά για το Ε.Π. LEADER+ γίνεται επίσης αναφορά στη συµβατότητα της αναπτυξιακής στρατηγικής των Τοπικών Προγραµµάτων των Οµάδων Τοπικής ράσης µε την υφιστάµενη κοινωνικοοικονοµική κατάσταση των περιοχών παρέµβασης, καθώς και στη χρηµατοδοτική βαρύτητα που δίδεται στο πλαίσιο των Τοπικών Προγραµµάτων για κάθε επιµέρους κατηγορία πράξεων διότι αποτυπώνει τις αναπτυξιακές προτεραιότητες των Οµάδων Τοπικής ράσης. 2

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1.1 ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονοµικές εξελίξεις που σηµειώνονται στα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθιστούν τον αγροτικό χώρο πεδίο σηµαντικών αλλαγών τόσο ως προς τα πρότυπα παραγωγής, λόγω διαφοροποίησης της ζήτησης από τους Ευρωπαίους καταναλωτές, όσο και ως προς την απασχόληση, ως συνέπεια των εναλλακτικών δραστηριοτήτων και των νέων ειδικεύσεων 1. Εξάλλου όλες οι αγροτικές περιοχές της Ε.Ε. αντιµετωπίζουν προβλήµατα 2, όπως η γήρανση πληθυσµού, η αστυφιλία και η ανεργία, τα οποία µπορούν να επηρεάσουν δυσµενώς τη βιωσιµότητά τους και δηµιουργούν κινδύνους για την περαιτέρω περιθωριοποίησή τους 3. Με δεδοµένη την ανάγκη διατήρησης της βιωσιµότητας και της παραγωγικότητας της υπαίθρου, απαιτείται ο σχεδιασµός και η υλοποίηση ολοκληρωµένων παρεµβάσεων που προωθούν τη διαφοροποίηση της απασχόλησης, της παραγωγής και των µέσων 4, µε 1 Ο αγροτικός χώρος καλείται να ανταποκριθεί σε σηµαντικές προκλήσεις όπως είναι οι µεταρρυθµίσεις της ΚΑΠ, η παγκοσµιοποίηση της αγοράς και η ένταξη των αγροτικών προϊόντων σε διεθνή ανταγωνισµό, οι αυξανόµενες απαιτήσεις των καταναλωτών για ποιοτικά προϊόντα και η ανάγκη σύγκλισης του επιπέδου διαβίωσης των κατοίκων της υπαίθρου µε το αντίστοιχο των αστικών περιοχών. (Αναθεώρηση Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, Νοέµβριος 2003). 2 Τα κυριότερα προβλήµατα που χαρακτηρίζουν την αγροτική ύπαιθρο είναι: το έντονο πρόβληµα γήρανσης, η µετακίνηση του πληθυσµού εκτός των ορίων των περιοχών, η µείωση της προσφερόµενης εργασίας, ο "αφανής" οικονοµικός και κοινωνικός ρόλος των γυναικών, η εγκατάλειψη εκτάσεων γεωργικής γης και τα έντονα συµπτώµατα ερηµοποίησης, η απουσία συστηµατικής πολιτικής για την προστασία ανάδειξη του περιβάλλοντος, το χαµηλό οικογενειακό εισόδηµα και προστιθέµενη αξία παραγωγής κ.λπ. (Αναθεώρηση Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, Νοέµβριος 2003). 3 Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής E(2000)/946/(14/4/2000). 4 Η διαφοροποίηση των αγροτικών εκµεταλλεύσεων, δεν έχει ως αντικείµενο την ένταση, τη µεγέθυνση και την εξειδίκευση του πρωτογενούς τοµέα, αλλά, αντίθετα, την εξοικονόµηση και την αξιοποίηση των τοπικών πόρων και τη συµπληρωµατικότητα (ατοµική ή συλλογική) δραστηριοτήτων όπως η µεταποίηση και πώληση τοπικών προϊόντων, η παροχή υπηρεσιών και η διαχείριση των οικοσυστηµάτων. (Αναθεώρηση Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, Νοέµβριος 2003). 3

15 βάση την αρχή της αειφορίας, ώστε να υπάρχουν πολλαπλασιαστικά οφέλη για τις αγροτικές περιοχές. Αυτήν ακριβώς την πολιτική βούληση εκφράζει η AGENDA 2000, όπως εξειδικεύτηκε από τον Κανονισµό 1260/99, ο οποίος αποτελεί το θεσµικό πλαίσιο εφαρµογής των κοινοτικών παρεµβάσεων για τη βιώσιµη ανάπτυξη της αγροτικής υπαίθρου. Μολονότι, µε την εφαρµογή των αναπτυξιακών προγραµµάτων του Α και Β Κ.Π.Σ., εκσυγχρονίστηκαν οι βασικές υποδοµές των αγροτικών περιοχών, το πρόβληµα της «προσαρµογής» της ελληνικής αγροτικής οικονοµίας παραµένει επίκαιρο. Η αναγκαιότητα παρεµβάσεων για την ενσωµάτωση των αγροτικών περιοχών στα νέα πρότυπα χωροθέτησης των οικονοµικών δραστηριοτήτων και του νέου διεθνούς καταµερισµού εργασίας, συνθέτουν µία νέα πρόκληση 5. Η νέα µεταρρύθµιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, που στοχεύει στη µείωση των δαπανών για άµεσα µέτρα στήριξης των τιµών των γεωργικών προϊόντων µε ταυτόχρονη αύξηση των άµεσων αντισταθµιστικών ρυθµίσεων υπέρ των παραγωγών και η διεύρυνση της Ε.Ε. µε νέα κράτη-µέλη, δηµιουργούν τόσο κινδύνους όσο και ευκαιρίες για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα 6. Κατά την προγραµµατική περίοδο , οι ολοκληρωµένες παρεµβάσεις, που αφορούν την ελληνική αγροτική ύπαιθρο, υλοποιούνται στο πλαίσιο της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+ 7 και ορισµένων κοινοτικών προγραµµάτων αγροτικής ανάπτυξης, στα οποία διαχέεται η λογική της εν λόγω κοινοτικής πρωτοβουλίας 8. Τα mainstream κοινοτικά προγράµµατα είναι: το Έγγραφο Προγραµµατισµού Αγροτικής Ανάπτυξης (Ε.Π.Α.Α.), το Επιχειρησιακό Πρόγραµµα του Εθνικού σκέλους του Γ 5 Σύµφωνα µε τα στοιχεία της Ε.Σ.Υ.Ε., ο γεωργικός τοµέας στο σύνολο της Ελλάδας συµβάλλει µε ποσοστό 8% στο συνολικό ΑΕΠ, απασχολεί το 19,3% του οικονοµικά ενεργού πληθυσµού και κατέχει το 30,8% του συνόλου των εξαγωγών. 6 Αναθεώρηση Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, Νοέµβριος Το Επιχειρησιακό Πρόγραµµα της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ αναφέρεται µόνο σε περιοχές του Στόχου 1, είναι εθνικό και µονοταµειακό (ΕΓΤΠΕ-Π). Το Πρόγραµµα LEADER+ εγκρίθηκε το Νοέµβριο του 2001 και το Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού το Φεβρουάριο του Αυτές οι παρεµβάσεις βασίζονται στο άρθρο 33 του κανονισµού 1257/1999 "για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το ΕΓΤΠΕ-Π". 4

16 Κ.Π.Σ.: "Αγροτική Ανάπτυξη-Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου" (Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.») και τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα (Π.Ε.Π). Βασική επιδίωξη των παραπάνω παρεµβάσεων είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας στο επίπεδο εκµετάλλευσης και διάθεσης των προϊόντων, η βελτίωση της ηλικιακής σύνθεσης του αγροτικού πληθυσµού, η δηµιουργία υποδοµών και υποστηρικτικών µηχανισµών για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των αγροτικών περιοχών, η αναβάθµιση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων, η ενηµέρωση ευαισθητοποίηση του αγροτικού πληθυσµού για τις προοπτικές ανάπτυξης και τις νέες τεχνολογίες, η µείωση των ανισοτήτων µεταξύ των αστικών και αγροτικών περιοχών, η ολοκληρωµένη αντιµετώπιση των προβληµάτων µειονεκτικών περιοχών 9. Ειδικότερα, στo πλαίσιο της ολοκληρωµένης ανάπτυξης των ορεινών και µειονεκτικών αγροτικών περιοχών, που επιχειρείται µέσω των «Ολοκληρωµένων Προγραµµάτων Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου» (Ο.Π.Α.Α.Χ.) του Ε.Π. "Αγροτική Ανάπτυξη Ανασυγκρότηση της υπαίθρου", καθώς και των Π.Ε.Π., προβλέπεται η εφαρµογή δράσεων που αφορούν στην κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων, στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών προϊόντων, στην ενίσχυση της τοπικής οικονοµίας και της γυναικείας απασχόλησης, στην προώθηση εναλλακτικώνσυµπληρωµατικών επαγγελµατικών δραστηριοτήτων, στην προστασία και ανάδειξη του φυσικού και πολιτισµικού περιβάλλοντος 10, στην ορθολογική αξιοποίηση των φυσικών πόρων, στη βελτίωση του επιπέδου ποιότητας ζωής της υπαίθρου, ενώ ένα σηµαντικό ποσοστό πόρων αφορά δηµόσια έργα υποδοµής, τα οποία εξυπηρετούν γενικά τον αγροτικό πληθυσµό 11. Η κοινοτική πρωτοβουλία LEADER+ αποτελεί τη συνέχεια των πρωτοβουλιών LEADER I και II, έχει ως απώτερο σκοπό την εφαρµογή καινοτόµων αναπτυξιακών 9 5 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος Πολλές δράσεις συµβάλλουν στην προστασία και ανάδειξη του περιβάλλοντος όπως τα δασικά έργα, οι έγγειες βελτιώσεις, οι µετεγκαταστάσεις οχλουσών κτηνοτροφικών µονάδων, οι αναπλάσεις των οικισµών της υπαίθρου (5 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004) η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος

17 προσεγγίσεων αλλά και την επιτάχυνση της διαδικασίας δικτύωσης των αγροτικών περιοχών 12, και διαρθρώνεται σε δύο γενικούς αναπτυξιακούς στόχους 13. Ο πρώτος στόχος είναι η ολοκληρωµένη, υψηλής ποιότητας, αειφόρος ανάπτυξη της υπαίθρου µέσω πιλοτικών εφαρµογών, µε τις οποίες επιδιώκεται η αναστροφή των δυσµενών δηµογραφικών εξελίξεων, η δηµιουργία εναλλακτικών µορφών απασχόλησης, η προώθηση ίσων ευκαιριών µεταξύ των δύο φύλων, η βελτίωση της ποιότητας ζωής, η αξιοποίηση των φυσικών και πολιτιστικών πόρων µε ρυθµούς φιλικούς προς το φυσικό περιβάλλον. Ο δεύτερος στόχος είναι η άρση της αποµόνωσης των ορεινών και µειονεκτικών αγροτικών περιοχών, µέσω της δικτύωσής τους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, η ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εµπειριών και η ευχερέστερη πρόσβαση των προϊόντων και των υπηρεσιών τους στη διεθνή αγορά. Με το στόχο αυτό ενισχύεται η προστιθέµενη αξία των παρεµβάσεων της πρωτοβουλίας και ενισχύεται η εξωστρέφεια των περιοχών µέσω τεκµηριωµένων διατοπικών, διαπεριφερειακών και διακρατικών συνεργασιών Οι γενικές κατευθύνσεις για την εφαρµογή της πρωτοβουλίας καθορίζονται µε την αριθ. Ε(2000)946/ Ανακοίνωση της Επιτροπής Ε.Ε., βάσει των οποίων καταρτίσθηκε το παρόν Επιχειρησιακό Πρόγραµµα πρωτοβουλίας LEADER+, σύµφωνα µε τους Κανονισµούς: 1260/1999 "περί γενικών διατάξεων για τα διαρθρωτικά ταµεία", και 1257/1999 "για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το ΕΓΤΠΕ-Π". Το σύστηµα διαχείρισης και ελέγχου του Ε.Π. της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ περιγράφεται στο άρθρο 5, παρ. 3 του Κανονισµού (Ε.Κ.) αριθ. 438/2001. Τελικώς το Ε.Π. «Κοινοτική Πρωτοβουλία LEADER+» εγκρίθηκε µε την υπ. αρ. Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Ε.Κ. Ε(2001) 3562/ και το Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού εγκρίθηκε κατά την 1 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+ στις 19/02/ Οι δύο γενικοί στόχοι του Εθνικού Προγράµµατος LEADER+ είναι απόλυτα εναρµονισµένοι µε τον δεύτερο πυλώνα της αναθεωρηµένης Κοινής Αγροτικής Πολιτικής που είναι η Αγροτική Ανάπτυξη. (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+). 14 Η προστασία του περιβάλλοντος, η προώθηση ίσων ευκαιριών σε νέους, γυναίκες και σε οµάδες πληθυσµού που αντιµετωπίζουν το κοινωνικό αποκλεισµό, η προώθηση της εφαρµογής νέων τεχνολογιών που εµπίπτουν στις αρχές της «κοινωνίας της πληροφορίας», αποτελούν σε µεγάλο βαθµό «νεωτεριστικά» στοιχεία σε σχέση µε το LEADER II. Παράλληλα ακόµα και σε «παραδοσιακές» δράσεις όπως o αγροτουρισµός εισάγεται µια νέα φιλοσοφία που δίνει έµφαση σε «ποιοτικές παραµέτρους» και όχι απλώς στην αύξηση των καταλυµάτων ή των κλινών (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+). 6

18 1.2 ΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ε.Π. LEADER+ ΑΠΟ ΤΑ Ο.Π.Α.Α.Χ. Τα «Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου» του Ε.Π. «Α.Α.- Α.Υ.» και των Π.Ε.Π. ταυτίζονται πλήρως από πλευράς στοχοθέτησης µε το Ε.Π. LEADER+. Η «ταύτιση» αυτή είναι αναµενόµενη δεδοµένου ότι τα Ο.Π.Α.Α.Χ. δοµούνται µε βάση το άρθρο 33 του Κανονισµού 1257/1999 που αποτελεί τη µετάβαση της «φιλοσοφίας» LEADER στα mainstream κοινοτικά προγράµµατα 15. Ωστόσο, παρά την υιοθέτηση της λογικής της Κ.Π. LEADER στα mainstream κοινοτικά προγράµµατα, η πρωτοβουλία LEADER+ εξακολουθεί να διαφέρει σε σχέση µε τις παρεµβάσεις που χρηµατοδοτούνται από το Κ.Π.Σ. ως προς το περιεχόµενο και τη µεθοδολογία σχεδιασµού και τον τρόπο υλοποίησης. Βασικότερη διαφορά της LEADER+, σε σύγκριση µε τις παρεµβάσεις που χρηµατοδοτούνται από το Κ.Π.Σ., είναι η "πιλοτική εφαρµογή" πρωτότυπων και ολοκληρωµένων προγραµµάτων αειφόρου ανάπτυξης 16, που σχεδιάζονται από τοπικούς αναπτυξιακούς και κοινωνικούς εταίρους, τις λεγόµενες Οµάδες Τοπικής ράσης (Ο.Τ..) (bottom - up προσέγγιση στη διαδικασία του προγραµµατισµού). Κάθε τοπικό πρόγραµµα διαρθρώνεται γύρω από ένα θέµα µε ικανότητα συσπείρωσης των τοπικών φορέων 17, το οποίο αφορά την ταυτότητα, τους πόρους ή την τεχνογνωσία της 15 Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+. 16 Κάθε τοπικό πρόγραµµα θα πρέπει να αποτυπώνει τις ανάγκες των τοπικών φορέων και του πληθυσµού. Κατά το σχεδιασµό του τοπικού προγράµµατος, οι εν δυνάµει Οµάδες Τοπικής ράσης, προβαίνουν σε ενέργειες ενηµέρωσης και ευαισθητοποίησης πληθυσµού και φορέων της περιοχής τους και εξασφαλίζουν την ενεργό συµµετοχή και τη συναίνεση αυτών για τους στόχους, τη στρατηγική και γενικά την αναπτυξιακή διαδικασία που σχεδιάζεται για την περιοχή τους. Παρεµβάσεις πιλοτικού χαρακτήρα είναι η σύναψη Τοπικών Συµφώνων Ποιότητας και η δηµιουργία δικτύων (clusters) µεταξύ οµοειδών επιχειρήσεων, η διασύνδεση επιχειρήσεων που ασκούν συµπληρωµατικές δραστηριότητας, η υιοθέτηση σηµάτων ποιότητας (ISO), (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Εθνικού Ε.Π. LEADER+., Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 17 Ως ενδεικτικά θέµατα συσπείρωσης µπορούν να αναφερθούν τα ακόλουθα: η βελτίωση της ποιότητας ζωής στις περιοχές εφαρµογής, η χρήση σύγχρονης τεχνολογίας και νέας τεχνογνωσίας για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας προϊόντων και υπηρεσιών, η αξιοποίηση των τοπικών προϊόντων και η διευκόλυνση της πρόσβασης στις αγορές µέσω της ενδυνάµωσης των διακλαδικών και διατοµεακών σχέσεων κυρίως µεταξύ των µικρών παραγωγικών µονάδων και η αξιοποίηση, προστασία και ανάδειξη φυσικών και πολιτιστικών πόρων, συµπεριλαµβανοµένης της αξιοποίησης των τοποθεσιών κοινοτικού 7

19 επιλέξιµης περιοχής. Το θέµα συσπείρωσης προωθεί τη συµπληρωµατικότητα και τη συνέργια όλων των δράσεων κάθε τοπικού προγράµµατος, µε στόχο τη συνολική ανάπτυξη κάθε περιοχής παρέµβασης 18. Η διαχείριση και υλοποίηση των τοπικών προγραµµάτων είναι πλήρως αποκεντρωµένη και διενεργείται επίσης από τις Οµάδες Τοπικής ράσης (bottom up προσέγγιση). Αντιθέτως, ο σχεδιασµός και η διαχείριση των Ο.Π.Α.Α.Χ. γίνεται από ηµόσιους Φορείς (Κεντρικές ή Περιφερειακές Αρχές), µέσω διαβουλεύσεων µε τοπικούς αναπτυξιακούς και κοινωνικούς εταίρους (top down προσέγγιση) 19. Εξάλλου, η δικτύωση των φορέων διαχείρισης των προγραµµάτων του Κ.Π.Σ. έχει ως στόχο µόνο τη συνεργασία µεταξύ τους σε διαχειριστικό επίπεδο, ενώ η συστηµατική και µόνιµη δικτύωση των Οµάδων Τοπικής ράσης αποσκοπεί στην απόκτηση τεχνογνωσίας και στην ανταλλαγή εµπειριών 20. Επίσης, µέσω της Κ.Π. LEADER+ υλοποιούνται µικρές επενδύσεις που δηµιουργούν έναν παραγωγικό ιστό σε τοπικό επίπεδο, εξασφαλίζοντας µεγαλύτερες προοπτικές παραµονής του πληθυσµού στην ύπαιθρο 21, ενώ τα προγράµµατα του Κ.Π.Σ. χρηµατοδοτούν κατά κανόνα έργα βασικών και λοιπών υποδοµών και επενδύσεων µεγαλύτερου σχετικά προϋπολογισµού και διατοπικού ή διαπεριφερειακού χαρακτήρα 22. ενδιαφέροντος NATURA (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Εθνικού Ε.Π. LEADER+., Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 18 Κατά την εφαρµογή των Ε.Π. LEADER I & LEADER II ήταν έντονα τα φαινόµενα χρηµατοδότησης δράσεων που είχαν αποσπασµατικό χαρακτήρα. (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+). 19 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Το µέγιστο ύψος του επιλέξιµου συνολικού προϋπολογισµού ανά επένδυση (έργο) ανέρχεται, κατά κανόνα, τα ΕΥΡΩ. Ο προϋπολογισµός των µη ανταποδοτικών δηµοσίων έργων που µπορούν να ενταχθούν στα τοπικά προγράµµατα LEADER+ ανέρχεται µέχρι 15% του συνολικού κόστους του επιχειρησιακού προγράµµατος LEADER+. (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+). 22 εδοµένου ότι µέσω των mainstream προγραµµάτων επιδιώκεται η δηµιουργία υποδοµών που θα στηρίξουν την ανάπτυξη, η πρωτοβουλία εστιάζεται κυρίως σε έργα του ιδιωτικού τοµέα, ενώ η 8

20 Επίσης η Κ.Π. LEADER+ παρουσιάζει ευρύτερο πεδίο επιλεξιµότητας σε σχέση µε αυτό των προγραµµάτων αγροτικής ανάπτυξης του Κ.Π.Σ. και ειδικότερα του Ε.Π.Α.Α.Υ. και των Π.Ε.Π., τα οποία υλοποιούνται µε βάση τις αρχές και τα πρότυπα της LEADER. Λόγω χάρη, η LEADER+ µπορεί να καλύψει θέµατα επιχειρηµατικότητας ή ανθρωπίνων πόρων, ευρύτερες ολοκληρωµένες παρεµβάσεις σε οικιστικό αγροτικό σύνολο, θέµατα συνεργασιών και δικτυώσεων, παρεµβάσεις στις περιοχές NATURA 2000 εκτός δασικών ή γεωργικών εκτάσεων, δράσεις προβολής των αγροτικών περιοχών κ.λ.π. 23. Οι χρηµατοδοτούµενες δράσεις της Κ.Π. LEADER+ δρουν συµπληρωµατικά µε άλλους τύπους χρηµατοδότησης στις περιοχές παρέµβασης, γιατί η Κ.Π. LEADER+ αξιοποιεί τα επιτεύγµατα όλων των αναπτυξιακών προγραµµάτων στις περιοχές παρέµβασης λόγω της έµφασης που αποδίδει στο «τρίπτυχο» ανταγωνιστικότητα/ βιωσιµότητα ποιότητα δικτύωση 24. Στις περιοχές όπου παράλληλα µε τα τοπικά προγράµµατα της Κ.Π. LEADER+ εφαρµόζονται τα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου (Ο.Π.Α.Α.Χ.), του άξονα προτεραιότητας 7 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π., δεν είναι δυνατή η υλοποίηση κοινών δράσεων. Για το λόγο αυτό συγκροτήθηκε Οµάδα Συντονισµού, προκειµένου να συµβάλλει στη διαφοροποίηση των δράσεων του Ε.Π. LEADER+ και των Ο.Π.Α.Α.Χ. στις επικαλυπτόµενες περιοχές παρέµβασης 25. Ως επί το πλείστον, στις επικαλυπτόµενες περιοχές επιτρέπεται η υλοποίηση στο πλαίσιο της Κ.Π. LEADER+ επενδυτικών ενεργειών από δίκτυα φορέων κοινής δυνατότητα υλοποίησης ηµοσίων έργων δίδεται σε εξαιρετικές µόνο περιπτώσεις και σε ποσοστό όχι µεγαλύτερο του 15% του συνολικού κόστους του προγράµµατα. (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+). 23 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Η Οµάδα Συντονισµού συστήθηκε βάσει της υπ αριθµόν 340/ Κ.Υ.Α των Υπουργών Οικονοµίας-Οικονοµικών και Γεωργίας Στην Οµάδα Συντονισµού συµµετέχουν εκπρόσωποι των Υπηρεσιών ιαχείρισης του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και του Ε.Π. LEADER+, του Υπουργείου οικονοµίας & Οικονοµικών, της ιεύθυνσης Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, και των αντίστοιχων Π.Ε.Π., ενώ υπεύθυνος για τη λειτουργία της οµάδας είναι στέλεχος της Μονάδας Α της Υπηρεσία ιαχείρισης του Ε.Π. «Α.Α.-ΑΥ». 9

21 διαχείρισης που συγκροτούνται από οµοειδείς ή συµπληρωµατικές επιχειρήσεις (clusters) 26. Αντιθέτως οι αντίστοιχες µεµονωµένες ιδιωτικές επενδύσεις υλοποιούνται στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ. Ωστόσο οι δράσεις δικτύωσης και ανάπτυξης ηλεκτρονικών υπηρεσιών και οι ιδιωτικές επενδύσεις παροχής κοινωνικών υπηρεσιών 27 µπορούν να εφαρµοστούν στο σύνολο των περιοχών παρέµβασης της Κ.Π. LEADER+. Επίσης το σύνολο των δράσεων της Κ.Π. LEADER+ µπορούν να υλοποιηθούν σε οικισµούς ή δηµοτικά διαµερίσµατα των επικαλυπτόµενων περιοχών µε πληθυσµό άνω των κατοίκων 28. Ορισµένες ενέργειες µπορούν να χρηµατοδοτηθούν στο πλαίσιο της Κ.Π. LEADER+, εφόσον δεν προβλέπεται να υλοποιηθούν στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ., όπως οι δράσεις προβολής των περιοχών παρέµβασης, η κατασκευή δηµοσίων έργων 29. Οι δράσεις ανάδειξης και διατήρησης της τοπικής πολιτισµικής κληρονοµιάς µπορούν να χρηµατοδοτούνται και από την Κ.Π. LEADER+, εφόσον διαφοροποιούνται από τις αντίστοιχες δράσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ Τέτοιες επενδύσεις είναι ο εκσυγχρονισµός υποδοµών διανυκτέρευσης και εστίασης, η δηµιουργία εναλλακτικών µορφών τουρισµού, η ίδρυση και ο εκσυγχρονισµός επιχειρήσεων µεταποίησης και εµπορίας τοπικών προϊόντων, δράσεις αξιοποίησης παραδοσιακών τεχνικών και χώρων, εγκατάσταση συστηµάτων διασφάλισης ποιότητας, οι επενδύσεις αξιοποίησης εναλλακτικών µορφών ενέργειας (2 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος 2002). 27 Εξαιρούνται οι ιδιωτικές επενδύσεις ίδρυσης ή εκσυγχρονισµού κέντρων αναψυχής (3 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, Μάιος 2003) η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος Τα δηµόσια έργα είναι η ανάπλαση παραδοσιακών οικισµών, η χάραξη διαδροµών πρόσβασης (µονοπάτια, γεφύρια κ.α.), η ίδρυση µουσείων λαογραφικής και πολιτιστικής κληρονοµιάς ή κέντρων πολιτιστικών εκδηλώσεων, η αξιοποίηση και προστασία περιοχών φυσικού κάλλους. (2 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος 2002) η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος

22 1.3 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ Ε.Π. LEADER+ ΚΑΙ ΤΩΝ Ο.Π.Α.Α.Χ. Σύµφωνα µε την ανακοίνωση E(2000)/946/(14/4/2000) της Επιτροπής, η πρωτοβουλία LEADER+ θα µπορούσε να εφαρµοσθεί σε όλες τις αγροτικές περιοχές της Χώρας µας, όπως ίσχυε και στις προηγούµενες προγραµµατικές περιόδους 31. Ωστόσο, προκειµένου να αποφευχθεί η διασπορά των περιορισµένων διαθέσιµων πόρων και για να εστιαστούν οι παρεµβάσεις στις περιοχές που παρουσιάζουν τα µεγαλύτερα διαρθρωτικά προβλήµατα, θεωρήθηκε αναγκαίο να περιορισθεί η έκταση του κατ αρχήν επιλέξιµου χώρου για την εφαρµογή του LEADER+ 32. Για το λόγο αυτό, επιλέχθηκαν ως περιοχές εφαρµογής του επιχειρησιακού προγράµµατος LEADER+ οι ορεινές περιοχές της Χώρας, σύµφωνα µε την οδηγία 75/268/ΕΟΚ, οι νησιωτικές περιοχές, καθώς και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές (π.χ. NATURA 2000). Σε αιτιολογηµένες περιπτώσεις είναι δυνατή η επέκταση της περιοχής εφαρµογής σε µειονεκτικές περιοχές της Χώρας, εφόσον αυτές αντιµετωπίζουν διαρθρωτικά προβλήµατα, είναι γεωγραφικά εφαπτόµενες µε τις ορεινές περιοχές και συµβάλλουν στην αναπτυξιακή προοπτική τους. Κατ' εξαίρεση σε κοµβικά σηµεία εκτός περιοχής παρέµβασης, είναι δυνατή η εφαρµογή δράσεων οι οποίες συµβάλλουν στη στήριξη της αναπτυξιακής διαδικασίας της περιοχής εφαρµογής (π.χ. δράσεις προβολής-προώθησης, συνεργασίες, δικτυώσεις) 33. Ο ρόλος του πρωτογενή τοµέα στις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές είναι ιδιαίτερα σηµαντικός, δεδοµένου ότι το 61,7% του συνόλου των απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα της χώρας κατοικεί στις περιοχές αυτές 34. Συνεπώς, η αναπτυξιακή 31 εδοµένου ότι το σύνολο της Ελλάδας εντάσσεται στο στόχο 1 και έχει το χαρακτήρα αγροτικής περιοχής (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+). 32 Ωστόσο, το εγκεκριµένο Επιχειρησιακό Πρόγραµµα της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ και το Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού προέβλεψαν τη δυνατότητα ένταξης στην Πρωτοβουλία νέων περιοχών στις οποίες δεν είχε υλοποιηθεί η Πρωτοβουλία LEADER II, ούτε η Πρωτοβουλία LEADER I, µε σκοπό την ενίσχυση της οµοιογένειας των κοινωνικών και οικονοµικών χαρακτηριστικών των περιοχών παρέµβασης (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 33 Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Φεβρουάριος Ο συνολικός πληθυσµός της χώρας ανέρχεται σε κατοίκους εκ των οποίων (71,17%) κατοικούν σε χαρακτηριζόµενες ως δυναµικές Κοινότητες, (15,6%) σε ορεινές και (13,23%) σε µειονεκτικές περιοχές (Ε.Σ.Υ.Ε. 1991). Οι ορεινές και µειονεκτικές περιοχές 11

23 ανασυγκρότηση των ορεινών και κατ επέκταση των µειονεκτικών περιοχών, όπου δεσπόζουσα θέση κατέχει ο πρωτογενής τοµέας, αποτελεί το µοχλό για τη περιφερειακή αειφόρο ανάπτυξη στο µεγαλύτερο µέρος του Ελλαδικού χώρου 35. Οι περιοχές εφαρµογής του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+ οφείλουν να πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις ώστε να διασφαλίζουν τη µέγιστη αποτελεσµατικότητααποδοτικότητα των παρεµβάσεων: Αγροτικό χαρακτήρα (σύµφωνα µε την πληθυσµιακή πυκνότητα 36 και την απασχόληση στον πρωτογενή τοµέα). Περιορισµένη έκταση. Οµοιογενές σύνολο από οικονοµική-κοινωνική άποψη. Πληθυσµό κατά κανόνα µεταξύ και κατοίκων 37. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι οι περιοχές παρέµβασης δεν είναι αντικείµενο τεχνητής κατάτµησης ή συνένωσης, διότι δεν συµπίπτουν υποχρεωτικά µε τα γεωγραφικά όρια των διοικητικών διαιρέσεων της χώρας 38. Το γεγονός αυτό αυξάνει την ευελιξία του Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+ και εξυπηρετεί τους γενικούς στόχους της Ε.Ε., οι οποίοι είναι η προώθηση της ανάπτυξης και η διαρθρωτική προσαρµογή των αναπτυξιακά καθυστερηµένων περιφερειών. Οι περιοχές στις οποίες εφαρµόζονται προγράµµατα ολοκληρωµένης αγροτικής ανάπτυξης (Ο.Π.Α.Α.Χ του άξονα 7 του Ε.Π.«Α.Α-Α.Υ» και των Π.Ε.Π.) δεν αποτελούν το 80% της γεωργικής εκµεταλλεύσιµης επιφάνειας της χώρας (5 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004). 35 Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+. 36 Σύµφωνα µε στοιχεία της Ε.Σ.Υ.Ε. από την απογραφή πληθυσµού 1991, σε σύνολο χώρας η πυκνότητα πληθυσµού είναι 77,75 κάτοικοι ανά km 2, για τις ορεινές περιοχές είναι 20,6 κάτοικοι ανά km 2 ενώ για τις µειονεκτικές περιοχές είναι 44,47 κάτοικοι ανά km Σε εξαιρετικές και δεόντως αιτιολογηµένες περιπτώσεις θα µπορούσαν να γίνουν αποδεκτές προτάσεις για περιοχές κάτω των κατοίκων, π.χ. νησιωτικές περιοχές. (Εκ των προτέρων αξιολόγηση Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Φεβρουάριος 2002). 38 Αντιθέτως, ο ορισµός των περιοχών εφαρµογής των προγραµµάτων του Ε.Π. LEADER ΙΙ µε βάση τα διοικητικά όρια των Νοµών λειτούργησε ανασταλτικά για το προσδιορισµό «περιοχών προγραµµατισµού» µε οµοειδή κοινωνικοοικονοµικά χαρακτηριστικά και δυνατότητες ανάπτυξης (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+). 12

24 εξαιρούνται καταρχήν από τις περιοχές εφαρµογής του επιχειρησιακού προγράµµατος πρωτοβουλίας LEADER+. Ωστόσο, η εφαρµογή του Ε.Π. LEADER+ σε περιοχή που καλύπτεται ταυτόχρονα από Ο.Π.Α.Α.Χ. είναι δυνατή µόνο για: δράσεις που καλύπτουν το ευρύτερο πεδίο επιλεξιµότητας της LEADER+ (π.χ. θέµατα επιχειρηµατικότητας Ε.Τ.Π.Α., παρεµβάσεις NATURA 2000 εκτός δασικών και γεωργικών εκτάσεων 39 κ.λ.π.), δράσεις και έργα που δε θα περιληφθούν τελικά στο σχεδιασµό του ολοκληρωµένου προγράµµατος του Κ.Π.Σ. συµπληρωµατικές δράσεις που ενισχύουν την αποτελεσµατικότητα αυτών που προβλέπονται στο ολοκληρωµένο πρόγραµµα (π.χ. soft ενέργειες, συνεργασίες, δικτυώσεις κ.λπ.). δράσεις που εξασφαλίζουν την πιλοτική διάσταση του τοπικού προγράµµατος και αναδεικνύουν την προστιθέµενη αξία της πρωτοβουλίας 40. Οι περιοχές παρέµβασης των Οµάδων Τοπικής ράσης, αν και στο εσωτερικό τους εµφανίζουν οµοιογένεια, διαφοροποιούνται µεταξύ τους ως προς την αναπτυξιακή δυναµική τους, καθώς ορισµένες από αυτές είναι «δυναµικές» και συγκρατούν ή προσελκύουν κατοίκους, ενώ άλλες είναι λιγότερο αναπτυγµένες, µε αποτέλεσµα να συναντούν δυσκολίες στη συγκράτηση και ανανέωση του πληθυσµού τους 41. Οι κυριότερες αδυναµίες ανάπτυξης των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών οφείλονται σε συνδυασµό διαρθρωτικών προβληµάτων που επιδρούν αρνητικά στην ανταγωνιστικότητά τους, όπως οι δυσµενείς εδαφολογικές και κλιµατολογικές συνθήκες, η χαµηλή παραγωγικότητα των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, ο δηµογραφικός µαρασµός, η έλλειψη υποδοµών στον κλάδο της µεταποίησης της πρωτογενούς παραγωγής, η ανεπάρκεια των συλλογικών φορέων οργάνωσης των παραγωγών Στην περιοχή εφαρµογής της Πρωτοβουλίας LEADER+ έχουν ενταχθεί 190 περιοχές στο ίκτυο προστατευόµενων περιοχών Φύση 2000 (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, NATURA 2000). 40 Εκ των προτέρων αξιολόγηση Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Φεβρουάριος Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+. 42 Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+. 13

25 Ωστόσο η εφαρµογή παραδοσιακών µεθόδων παραγωγής στις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές αποτελεί πλεονέκτηµα, διότι συµβάλει στην παραγωγή ποιοτικών προϊόντων για τα οποία η ζήτηση είναι αυξηµένη, λόγω της ποιοτικής υποβάθµισης των προϊόντων της υπερεντατικής γεωργίας. Επίσης στις περιοχές αυτές είναι δυνατή η αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος ως πόλου έλξης νέων µορφών εναλλακτικού τουρισµού, λόγω της χαµηλής επιβάρυνσής του από γεωργικές δραστηριότητες Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+. 14

26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ 2.1 Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ Οι Ανώνυµες Αναπτυξιακές Εταιρείες είναι Νοµικά Πρόσωπα Ιδιωτικού ικαίου µη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που ιδρύθηκαν σύµφωνα µε το Ν.1416 /1984 και διέπονται από τις διατάξεις της παρ.12 του άρθρου 21 του Ν.2218/1994 «Ίδρυση Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης...κ.α. διατάξεις» (Φ.Ε.Κ. τ.α 90/ ), των άρθρων 277 (παρ.6), 290 και 291 (παρ.1β) του Π..410/1995 «ηµοτικός και Κοινοτικός Κώδικας» (Φ.Ε.Κ. τ.α 231/ ) και τις διατάξεις του Κ.Ν. 2190/1920-Π..409/1986 περί Ανωνύµων Εταιρειών, όπως αυτός τροποποιήθηκε και ισχύει µε τον Ν.2339/95. Οι Αναπτυξιακές Εταιρείες είναι ένας θεσµός που άνθισε τη δεκαετία του 1990, ο οποίος δεν επιχειρεί να υποκαταστήσει το ρόλο της Κεντρικής ιοίκησης ή τις Τεχνικές Υπηρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά έχει ως στόχο την προώθηση της αναπτυξιακής διάστασης των Ο.Τ.Α. Ο σκοπός των ανώνυµων Αναπτυξιακών Εταιρειών είναι η οικονοµική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών µέσω των ακόλουθων δραστηριοτήτων 44 : την τεχνική και επιστηµονική υποστήριξη των ήµων και Κοινοτήτων, των δηµοτικών τους επιχειρήσεων και των άλλων δηµοτικών νοµικών τους προσώπων 45, τη συνεργασία µε τις Νοµαρχίες, τα επιµελητήρια, τους συνεταιρισµούς και τους λοιπούς τοπικούς επιστηµονικούς-επαγγελµατικούς φορείς, την εκπόνηση αναπτυξιακών µελετών σκοπιµότητας-βιωσιµότητας και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, µε στόχο την υποβοήθηση των επενδυτικών πρωτοβουλιών των Ο.Τ.Α. και του ευρύτερου δηµόσιου τοµέα, τη διοργάνωση σεµιναρίων επιµόρφωσης των στελεχών και των αιρετών των Ο.Τ.Α., τον σχεδιασµό και την υποβολή προγραµµατικών σχεδίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση για λογαριασµό των ΟΤΑ, την ανάληψη και διαχείριση των εγκεκριµένων κοινοτικών προγραµµάτων 46, 44 Ιστοσελίδα Κεντρικής Ένωσης ήµων και Κοινοτήτων 45 Παροχή, λόγω χάρη, λογιστικών, ελεγκτικών και νοµικών υπηρεσιών στους Ο.Τ.Α. και υποστήριξη των Ο.Τ.Α. στην εφαρµογή πληροφοριακών συστηµάτων, στην επίβλεψη τεχνικών έργων κ.α. 15

27 την τεχνική στήριξη των Ο.Τ.Α. που είναι τελικοί δικαιούχοι κοινοτικών προγραµµάτων. Οι Αναπτυξιακές Εταιρείες συνάπτουν προγραµµατικές συµβάσεις µε τους Ο.Τ.Α., και τους φορείς του ηµοσίου για την παροχή των ανωτέρω υπηρεσιών. Οι µελέτες τους πραγµατοποιούνται από το µόνιµο προσωπικό τους ή από συµβαλλόµενους µελετητές. ιάγραµµα 2.1.1: Οργανωτική οµή των Αναπτυξιακών Εταιρειών 46 Οι Αναπτυξιακές Εταιρείες υλοποιούν και άλλα κοινοτικά προγράµµατα εκτός από τα Ο.Π.Α.Α.Χ. και το Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+ όπως τo Ε.Π. της Κ.Π. EQUAL, τα Κέντρα Συνοδευτικών και Συµβουλευτικών Υπηρεσιών (Κ.Ε.Σ.Σ.Υ.), τα Κέντρα Υποδοχής Επενδυτών (Κ.Υ.Ε.), το πρόγραµµα «Βοήθεια στο σπίτι» στο πλαίσιο του οικείου Π.Ε.Π., το Ε.Π. Περιβάλλον (ΕΠ.ΠΕΡ), Ε.Π. «Ανταγωνιστικότητα» Ε.Π. «Απασχόληση-Επαγγελµατική Κατάρτιση» το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αγροτικής Πληροφόρησης (Ε.Κ.Α.Π.) κ.α. (Προσωπική επικοινωνία µε τις Ο.Τ.. ή επικοινωνία µέσω του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου). 16

28 2.2 Ε.Π. LEADER+ ΚΑΙ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ Το επιχειρησιακό πρόγραµµα της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+ αρθρώνεται από τους ακόλουθους τέσσερις Άξονες Προτεραιότητας: 1: "Ολοκληρωµένες, πιλοτικού χαρακτήρα στρατηγικές αγροτικής Ανάπτυξης". 2: "Στήριξη συνεργασίας µεταξύ αγροτικών περιοχών". 3: " ικτύωση". 4: " ιαχείριση Παρακολούθηση Αξιολόγηση του Προγράµµατος". Τελικοί δικαιούχοι 47 των Αξόνων Προτεραιότητας 1 και 2 είναι οι Οµάδες Τοπικής ράσης (Ο.Τ..) 48. Οι Ο.Τ.. είναι Αναπτυξιακές Εταιρείες στην οποίες συµµετέχουν ενεργά οι ΟΤΑ α και β βαθµού. Όπως ρητά τονίζεται στο Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+, οι Ο.Τ.. «... θα πρέπει να αποτελούν τη σύγκλιση του προβληµατισµού των κοινωνικών, οικονοµικών και λοιπών εταίρων µιας περιοχής στα πλαίσια ισχυρής και διευρυµένης βάσης συνεργασίας και να αποτυπώνουν τη συµφωνία όλων για την ανάγκη συντονισµένης προώθησης ενός νέου τρόπου ανάπτυξης της περιοχής τους, µε βάση την από κοινού εφαρµογή συγκεκριµένης αναπτυξιακής στρατηγικής.» 47 Ως Τελικοί ικαιούχοι (φορείς υλοποίησης) ορίζονται οι φορείς και οι επιχειρήσεις του δηµόσιου ή του ιδιωτικού τοµέα που είναι αρµόδιοι για την εκτέλεση των πράξεων (έργων ή δράσεων) που υλοποιούνται στο πλαίσιο των κοινοτικών παρεµβάσεων (δηλαδή υπογραφή συµβάσεων, εξόφληση λογαριασµών κ.α.). Στην περίπτωση χορήγησης ενισχύσεων κατά την έννοια του άρθρου 87 της Συνθήκης της Ε.Κ., οι τελικοί δικαιούχοι είναι οι φορείς που χορηγούν τις ενισχύσεις. Οι Τελικοί δικαιούχοι υποδιαιρούνται σε 4 βασικές κατηγορίες: 1. Το Ελληνικό ηµόσιο (Υπουργεία - Περιφέρειες), 2. Τα Ν.Π... που ανήκουν στα Υπουργεία και τις Περιφέρειες, 3. Οι Οργανισµοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α & Β Βαθµού, 4. Τα Ν.Π.Ι.. που εποπτεύονται από το ηµόσιο, οι δηµοτικές επιχειρήσεις, ιδρύµατα κ.α. Ως Τελικοί Αποδέκτες ορίζονται οι επιχειρήσεις ή τα φυσικά και νοµικά πρόσωπα στα οποία εκχωρούνται οι ενισχύσεις, δηλαδή είναι οι δικαιούχοι των ενισχύσεων. (Ιστοσελίδες «Ελλάδα Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης» και 48 Οι Ο.Τ.. είναι τελικοί δικαιούχοι των Αξόνων Προτεραιότητας 1 και 2 σύµφωνα µε το σηµείο 12 της E(2000)/946/(14/4/2000) Ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τελικός δικαιούχος του Άξονα Προτεραιότητας 3 είναι η ιεύθυνση Προγραµµατισµού & Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, ενώ τελικός δικαιούχος του Άξονα Προτεραιότητας 4 είναι η Υπηρεσία ιαχείρισης του Ε.Π. κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+. Ο Άξονας Προτεραιότητας 3 αφορά τη λειτουργία του Ελληνικού ικτύου LEADER και της Μονάδας Εµψύχωσης του ικτύου LEADER. (Εκ των προτέρων αξιολόγηση Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Φεβρουάριος 2002). 17

29 Tα κυριότερα χαρακτηριστικά των Οµάδων Τοπικής ράσης (Ο.Τ..) καθορίζονται στο άρθρο 27, παρ.1 του Κανονισµού 1260/99. Έχουν τη νοµική µορφή Ανώνυµης Εταιρείας, της οποίας µέλη αποτελούν συλλογικοί φορείς του ευρύτερου ηµόσιου τοµέα και του ιδιωτικού τοµέα. Ενδεικτικοί εταίροι-µέτοχοι είναι η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρώτου και δεύτερου βαθµού, Σύλλογοι, Παραγωγικά και Επιστηµονικά Επιµελητήρια, Συνεταιρισµοί και Ενώσεις Γεωργικών Συνεταιρισµών, επιστηµονικοί φορείς, περιβαλλοντικές και λοιπές οργανώσεις, εκπρόσωποι εργαζοµένων, ιδιώτες (Ν.Π.Ι.., φυσικά πρόσωπα) κ.α. 49. Με τη σύνθεση αυτή οι Ο.Τ.. αποτελούν αναπτυξιακούς πυρήνες και προϊόν κοινής συµφωνίας όλων των τοπικών φορέων των περιοχών εφαρµογής 50. Στα ακόλουθα διαγράµµατα απεικονίζεται η συµµετοχή των φορέων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Νοµαρχιακών Αυτοδιοικήσεων, ήµων, Κοινοτήτων, ιαδηµοτικών Συνδέσµων, ηµοτικών Επιχειρήσεων, Τ.Ε..Κ.) στο µετοχικό κεφάλαιο και στο ιοικητικό Συµβούλιο των Ο.Τ.. (Πηγή: Προσωπική επικοινωνία του συγγράφοντος µε το προσωπικό των Ο.Τ.. µέσω συνεντεύξεων ή του διαδικτύου) Στο µετοχικό κεφάλαιο των Ο.Τ.. συµµετέχουν Νοµικά Πρόσωπα ηµοσίου ικαίου (ΟΤΑ, Νοµαρχιακές Αυτοδιοικήσεις και Επιµελητήρια), Νοµικά Πρόσωπα Ιδιωτικού ικαίου (Συλλογικοί Φορείς, Εταιρείες, Τοπικές Ενώσεις ήµων και Κοινοτήτων) και Φυσικά Πρόσωπα. Βλέπε ιάγραµµα Η αποτελεσµατικότητα της εταιρικής σχέσης, η διαφάνεια των αποφάσεων και ενεργειών και η υπηρεσιακή δοµή της Ο.Τ.. αποτελούν την οµάδα κριτηρίων αξιολόγησης των σχεδίων τοπικών προγραµµάτων µε τη µεγαλύτερη βαρύτητα (25%). (Εκ των προτέρων αξιολόγηση Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Φεβρουάριος 2002). 51 Βλέπε στο Παράρτηµα το ερωτηµατολόγιο που απευθύνθηκε προς τα στελέχη των Ο.Τ.. 18

30 Αριθµός Μετόχων Περιφερειακό Ταµείο Ν.Α ΤΕ Κ ήµοι Κοινότητες ηµοτικές Επιχειρήσεις ιαδηµοτικοί Σύνδεσµοι Αγροτικοί Συνεταιρισµοί Επιµελητήρια Τράπεζες Ιδιωτικές Εταιρείες Ιδιώτες ΜΚΟ ιάγραµµα ( είγµα 29 Ο.Τ.., βλέπε Παράρτηµα Ι) Συµµετοχή στο µετοχικό κεφάλαιο 10% 3% 2% 2% 3% 1% 15% 12% Ν.Α. ΤΕ Κ Περιφερειακό Ταµείο ΟΤΑ α' βαθµού 0,1% ιαδηµοτικοί Σύνδεσµοι Αγροτικοί Συνεταιρισµοί Επιµελητήρια-Τράπεζες Εταιρείες Ιδιώτες 52% ΜΚΟ Λοιποί ιάγραµµα ( είγµα 20 Ο.Τ.., βλέπε Παράρτηµα Ι) 19

31 Εκπροσώπηση στο ιοικητικό Συµβούλιο των Ο.Τ.. Νοµάρχες Αντινοµάρχες 12% 7% 1% 3% 2% 1% 5% 1% 1% Νοµαρχιακοί Σύµβουλοι ιευθυντής Νοµαρχίας Εκπρόσωποι ΤΕ Κ ήµαρχοι Αντιδήµαρχοι 20% 3% 4% 40% Πρόεδροι ηµοτικού Συµβουλίου ηµοτικοί Σύµβουλοι Εκπρόσωποι Συνεταιρισµών Εκπρόσωποι Επιµελητηρίων Ιδιώτες Εκπρόσωποι ΜΚΟ ιάγραµµα ( είγµα 19 Ο.Τ.., βλέπε Παράρτηµα Ι ) Πρόεδρος ιοικητικού Συµβουλίου Ο.Τ.. 16% 5% 21% 58% ήµαρχος Νοµάρχης ηµοτικός Σύµβουλος Λοιποί ιάγραµµα ( είγµα 19 Ο.Τ.., βλέπε Παράρτηµα Ι) 20

32 Όπως φαίνεται από τα ανωτέρω διαγράµµατα, το 79% του µετοχικού κεφαλαίου, το 77% των µελών και το 86% των Προέδρων των ιοικητικών Συµβουλίων των Ο.Τ.. προέρχονται από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Κάθε Ο.Τ.. σχεδιάζει και εκπονεί ένα τοπικό πρόγραµµα LEADER+ 52, το οποίο περιλαµβάνει υποχρεωτικά τον άξονα προτεραιότητας 1 του Ε.Π. LEADER+, ο οποίος εφαρµόζεται βάσει των ακόλουθων Μέτρων του 53 : Μέτρο 1: «Τεχνική στήριξη φορέων υλοποίησης (Ο.Τ..)». Το µέτρο αυτό έχει ως στόχο τη στήριξη των Ο.Τ.., ώστε να διαθέτουν αποτελεσµατικό επίπεδο λήψης αποφάσεων και ισχυρό υπηρεσιακό πυρήνα, προκειµένου να συµβάλλουν ουσιαστικά και µακροπρόθεσµα στην αναπτυξιακή διαδικασία της περιοχής τους 54. Μέτρο 2: «Ενισχύσεις σε επενδύσεις Στήριξη στην επιχειρηµατικότητα». Στο πλαίσιο του µέτρου αυτού ενισχύονται παρεµβάσεις αγροτικού τουρισµού ολοκληρωµένης προσέγγισης, µικρές επιχειρήσεις του αγροτικού τοµέα και επενδύσεις που ενισχύουν τη συλλογική δράση µέσω της χρήσης σύγχρονης τεχνολογίαςτεχνογνωσίας. Μέτρο 3: «Υποστηρικτικές Ενέργειες». Στο µέτρο αυτό εντάσσονται δράσεις που δρουν υποστηρικτικά και συµπληρωµατικά στις παρεµβάσεις των λοιπών µέτρων του προγράµµατος, όπως η 52 Tα σχέδια των Τοπικών Προγραµµάτων περιλαµβάνουν µια απλουστευµένη µορφή ποσοτικοποίησης των στόχων µέσω δεικτών επιπτώσεων για την αξιολόγηση των αναµενόµενων αποτελεσµάτων, λαµβάνοντας υπόψη τις επιταγές των σχετικών Κανονισµών. (Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού του Ε.Π. LEADER+, Φεβρουάριος 2002). 53 Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος Επιπλέον το παρόν µέτρο χρηµατοδοτεί τα έξοδα συµµετοχής των Ο.Τ.. στις συνόδους του Ελληνικού ικτύου LEADER+ και στις εκδηλώσεις της Μονάδας Εµψύχωσης ικτύου (σύµφωνα µε τον Άξονα Προτεραιότητας 3 του Προγράµµατος). Ο προϋπολογισµός του µέτρου δεν πρέπει να υπερβαίνει το 15% του συνολικού κόστους του Άξονα Προτεραιότητας 1 (συµπεριλαµβανοµένων των δαπανών εξοπλισµού της Ο.Τ.., οι οποίες δεν µπορούν να υπερβαίνουν το 3%). (Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος 2002). 21

33 αναβάθµιση δεξιοτήτων και κατάρτιση του ανθρώπινου δυναµικού, η εκπόνηση µελετών, η προβολή προώθηση τοµέων και περιοχών από συλλογικούς φορείς 55. Μέτρο 4: «Προστασία, ανάδειξη-αξιοποίηση φυσικής και πολιτιστικής κληρονοµιάς». Στο µέτρο αυτό εντάσσονται παρεµβάσεις, οι οποίες αφορούν τη στρατηγική ανάπτυξης του αγροτικού τουρισµού και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, µε στόχο την ανάδειξη της φυσικής ή και της πολιτιστικής κληρονοµιάς της περιοχής. Επίσης τα περισσότερα τοπικά προγράµµατα συµπεριλαµβάνουν τον άξονα προτεραιότητας 2, στόχοι του οποίου είναι η µεταφορά τεχνογνωσίας µεταξύ των Ο.Τ.. για την υλοποίηση των αναπτυξιακών τους σχεδίων και η εξασφάλιση της συµπληρωµατικότητας των δράσεων των Ο.Τ.. για τη δηµιουργία οικονοµιών κλίµακας στο πλαίσιο της συνεργασίας τους 56. Σηµαντικό στοιχείο του άξονα προτεραιότητας 2 είναι η δυνατότητα συνεργασίας µεταξύ Ο.Τ.. της LEADER+ και Ο.Τ.. των LEADER I και LEADER II, που δεν έχουν ενταχθεί στο Ε.Π. της LEADER+, καθώς και µε Αναπτυξιακούς Φορείς που έχουν υλοποιήσει αναπτυξιακά σχέδια στη βάση της προσέγγισης LEADER 57. Για κάθε σχέδιο συνεργασίας ορίζεται συντονίστρια µία Ο.Τ.. που έχει ενταχθεί στον Άξονα 55 Σύµφωνα µε την Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+ κρίνεται απαραίτητη η µεταφορά των δράσεων που σχετίζονται µε την ευαισθητοποίηση και ενηµέρωση του τοπικού πληθυσµού (κατηγορία πράξεων 1.1.2) από το Μέτρο 1.1 στο Μέτρο 1.3, δεδοµένου ότι συνάδουν περισσότερο µε τους στόχους αυτού του Μέτρου. 56 Η χρησιµότητα των διακρατικών συνεργασιών είναι εµφανής σε τεχνικά θέµατα που αφορούν την υποστήριξη των αναπτυξιακών σχεδίων των ελληνικών Ο.Τ.., όπως ο σχεδιασµός και η υλοποίηση αναπτυξιακών παρεµβάσεων στον τοµέα του αγροτουρισµού, ο σχεδιασµός και η εφαρµογή Τοπικών Συµφώνων Ποιότητας, η προστασία περιοχών NATURA 2000 και η διαχείριση υγροτόπων, η εγκατάσταση και λειτουργία θερµοκοιτίδων επιχειρήσεων, η δηµιουργία και λειτουργία γαιοπάρκων κ.α. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης, Παράρτηµα, Οκτώβριος, 2003). 57 Τα διατοπικά και διαπεριφερειακά σχέδια αφορούν συνεργασία τουλάχιστον µεταξύ δύο Ο.Τ. LEADER+ που έχουν επιλεγεί στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 1 και τα σχέδια διακρατικής συνεργασίας, εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφορούν τη συµµετοχή τουλάχιστον µίας Ο.Τ.. LEADER+ της χώρας µας που έχει επιλεγεί στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 1 (4 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος 2003). 22

34 Προτεραιότητας 1 της Κ.Π. LEADER+ 58. Στο πλαίσιο των διακρατικών συνεργασιών των Ο.Τ.. των κρατών-µελών της Ε.Ε. δικαιούνται να συµµετάσχουν και Αναπτυξιακές Εταιρείες τρίτων χωρών, χωρίς να χρηµατοδοτούνται από το Ε.Π. LEADER+ 59. Σύµφωνα µε την υπ αριθµόν 430/ Υπουργική Απόφαση, τα σχέδια συνεργασίας δεν πρέπει να συνιστούν µία απλή ανταλλαγή εµπειριών, αλλά πρέπει να επιδιώκουν την υλοποίηση κοινών ενεργειών. Επίσης τα θέµατα συνεργασίας θα πρέπει να εντάσσονται στις αναπτυξιακές κατευθύνσεις των τοπικών προγραµµάτων των Ο.Τ Τα εγκεκριµένα σχέδια υλοποιούνται σε δύο φάσεις. Η προπαρασκευαστική φάση περιλαµβάνει ενέργειες τεχνικής στήριξης των Ο.Τ.. για την αναζήτηση εταίρων και την ανταλλαγή πληροφοριών. Η δεύτερη φάση αφορά την υλοποίηση του σχεδίου συνεργασίας 61. Σύµφωνα µε το σηµείο 12 της Ανακοίνωσης E(2000)/946/(14/4/2000), για τη διαχείριση όλων των θεµάτων που αφορούν στην εφαρµογή του τοπικού προγράµµατος LEADER+ (δηλαδή στο Επίπεδο Λήψης Αποφάσεων) απαιτείται η συγκρότηση οργάνου της Ο.Τ.., στη σύνθεση του οποίου πρέπει να εξασφαλίζεται: 58 Για κάθε σχέδιο συνεργασίας πρέπει να συνταχθεί σχετικό "Πρωτόκολλο συνεργασίας" που να περιλαµβάνει τους στόχους του σχεδίου, τις δεσµεύσεις και τις ευθύνες που αναλαµβάνει ο κάθε εταίρος. Το αίτηµα έγκρισης κάθε σχεδίου διατοπικής διαπεριφερειακής συνεργασίας υποβάλλεται στην οικεία ιαχειριστική Αρχή από τη συντονίστρια Ο.Τ.. Τα σχέδια διακρατικής συνεργασίας υποβάλλονται από τη συντονίστρια Ο.Τ.. σε επίπεδο χώρας. Η συντονίστρια Ο.Τ.. είναι ο δίαυλος επικοινωνίας µε την ιαχειριστική Αρχή LEADER+, συντονίζει τους εταίρους για το σχεδιασµό και την εκτέλεση του προγράµµατος συνεργασίας και ελέγχει την τήρηση των δεσµεύσεων που έχει αναλάβει κάθε εταίρος (4 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, εκέµβριος 2003). 59 Ανακοίνωση της Επιτροπής E(2000)/946/(14/4/2000). 60 Ενδεικτικά τα θέµατα συνεργασίας δύναται να αφορούν τον αγροτικό τουρισµό, τις µικροµεσαίες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στις περιοχές παρέµβασης, την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και τη µεταφορά τεχνογνωσίας, την ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος (Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, εκέµβριος 2002). 61 Εγκύκλιος 233/ του Υπουργείου Γεωργίας µε θέµα «Υποβολή εξειδίκευση σχεδίων συνεργασίας των τοπικών προγραµµάτων LEADER+ στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 2». 23

35 η συµµετοχή, σε ποσοστό όχι µικρότερο του 30%, Φορέων που, ανεξάρτητα από το νοµικό τους καθεστώς, εξυπηρετούν συµφέροντα του ηµοσίου (π.χ. Νοµαρχιακές Αυτοδιοικήσεις, ήµοι, Ενώσεις ήµων και Κοινοτήτων, ηµοτικές Αναπτυξιακές Επιχειρήσεις), η συµµετοχή, σε ποσοστό όχι µικρότερο του 50%, Φορέων που, ανεξάρτητα από το νοµικό τους καθεστώς, εξυπηρετούν συλλογικά συµφέροντα του ιδιωτικού τοµέα (π.χ. Συνεταιρισµοί, Ενώσεις Συνεταιρισµών, Σύλλογοι, Παραγωγικά και Επιστηµονικά Επιµελητήρια, Επιστηµονικοί Φορείς, περιβαλλοντικές και λοιπές οργανώσεις, εκπρόσωποι εργαζοµένων). Προκειµένου να εκπροσωπείται η εταιρική σχέση στο Επίπεδο Λήψης Αποφάσεων, όλοι οι Φορείς που µετέχουν µε εκπρόσωπό τους σε αυτό θα πρέπει να είναι µέτοχοι της Ο.Τ.., έστω και µε µικρό ποσοστό. Οι µέτοχοι συµµετέχουν επίσης στη Γενική Συνέλευση της Ο.Τ.., η οποία εκλέγει το όργανο λήψης αποφάσεων. Το όργανο αυτό µπορεί να συµπίπτει µε το ιοικητικό Συµβούλιο της Ο.Τ.., εφόσον αυτό καλύπτει την ανωτέρω αναγκαία σύνθεση. Σε αντίθετη περίπτωση ορίζεται η ειδική Επιτροπή ιαχείρισης Προγράµµατος LEADER+ ( Ε..Π.L+) µε απόφαση του ιοικητικού Συµβουλίου και µε την έγκριση της Γενικής Συνέλευσης της Ο.Τ Με την απόφαση αυτή µεταβιβάζονται στην Ε..Π.L+ οι απαιτούµενες αρµοδιότητες για να επιτευχθεί η αποτελεσµατική υλοποίηση του εγκεκριµένου τοπικού προγράµµατος 63. Όπως φαίνεται στο ακόλουθο διάγραµµα, η Τοπική Αυτοδιοίκηση (Ο.Τ.Α. α και β βαθµού και οι Τ.Ε..Κ.) συµµετέχει κατά µέσο όρο σε ποσοστό 40% στην Ε..Π. των Ο.Τ Το επίπεδο λήψης αποφάσεων κάθε Ο.Τ.. πρέπει να καθορίζεται στο σχέδιο του τοπικού προγράµµατος και αποτελεί ελάχιστο κριτήριο ένταξής στο Εθνικό Ε.Π. LEADER+. Κάθε τροποποίηση της σύνθεσης της Ε..Π.L+ απαιτεί την έγκριση της ιαχειριστικής Αρχής της Κ.Π. LEADER+ (Υ.Α.430/ ). 63 Η σύσταση και λειτουργία της παραπάνω επιτροπής είναι νόµιµη µε βάση την ελληνική νοµοθεσία περί ανωνύµων εταιρειών (Ν. 2190/1920), σύµφωνα µε την οποία επιτρέπεται η εκχώρηση αρµοδιοτήτων του.σ. σε τρίτα πρόσωπα, εφόσον προβλέπεται στο καταστατικό της Ο.Τ.. 64 Προσωπική επικοινωνία του συγγράφοντος µε το προσωπικό των Ο.Τ.. µέσω συνεντεύξεων ή του διαδικτύου. 24

36 Προέλευση Μελών της Ε..Π. των Ο.Τ.. 6% 8% 9% 8% Ν.Α. 17% Τ.Ε..Κ. ήµοι Αγροτικοί Συνεταιρισµοί 29% 23% Επιµελητήρια Τράπεζες Μ.Κ.Ο. ιάγραµµα ( είγµα 11 Ο.Τ..) Η συµµετοχή των γυναικών στα όργανα λήψης αποφάσεων των Ο.Τ.. είναι περιορισµένη, όπως προκύπτει από τα χαµηλά ποσοστά συµµετοχής τους στη Γενική Συνέλευση (6,0%), στο ιοικητικό Συµβούλιο (12,6%) και στην Ε..Π. των Ο.Τ.., µολονότι η απασχόλησή τους στον υπηρεσιακό πυρήνα των Ο.Τ.. ανέρχεται σε υψηλά επίπεδα (44,6%) 65. Επίσης χαµηλή είναι η συµµετοχή των νέων στα όργανα λήψης αποφάσεων των Ο.Τ.., καθώς δεν υπερβαίνουν το 4,5% των µελών της Γενικής Συνέλευσης και το 10% των µελών του ιοικητικού τους Συµβουλίου 66. (Βλέπε ιάγραµµα 2.2.6). Είναι προφανές, ότι τα πρότυπα κοινωνικής οργάνωσης στις αγροτικές περιοχές δεν µπορούν να µεταβληθούν εύκολα στα στενά όρια µιας προγραµµατικής περιόδου, µέσω εξωγενών παραγόντων, όπως είναι η κοινοτική χρηµατοδότηση Η συµµετοχή των γυναικών σε τοπικούς συλλογικούς φορείς είναι επίσης περιορισµένη αφού κινείται κατά µέσο όρο στα επίπεδα του 21,9%. Ωστόσο, οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 47% του συνολικού πληθυσµού των περιοχών παρέµβασης (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 66 Η συµµετοχή των νέων σε τοπικούς συλλογικούς φορείς κινείται κατά µέσο όρο στα επίπεδα του 15,5%, ενώ αποτελούν το 29,3% του συνολικού πληθυσµού των περιοχών παρέµβασης (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 67 Βλέπε ιάγραµµα Παραρτήµατος (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 25

37 Συµµετοχή γυναικών & νέων στα όργανα λήψης αποφάσεων (%) 50,0% 45,0% 44,6% 47,2% 40,0% 35,0% 29,5% 29,3% 30,0% 25,0% 20,0% 14,5% 12,6% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0% 9,0% 6,0% 4,5% 0,0% Ε Π Σ της ΑΝΕΤ ΓΣ της ΑΝΕΤ ΟΤ Στον πληθυσµό της περιοχής παρέµβασης Γυναίκες Νέοι ιάγραµµα Οι Ο.Τ.. στελεχώνονται µε ειδικό επιστηµονικό προσωπικό προκειµένου να ανταποκριθούν στις αυξηµένες απαιτήσεις της παρακολούθησης και αναφοράς των έργων και δράσεων που εντάσσονται στα Τοπικά Προγράµµατα µε βάση τους νέους Κανονισµούς της Ε.Ε 1260/99 και 438/2001. Τα στελέχη αυτά απαγορεύεται να είναι µέλη του.σ. των Ο.Τ.. ή της Ε..Π.L+. Ένα στέλεχος, που επιλέγεται από την Ε..Π.L+, επιφορτίζεται µε το συντονισµό του τοπικού προγράµµατος της Ο.Τ Η εταιρική σχέση, το.σ. και η Ε..Π. L+ της Ο.Τ.. πρέπει να εξασφαλίζουν: 1. την επίτευξη των στόχων και της στρατηγικής που έχουν υιοθετηθεί, 2. τη µεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια κατά το διαχειριστικό έλεγχο των πράξεων, 3. την απαραίτητη οικονοµική επιφάνεια για την αντιµετώπιση των οικονοµικών υποχρεώσεων της Ο.Τ.., 4. την εγκατάσταση της Ο.Τ.. στην περιοχή παρέµβασης ή στην ευρύτερη περιοχή εφόσον είναι προσβάσιµη ευχερώς, 68 Οι ειδικότητες, οι οποίες σχετίζονται άµεσα µε το αντικείµενο της πρωτοβουλίας LEADER+ και συνεπώς πρέπει κατ ελάχιστον να διαθέτει η Ο.Τ. είναι: Γεωπόνος, Πολιτικός Μηχανικός ή Αρχιτέκτονας και Οικονοµολόγος Υ.Α.430/ «Λεπτοµέρειες εφαρµογής του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+». 26

38 5. τη συγκρότηση υπηρεσιακού πυρήνα µε εµπειρία και διαχειριστικές ικανότητες, 6. τον αξιόπιστο τρόπο λειτουργίας µέσω του σαφούς προσδιορισµού των αρµοδιοτήτων της υπηρεσιακής δοµής, της Ε..Π L+ και του.σ., 7. την αυτονοµία του επιπέδου λήψης αποφάσεων 69. Τα προβλήµατα που ενδέχεται να αντιµετωπίσουν οι Ο.Τ.. ως τελικοί δικαιούχοι είναι τα εξής: 1. Η δυσκολία εξεύρεσης κατάλληλου επιστηµονικού προσωπικού για την στελέχωσή τους σε πολλές περιοχές παρέµβασης, που εντείνεται λόγω ανάλογων αναγκών για την υλοποίηση των Ο.Π.Α.Α.Χ. 2. Η δυσχέρεια διαµόρφωσης σταθερών εταιρικών σχέσεων λόγω εναλλαγής προσώπων, τόσο στο επίπεδο λήψης αποφάσεων, όσο και στο επίπεδο της στελέχωσης. 3. Η δυσκολία αποδοχής τους, ως φορέων αγροτικής ανάπτυξης, από τους δηµόσιους φορείς. 4. Η αναγκαιότητα εγκατάστασης πληροφοριακού συστήµατος για τη διαχείριση και αξιολόγηση του τοπικού τους προγράµµατος. 5. Η διατήρηση της οικονοµικής τους επιφάνειας 70. Στον Πίνακα 1 του Παραρτήµατος καταγράφονται ορισµένα χαρακτηριστικά των Οµάδων Τοπικής ράσης που αφορούν την εταιρική τους σχέση, τις περιοχές παρέµβασής τους, και τα θέµατα συσπείρωσης. Επίσης στα ακόλουθα ιαγράµµατα απεικονίζεται η εσωτερική οργάνωση των Οµάδων Τοπικής ράσης, διάφορα στατιστικά στοιχεία που αφορούν τα στελέχη, τα µέλη του ιοικητικού Συµβουλίου και των Ε..Π L+ (ηλικία, επαγγελµατική εµπειρία, προέλευση από τις περιοχές παρέµβασης), την έδρα των Ο.Τ.. (τόπος, ιδιοκτησιακό καθεστώς) καθώς και πληροφορίες που αφορούν τη λειτουργία των Ε..Π L+ (αριθµός συνεδριάσεων, ύπαρξη καταστατικού) και τις µεταβολές της εταιρικής σύνθεσης των Ο.Τ Υ.Α.430/ «Λεπτοµέρειες εφαρµογής του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+». 70 Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER+. 71 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος

39 ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΜΕΤΟΧΩΝ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΕΝΙΚΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Ή ΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEADER+ (Ε..Π.L+) ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΚΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑ Α ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ- ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ -ΠΑΡΟΧΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΦΑΚΕΛΩΝ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΝΟΜΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑ Α ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΑΛΛΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ο.Π.Α.Α.Χ. / ΥΠ. ΓΕΩΡΓΙΑΣ- Π.Ε.Π. ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΤΕΛΙΚΩΝ ΑΠΟ- ΕΚΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΕΝΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟΡΡΙΦΘΕΝΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΤΕΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ-ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ ΥΠΟ- ΕΡΓΩΝ ΤΕΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΕΞΟΥΣΙΟ ΟΤΗΣΕΩΝ ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEADER + ΜΕΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ - ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΝΑ ΟΧΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΥΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟ ΕΞΟΥΣΙΟ ΟΤΗΜΕΝΟΣ (ΟΙ) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ (ΟΙ) ΕΚ ΟΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΓΡΑΦΗΣ ΙΓΡΑΜΜΩΝ ΕΠΙΤΑΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΜΗ ΤΕΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ - ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΙΑ ΡΑΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΟ ΟΤΙΚOY ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑΣ ιάγραµµα 2.2.7: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ 28 ΟΜΑ ΑΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ LEADER+

40 Ηλικία των µελών των Ο.Τ Αριθµός των Ο.Τ Συχνότητα Ηλικία ιάγραµµα Εµπειρία των µελών των Ο.Τ.. 4% 11% 3% 0% 19% µέχρι 1 έτος 1 µέχρι 2 2 µέχρι 3 3 µέχρι 4 9% 13% 4 µέχρι 5 5 µέχρι 6 6 µέχρι 7 11% 12% 10% 8% 7 µέχρι 8 10 µέχρι µέχρι µέχρι 13 29

41 ιάγραµµα (Μέσος όρος εµπειρίας 5,2 έτη) Ηλικία των µελών των Ε..Π. Αριθµός των Ο.Τ Συχνότητα Ηλικία ιάγραµµα (Μέσος όρος ηλικίας 49,61 έτη) Εµπειρία µελών των Ε..Π Αριθµός Ο.Τ Έτη εµπειρίας 30

42 ιάγραµµα (Μέσος όρος 12,13 έτη) 31

43 Αλλαγή στη εταιρική σύνθεση των Ο.Τ.. 14; 40% ΝΑΙ ΌΧΙ 21; 60% ιάγραµµα Λόγοι αλλαγή της εταιρικής σύνθεσης των Ο.Τ.. Συµµετοχή ιδιωτών 5% 10% 10% 5% 5% 65% ιεύρυνση εταιρικής βάσης της Ο.Τ.. Αίτηµα µετόχων Ευρύτερη εκπροσώπηση φορέων Συµµετοχή συλλόγωνσωµατέιων Συµµετοχή όµορων ήµων ιάγραµµα

44 Αλλαγές στην σύνθεση των Ε..Π. των Ο.Τ.. 15; 43% 20; 57% NAI OXI ιάγραµµα Λόγοι αλλαγής στην σύνθεση της Ε Π Αντικατάσταση µελών 5% 5% 10% 10% 5% Αλλαγή Προέδρου Ο.Τ..-Ε Π ηµοτικές Εκλογές 5% Επαγγελµατικοί λόγοι 60% Νέοι εκπρόσωποι ΤΕ Κ, Ν.Α. Αλλαγή στη σύνθεση Σ Παραίτηση εκπροσώπου ιάγραµµα

45 Λόγοι αλλαγών στη στελέχωση των Ο.Τ.. Πρόσληψη Οικονοµολόγου Λήξη Σύµβασης 11% 11% 11% 11% Πρόσληψη Προσωπικού 56% Αντικατάσταση συντονιστή προγράµµατος Παραίτηση ιάγραµµα Αριθµός συνεδριάσεων των Ε..Π. 25 Αριθµός Ο.Τ Όταν είναι απαραίτητο Αριθµός συνεδριάσεων ιάγραµµα (Μέσος όρος 10,93 συνεδριάσεις το µήνα) 34

46 Ύπαρξη καταστατικού στις Ε..Π. 2; 6% NAI OXI 33; 94% ιάγραµµα Ποσοστό µελών της Γ.Σ. των Ο.Τ.. που προέρχονται από τις περιοχές παρέµβασης Αριθµός των Ο.Τ Αριθµός Ο.Τ.. % µελών της Γενικής Συνέλευσης ιάγραµµα (Μέσος όρος 87,5%) 35

47 Ποσοστό µελών του.σ. των Ο.Τ.. που προέρχονται από τις περιοχές παρέµβασης 25 Αριθµός Ο.Τ Αριθµός Ο.Τ % µελών του ιοικητικού Συµβουλίου ιάγραµµα (Μέσος όρος 84,7%) Μέλη της Ε..Π. των Ο.Τ.. που προέρχονται από τις περιοχές παρέµβασης Αριθµός Ο.Τ Αριθµός Ο.Τ.. % µελών της Ε..Π. ιάγραµµα (Μέσος όρος 86,9%) 36

48 Ποσοστό στελεχών των Ο.Τ.. που προέρχονται από περιοχές παρέµβασης Αριθµός Ο.Τ Αριθµός Ο.Τ.. % στελεχών ιάγραµµα (Μέσος όρος 86,9%) Έδρα των Ο.Τ.. 20; 57% 15; 43% Εντός περιοχής παρέµβασης Εκτός περιοχής παρέµβασης ιάγραµµα Ιδιοκτησιακό καθεστώς της έδρας των Ο.Τ.. 26; 76% 2; 6% 6; 18% Ιδιόκτητη Μισθωµένη Ιδιόκτητη & Μισθωµένη ιάγραµµα

49 2.3 ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΟΜΑ ΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ ΣΤΟ Ε.Π. LEADER+ Στο πλαίσιο των αξόνων προτεραιότητας 1 και 2 του επιχειρησιακού προγράµµατος της Κ.Π. LEADER+ εκπονούνται τοπικά προγράµµατα, των οποίων φορείς υλοποίησης, δηλαδή τελικοί δικαιούχοι, είναι οι Οµάδες Τοπικής ράσης 72. Τα τοπικά προγράµµατα LEADER+ αποτελούν ολοκληρωµένα σχέδια ανάπτυξης των περιοχών εφαρµογής τους. Η ιαχειριστική Αρχή της Κ.Π. LEADER+ 73 έχει την ευθύνη για την επιλογή και την έγκριση των τοπικών προγραµµάτων LEADER+, βάσει των κριτηρίων επιλογής που καθορίζει το Ε.Π. LEADER+. Η διαδικασία ένταξης των τοπικών προγραµµάτων LEADER+ είναι το σύνολο των απαιτούµενων ενεργειών προκειµένου να εγκριθεί η χρηµατοδότησή τους στο πλαίσιο του επιχειρησιακού προγράµµατος LEADER+ 74. Η έναρξη της διαδικασίας ένταξης τοπικών προγραµµάτων έγινε µε την πρόσκληση της ιαχειριστικής Αρχής προς τις εν δυνάµει οµάδες τοπικής δράσης (Ο.Τ. ) για υποβολή Σχεδίων Τοπικών Προγραµµάτων (Σ.Τ.Π) στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος 75. Στην υπ αριθµόν 198/ πρόσκληση του Υπουργού 72 Τα τοπικά προγράµµατα των Ο.Τ.. υλοποιούνται βάσει της κοινής υπουργικής απόφασης των Υπουργών Οικονοµίας, Οικονοµικών και Γεωργίας υπ αριθµόν 518/350/ «Πλαίσιο εφαρµογής της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+ στην Ελλάδα» ΦΕΚ 235/Β/ ), της υπ αριθµόν 430/ απόφαση του Υπουργού Γεωργίας µε θέµα: «Λεπτοµέρειες εφαρµογής του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+» και την υπ αριθµόν 577/ απόφαση του Ειδικού Γραµµατέα Γ ΚΠΣ µε θέµα: «Ειδικές ρυθµίσεις στα πλαίσια εφαρµογής των τοπικών προγραµµάτων LEADER+». 73 Η ιαχειριστική Αρχή διαθέτει µία Κεντρική Υπηρεσία στην Αθήνα και 12 Περιφερειακά Γραφεία στις έδρες των Περιφερειών. (Ιστοσελίδα Υπουργείου Γεωργίας ) 74 Οι ενέργειες για την υποβολή, αξιολόγηση, επιλογή και οριστικοποίηση των τοπικών προγραµµάτων, τα οποία εντάσσονται στους Άξονες Προτεραιότητας 1 και 2 της πρωτοβουλίας πραγµατοποιήθηκαν το έτος (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Εθνικού Ε.Π. LEADER+., Οκτώβριος 2003). 75 Μετά την πρώτη πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος µπορούν να πραγµατοποιηθούν επόµενες προσκλήσεις, έτσι ώστε σε χρονικό διάστηµα 2 ετών από την έγκριση των κριτηρίων επιλογής των Ο.Τ.., να έχει συµπληρωθεί ο αριθµός των προβλεπόµενων τοπικών προγραµµάτων, εφόσον ο αριθµός αυτός δεν έχει συµπληρωθεί από την πρώτη προκήρυξη. (Υ.Α. 430/ του Υπουργού Γεωργίας µε θέµα: «Λεπτοµέρειες εφαρµογής του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+»). 38

50 Γεωργίας ανταποκρίθηκαν 52 Αναπτυξιακές Εταιρείες υποβάλλοντας ισάριθµα Σ.Τ.Π. 76. Οι υποψήφιες Οµάδες Τοπικής ράσης, προέβησαν σε ενέργειες ενηµέρωσης και ευαισθητοποίησης του πληθυσµού και των φορέων της περιοχής τους, προκειµένου να εξασφαλίσουν τη συναίνεση και ενεργό συµµετοχή τους στην αναπτυξιακή στρατηγική των Σ.Τ.Π. Παράλληλα, η ιαχειριστική Αρχή διοργάνωσε 13 ηµερίδες στις έδρες των Περιφερειών, στις οποίες συµµετείχαν συνολικά 2010 εκπρόσωποι των ΟΤΑ, Αναπτυξιακών Εταιρειών, Περιφερειών, ιευθύνσεων Αγροτικής Ανάπτυξης, Επιµελητηρίων, Ενώσεων Αγροτικών Συνεταιρισµών κ.α. Η ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. πρωτοβουλίας LEADER+ αξιολόγησε τα σχέδια τοπικών προγραµµάτων µε βάση τα ελάχιστα κριτήρια ένταξης 77 και τις οµάδες κριτηρίων αξιολόγησης 78, τα οποία περιλαµβάνονται στο εγκεκριµένο Ε.Π. της LEADER Τα κριτήρια αυτά δίνουν ιδιαίτερη έµφαση : 76 Το γεγονός ότι οι υποβληθείσες προτάσεις υπερέβαιναν τον αριθµό των προς ένταξη Ο.Τ.. προήγαγε την αντικειµενικότητα της διαδικασίας, αφού η Επιτροπή Αξιολόγησης είχε περιθώρια µιας αυστηρής επιλογής (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 77 Ελάχιστα κριτήρια ένταξης είναι τα εξής: α) η προτεινόµενη περιοχή εφαρµογής (παρέµβασης) να είναι επιλέξιµη, β) να τεκµηριώνεται η ύπαρξη επαρκούς κρίσιµης µάζας στην προτεινόµενη περιοχή εφαρµογής, από την άποψη του ανθρώπινου δυναµικού και των χρηµατοοικονοµικών πόρων γ) να έχει καθορισθεί το θέµα συσπείρωσης γύρω από το οποίο αρθρώνεται το σχέδιο του τοπικού προγράµµατος δ) το σχέδιο τοπικού προγράµµατος να συνοδεύεται από «εκ των προτέρων» αξιολόγηση, ε) η Ο.Τ.. να έχει τη νοµική µορφή της Α.Ε., στ) η Ο.Τ.. να είναι εγκατεστηµένη στην προτεινόµενη περιοχή εφαρµογής ή στην ευρύτερη περιοχή ζ) να έχει καθορισθεί το επίπεδο λήψης αποφάσεων της Ο.Τ.. (.Σ. ή Ε..Π. L+) το οποίο να ικανοποιεί την αναγκαία σύνθεση, όπως αυτή ορίζεται στο σηµείο 12 της Ανακοίνωσης E(2000)/946/(14/4/2000). 78 Οι οµάδες κριτηρίων αξιολόγησης είναι η περιοχή παρέµβασης, το περιεχόµενο του σχεδίου, η συµπληρωµατικότητα µε άλλα εφαρµοζόµενα προγράµµατα και κοινοτικές πολιτικές στην περιοχή παρέµβασης, η εταιρική σχέση και η οργανωτική δοµή της οικείας Ο.Τ.. και το χρηµατοδοτικό σχέδιο. 79 Η Υπηρεσία ιαχείρισης του Ε.Π. πρωτοβουλίας LEADER+ συγκρότησε επιτροπή για την αξιολόγηση των σχεδίων τοπικών προγραµµάτων, στην οποία συµµετείχαν στελέχη της ιεύθυνσης Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, της Υπηρεσίας ιαχείρισης του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και εκπρόσωποι της Ειδικής Υπηρεσίας ιαχείρισης του Π.Ε.Π. της Περιφέρειας εντός της οποίας προτείνεται να εφαρµοσθεί το προς αξιολόγηση Σχέδιο Τοπικού Προγράµµατος. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 39

51 1. στην αξιοπιστία και στην ποιότητα της εταιρικής σχέσης των υποψήφιων Ο.Τ.. (αριθµός, αξιοπιστία και χρηµατοδοτική ικανότητα των εταίρων, βαθµός κινητοποίησης των τοπικών φορέων και εκπροσώπησης του τοπικού πληθυσµού στην εταιρική σχέση, στελέχωση και οργανωτική δοµή). Προηγούµενη ένταξη σε πρόγραµµα LEADER I ή/και II δεν αποτέλεσε προϋπόθεση ένταξης ή µη ένταξης στο LEADER+. 2. στην επιλογή της περιοχής παρέµβασης, 3. στο βαθµό κινητοποίησης και συµµετοχής του τοπικού πληθυσµού στη φάση του σχεδιασµού του προτεινοµένου τοπικού προγράµµατος, 4. στο περιεχόµενο του τοπικού προγράµµατος 80 και ιδίως στον καινοτόµο χαρακτήρα των πράξεων και στη διασύνδεση µεταξύ τους. Από τις 52 προτάσεις που υποβλήθηκαν, µία απορρίφθηκε λόγω ελλιπών δικαιολογητικών 81 και τέσσερις απορρίφθηκαν κατά την εξέταση των ελάχιστων κριτηρίων ένταξης 82. Οι υπόλοιπες 47 προτάσεις αξιολογήθηκαν, εκ των οποίων πέντε απορρίφθηκαν διότι συγκέντρωσαν χαµηλή βαθµολογία σε µία ή περισσότερες οµάδες κριτηρίων 83. Οι εναποµείνασες 42 προτάσεις κατατάχθηκαν σε φθίνουσα σειρά βαθµολογίας και επιλέγηκαν τα πρώτα 40 σχέδια τοπικών προγραµµάτων Το περιεχόµενο κάθε τοπικού προγράµµατος συµπεριλαµβάνει τους γενικούς και ειδικούς στόχους, την αναπτυξιακή στρατηγική για την επίτευξή τους, το θέµα συσπείρωσης, τους άξονες προτεραιότητας και τα µέτρα (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 81 Πρόκειται για την πρόταση της ηµοτικής Αναπτυξιακής Εταιρείας Αθηνά (Ν.Ηλείας). (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 82 Πρόκειται για τις προτάσεις των: Αναπτυξιακής Κυθήρων, Αναπτυξιακής Leader Λευκάδας, Αναπτυξιακής Εταιρείας Παρνασσού-Οίτης, Αναπτυξιακής Ορεινής Φθιώτιδας. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 83 Πρόκειται για τις προτάσεις των: Αναπτυξιακής Γρεβενών Α.Ε., Αναπτυξιακής Μεσσηνίας Α.Ε., Εταιρείας ιαχείρισης Leader Εύβοιας Α.Ε., Τυµφρηστού Α.Ε., Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης Χίου Α.Ε. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 84 Εκτός της κοινοτικής πρωτοβουλίας έµειναν τα προγράµµατα της Εταιρείας Έρευνας και Ανάπτυξης Βορείου Έβρου και Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης Χίου Α.Ε. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 40

52 Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας αξιολόγησης εκδόθηκε από το Υπουργείο Γεωργίας απόφαση για την καταρχήν έγκριση των Τοπικών Προγραµµάτων µε αντίστοιχη κατανοµή πιστώσεων 85, η οποία κοινοποιήθηκε στις Ο.Τ.. προκειµένου να αναµορφώσουν το πρόγραµµά τους στο ύψος των εγκεκριµένων πιστώσεων και να συµµετάσχουν σε τεχνική σύσκεψη µε τη ιαχειριστική Αρχή της Κ.Π. LEADER+ για την οριστικοποίηση του προγράµµατός τους 86. Η αναµόρφωση των τοπικών προγραµµάτων είχε επίσης ως στόχο την διαφοροποίησή τους από τα Ο.Π.Α.Α.Χ. στις επικαλυπτόµενες περιοχές παρέµβασης. Για την παρακολούθηση των τοπικών προγραµµάτων µέσω του ολοκληρωµένου πληροφοριακού συστήµατος (Ο.Π.Σ.), κάθε τοπικό πρόγραµµα αναλύθηκε σε 12 κατηγορίες πράξεων, οι οποίες αποτυπώθηκαν σε ισάριθµα Τεχνικά ελτία Έργων και αξιολογήθηκαν σύµφωνα µε τα κριτήρια ένταξης πράξεων που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+ 87. Ακολούθως τα τοπικά προγράµµατα υποβλήθηκαν στη διαδικασία συντονισµού, που αποσκοπούσε κυρίως στην εξασφάλιση της συµβατότητας των τοπικών προγραµµάτων LEADER+ µε τη στρατηγική και τις προτεραιότητες του Γ Κ.Π.Σ. 88. Στη συνέχεια, εκδόθηκε απόφαση του Ειδικού Γραµµατέα του Γ Κ.Π.Σ. για την οριστική έγκριση των τοπικών 85 Η επιτροπή αξιολόγησης ολοκλήρωσε το έργο της στο χρονικό διάστηµα από την µέχρι την και εγκρίθηκαν µε την υπ αριθµόν 830/ απόφαση του Υπουργού Γεωργίας 40 τοπικά προγράµµατα που εντάσσονται στους Άξονες Προτεραιότητας 1 και 2 καθώς και οι πιστώσεις αυτών. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 86 Οι τεχνικές συσκέψεις έγιναν το Σεπτέµβριο του (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 87 Ενδεικτικά τα κριτήρια ένταξης πράξεων περιλαµβάνουν τη σκοπιµότητα (οικονοµική βιωσιµότητα και κοινωνικό όφελος), πληρότητα, δηλαδή εάν εκπληρώνονται οι στόχοι του µέτρου µε αυτοτελή τρόπο ή εάν αποτελεί µέρος ενός ήδη ενταγµένου έργου και εάν το έργο έχει προοπτικές σωστής λειτουργίας, την ωριµότητα µε βάση τις απαιτούµενες αδειοδοτήσεις, την ποιότητα των απαιτουµένων µελετών και τις υφιστάµενες δοµές για την υλοποίηση του έργου/υποέργου και τη συνέπεια µε τις εκάστοτε εθνικές και κοινοτικές πολιτικές π.χ. πολιτική απασχόλησης, προώθηση της ισότητας των ευκαιριών, περιβάλλον, Κοινή Αγροτική Πολιτική (Κανονισµός 1260/1999, άρθρο 18 παρ.3β). 88 Στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισµού γνωµοδότησαν οι εκπρόσωποι του ΥΠ.ΟΙ.Ο., της /νσης Προγραµµατισµού και Γ.. του Υπουργείου Γεωργίας και της Υπηρεσίας ιαχείρισης της αντίστοιχης Περιφέρειας. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 41

53 προγραµµάτων 89 και ενεγράφη ο προϋπολογισµός τους στο Πρόγραµµα ηµοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Γεωργίας. Κάθε Ο.Τ.. κλήθηκε να συνάψει σύµβαση µε το Υπουργείο Γεωργίας, στην οποία καθορίστηκαν λεπτοµερώς οι υποχρεώσεις της, οι όροι και οι διαδικασίες εφαρµογής του Τοπικού Προγράµµατος. Μεταξύ των όρων της συµβάσεως συµπεριλήφθηκε η υποχρέωση συνεργασίας των Ο.Τ.. µε τις ιαχειριστικές Αρχές του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π. για την επίτευξη του απαιτούµενου συντονισµού και συµπληρωµατικότητας των τοπικών προγραµµάτων µε τα Ο.Π.Α.Α.Χ., στο πλαίσιο των κατευθύνσεων και οδηγιών της Υποεπιτροπής Αγροτικής Ανάπτυξης 90. Μετά την υπογραφή των συµβάσεων χορηγήθηκαν στις Ο.Τ.. προκαταβολές µε αποφάσεις του Ειδικού Γραµµατέα του Γ Κ.Π.Σ Τα έγγραφα που αφορούν στη διαδικασία και τα αποτελέσµατα της επιλογής των τοπικών προγραµµάτων των υποψηφίων Ο.Τ.. τέθηκαν στη διάθεση της αρµόδιας Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. K.Π. LEADER+. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 90 Η Υποεπιτροπή Αγροτικής Ανάπτυξης συγκροτήθηκε µε την αριθ. πρωτ /Κ.Π.Σ. 161/ (ΦΕΚ αριθ. φύλλου 536/ ) Υπουργική Απόφαση του Υφυπουργού Εθνικής Οικονοµίας. 91 Εντός του 2003 εκδόθηκαν αποφάσεις χορήγησης προκαταβολών στις Ο.Τ.. συνολικού ύψους , ποσό που αντιστοιχεί στο 16,5% της εγκεκριµένης ηµόσιας απάνης. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 42

54 2.4. ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΟΜΑ ΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ Κάθε Οµάδα Τοπικής ράσης, ως τελικός δικαιούχος, οφείλει να απευθύνει πρόσκληση προς τους δυνητικούς επενδυτές (υποψήφιους τελικούς αποδέκτες), προκειµένου να υποβάλλουν τις επενδυτικές τους προτάσεις στο πλαίσιο των προκηρυσσόµενων Μέτρων του οικείου τοπικού προγράµµατος 92. Στις περιπτώσεις που, σύµφωνα µε το εγκεκριµένο τοπικό πρόγραµµα, τελικοί αποδέκτες είναι οι ΟΤΑ, η Ο.Τ.. τους προσκαλεί µε επιστολή να υποβάλλουν την υποψηφιότητά τους 93. Τρόποι ενηµέρωσης των υποψήφιων τελικών αποδεκτών 5% 10% 32% Μαζικά µέσα ενηµέρωσης Ιστοσελίδες των Ο.Τ.. Μελετητές Τοπικοί φορείς 24% 5% 19% 5% Ενηµερωτικές συναντήσεις Ο.Τ.. Ενηµερωτικά έντυπα Ο.Τ.. Γραφεία Ο.Τ.. ιάγραµµα Οι Ο.Τ.. είναι υποχρεωµένες να απευθύνουν νέα πρόκληση στον τοπικό πληθυσµό, εφόσον δεν έχει συγκεντρώσει αξιόλογες προτάσεις ή εάν έχει παρέλθει ένα έτος από την προηγούµενη προκήρυξη. Μέχρι στιγµής έχουν δηµοσιευτεί 57 προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος προς τους τελικούς αποδέκτες συνολικού ύψους 137,6 εκατοµµύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 83% της ηµόσιας απάνης για την 92 Η πρόσκληση ή οι προσκλήσεις που εκδίδονται από την Ο.Τ.. µπορούν να αφορούν το σύνολο του Τοπικού Προγράµµατος ή µέρος αυτού. Στην πρόσκληση αναφέρεται ο προϋπολογισµός ανά κατηγορία πράξης και το ποσοστό συγχρηµατοδότησής της. Οι υποβληθέντες φάκελοι υποψηφιοτήτων οµαδοποιούνται ανά Μέτρο Κατηγορία Πράξης ράση. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 93 Κ.Υ.Α.518/350/ µε θέµα «Πλαίσιο εφαρµογής της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+ στην Ελλάδα» (Φ.Ε.Κ. 235/Β/ ). 43

55 οποία απαιτείται προκήρυξη 94. Η ανάλυση ανά κατηγορία πράξεων του ποσού που προκηρύχθηκε και του ποσού που υπολείπεται να προκηρυχθεί απεικονίζονται στα ακόλουθα ιαγράµµατα 95 : Ανάλυση προκηρυγµένου ποσού ανά κατηγορία πράξεων Αγροτικός Τουρισµός; 43,17% Πολιτιστικές εκδηλώσεις; 1,35% Ανάδειξη Οικιστικού Περιβάλλοντος; 11,36% Ανάδειξη Φυσικού Περιβάλλοντος; 5,79% Μικροµεσαίες Επιχειρήσεις; 33,74% Νέες Τεχνολογίες; 4,27% Κατάρτιση; 0% Προώθηση-Προβολή; 0,32% ιάγραµµα Ανάλυση του ποσού που πρόκειται να προκηρυχθεί ανά κατηγορία πράξεων Αγροτικός Τουρισµός; 27% Πολιτιστικές εκδηλώσεις; 5% Ανάδειξη Οικιστικού Περιβάλλοντος; 18% Μικροµεσαίες Επιχειρήσεις; 7% Ανάδειξη Φυσικού Περιβάλλοντος; 16% Νέες Τεχνολογίες; 8% Προώθηση-Προβολή; 9% Κατάρτιση; 10% ιάγραµµα Το ποσό που υπολείπεται και πρόκειται να προκηρυχθεί ανέρχεται σε 35,5 εκατοµµύρια και αντιστοιχεί στο 17% της ηµόσιας απάνης (5 η Συνεδρίαση Επιτροπή Παρακολούθησης, Ιούνιος 2004). 95 Πηγή: 5 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, Ιούνιος

56 ικαίωµα υποβολής επενδυτικών προτάσεων έχουν τα φυσικά και τα νοµικά πρόσωπα (Οργανισµοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επιχειρήσεις Ο.Τ.Α, Συνεταιρισµοί, Σύλλογοι, ιδιώτες κλπ). Οι ενδιαφερόµενοι επενδυτές (τελικοί αποδέκτες) οφείλουν να διαθέτουν τους απαιτούµενους οικονοµικούς πόρους της ιδίας συµµετοχής. Τα τοπικά προγράµµατα εστιάζονται κυρίως σε έργα του ιδιωτικού τοµέα. Τα χρηµατοδοτούµενα δηµόσια έργα δεν πρέπει να υπερβαίνουν το 15% του συνολικού κόστους του προγράµµατος 96. Οι ΟΤΑ δύνανται να είναι τελικοί αποδέκτες σε ορισµένες κατηγορίες πράξεων, όπως είναι οι ενέργειες προβολής των περιοχών παρέµβασης, οι δράσεις αξιοποίησης και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, τα δηµόσια έργα ανάπλασης παραδοσιακών οικισµών και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονοµιάς και η διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων 97. Το ποσοστό συµµετοχής των εταίρων της εκάστοτε Ο.Τ.. σε επενδύσεις δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει, κατά κανόνα, το 15% του συνολικού κόστους του οικείου τοπικού προγράµµατος. Τα µέλη του ιοικητικού Συµβουλίου της Ο.Τ.., της Επιτροπής ιαχείρισης Προγράµµατος LEADER+, της υπηρεσιακής της δοµής, των επιτροπών αξιολόγησης των επενδυτικών σχεδίων και εξέτασης των ενστάσεων δεν δικαιούνται να συµµετέχουν σε επενδύσεις του τοπικού προγράµµατος, ούτε οι ίδιοι ούτε µέσω παρένθετων φυσικών ή νοµικών προσώπων 98. Για την αξιολόγηση των προτάσεων, κάθε Ο.Τ.. συγκροτεί κατάλληλες επιτροπές 99. Στην συνέχεια και εφόσον οι προτάσεις αξιολογηθούν από την Ο.Τ.., η Επιτροπή ιαχείρισης Προγράµµατος LEADER+ της Ο.Τ.. εκδίδει απόφαση κατακύρωσης των αποτελεσµάτων της αξιολόγησης. 96 Κ.Υ.Α.518/350/ µε θέµα «Πλαίσιο εφαρµογής της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+ στην Ελλάδα» (Φ.Ε.Κ. 235/Β/ ). 97 Οι χρηµατοδοτούµενες δράσεις που αφορούν τη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων δύνανται να έχουν ως τελικούς αποδέκτες και τις δηµοτικές επιχειρήσεις (Κ.Υ.Α. 518/350/ ). 98 Κ.Υ.Α.518/350/ µε θέµα «Πλαίσιο εφαρµογής της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+ στην Ελλάδα» (Φ.Ε.Κ. 235/Β/ ). 99 Οι επιτροπές αξιολόγησης και ενστάσεων συστήνονται από το στελεχιακό δυναµικό των Ο.Τ.. µε απόφαση του οργάνου που αποτελεί το Επίπεδο Λήψης Αποφάσεων (.Σ. ή Ε..Π.). (Κ.Υ.Α. 518/350/ ). 45

57 Οι Ο.Τ.. έχουν την ευθύνη για την απόρριψη ή την έγκριση και ένταξη των επενδυτικών σχεδίων των υποψηφίων τελικών αποδεκτών στο τοπικό πρόγραµµα LEADER+, σύµφωνα µε τα προκαθορισµένα κριτήρια επιλογής (ένταξης) τα οποία έχουν προταθεί από τη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. LEADER+. Οι Ο.Τ.. µπορούν να εξειδικεύσουν και να σταθµίσουν τη βαρύτητα των κριτηρίων αυτών, λαµβάνοντας υπόψη τα ειδικότερα κοινωνικά και οικονοµικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής παρέµβασης και τις ιδιαιτερότητες του αναπτυξιακού τους προγράµµατος 100. ιαφοροποίηση των κριτηρίων ένταξης από τις Ο.Τ.. 10% 5% 5% 10% 5% Αναλυτικότερη εξειδίκευση κριτηρίων Λεπτοµερέστερη ανάλυση κριτηρίων Πρόσθεση κριτηρίων 14% 51% ιάγραµµα ιαφοροποίηση µοριοδότησης κριτηρίων ιαφοροποίηση εξειδίκευσης κριτηρίων Μεταβολή της δοµής κριτηρίων Χωροθέτηση των επενδύσεων Ακολούθως η Ο.Τ.. συντάσσει και αποστέλλει τα Τεχνικά ελτία Έργων- Υποέργων (Τ..Ε/Υ) 101 των εγκεκριµένων επενδυτικών σχεδίων (πράξεων) στη ιαχειριστική Αρχή, η οποία γνωµοδοτεί ως προς την τήρηση των κριτηρίων ένταξής τους 102. Με τη σύµφωνη γνώµη της ιαχειριστικής Αρχής, η Ε..Π. LEADER+ της 100 Το 69% των Ο.Τ.. διαφοροποίησαν τα κριτήρια ένταξης των επενδυτικών προτάσεων (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Εθνικού Ε.Π. LEADER+., Οκτώβριος 2003). 101 Τα τεχνικά δελτία είναι τυποποιηµένα έντυπα, στα οποία αποτυπώνεται η φυσική, χρονική, οικονοµική ταυτότητα του έργου καθώς και όλα εκείνα τα στοιχεία (δείκτες, περιγραφή σκοπιµότητας, φορείς υλοποίησης, χρηµατοδότησης και λειτουργίας του έργου, το κόστος του έργου και ο τρόπος υλοποίησης του έργου) που απαιτούνται προκειµένου να αξιολογηθεί το έργο από τη ιαχειριστική Αρχή. (Υ.Α. του Υπουργού Γεωργίας 430/ µε θέµα: «Λεπτοµέρειες εφαρµογής του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+»). 102 Το αποτέλεσµα της αξιολόγησης κάθε Τεχνικού ελτίου αποτυπώνεται στο Φύλλο Αξιολόγησης του αντίστοιχου επενδυτικού σχεδίου και διατυπώνεται επίσης αναλυτικά στο ελτίο Ελέγχου Εκπλήρωσης Κριτηρίων (.Ε.Ε.Κ.) του Ο.Π.Σ. (Υ.Α. 430/ ). 46

58 εκάστοτε Ο.Τ.. εκδίδει τις αποφάσεις ένταξης των τελικών αποδεκτών στο οικείο τοπικό πρόγραµµα και τους προσκαλεί για την υπογραφή συµβάσεως 103. Οι Ο.Τ.. είναι ταυτόχρονα οι τελικοί δικαιούχοι και οι τελικοί αποδέκτες των δράσεων 104 του Μέτρου 1.1. «Τεχνική Στήριξη Φορέων Υλοποίησης (Ο.Τ..)», και των δράσεων του Άξονα Προτεραιότητας 2 «Στήριξη συνεργασίας µεταξύ αγροτικών περιοχών», οπότε δεν απαιτείται η διαδικασία ένταξης των δράσεών τους στο πλαίσιο των τοπικών τους προγραµµάτων 105. Κάθε Ο.Τ.., ως τελικός δικαιούχος, είναι υπεύθυνη για την τήρηση 106 και υποβολή στη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. LEADER+ των στοιχείων κάθε ενταγµένης πράξης (έργου και υποέργων του) 107, που απαιτεί το Ο.Π.Σ., καθ' όλη τη διάρκεια της υλοποίησής της 108. Επίσης οφείλει να παρακολουθεί την πορεία υλοποίησης και το 103 Η σύµβαση τελικού αποδέκτη - Ο.Τ.. περιλαµβάνει αναλυτική περιγραφή του προϋπολογισµού του επενδυτικού σχεδίου, του χρονοδιαγράµµατος υλοποίησης, των προδιαγραφών του και του ποσοστού ενίσχυσης (Υ.Α. 430/ ). 104 Τα Μέτρα υποδιαιρούνται σε δύο επίπεδα: τις κατηγορίες πράξεων και τις δράσεις. Το σύνολο οµοειδών δράσεων συγκροτεί µία κατηγορία πράξεων και το σύνολο των συµπληρωµατικών κατηγοριών πράξεων αποτελούν ένα Μέτρο. Οι επενδυτικές προτάσεις των τελικών αποδεκτών υποβάλλονται σε επίπεδο δράσης. (www.minagric.gr). 105 Όµως οι Ο.Τ.. µετά την υπογραφή της σύµβασής τους µε το Υπουργείο Γεωργίας, οφείλουν να αποστείλουν στη ιαχειριστική Αρχή αναλυτική κατάσταση των δράσεών τους στο πλαίσιο του Μέτρου 1.1 και να αιτιολογήσουν τη σκοπιµότητά τους (Υ.Α.430/ ). 106 Για διάστηµα τριών ετών µετά την τελευταία πληρωµή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή οι τελικοί δικαιούχοι οφείλουν να τηρούν φάκελο κάθε Έργου-Υποέργου µε τα απαιτούµενα στοιχεία και παραστατικά π.χ. τιµολόγια. (Κ.Υ.Α. 518/350/ ). 107 Ως έργο χαρακτηρίζεται κάθε ολοκληρωµένο και λειτουργικά αυτοτελές αντικείµενο (υλικοτεχνική υποδοµή - εξοπλισµός ή άϋλη παρέµβαση π.χ. καταρτίσεις κάθε είδους, ενέργειες κοινωνικού χαρακτήρα κλπ.). Κάθε έργο συντίθεται από πλήθος οµοιογενών δραστηριοτήτων οι οποίες κατατείνουν στην ολοκλήρωσή του (π.χ. αγορά γης, µελέτες, κατασκευή, επίβλεψη, προµήθεια εξοπλισµού ή εκπόνηση επιµορφωτικού προγράµµατος, επιµόρφωση οµάδας, διάχυση των αποτελεσµάτων της επιµόρφωσης κλπ.). Ένα Έργο είναι δυνατόν να υλοποιείται µε περισσότερες της µιας συµβάσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε διακριτά τµήµατα του συνολικού αντικειµένου. Στην περίπτωση αυτή, για κάθε σύµβαση ορίζεται ένα υποέργο. Στο Γ ΚΠΣ αντί του όρου «έργο» χρησιµοποιείται συχνά ο όρος «πράξη». (www.mou.gr/lexiconr.asp). 108 Είναι δυνατή η αποδοχή τροποποιήσεων επί των στοιχείων της πράξης (Τεχνικού ελτίου Έργου- Υποέργου), εφόσον αυτές δεν συνιστούν ουσιώδεις αλλαγές του αντικειµένου της. Κάθε αλλαγή επί των 47

59 χρονοδιάγραµµα του φυσικού, τεχνικού και οικονοµικού αντικειµένου κάθε έργουυποέργου 109, να ελέγχει τους τελικούς αποδέκτες ως προς την τήρηση του θεσµικού πλαισίου και των συµβατικών τους υποχρεώσεων, να παρέχει σ αυτούς τεχνική στήριξη 110 και να τηρεί τις υποχρεώσεις σχετικά µε τη δηµοσιότητα και την παροχή πληροφόρησης του τοπικού πληθυσµού για τις υλοποιούµενες πράξεις 111. Επιπλέον κάθε Ο.Τ.. ελέγχει τις δαπάνες των τελικών αποδεκτών, συγκρίνοντας την εξέλιξη του φυσικού αντικείµενου του χρηµατοδοτούµενου έργου-υποέργου, βάσει επιτόπιου ελέγχου, µε τα παραστατικά πληρωµών. Ακολούθως συντάσσει τη Βεβαίωση Ελέγχου Προόδου Εργασιών (Β.Ε.Π.Ε.) και καταβάλλει τµηµατικά τις προβλεπόµενες επιχορηγήσεις 112. Επίσης ενηµερώνει τη ιαχειριστική Αρχή µέσω των Μηνιαίων ελτίων ήλωσης απανών και των Τριµηνιαίων ελτίων Παρακολούθησης, στα οποία περιγράφει το φυσικό αντικείµενο της πράξης (έργου) που εκτελέστηκε, καθώς και τα παραδοθέντα αγαθά και υπηρεσίες 113. αναφεροµένων στο Τ..Ε/Υ στοιχείων προϋποθέτει τη σύµφωνη γνώµη της ιαχειριστικής Αρχής του Ε.Π. LEADER+ καθώς και την έγγραφη αποτύπωση των τροποποιήσεων αυτών σε ένα νέο τροποποιηµένο Τ..Ε/Y. (Υ.Α. 430/ ). 109 Η παρακολούθηση των έργων του τοπικού προγράµµατος εκ µέρους της Ο.Τ.. γίνεται από επιτροπή στελεχών της Ο.Τ.. µε την ονοµασία: «Επιτροπή παρακολούθησης, ελέγχου και παραλαβής έργων LEADER+», η οποία συγκροτείται µε απόφαση της Ε..Π. LEADER+ της Ο.Τ.. (Υ.Α. 430/ ). 110 Όλες οι προσφερόµενες από την Ο.Τ.. υπηρεσίες στήριξης παρέχονται στους αποδέκτες τους χωρίς καµία επιβάρυνση. (Υ.Α. 430/ ). 111 Κ.Υ.Α. 518/350/ Η Ο.Τ.. ως τελικός δικαιούχος παραλαµβάνει την επιχορήγηση από την Οικονοµική Υπηρεσία του Υπουργείο Γεωργίας βάσει Συλλογικής Απόφασης που υπογράφεται από τον Υπουργό Οικονοµίας και Οικονοµικών, µετά από πρόταση του Υπουργού Γεωργίας και µε τη σύµφωνη γνώµη της Αρχής Πληρωµής, και δίνει το δικαίωµα ανάληψης οικονοµικής υποχρέωσης εις βάρος του Προϋπολογισµού ηµοσίων Επενδύσεων. Η καταβολή της αναλογούσας ενίσχυσης στους τελικούς αποδέκτες, γίνεται τµηµατικά, ανάλογα µε την πορεία εκτέλεσης των εργασιών και σύµφωνα µε τους όρους της σύµβασης µεταξύ Ο.Τ.. και τελικού αποδέκτη. (Κ.Υ.Α. 518/350/ ). 113 Ωστόσο κατόπιν ελέγχου της Μονάδας Ελέγχου της ιαχειριστικής Αρχής, διαπιστώθηκε ότι ορισµένες Ο.Τ.. δεν ανέπτυξαν ιδιαίτερο κύκλωµα λογαριασµών του προγράµµατος LEADER+ στο λογιστικό τους σύστηµα, µε αποτέλεσµα να καθίσταται δυσχερής έως αδύνατη η διαπίστωση της συµφωνίας των λογιστικών καταχωρίσεων των δαπανών του προγράµµατος µε τα υποβαλλόµενα προς 48

60 Εξάλλου οι Ο.Τ.. είναι επιφορτισµένες µε την τήρηση πλήρους αρχείου και φακέλων ανά τελικό αποδέκτη, την εγκατάσταση και χρήση κατάλληλου πληροφοριακού συστήµατος διαχείρισης (Ο.Π.Σ.) 114 και την οργάνωση των διαγωνισµών για την ανάθεση της ενδιάµεσης και της εκ των υστέρων αξιολόγησης των τοπικών προγραµµάτων LEADER+ σε εµπειρογνώµονες. Παράλληλα οφείλουν να συµµετέχουν στις ενέργειες της ικτύωσης (Ελληνικό ίκτυο LEADER και Μονάδα Εµψύχωσης ικτύου) 115. Μετά την ολοκλήρωση και την παραλαβή του τελευταίου υποέργου, οι Ο.Τ.. υποβάλλουν δελτίο ολοκλήρωσης στη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. LEADER+, το οποίο περιλαµβάνει τα απολογιστικά στοιχεία του υλοποιηθέντος έργου 116. Επίσης µετά τη λήξη του τοπικού προγράµµατος η οικεία Ο.Τ.. οφείλει να συντάξει τελική έκθεση, όπου να αναφέρει τις υλοποιηθείσες επενδύσεις, τις επιπτώσεις τους στην τοπική ανάπτυξη και τις αναλωθείσες πιστώσεις 117. αναγνώριση και εισαγωγή στο Ο.Π.Σ. προβλεπόµενα παραστατικά (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 114 Το πληροφοριακό σύστηµα διαχείρισης σχεδιάζεται και χορηγείται από τη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π LEADER+. (Υ.Α. 430/ ). 115 Το ίκτυο αποτελεί ένα forum προβληµατισµού και ανταλλαγής απόψεων για τα θέµατα της αγροτικής ανάπτυξης µε στόχο την υποβοήθηση των λιγότερο έµπειρων Ο.Τ.. Στο Προεδρείο του ικτύου συµµετέχουν όλες οι Ο.Τ.. µε εκπρόσωπό τους. Η Επιτροπή Λειτουργίας του ικτύου αποτελείται από 13 µέλη, κάθε ένα από τα οποία εκπροσωπεί τις Ο.Τ.. µίας Περιφέρειας. Η Μ.Ε.. συνεπικουρεί τις Ο.Τ.. στον τοµέα της εµψύχωσης και ειδικότερα στην ανταλλαγή εµπειριών, στην περαιτέρω ευαισθητοποίηση του τοπικού πληθυσµού σε θέµατα δικτύωσης και ποιότητας, µέσω της διοργάνωσης κατάλληλων θεµατικών σεµιναρίων µε τη συµµετοχή των στελεχών των Ο.Τ.., και στην αναζήτηση κατάλληλων εταίρων (σε συνεργασία µε το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο) για την ανάπτυξη διατοπικών και διακρατικών συνεργασιών (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 116 Για την παρακολούθηση, τον έλεγχο και την παραλαβή του έργου που υλοποιήθηκε οι Ο.Τ.. συγκροτούν ειδικές επιτροπές. (Υ.Α. 430/ ). 117 Κ.Υ.Α. 518/350/

61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 Ο.Π.Α.Α.Χ ΤΟΥ Ε.Π.«Α.Α.-Α.Υ.» ΚΑΙ ΤΩΝ Π.Ε.Π. ΚΑΙ ΟΜΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ Το Σχέδιο Περιφερειακής Ανάπτυξης «Τοµέας Γεωργία», το οποίο περιλαµβάνει τις παρεµβάσεις του Ε.Π.«Α.Α-ΑΥ.» και των Π.Ε.Π., υιοθετεί µία στρατηγική προσαρµοσµένη στις νέες κατευθύνσεις της Κ.Α.Π. και της Agenda Ο αναπτυξιακός σχεδιασµός του βασίζεται στη συνεργασία σε επίπεδο υλοποίησης, µεταξύ των Κεντρικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Γεωργίας µε τις Περιφερειακές και Νοµαρχιακές Υπηρεσίες και τους υπόλοιπους τοπικούς φορείς (Ο.Τ.Α) που ενδέχεται να εµπλακούν 118. Τα Ο.Π.Α.Α.Χ. των Π.Ε.Π. αποτελούν πολυτοµεακές διαρθρωτικές παρεµβάσεις µε στόχο την άρση της αποµόνωσης και την προώθηση της δηµογραφικής και παραγωγικής ανάπτυξης των ορεινών, παραµεθόριων και νησιωτικών περιοχών 119. Η συνολική δηµόσια δαπάνη τους ανέρχεται σε 390 εκατοµµύρια ευρώ 120. Χρηµατοδοτούνται από τα ιαρθρωτικά Ταµεία Ε.Γ.Τ.Π.Ε. Προσανατολισµού, Ε.Τ.Π.Α. και Ε.Κ.Τ. µέσω ορισµένων Μέτρων των Αξόνων Προτεραιότητας των Π.Ε.Π. που αφορούν στην ολοκληρωµένη-αειφόρο ανάπτυξη της υπαίθρου ή στην ανάπτυξη των ορεινών και άλλων µειονεκτικών αγροτικών περιοχών (Βλέπε τον Πίνακα 2 του Παραρτήµατος) 121. Συνολικά στην επικράτεια επιλέχθηκαν 47 περιοχές παρέµβασης σε 12 Περιφέρειες, (Βλέπε τον Πίνακα 3 του Παραρτήµατος) 122, βάσει κριτηρίων που ενέκριναν οι 118 Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Εθνικού Ε.Π. LEADER Τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα συµπεριλαµβάνουν τρεις πιλοτικούς τύπους δράσεων: α. ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας και προώθηση της καινοτοµίας, β. ολοκληρωµένες παρεµβάσεις σε υποβαθµισµένες περιοχές των αστικών κέντρων, γ. ολοκληρωµένες παρεµβάσεις αγροτικής ανάπτυξης σε ορεινές ή µειονεκτικές περιοχές της υπαίθρου. (5 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004) η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος (Ιστοσελίδες του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α.- ήµητρα: και Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης 122 ( ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», Προσωπική Επικοινωνία). 50

62 Επιτροπές Παρακολούθησης των Π.Ε.Π. 123 και έχουν εγκριθεί ισάριθµα Επιχειρησιακά Σχέδια ράσης 124. Κάθε Επιχειρησιακό Σχέδιο αφορά µία περιοχή παρέµβασης και επιχειρεί κατά προσέγγιση την οριοθέτηση του φυσικού και οικονοµικού αντικειµένου του οικείου Ο.Π.ΑΑ.Χ., την καταγραφή ενδεικτικών δράσεων και την εκτίµηση του κόστους τους. Το Π.Ε.Π. της Περιφέρειας Αττικής δεν συµπεριλαµβάνει Ο.Π.Α.Α.Χ Συνοπτικά τα Ο.Π.Α.Α.Χ. των Π.Ε.Π. περιλαµβάνουν τις παρακάτω κατηγορίες πράξεων: 1. ιαφοροποίηση και ποιοτική αναβάθµιση της φυτικής, ζωικής, δασικής και αλιευτικής παραγωγής, 2. Υποστήριξη των οµάδων παραγωγών ή άλλων εταιρικών σχέσεων που λειτουργούν σε τοπικό επίπεδο και αυξάνουν την προστιθέµενη αξία της παραγωγής, 3. Παροχή σύγχρονης τεχνογνωσίας και εφαρµογή καινοτοµικών δράσεων σε όλο το φάσµα των γεωργικών δραστηριοτήτων, 123 Τα κριτήρια επιλογής των ορεινών µειονεκτικών περιοχών είναι αναπτυξιακά κριτήρια (αναπτυξιακή υστέρηση, προοπτική ανάπτυξης), πληθυσµιακά κριτήρια (πληθυσµιακή αποδυνάµωση), κριτήρια αειφορίας (ανάγκες περιβαλλοντικής προστασίας και αναβάθµισης), συµµετοχή του αγροτικού τοµέα στην διαµόρφωση του τοπικού εισοδήµατος, συνεκτικότητα της περιοχής παρέµβασης, ύπαρξη κέντρου ανάπτυξης, βούληση των τοπικών φορέων για κοινή δράση. (www.notioaigaio.gr). 124 Οι ιαχειριστικές Αρχές των Π.Ε.Π. ανέθεσαν την εκπόνηση των Επιχειρησιακών Σχεδίων ράσης σε εξωτερικούς µελετητές και τα ενέκριναν τον Ιούλιο του Κατά την εκπόνηση των Επιχειρησιακών Σχεδίων διενεργήθηκαν διαβουλεύσεις µε τους κοινωνικούς εταίρους των περιοχών παρέµβασης, προκειµένου να εκφράσουν τις αναπτυξιακές προτεραιότητές τους. (5 η Επιτροπή Παρακολούθησης Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004). 125 Η Περιφέρεια Αττικής είναι η µόνη «κυρίως αστική περιφέρεια». Οι «κύριες αγροτικές περιφέρειες» (όπου άνω του 50% του πληθυσµού κατοικεί σε αγροτικές κοινότητες (που έχουν πυκνότητα πληθυσµού κάτω των 100 κατοίκων ανά km 2 ) είναι οι Περιφέρειες Βορείου Αιγαίου, Ηπείρου, Ιονίων Νήσων η Περιφέρεια υτικής Μακεδονίας και η Περιφέρεια Πελοποννήσου. Στην κατηγορία «σηµαντικά αγροτικές περιφέρειες» (όπου ο πληθυσµός που κατοικεί σε αγροτικές κοινότητες κυµαίνεται από 15% έως 50%) περιλαµβάνονται οι Περιφέρειες Ανατολικής Μακεδονίας- Θράκης, Στερεάς Ελλάδας Κεντρικής Μακεδονίας, Θεσσαλίας, Νοτίου Αιγαίου, υτικής Ελλάδας και Κρήτης. (5 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004). 51

63 4. Αναβάθµιση των υφιστάµενων περιβαλλοντικών υποδοµών όσον αφορά στην ποιότητα των υδάτων και του εδάφους σε αγροτικές περιοχές, 5. Βελτίωση της ελκυστικότητας του αγροτικού χώρου µε τη δηµιουργία υποδοµών εκπαίδευσης και ποιότητας ζωής, 6. Βελτίωση των ικανοτήτων του ανθρώπινου δυναµικού των περιοχών παρέµβασης, 7. Ορθολογική αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτηµάτων των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών, 8. ιαφοροποίηση της παραγωγής προς τη βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία, τα προϊόντα ονοµασίας προέλευσης κ.ά. 9. Τυποποίηση και εκσυγχρονισµός των δοµών εµπορίας και µεταποίησης, 10. Ανάδειξης των θεσµοθετηµένων περιοχών «Natura 2000», και των λοιπών βιοτόπων. Τελικός ικαιούχος των Μέτρων που αφορούν στην ενίσχυση ιδιωτικών επενδυτικών σχεδίων 126 είναι η ιεύθυνση Γεωργικής Ανάπτυξης ή η ιεύθυνση ασών της οικείας Περιφέρειας συνεπικουρούµενη σε επίπεδο εφαρµογής από τη ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, και τις ιευθύνσεις Γεωργικής και Αγροτικής Ανάπτυξης των Νοµών, ενώ τελικοί αποδέκτες των προβλεπόµενων ενισχύσεων είναι επιχειρήσεις, νοµικά πρόσωπα (π.χ. αγροτικοί συνεταιρισµοί) και φυσικά πρόσωπα (κυρίως γεωργοί, κάτοικοι των περιοχών παρέµβασης) 127. Τελικοί δικαιούχοι των Μέτρων που αφορούν δηµόσια έργα υποδοµής ή καινοτόµες δράσεις είναι ως επί το πλείστον οι Υπηρεσίες της οικείας Περιφέρειας, του Υπουργείου Γεωργίας ή του Υ.Π.Ε.Χ.Ω..Ε., οι Τεχνικές Υπηρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν.Α. και ήµοι), οι επιχειρήσεις και οι αναπτυξιακές εταιρείες των 126 Τα περισσότερα επενδυτικά σχέδια αφορούν επενδύσεις σε γεωργικές εκµεταλλεύσεις, επενδύσεις διαφοροποίησης αγροτικού εισοδήµατος - εµπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας, µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων. (Ιστοσελίδα του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α.- ήµητρα: 127 Ιστοσελίδες του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α.- ήµητρα: και των Π.Ε.Π

64 Ο.Τ.Α., διάφορα Ν.Π.Ι.. (π.χ. Αγροτικοί Συνεταιρισµοί, Κέντρα Επαγγελµατικής Κατάρτισης, Επιµελητήρια) και Ν.Π... (π.χ. Ο.Α.Ε.., Ερευνητικά Ιδρύµατα όπως το Ε.Θ.Ι.Α.Γ.Ε.) 128. Το Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» περιλαµβάνει επτά Άξονες Προτεραιότητας, στο πλαίσιο των οποίων υλοποιούνται 34 µέτρα µε συνολικό προϋπολογισµό 3 δις ευρώ. Οι πράξεις (δράσεις και έργα) του Άξονα 7 χρηµατοδοτούνται από το Ε.Γ.Τ.Π.Ε.- Προσανατολισµού, αποτυπώνονται σε 14 µέτρα που εντάσσονται στα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Xώρου (Ο.Π.Α.Α.Χ) και δεσµεύουν το 17,6% της συνολικής δηµόσιας δαπάνης του Ε.Π.Α.Α-Α.Υ 129. Τα µέτρα αυτά είναι τα ακόλουθα: οι έγγειες βελτιώσεις (7.1.), η δηµιουργία υπηρεσιών διαχείρισης εκµεταλλεύσεων (7.2.), η εµπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας (7.3.), βασικές υπηρεσίες για την αγροτική οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό (7.4.), η ανάπτυξη και ανακαίνιση χωριών-προστασία και διατήρηση της αγροτικής κληρονοµιάς (7.5.), η διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων που σχετίζονται µε τη γεωργία, για να παρασχεθεί η δυνατότητα δηµιουργίας πολλαπλών δραστηριοτήτων ή απόκτησης εναλλακτικών εισοδηµάτων (7.6.), η διαχείριση των υδατικών πόρων της γεωργίας (7.7.), η ανάπτυξη και βελτίωση της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη της γεωργίας (7.8.), η ενθάρρυνση των τουριστικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων (7.9.), 128 Ιστοσελίδες του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α.- ήµητρα: και των Π.Ε.Π Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου » Οκτώβριος

65 η προστασία του περιβάλλοντος σε συνδυασµό µε τη γεωργία, τη δασοκοµία, τη διατήρηση του τοπίου, καθώς και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ζώων (7.10), η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εκµεταλλεύσεων (7.11), οι επενδύσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων πρώτης µεταποίησης και εµπορίας γεωργικών προϊόντων (7.12), οι επενδύσεις για τη βελτίωση και τον εξορθολογισµό υλοτόµησης, µεταποίησης και εµπορίας των δασοκοµικών προϊόντων (7.13), παροχή βασικών υπηρεσιών για την αγροτική οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό (7.14). Στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 7 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» έχουν εγκριθεί 40 Επιχειρησιακά Σχέδια ράσης µε το υπ αριθµόν 4330/ έγγραφο του Υπ. Γεωργίας και έχουν επιλεγεί ισάριθµες (40) περιοχές παρέµβασης, οι οποίες έχουν συνολική έκταση km 3, πληθυσµό κατοίκους και συµπεριλαµβάνουν 221 ήµους (Βλέπε τον Πίνακα 4 του Παραρτήµατος) 130. Οι περιοχές αυτές, στις οποίες υλοποιούνται τα Ο.Π.Α.Α.Χ. του Υπουργείου Γεωργίας, απεικονίζονται στον Χάρτη 1. Τελικός δικαιούχος των Μέτρων που αφορούν στην καταβολή ενισχύσεων και στην υλοποίηση ιδιωτικών έργων είναι η ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας 131 και τελικοί αποδέκτες είναι οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι επιχειρήσεις και οι αναπτυξιακές εταιρείες των Ο.Τ.Α., οι αγροτικοί συνεταιρισµοί, πολιτιστικοί σύλλογοι και λοιποί συλλογικοί φορείς και φυσικά πρόσωπα, κάτοικοι των περιοχών παρέµβασης (Βλέπε τον Πίνακα 5 του Παραρτήµατος) 132. Τελικοί αποδέκτες του Μέτρου 7.14 είναι οι οµές Στήριξης. 130 Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου του Ε.Π.Α.Α.-Α.Υ. Ενηµερωτικός Οδηγός του Υπουργείου Γεωργίας. 131 Βλέπε Πίνακα 4 Παραρτήµατος (Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη-Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου », Ιούνιος 2002). 132 Οι Φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δικαιούνται να είναι τελικοί αποδέκτες των Μέτρων 7.4, 7.5, 7.8, 7.9, 7.10, 7.12, και 7.13 (Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» Ενηµερωτικός Οδηγός του Υπουργείου Γεωργίας). 54

66 Τα δηµόσια έργα υποδοµής των Μέτρων 7.1, 7.4, 7.5, 7.7, 7.8, και 7.10 υλοποιούνται σύµφωνα µε τις διαδικασίες που ορίζει η ελληνική και κοινοτική νοµοθεσία περί δηµοσίων έργων, µε τελικούς δικαιούχους τις Νοµαρχιακές Αυτοδιοικήσεις και τους ήµους, οι οποίοι υποστηρίζονται συµβουλευτικά από φορείς στήριξης, όπως οι Αναπτυξιακές Εταιρείες, οι Οµάδες Τεχνικής Στήριξης της Μ.Ο.., οι Τοπικές Ενώσεις ήµων και Κοινοτήτων (Τ.Ε..Κ.) και οι τεχνικοί σύµβουλοι που αµείβονται µε πόρους του Μέτρου Χάρτης η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος

67 3.2 ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ Ο.Π.Α.Α.Χ. Τα στάδια υλοποίησης των Μέτρων του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π., µετά την έγκριση του οικείου Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού και των κριτηρίων ένταξης των επιλέξιµων πράξεων από την αρµόδια Επιτροπή Παρακολούθησης, είναι τα εξής: 134 Α. ηµόσια Έργα Η ιαχειριστική Αρχή του επιχειρησιακού προγράµµατος (Ε.Π.«Α.Α.Α.Υ.» ή Π.Ε.Π.) ενηµερώνει τους δυνητικούς τελικούς δικαιούχους 135 για τη φύση των χρηµατοδοτούµενων δηµόσιων έργων και τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι υποβαλλόµενες προτάσεις, καθώς και για τις διαδικασίες αξιολόγησής τους και τους αποστέλλει πρόκληση για να υποβάλλουν τις προτάσεις τους. Οι δυνητικοί τελικοί δικαιούχοι συντάσσουν τα Τεχνικά ελτία των προτεινόµενων Έργων τους και τα υποβάλλουν προς έγκριση στη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» ή του οικείου Π.Ε.Π. Η αρµόδια ιαχειριστική Αρχή αξιολογεί τις προτάσεις των τελικών δικαιούχων βάσει των ορισθέντων κριτηρίων ένταξης των επιλέξιµων πράξεων. Αν η αξιολόγηση αποβεί θετική, η ιαχειριστική Αρχή αποστέλλει τις προς ένταξη προτάσεις στη διαχειριστική αρχή του Κ.Π.Σ. και στα καθ ύλην αρµόδια υπουργεία, προκειµένου να διατυπώσουν γνώµη εντός εύλογης προθεσµίας. Ο Ειδικός Γραµµατέας του Γ Κ.Π.Σ. ή ο Γενικός Γραµµατέας της οικείας Περιφέρειας εκδίδει απόφαση ένταξης των προτεινόµενων έργων στο Πρόγραµµα ηµοσίων Επενδύσεων. Η ιαχειριστική Αρχή εντάσσει το εγκεκριµένο έργο στο οικείο επιχειρησιακό πρόγραµµα (Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» ή Π.Ε.Π.) και συνάπτει συµβάσεις µε τους τελικούς δικαιούχους, στις οποίες καθορίζονται οι υποχρεώσεις τους. Οι τελικοί δικαιούχοι δηµοπρατούν το ενταγµένο έργο και αναθέτουν την υλοποίησή του σε ανάδοχο εταιρεία ή επιχείρηση. ιενεργείται η υλοποίηση του φυσικού αντικειµένου του ενταγµένου έργου. 134 Ν.2860/2000 (Φ.Ε.Κ. 251/ ), Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», Ιούνιος 2002, Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Π.Ε.Π. Βορείου Αιγαίου, Ιούνιος Όπως προαναφέρθηκε οι κυριότεροι τελικοί δικαιούχοι είναι οι Ο.Τ.Α, και άλλοι δηµόσιοι φορείς. 56

68 1. Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος / Ενηµέρωση προς δυνητικούς Τελικούς ικαιούχους (φορείς υλοποίησης) από µέρους της Ειδικής Υπηρεσίας ιαχείρισης 2. Αίτηση ένταξης (Υποβολή συµπληρωµένου Τ..Ε. / Φακέλου έργου-ενέργειας στην Ειδική Υπηρεσία ιαχείρισης) Αποτύπωση στοιχείων της πρότασης και της διαδικασίας αξιολόγησης στο Ο.Π.Σ. 3. Αξιολόγηση - Επιλογή α. Εκπλήρωση Γενικών Κριτηρίων Επιλογής -Επιλεξιµότητα ως προς τη φύση του Μέτρου - Ωριµότητα Πρότασης - Πληρότητα Πρότασης - Σκοπιµότητα έργου/ενέργειας -Συµβατότητα µε Εθνικές/Κοινοτικές Πολιτικές β. Εκπλήρωση Ειδικών Κριτηρίων Επιλογής ανά Άξονα και Μέτρο (εξειδικεύονται στο Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού) Αν η αξιολόγηση της προτεινόµενης πράξης είναι αρνητική, γίνεται σχετική αιτιολογηµένη απάντηση προς τον φορέα που υπέβαλε την πρόταση 4. Εξασφάλιση Συµβατότητας µε Στρατηγική / Προτεραιότητες Κ.Π.Σ. (Γνωµοδότηση: α. ιαχειριστικής Αρχής Κ.Π.Σ. β. Αρµόδιου µε το σχετικό ιαρθρωτικό Ταµείο Υπουργείου γ. Αρµόδιου µε την σχετική πολιτική Υπουργείου) 5. Απόφαση Ένταξης - Χρηµατοδότησης Εκδίδεται από την.α. εντός τριµήνου από υποβολή πρότασης περιλαµβάνοντας και τις υποχρεώσεις του τελικού δικαιούχου και κοινοποιείται: α. Στον Τελικό ικαιούχο, β. στην αρµόδια υπηρεσία για την ανάληψη της απαιτούµενης οικονοµικής δέσµευσης (τίθεται σε ισχύ µετά από έγγραφη δήλωση αποδοχής από τον νόµιµο εκπρόσωπο του τελικού δικαιούχου / φορέα υλοποίησης) ιάγραµµα 3.2.1: ιαδικασία ένταξης των ηµόσιων Έργων στα Ο.Π.Α.Α.Χ. 57

69 Β. Ιδιωτικά έργα Τα αρµόδια Υπουργεία εκδίδουν Κ.Υ.Α. η οποία περιλαµβάνει τους όρους ένταξης των επενδυτικών σχεδίων των υποψήφιων τελικών αποδεκτών 136. Οι τελικοί δικαιούχοι 137, µε τη σύµφωνη γνώµη της αρµόδιας ιαχειριστικής Αρχής, προβαίνουν στην ενηµέρωση των δυνητικών τελικών αποδεκτών για τη φύση των χρηµατοδοτούµενων δράσεων, τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι υποβαλλόµενες προτάσεις, καθώς και τις διαδικασίες αξιολόγησής τους. Οι τελικοί δικαιούχοι εκδίδουν προκήρυξη µε την οποία προσκαλούν τους δυνητικούς τελικούς αποδέκτες να υποβάλλουν τα επενδυτικά τους σχέδια. Η προκήρυξη περιλαµβάνει τις προϋποθέσεις ένταξης των προτεινόµενων έργων, τα κριτήρια επιλογής κ.α. Οι ενδιαφερόµενοι υποβάλλουν φάκελο υποψηφιότητας. Οι τελικοί δικαιούχοι συστήνουν Γνωµοδοτικές Επιτροπές, οι οποίες αξιολογούν τους φακέλους υποψηφιότητας των υποψήφιων τελικών αποδεκτών και υποβάλλουν εισήγηση προς την αρµόδια ιαχειριστική Αρχή για την ένταξη ή µη των προτεινόµενων έργων. Οι τελικοί δικαιούχοι συντάσσουν τα Τεχνικά ελτία των προτεινόµενων Έργων ή Υποέργων σύµφωνα µε την κωδικοποίηση του Ο.Π.Σ. του Υ.Π.Ε.Θ.Ο. και τα υποβάλλουν προς έγκριση στη αρµόδια ιαχειριστική Αρχή (του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.». ή του οικείου Π.Ε.Π.). Η αρµόδια ιαχειριστική Αρχή αξιολογεί τα υποβληθέντα Τεχνικά ελτία και τις εισηγήσεις των Γνωµοδοτικών Επιτροπών. 136 Η Κ.Υ.Α. 505/ , η οποία εκδόθηκε για τον σκοπό αυτό προσδιορίζει τις λεπτοµέρειες παροχής των ενισχύσεων, όπως είναι τα όρια των παρεχόµενων ενισχύσεων, η επιλεξιµότητα των δαπανών, οι δικαιούχοι των έργων, τα κριτήρια αξιολόγησης των υποβαλλοµένων επενδυτικών σχεδίων, τα ποσοστά χρηµατοδότησης των έργων, οι διαδικασίες παρακολούθησης των έργων, οι υποχρεώσεις των φορέων υλοποίησής τους, η χρονική διάρκεια των έργων και ο χρόνος έναρξης και λήξης τους, κ.α. 137 Οι τελικοί δικαιούχοι, στην περίπτωση αυτή, είναι όπως προαναφέρθηκε, η ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας για το Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και η ιεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης ή ασών της οικείας Περιφέρειας για το Π.Ε.Π. 58

70 Εφόσον εκπληρώνονται τα προκαθορισµένα κριτήρια ένταξης των πράξεων, η ιαχειριστική Αρχή αποστέλλει τις προς ένταξη προτάσεις στη διαχειριστική αρχή του Κ.Π.Σ. και στα καθ' ύλην αρµόδια υπουργεία, προκειµένου να γνωµοδοτήσουν εντός εύλογης προθεσµίας. Ο Ειδικός Γραµµατέας του Γ Κ.Π.Σ. ή ο Γενικός Γραµµατέας της οικείας Περιφέρειας εκδίδει απόφαση ένταξης των προτεινόµενων έργων στο επιχειρησιακό πρόγραµµα. Η ιαχειριστική Αρχή εντάσσει το εγκεκριµένο έργο στο οικείο επιχειρησιακό πρόγραµµα (Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» ή Π.Ε.Π.). Οι τελικοί δικαιούχοι συνάπτουν συµβάσεις µε τους τελικούς αποδέκτες, οι οποίες καθορίζουν τον προϋπολογισµό του ενταγµένου έργου, το χρονοδιάγραµµα υλοποίησης και τις προδιαγραφές του φυσικού αντικειµένου του και το ποσοστό ενίσχυσης των τελικών αποδεκτών. ιενεργείται η υλοποίηση του φυσικού αντικειµένου του ενταγµένου έργου από τους τελικούς αποδέκτες. 59

71 3.3 ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΟΜΩΝ ΣΤΗΡΙΞΗΣ Οι οµές Στήριξης χρηµατοδοτούνται στο πλαίσιο του Μέτρου 7.14 του Άξονα 7 του Ε.Π. Αγροτική Ανάπτυξη-Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου και έχουν ως αντικείµενο την παροχή υπηρεσιών στήριξης στους τελικούς αποδέκτες, δηλαδή στα φυσικά και νοµικά πρόσωπα του δηµόσιου και του ιδιωτικού τοµέα, που επιχορηγούνται για την υλοποίηση έργων (πράξεων) στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και των αντίστοιχων Π.Ε.Π Άλλοι στόχοι των οµών Στήριξης είναι η ευαισθητοποίηση και η ενηµέρωση του τοπικού πληθυσµού σχετικά µε τα Ο.Π.Α.Α.Χ., καθώς και η τεχνική στήριξη των τελικών δικαιούχων που είναι υπεύθυνοι για την υλοποίηση ιδιωτικών έργων και την καταβολή ενισχύσεων (δηλαδή της ιεύθυνσης Προγραµµατισµού & Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας και των ιευθύνσεων Γεωργικής Ανάπτυξης των Περιφερειών). Συγκεκριµένα οι τελικοί δικαιούχοι ως αναθέτουσες αρχές εκχωρούν στις αναδόχους- οµές Στήριξης τις ακόλουθες αρµοδιότητες 140 : 1. ηµοσίευση των προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος, που εκδίδονται µε ευθύνη των τελικών δικαιούχων, προκειµένου να υποβάλλουν υποψηφιότητα οι κάτοικοι των περιοχών παρέµβασης. 2. Ενηµέρωση των υποψηφίων σχετικά µε τους όρους συµµετοχής τους στα Ο.Π.Α.Α.Χ. και τις υποχρεώσεις που πρόκειται να αναλάβουν ως τελικοί αποδέκτες. 3. ιάθεση των φακέλων υποψηφιότητας και των οδηγών εφαρµογής κάθε µέτρου των Ο.Π.Α.Α.Χ στους ενδιαφεροµένους. 138 Η κοινοτική συµµετοχή (Ε.Γ.Τ.Π.Ε.) ανέρχεται σε ποσοστό 69,3% και η εθνική συµµετοχή σε ποσοστό 30,7%. (5 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004). 139 Ν.2945/2001 άρθρο 30 παρ. 4γ (Φ.Ε.Κ. 223 Α / ). Κ.Υ.Α /584/ Υπουργών Εθνικής Οικονοµίας, Οικονοµικών και Γεωργίας. Κ.Υ.Α /585/ Υπουργών Εθνικής Οικονοµίας και Γεωργίας. 140 Τεύχος Προκήρυξης Ανοικτού ιεθνούς ιαγωνισµού για την επιλογή αναδόχων για τις οµές Στήριξης των Ο.Π.Α.Α.Χ. των Περιφερειών της Χώρας στο πλαίσιο του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ», Φεβρουάριος

72 4. Παροχή διευκρινίσεων και συµβουλών προς τους ενδιαφερόµενους ως προς τη συµπλήρωση του φακέλου υποψηφιότητας. 5. Παραλαβή των φακέλων υποψηφιότητας των ενδιαφεροµένων και έλεγχος της πληρότητας των απαιτούµενων δικαιολογητικών. 6. Παροχή τεχνικής και γραµµατειακής υποστήριξης µε τη µορφή εισηγήσεων στις Γνωµοδοτικές Επιτροπές, που συστήνουν οι τελικοί δικαιούχοι για την αξιολόγηση των επενδυτικών σχεδίων. 7. ηµοσιοποίηση των αποτελεσµάτων της αξιολόγησης των υποψηφίων. 8. Ενηµέρωση των υποψηφίων σχετικά µε την έγκριση της πρότασής τους, προκειµένου να υποβάλλουν δήλωση αποδοχής και προβούν στην προσαρµογή των επενδυτικών τους σχεδίων. 9. Πληροφόρηση του τοπικού πληθυσµού για την πορεία υλοποίησης των Ο.Π.Α.Α.Χ. 10. Τεχνική στήριξη των τελικών αποδεκτών στη διατύπωση αιτηµάτων τους προς τους τελικούς δικαιούχους και υπόδειξη λύσεων σε περίπτωση που αντιµετωπίζουν δυσκολίες. 11. Πρωτοβάθµιος έλεγχος των δικαιολογητικών των τελικών αποδεκτών για την καταβολή της εγκεκριµένης επιχορήγησης και αποστολή αυτών στους τελικούς δικαιούχους για τον τελικό έλεγχο και την έκδοση απόφασης καταβολής. 12. Επιτόπια παρακολούθηση της πορείας υλοποίησης του επιχορηγούµενων έργων, έλεγχος τήρησης των φυσικών χαρακτηριστικών τους, του χρονοδιαγράµµατος και του προϋπολογισµένου κόστους. 13. Καταχώρηση των αναλυτικών στοιχείων προόδου των έργων, σε λογισµικό συµβατό µε το Ολοκληρωµένο Πληροφοριακό Σύστηµα του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης. 14. Εισήγηση στους τελικούς δικαιούχους για την ανάγκη τροποποιήσεων στο χρονοδιάγραµµα υλοποίησης των χρηµατοδοτούµενων έργων ή για την ανάκληση αποφάσεων επιχορήγησης έργων και επιστροφής τυχόν καταβληθεισών ενισχύσεων. 15. Ενηµέρωση των τελικών δικαιούχων και των ιαχειριστικών Αρχών του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και του οικείου Π.Ε.Π., µέσω µηνιαίων και τριµηνιαίων εκθέσεων, 61

73 σχετικά µε την πορεία υλοποίησης του φυσικού αντικειµένου των χρηµατοδοτούµενων έργων και την απορρόφηση των εγκεκριµένων οικονοµικών πόρων. 16. Υποστήριξη των τελικών δικαιούχων στη σύνταξη των δελτίων παρακολούθησης δαπανών. 17. Συµβουλευτική υποστήριξη των επιτροπών παραλαβής των έργων, που συστήνουν οι τελικοί δικαιούχοι. Η χρονική διάρκεια του έργου των οµών Στήριξης ορίζεται σε 7 έτη και παρατείνεται µέχρι την οριστική παραλαβή των έργων των τελικών αποδεκτών των Ο.Π.Α.Α.Χ. Οι οµές Στήριξης εποπτεύονται από το Υπουργείο Γεωργίας και αξιολογούνται ανά διετία από επιτροπή του εν λόγω Υπουργείου 141. Εντός τριµήνου από την ολοκλήρωση του οικείου Ο.Π.Α.Α.Χ., η υπεύθυνη οµή Στήριξης υποβάλλει στην ιεύθυνση Προγραµµατισµού & Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας και στη ιεύθυνση Γεωργικής Ανάπτυξης της οικείας Περιφέρειας αναλυτική απολογιστική έκθεση σχετικά µε τις προσφερθείσες υπηρεσίες της, η οποία κοινοποιείται στο Υπουργείο Οικονοµίας και Οικονοµικών 142. Η περιοχή ευθύνης κάθε οµής Στήριξης εκτείνεται στα διοικητικά όρια της οικείας Περιφέρειας, στην έδρα της οποίας είναι εγκατεστηµένη η Κεντρική Μονάδα της. Επίσης διαθέτει οργανωµένο δίκτυο (Αντένες) στους νοµούς της οικείας Περιφέρειας όπου υλοποιούνται τα Ο.Π.Α.Α.Χ. Το δίκτυο αποτελείται από παραρτήµατα της οµής Στήριξης ή από συνεργαζόµενους φορείς, που εδρεύουν στους εν λόγω νοµούς (Βλέπε τον Πίνακα 6 του Παραρτήµατος) 143. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του Πίνακα 5 του Παραρτήµατος, από τις 13 οµές Στήριξης της επικράτειας, οι 11 συγκροτούνται από ένα δίκτυο συνεργαζόµενων 141 Ν.2945/2001 άρθρο 30 παρ. 4γ (Φ.Ε.Κ. 223 Α / ). Κ.Υ.Α /584/ Υπουργών Εθνικής Οικονοµίας, Οικονοµικών και Γεωργίας. Κ.Υ.Α /585/ Υπουργών Εθνικής Οικονοµίας και Γεωργίας. 142 Τεύχος Προκήρυξης Ανοικτού ιεθνούς ιαγωνισµού για την επιλογή αναδόχων για τις οµές Στήριξης των Ο.Π.Α.Α.Χ. των Περιφερειών της Χώρας στο πλαίσιο του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ», Φεβρουάριος Ιστοσελίδες των οµών Στήριξης και προσωπική επικοινωνία µε τις οµές Στήριξης µέσω διαδικτύου. 62

74 Αναπτυξιακών Εταιρειών, όπου µία εξ αυτών έχει αναλάβει το ρόλο του συντονιστή, δηλαδή της Κεντρικής Μονάδας, και οι υπόλοιπες λειτουργούν ως Αντένες. Οι Αναπτυξιακές Εταιρείες που δρουν ως Κεντρικές Μονάδες λειτουργούν ταυτόχρονα ως Αντένες στο νοµό όπου εδρεύουν, µε εξαίρεση τις Αναπτυξιακές Εταιρείες υτικής Μακεδονίας και Κάτω Αχαΐας που λειτουργούν µόνο ως Κεντρικές Μονάδες. Η οµή Στήριξης της Στερεάς Ελλάδας µε την επωνυµία «Οργανισµός Αγροτικής Ανάπτυξης Στερεάς Ελλάδος Α.Ε.» αποτελείται από ένα κεντρικό γραφείο και 6 παραρτήµατα, που εδρεύουν στους νοµούς της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας όπου υλοποιούνται Ο.Π.Α.Α.Χ. Οι 5 Αναπτυξιακές Εταιρείες που είναι µέτοχοι του «Οργανισµού Αγροτικής Ανάπτυξης Στερεάς Ελλάδος Α.Ε.» δεν λειτουργούν ως Αντένες 144. Στην Περιφέρεια Αττικής λειτουργούν ως οµές Στήριξης η Αναπτυξιακή Κυθήρων για τη νήσο Κύθηρα σε συνεργασία µε τη οµή Στήριξης της Περιφέρειας Πελοποννήσου για την περιοχή Αττικής-Αργολίδας 145. Σε κάθε Αντένα πλειοψηφούν οι εκπρόσωποι των τοπικών δηµόσιων και ιδιωτικών συλλογικών φορέων που δραστηριοποιούνται για την ανάπτυξη της περιοχής. Κάποιες Αντένες συµµετέχουν στην εκπόνηση µόνο των Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» ή µόνο των Ο.Π.Α.Α.Χ. του οικείου Π.Ε.Π. (Βλέπε Πίνακα 6 του Παραρτήµατος). Η Κεντρική Μονάδα της οµής Στήριξης είναι υπεύθυνη για το συντονισµό του δικτύου και την επικοινωνία µε τους τελικούς δικαιούχους του Υπουργείου Γεωργίας, της Περιφέρειας και µε κάθε άλλο εµπλεκόµενο φορέα 146. Οι οµές Στήριξης και οι Αντένες τους, εφόσον είναι ανεξάρτητα νοµικά πρόσωπα, απαγορεύεται να είναι τελικοί αποδέκτες έργων στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ. Τα στελέχη τους που συγκροτούν την οµάδα τεχνικής στήριξης των Ο.Π.Α.Α.Χ. απασχολείται αποκλειστικά για τις ανάγκες των οµών Στήριξης. Σε περίπτωση που το 144 Προσωπική επικοινωνία µε τον «Οργανισµό Αγροτικής Ανάπτυξης Στερεάς Ελλάδος Α.Ε.» 145 Τεύχος Προκήρυξης Ανοικτού ιεθνούς ιαγωνισµού για την επιλογή αναδόχων για τις οµές Στήριξης των Ο.Π.Α.Α.Χ. των Περιφερειών της Χώρας στο πλαίσιο του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ», Φεβρουάριος Κάθε οµή Στήριξης διαθέτει έναν εσωτερικό κανονισµό λειτουργίας, µε τον οποίο ρυθµίζονται οι σχέσεις και αρµοδιότητες των µελών του ικτύου µεταξύ τους και µε την Κεντρική Μονάδα. (Κ.Υ.Α /584/ και /585/ ). 63

75 δίκτυο των οµών Στήριξης αποτελείται από δραστηριοποιούµενες και σε άλλα προγράµµατα Αντένες, απαγορεύεται η συµµετοχή της οµάδας τεχνικής στήριξης των Ο.Π.Α.Α.Χ. σε αυτά 147. Εκ των 56 Αναπτυξιακών Εταιρειών, οι οποίες συµµετέχουν στην συγκρότηση των οµών Στήριξης, ως Κεντρικές Μονάδες, Αντένες ή µέτοχοι, οι 39 λειτουργούν παράλληλα ως Οµάδες Τοπικής ράσης στο πλαίσιο του Ε.Π. LEADER Οι οµές Στήριξης εγκρίθηκαν ως τελικοί αποδέκτες του Μέτρου 7.14 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» κατόπιν αξιολόγησης που διενέργησε Επιτροπή του Υπουργείου Γεωργίας βάσει των ακόλουθων κριτηρίων: 1. αξιοπιστία, τοπική εταιρική σχέση (αντιπροσώπευση τοπικών συλλογικών φορέων, µετοχικό κεφάλαιο), διαθέσιµη υλικοτεχνική υποδοµή και εµπειρία στη διαχείριση προγραµµάτων αγροτικής ανάπτυξης, 2. κατανόηση των απαιτήσεων του έργου της τεχνικής στήριξης και µεθοδολογία, τεχνογνωσία και εργαλεία υλοποίησής του, 3. επάρκεια, οργανωτική διάρθρωση και εµπειρία της οµάδας έργου (του διευθυντή και των στελεχών) των οµών Στήριξης Κ.Υ.Α /584/ και /585/ Οι Αναπτυξιακές Εταιρείες που λειτουργούν παράλληλα ως Οµάδες Τοπικής ράσης αναγράφονται µε έντονα γράµµατα στον Πίνακα 5 του Παραρτήµατος. Επτά εξ αυτών δρουν ως Κεντρικές Μονάδες των οµών Στήριξης. Μόνο η ηµοσυνεταιριστική Εταιρεία Έβρος Α.Ε. δεν συµµετέχει στα Ο.Π.Α.Α.Χ, ενώ συµµετέχει ως Ο.Τ.. στο Ε.Π. LEADER Τεύχος Προκήρυξης Ανοικτού ιεθνούς ιαγωνισµού για την επιλογή αναδόχων για τις οµές Στήριξης των Ο.Π.Α.Α.Χ. των Περιφερειών της Χώρας στο πλαίσιο του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ», Φεβρουάριος

76 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ 4.1 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΟΜΑ ΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ Ε.Π. LEADER+ Το Ε.Π. της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ υλοποιείται µέσω 40 Τοπικών Προγραµµάτων 150. Από το σύνολο των 40 Οµάδων Τοπικής ράσης που εντάσσονται στο Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+ (βλέπε τον Πίνακα 7 του Παραρτήµατος), οι 16 είχαν επιλεχθεί ως δικαιούχοι στο πλαίσιο της Κ.Π. LEADER I και οι 38 συµµετείχαν στην υλοποίηση της Κ.Π. LEADER II 151. Εποµένως η εφαρµογή των επιχειρησιακών προγραµµάτων LEADER I και LEADER II λειτούργησε ως πεδίο άντλησης τεχνογνωσίας για τη συντριπτική πλειοψηφία των Ο.Τ.. που συµµετέχουν στο Ε.Π. LEADER +. Κάθε Ο.Τ. καθόρισε εξ αρχής µια γεωγραφική περιοχή παρέµβασης, η οποία µάλιστα στα ¾ των περιπτώσεων ανήκει στον ίδιο Νοµό. Σύµφωνα µε την Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+ 152, όλες οι Ο.Τ.. έχουν διεξάγει µια αξιόλογη ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης των περιοχών τους και έχουν επιτύχει να τη συνδέσουν µε την αναπτυξιακή στρατηγική τους, τεκµηριώνοντας επαρκώς τους 150 Στην περιοχή των Κυκλάδων προκηρύχθηκε εκ νέου πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος προς τις υποψήφιες Ο.Τ.. για την υποβολή Σχεδίων Τοπικών Προγραµµάτων. Στο πλαίσιο της πρόσκλησης αυτής υποβλήθηκε πρόταση από την Αναπτυξιακή Κυκλάδων Α.Ε., η οποία αξιολογήθηκε και εγκρίθηκε µε την υπ αριθµόν 4302/ απόφαση του Υπουργού Γεωργίας (Έκθεση Υλοποίησης του Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+ Έτους 2003). 151 Ο αριθµός των Ο.Τ.. ορίστηκε εκ των προτέρων στο Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. LEADER+, ώστε να αποφευχθεί ο κατακερµατισµός των πόρων της Κ.Π. LEADER+ και να αποθαρρυνθεί η σύσταση «ευκαιριακών» οµάδων τοπικής δράσης µε µοναδικό στόχο τη διαχείριση των πόρων του προγράµµατος. 152 Η Ενδιάµεση Αξιολόγηση διενεργεί µία αποτίµηση των αρχικών σταδίων του Ε.Π. LEADER+ και αναφέρει στοιχεία για τα πρώτα επιτεύγµατά του. Η Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης καταρτίστηκε από την Ένωση Εταιρειών ΛΚΝ, EUROTEC & ETAM µε τη συνδροµή της Οµάδας Καθοδήγησης, και υποβλήθηκε στη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. LEADER+ στις (Η Οµάδα Καθοδήγησης συστάθηκε µε την υπ αριθµόν 1275/ απόφαση του Ειδικού Γραµµατέα Γ' Κ.Π.Σ, και συγκροτήθηκε από 3 εκπροσώπους των Ο.Τ.., 3 στελέχη της ιαχειριστικής Αρχής του Ε.Π. LEADER+, ένα στέλεχος της ιεύθυνσης Προγραµµατισµού & Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας και έναν εκπρόσωπο του Υπουργείου Οικονοµικών). 65

77 Άξονες Προτεραιότητας και τα Μέτρα των Τοπικών Προγραµµάτων τους 153. Οι αναλύσεις S.W.O.T. που συνοδεύουν τις εν λόγω αναλύσεις, παρά τις όποιες επιµέρους αστοχίες είναι αξιόπιστες 154. Η περιοχή παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+, σε επίπεδο χώρας, περιλαµβάνει 530 ήµους και 59 κοινότητες που συγκροτούνται συνολικά από ηµοτικά ιαµερίσµατα, εκ των οποίων τα (68,94%) εδρεύουν σε ορεινές περιοχές και τα 1045 (27,99%) σε µειονεκτικές αγροτικές περιοχές 155. Τα εγκριθέντα Τοπικά Προγράµµατα αναφέρονται συνολικά σε έκταση cm 2, που αναλογεί στο 65% της έκτασης της Ελλάδας, και σε πληθυσµό κατοίκων, που αντιστοιχεί στο 19% του πληθυσµού της Ελλάδας 156. Κατά µέσο όρο, κάθε Τοπικό Πρόγραµµα καλύπτει έκταση cm 2, περιλαµβάνει πληθυσµό κατοίκων και αφορά 14 ήµους και 2 Κοινότητες (Βλέπε τον Πίνακα 7 του Παραρτήµατος) 157. Στον Χάρτη 2 απεικονίζονται οι 40 περιοχές παρέµβασης των Ο.Τ.. του Ε.Π. LEADER Το γεγονός αυτό ήταν αναµενόµενο, καθότι οι Ο.Τ.. όφειλαν να συντάξουν το Σχέδιο του Τοπικού Προγράµµατός τους, µε βάση υπόδειγµα του Υπουργείου Γεωργίας, το οποίο έδινε έµφαση στη συµβατότητα της αναπτυξιακής στρατηγικής των Τοπικών Προγραµµάτων µε την υφιστάµενη κατάσταση των περιοχής εφαρµογής τους (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 154 Μεταξύ άλλων, αναλύονται διεξοδικά το φυσικό περιβάλλον, οι χρήσεις γης, οι προστατευόµενες περιοχές, τα δηµογραφικά και οικονοµικά χαρακτηριστικά των τοπικών πληθυσµών, οι τοµείς της οικονοµίας (πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής), η χωροταξική οργάνωση και η τεχνική και κοινωνική υποδοµή και το πολιτιστικό περιβάλλον των περιοχών παρέµβασης (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 155 Οι περιοχές αυτές χαρακτηρίζονται ως ορεινές ή µειονεκτικές σύµφωνα µε την Οδηγία 75/268/ΕΟΚ. 156 Σύµφωνα µε την τελευταία απογραφή της Ε.Σ.Υ.Ε. (2001). 157 Μόνο το 20% των περιοχών παρέµβασης της Κ.Π. LEADER II εντάχθηκαν στο Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+ χωρίς καµία µεταβολή. Όµως η συνολική έκταση των περιοχών εφαρµογής της Κ.Π. LEADER+ συµπίπτει µε τη συνολική έκταση των περιοχών παρέµβασης της Κ.Π. LEADER II σε ποσοστό 85%. Επίσης το 69% του συνολικού πληθυσµού των περιοχών εφαρµογής της Κ.Π. LEADER+ συµµετείχε και στο Ε.Π. της Κ.Π. LEADER ΙΙ (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος, 2003). 66

78 Χάρτης 2 Τα Τοπικά Προγράµµατα του Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+ εισήλθαν στη φάση της ουσιαστικής υλοποίησής τους το β τρίµηνο του Εποµένως η πορεία υλοποίησής τους βρίσκεται σε αρχικό στάδιο και δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί επαρκώς. Για το λόγο αυτό, η Ενδιάµεση Αξιολόγηση του Ε.Π. LEADER+, που εκπονήθηκε τον Οκτώβριο του 2003, αφορούσε κατά κύριο λόγο στις ακόλουθες παραµέτρους 158 : 158 Η ενδιάµεση αξιολόγηση του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+ διενεργήθηκε σε µία χρονική περίοδο που δεν ήταν δυνατόν να αποτυπωθούν και να αξιολογηθούν τα βασικά χαρακτηριστικά της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας όπως η προστιθέµενη αξία, η συµπληρωµατικότητα και η διαφοροποίηση σε σύγκριση µε τα καθιερωµένα προγράµµατα αγροτικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα δεν ήταν εφικτή η αξιολόγηση των αποτελεσµάτων και πολύ περισσότερο των επιπτώσεων του Ε.Π. LEADER+, καθώς η φυσική και 67

79 1. στη συµβατότητα των γενικών και ειδικών στόχων του Εθνικού Ε.Π. LEADER+, µε τους αντίστοιχους στόχους των Τοπικών Προγραµµάτων, 2. στη συµβατότητα του προτεινόµενου από τις Ο.Τ.. «θέµατος συσπείρωσης» µε την υφιστάµενη κοινωνικοοικονοµική κατάσταση των περιοχών παρέµβασης και την αναπτυξιακή στρατηγική κάθε Τοπικού Προγράµµατος, 3. στην εκ των κάτω προς τα άνω (bottom up) ολοκληρωµένη προσέγγιση του σχεδιασµού των Τοπικών Προγραµµάτων, 4. στη χρηµατοδοτική βαρύτητα που δίδεται στο πλαίσιο των Τοπικών Προγραµµάτων για κάθε επιµέρους κατηγορία πράξεων 159, καθώς σε µεγάλο βαθµό αποτυπώνει τις αναπτυξιακές προτεραιότητες των Ο.Τ.., 5. στον προϋπολογισµό των επενδυτικών προτάσεων ανά κατηγορία πράξης, ο οποίος υποδηλώνει το επενδυτικό ενδιαφέρον των υποψήφιων τελικών αποδεκτών, 6. στον προϋπολογισµό των ενταγµένων έργων και των αντίστοιχων συµβάσεων. Από την ενδιάµεση αξιολόγηση 14 Τοπικών Προγραµµάτων 160 προκύπτει ότι οι γενικοί και ειδικοί στόχοι του Εθνικού Προγράµµατος εξυπηρετούνται ικανοποιητικά από τους αντίστοιχους στόχους των Τοπικών Προγραµµάτων, καθώς δεν παρατηρούνται ουσιώδεις αποκλίσεις µεταξύ τους (Βλέπε τον Πίνακα 8 του Παραρτήµατος) 161. Οι δείκτες εκροών (υλοποίησης), αποτελέσµατος και επιπτώσεων βάσει των οποίων διενεργήθηκε η ποσοτικοποίηση των ειδικών στόχων του Εθνικού Προγράµµατος LEADER+ και των επιµέρους Τοπικών Προγραµµάτων σε γενικές γραµµές οικονοµική ολοκλήρωσή του ήταν εξαιρετικά περιορισµένη. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 159 Οι πράξεις (έργα) οµαδοποιήθηκαν σε 12 κατηγορίες για την εξυπηρέτηση της παρακολούθησης του Προγράµµατος µέσω του Ο.Π.Σ. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος, 2003). 160 Το δείγµα των Τοπικών Προγραµµάτων περιελάµβανε τις εξής Ο.Τ..: Χαλκιδικής (ΑΝΕΤΧΑ), υτικής Μακεδονίας (ΑΝΚΟ), Νότιας Ηπείρου Αµβρακικού (ΕΤΑΝΑΜ), Καλαµπάκας-Πύλης (ΚΕΝΑΚΑΠ), Λασιθίου (ΑΝΛΑΣ), Πάρνωνα (ΠΑΡΝΩΝΑΣ), ωδεκανήσου (ΑΝ Ω), ράµας (ΑΝΕ ), Ολυµπίας (ΑΝΟΛ), Φωκική (ΑΝΦΩ), Λέσβου (ΕΤΑΛ), Πηλίου (ΕΑΠ), Τριχωνίδα, Ζακύνθου (ΣΑΖ). 161 (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος, 2003). 68

80 συµπίπτουν, καθώς τα Τοπικά Προγράµµατα χρησιµοποιούν τους ίδιους δείκτες µε το Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. LEADER+, αλλά σε ορισµένες επιµέρους κατηγορίες πράξεων οι τιµές των δεικτών των Τοπικών Προγραµµάτων αποκλίνουν σηµαντικά από τις τιµές των αντίστοιχων δεικτών του Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού (Βλέπε τον Πίνακα 9 του Παραρτήµατος) 162. Η πλειονότητα (65%) των θεµάτων συσπείρωσης των Τοπικών Προγραµµάτων αναφέρονται στην «αξιοποίηση των φυσικών και πολιτιστικών πόρων», συµπεριλαµβανοµένων των τοποθεσιών κοινοτικού ενδιαφέροντος του προγράµµατος «NATURA 2000», σε συνδυασµό µε την αξιοποίηση των τοπικών προϊόντων (Βλέπε τον Πίνακα 10 του Παραρτήµατος) 163. Όµως η σκοπιµότητα του θέµατος συσπείρωσης, που είναι η προβολή του ιδιαίτερου χαρακτήρα της περιοχής παρέµβασης, δεν έχει γίνει αντιληπτή από τις Ο.Τ.., οι οποίες θεώρησαν ότι η διατύπωση του θέµατος συσπείρωσης πρέπει να είναι αρκετά διευρυµένη ώστε να καλύπτει το σύνολο των προβλεπόµενων δράσεων του Τοπικού Προγράµµατος. Ωστόσο οι δράσεις ποιοτικής πιστοποίησης των τοπικών προϊόντων (π.χ. τα Τοπικά Σύµφωνα Ποιότητας) καθώς και οι ποιοτικές προδιαγραφές των προτεινόµενων πράξεων (π.χ. η τήρηση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής) συµβάλλουν σηµαντικά στην ανάδειξη της ιδιαιτερότητας των περιοχών παρέµβασης 164. Οι Ο.Τ.. ακολούθησαν την εκ των κάτω προς τα άνω (bottom up) προσέγγιση σε όλα τα στάδια του προγραµµατισµού των Τοπικών Προγραµµάτων µε στόχο να ενθαρρύνουν τη συµµετοχή των τοπικών φορέων στο σχεδιασµό και στην υλοποίησή τους. Για το λόγο αυτό, οι Ο.Τ.. διοργάνωσαν συνολικά 355 συναντήσεις µε διάφορους τοπικούς φορείς, κυρίως µε γεωργικούς και κτηνοτροφικούς συνεταιρισµούς, επιµελητήρια, φορείς του ευρύτερου δηµόσιου τοµέα και διάφορους συλλόγους, όπως απεικονίζεται στο ακόλουθο διάγραµµα 165 : 162 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος

81 Συµµετοχή των τοπικών φορέων στις διαβουλεύσεις των Ο.Τ.. 8% 2% 4% 15% 19% 11% 7% 5% 8% 4% 7% 7% 3% Λοιποί Αγροτικοί Φορείς Εµπορικά -Βιοτεχνικά Επιµελητήρια Γυναικείοι Συνεταιρισµοί ηµοτικές Επιχειρήσεις Λοιποί δηµόσιοι φορείς Λοιποί Σύλλογοι Ενώσεις Αγροτικών Συνεταιρισµών Λοιποί Επαγγελµατικοί φορείς Τουριστικά Επιµελητήρια ιευθύνσεις Αγροτικής Ανάπτυξης των Ν.Α. Πολιτιστικοί και Γυναικείοι Σύλλογοι Ερευνητικά Κέντρα Επιστηµονικοί φορείς ιάγραµµα Επίσης το 90% των Ο.Τ.. πραγµατοποίησαν επαφές µε την πρωτοβάθµια τοπική αυτοδιοίκηση. Στις διαβουλεύσεις των Ο.Τ.. συµµετείχε το 84% των ήµων της περιοχής παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+. Κατά µέσο όρο κάθε Ο.Τ.. οργάνωσε 17 συναντήσεις µε τις τοπικές δηµοτικές αρχές ( ηµάρχους και ηµοτικά Συµβούλια). Επίσης 8 Ο.Τ.. πραγµατοποίησαν ξεχωριστές ενηµερώσεις (ηµερίδες, σεµινάρια ή προγράµµατα κατάρτισης) για το στελεχικό δυναµικό των ΟΤΑ 166. Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η συµµετοχή των Ο.Τ.Α. στη σύλληψη της ιδέας του θέµατος συσπείρωσης και των γενικών και ειδικών στόχων των Τοπικών Προγραµµάτων, λόγω της σηµαντικής τους εκπροσώπησης και της ενεργούς τους συµµετοχής στην εταιρική σχέση των Ο.Τ.. Αντιθέτως οι συλλογικοί εκπρόσωποι τοπικών επαγγελµατικών οµάδων (συνεταιρισµών, συλλόγων, κ.α.) εκδήλωσαν 166 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος

82 µικρότερο ενδιαφέρον και ανταπόκριση για την bottom up προσέγγιση του προγραµµατισµού 167. Ουσιώδης ήταν επίσης η συµβολή των Ο.Τ.Α. στην κινητοποίηση και συµµετοχή του τοπικού πληθυσµού στις διαβουλεύσεις που διοργάνωσαν οι Ο.Τ.., µε στόχο την συλλογή απόψεων για τη σύνταξη και εξειδίκευση των Τοπικών Προγραµµάτων σε µέτρα και κατηγορίες παρεµβάσεων. Οι περισσότερες Ο.Τ.. (20 από τις 38) διοργάνωσαν τις διαβουλεύσεις µε το ευρύ κοινό σε συνεργασία µε στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και διενήργησαν σχετική ενηµέρωση και σε επίπεδο ηµοτικών ιαµερισµάτων 168. Κάθε Ο.Τ.. πραγµατοποίησε κατά µέσο όρο 25 συναντήσεις διαβούλευσης, στις οποίες συµµετείχαν κατά µέσο όρο άτοµα που αναλογούν περίπου στο 3,4% του συνολικού τοπικού πληθυσµού της αντίστοιχης περιοχής παρέµβασης 169. Κατά µέσο όρο πραγµατοποιήθηκαν διαβουλεύσεις σε 22 ηµοτικά ιαµερίσµατα ανά περιοχή παρέµβασης και συνολικά στο 42% των ηµοτικών ιαµερισµάτων που περιλαµβάνονται στο Ε.Π. LEADER Η συµβολή των Ο.Τ.Α. στην κινητοποίηση των κατοίκων ήταν ιδιαίτερα σηµαντική σε νησιωτικές ή ορεινές περιοχές παρέµβασης µε µεγάλο αριθµό δηµοτικών διαµερισµάτων, λόγω της δυσχερούς µετακίνησης των στελεχών των Ο.Τ Στα ακόλουθα ιαγράµµατα παρατίθεται οι λόγοι συνεργασίας των Ο.Τ.. µε τους Ο.Τ.Α. για την διοργάνωση των τοπικών διαβουλεύσεων και οι τρόποι διάχυσης των αποτελεσµάτων τους στο σύνολο του τοπικού πληθυσµού καθώς και οι λοιποί µηχανισµοί ευαισθητοποίησης, κινητοποίησης, ενηµέρωσης και τεχνικής στήριξης του πληθυσµού των περιοχών παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+ 172 : 167 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 172 Επεξεργασία Συµβούλου Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+ (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 71

83 Λόγοι συνεργασίας των Ο.Τ.. µε τους ήµους για τις διαβουλεύσεις µε τον τοπικό πληθυσµό 7% 7% 14% 36% 36% Ευχερής συνάθροιση κατοίκων Μεγάλος αριθµός ηµοτικών διαµερισµάτων Κατάλληλη υλικοτεχνική υποδοµή Νησιωτική φύση της περιοχής παρέµβασης Μικρός πληθυσµός ηµοτικών ιαµερισµάτων ιάγραµµα Τρόποι διάχυσης των αποτελεσµάτων της διαβούλευσης στον τοπικό πληθυσµό Μαζικά µέσα ενηµέρωσης Αναρτήσεις προσκλήσεων στους δήµους 19% 5% 19% Προσωπικό των Ο.Τ.. 14% 28% 5% 5% 5% Συµµετέχοντες στις διαβουλεύσεις Στελέχη δήµων-δηµοτικών συµβουλίων Έντυπο υλικό των Ο.Τ.. Ενηµερωτικές συναντήσεις ηµιουργία Οµάδων Εργασίας στους ήµους ιάγραµµα

84 Μηχανισµοί, πέραν των Ο.Τ.., ευαισθητοποίησης, κινητοποίησης, ενηµέρωσης και τεχνικής στήριξης του πληθυσµού των περιοχών παρέµβασης Πανεπιστήµια Γραφεία Συµβούλων Συνεταιριστικές Τράπεζες Τοπικά σύµφωνα ποιότητας ίκτυα πληροφόρησης-υποστήριξης ηµοτικές επιχειρήσεις ηµοτικές οµάδες εργασίας ηµόσιες Υπηρεσίες Σύλλογοι ΟΤΑ ηµοτικά Κ.Ε.Π. Αγροτικοί Συνεταιρισµοί Άλλες Αναπτυξιακές Εταιρείες Επιµελητήρια 0% 20% 40% 60% 80% 100% Ευαισθητοποίηση Κινητοποίηση Ενηµέρωση Τεχνική Στήριξη Ποσοστό συµβολής των µηχανισµών ιάγραµµα Όλες οι Ο.Τ.., µε εξαίρεση µία περίπτωση, ενθάρρυναν τους τοπικούς πληθυσµούς και φορείς να καταθέσουν τις ιδέες τους και µάλιστα 6 εξ αυτών διένειµαν ερωτηµατολόγια (δελτία εκδήλωσης ενδιαφέροντος). Η πλειοψηφία των Ο.Τ.. (74,3%) επεδίωξε τη διενέργεια ειδικών ενηµερωτικών συναντήσεων µε ορισµένες οµάδες πληθυσµού, όπως οι γυναίκες και οι νέοι, µε στόχο τον προσδιορισµό των ιδιαίτερων αναγκών τους (Βλέπε ιάγραµµα 4.1.5) 173. Εν τούτοις, η συµµετοχή των γυναικών στις διαδικασίες διαβούλευσης εκτιµάται ότι ήταν σχετικά χαµηλή (23,7%), ενώ σηµαντικότερη ήταν η συµµετοχή των νέων (28,9%). Ωστόσο η συντριπτική 173 Οι συναντήσεις αυτές είχαν χαρακτήρα ανοικτών συγκεντρώσεων στις οποίες συµµετείχαν κυρίως Γυναικείοι Συνεταιρισµοί και Γυναικείοι Σύλλογοι που ενεργοποιούνται στην περιοχή παρέµβασης (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 73

85 πλειοψηφία των Ο.Τ.. (85,7%) θεωρεί ότι κατά τη διάρκεια των τοπικών διαβουλεύσεων αναγνωρίστηκαν οι ανάγκες των γυναικών και των νέων και ότι ενσωµατώθηκαν στα αναπτυξιακά τους προγράµµατα (Βλέπε ιαγράµµατα ) 174. Συµµετέχοντες φορείς στις ειδικές συναντήσεις γυναικών-ο.τ.. Γυναικείοι συνεταιρισµοί 9% 5% 5% Γυναικείοι σύλλογοι 5% 9% 67% Σύλλογοι νέων Περιφερειακή Επιτροπή Ισότητας Γραφείο Ισότητας ήµων Τοπικά Συµβούλια ιάγραµµα Εντοπισµός και ενσωµάτωση γυναικείων αναγκών στα Τοπικά Προγράµµατα Αριθµός Ο.Τ ΝΑΙ ΌΧΙ 0 Εντοπισµός γυναικείων αναγκών από τις Ο.Τ.. Ενσωµάτωση των γυναικείων αναγκών στα Τοπικά Προγράµµατα ιάγραµµα (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 74

86 Τρόποι ενσωµάτωσης των γυναικείων αναγκών στα Τοπικά Προγράµµατα ράσεις προώθησης γυναικείας επιχειρηµατικότητας Ίδρυση Κέντρων ηµιουργικής Απασχόλησης Παιδιών 4% 15% 30% Πριµοδότηση γυναικών-επενδυτών στα κριτήρια αξιολόγησης 4% ηµιουργία clusters 43% 4% Ίδρυση εργαστηρίων τέχνης Άλλες δράσεις ιάγραµµα Τρόποι ενσωµάτωση των αναγκών των νέων στα Τοπικά Προγράµµατα ηµιουργία νέων θέσεων απασχόλησης Πριµοδότηση νέων στα κριτήρια αξιολόγησης 4% 4% 11% 19% ράσεις προώθησης της νεανικής επιχειρηµατικότητας ικτύωση βιοκαλλιεργητών 11% 51% Παροχή εξατοµικευµένων υπηρεσιών Άλλες δράσεις ιάγραµµα Οι προτάσεις που κατατέθηκαν στη διάρκεια των διαβουλεύσεων εκ µέρους των τοπικών πληθυσµών ή φορέων σε 6 περιπτώσεις ενσωµατώθηκαν αυτούσιες στα τοπικά προγράµµατα, σε 6 περιπτώσεις καθοδήγησαν τις Ο.Τ.. στην επιλογή των δράσεων, σε 3 περιπτώσεις καθόρισαν το θέµα συσπείρωσης του τοπικού προγράµµατος, ενώ σε 75

87 3 περιπτώσεις διαδραµάτισαν σηµαντικό ρόλο στον προσδιορισµό της κατανοµής των πόρων 175. Ωστόσο η τοπική διαβούλευση αποτέλεσε την κύρια βάση για το σχεδιασµό των Τοπικών Προγραµµάτων σε λιγότερες από τις µισές περιπτώσεις 176. Οι δράσεις των Τοπικών Προγραµµάτων προέκυψαν κυρίως από την ίδια γνώση και εµπειρία των Ο.Τ.. και συµπληρωµατικά από τις κοινωνικές διαβουλεύσεις, από έρευνες πεδίου, από διαθέσιµα στατιστικά στοιχεία ή από προτάσεις των υποψήφιων επενδυτών. Μόνο σε 4 Τοπικά Προγράµµατα η διαβούλευση έπαιξε καθοριστικό ρόλο ενώ σε 10 περιπτώσεις λειτούργησε συµπληρωµατικά 177. Οι συνεργάτες των Ο.Τ.. για την κατάρτιση των Τοπικών Προγραµµάτων αναφέρονται στο ακόλουθο ιάγραµµα: Συνεργάτες στην κατάρτιση του προγράµµατος της Ο.Τ. Περιβαλλοντικές Οργανώσεις Συνεργάτες Αριθµός Ο.Τ.. Ερευνητικά, εκπαιδευτικά ιδρύµατα Εξειδικευµένα γραφεία Άλλες Ο.Τ.. Αναπτυξιακές Εταιρείες Άλλα µέλη της Αναπτυξιακής Εταιρείας Μόνο στελέχη της Ο.Τ.. ιάγραµµα Η πλειοψηφία των Ο.Τ.. έχει κατανοήσει την έννοια της ολοκληρωµένης προσέγγισης και τη σηµασία της για τον προγραµµατισµό σε τοπικό επίπεδο. Βασικός µοχλός του ολοκληρωµένου χαρακτήρα των Τοπικών Προγραµµάτων είναι ο αγροτικός 175 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν ορισµένα στελέχη των Ο.Τ.., η τυχόν ενσωµάτωση στα Τοπικά Προγράµµατα των προθέσεων του τοπικού πληθυσµού για επενδύσεις σε καταλύµατα θα ανέτρεπε όλη τη φιλοσοφία της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 177 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος

88 τουρισµός, διότι συναρθρώνεται πληθώρα δραστηριοτήτων γύρω από αυτόν. Ωστόσο, η επιλογή του αγροτικού τουρισµού ως προωθητικής δραστηριότητας των Τοπικών Προγραµµάτων, για να είναι µακροπρόθεσµα βιώσιµη, πρέπει να συνοδεύεται από άλλες δράσεις που αφορούν στην ενίσχυση των διακλαδικών σχέσεων και στην προστασία του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος 178. Επίσης τα περισσότερα Τοπικά Προγράµµατα περιλαµβάνουν δράσεις που αφορούν κατά κύριο λόγο τη γυναικεία ενασχόληση µε παραδοσιακά επαγγέλµατα και τη στήριξη της γυναικείας επιχειρηµατικότητας, ενώ οι αντίστοιχες δράσεις που αφορούν κατά κύριο λόγο τους νέους και την ενίσχυση της νεανικής επιχειρηµατικότητας είναι σχετικά περιορισµένες 179. Η χρηµατοδοτική βαρύτητα ανά κατηγορία πράξεων παρουσιάζει µεγάλη διακύµανση µεταξύ των Τοπικών Προγραµµάτων, γεγονός που δείχνει τις διαφορετικές προτεραιότητες που δίνουν οι τοπικές κοινωνίες για την ανάπτυξη της περιοχής τους (Βλέπε τον Πίνακα 11 του Παραρτήµατος) 180. Η παρατηρούµενη σε όλα τα Προγράµµατα χαµηλή χρηµατοδοτική βαρύτητα που δίνεται στις πράξεις που αφορούν στις συνεργασίες (3,6% της ηµόσιας απάνης του Ε.Π. LEADER+) 181, αλλά και ο µεγάλος αριθµός των συνεργαζόµενων φορέων ενδέχεται να οδηγήσει σε µη επίτευξη των αντίστοιχων στόχων Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Το 22,9% των Ο.Τ.. συµπεριέλαβε δράσεις που προωθούν τη γυναικεία επιχειρηµατικότητα, ενώ το 34,3% των Ο.Τ.. πριµοδότησε τις γυναίκες κατά τη διαδικασία αξιολόγησης των επενδυτικών σχεδίων των υποψηφίων τελικών αποδεκτών (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 180 Στον Πίνακα 11 απεικονίζεται η χρηµατοδοτική βαρύτητα ορισµένων κατηγοριών πράξεων των 14 Τοπικών Προγραµµάτων του δείγµατος (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 181 Η χρηµατοδοτική βαρύτητα των διατοπικών συνεργασιών είναι 2,3% και των διακρατικών συνεργασιών 1,3% (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 182 Η χαµηλή χρηµατοδοτική βαρύτητα των κατηγοριών πράξεων που αναφέρονται στις «συνεργασίες» εν µέρει µπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι κατά κανόνα οι επιλέξιµες δαπάνες και οι προτεινόµενες παρεµβάσεις αφορούν soft ενέργειες χαµηλού κόστους. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 77

89 Επίσης όλα σχεδόν τα Τοπικά Προγράµµατα αποδίδουν χαµηλή χρηµατοδοτική βαρύτητα, που κυµαίνεται από 0,4% έως 9,9%, στις πράξεις που αφορούν στη χρήση νέων τεχνολογιών 183, καθώς τα τοπικά παραγωγικά συστήµατα των περιοχών παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+ δεν διαθέτουν τις προϋποθέσεις, δηλαδή το κατάλληλο ανθρώπινο δυναµικό και την κλαδική εξειδίκευση των επιχειρήσεων, για την υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών. Η πορεία του Ε.Π. LEADER+ έχει επιταχυνθεί µετά τις προκηρύξεις των Μέτρων 1.2, 1.3 και 1.4 των Τοπικών Προγραµµάτων, γεγονός που προδιαγράφει τη βελτίωση όλων των χρηµατοοικονοµικών του επιδόσεων (νοµικών δεσµεύσεων, απορρόφησης κοινοτικών πόρων) στο άµεσο µέλλον. Οι προκηρύξεις εστιάστηκαν κυρίως στο Μέτρο 1.2. και ιδιαίτερα σε δράσεις που αφορούν στις ιδιωτικές επενδύσεις στους τοµείς του αγροτικού τουρισµού και της µεταποίησης 184. Στο πλαίσιο των παραπάνω προκηρύξεων έχει λήξει η προθεσµία υποβολής προτάσεων (επενδυτικών σχεδίων) στο σύνολο των Τοπικών Προγραµµάτων, ενώ η διαδικασία αξιολόγησης και ένταξης των έργων (πράξεων) βρίσκεται ακόµη σε εξέλιξη Θα πρέπει να επισηµανθεί το µεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον του κοινού, µε βάση τις µέχρι σήµερα υποβληθείσες αιτήσεις επενδυτικών σχεδίων, ο προϋπολογισµός των οποίων υπερκάλυψε τους διατιθέµενους πόρους σε ποσοστό 215%. Το γεγονός αυτό οφείλεται τόσο στην ευρεία δηµοσιοποίηση του Ε.Π. LEADER+ σε εθνικό και τοπικό επίπεδο (Βλέπε το ιάγραµµα ), όσο και στη δηµοτικότητα της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας, λόγω των θετικών επιπτώσεων του Ε.Π. LEADER I και του Ε.Π. 183 Η χρήση νέων τεχνολογιών, παρουσιάζεται ως ειδικός στόχος µόνο σε έξι Τοπικά Προγράµµατα, παρότι η Επιτροπή στην Ανακοίνωση E(2000)/946/(14/4/2000) έθεσε ως προτεινόµενο θέµα συσπείρωσης την «χρησιµοποίηση νέας τεχνογνωσίας και νέων τεχνολογιών προκειµένου να καταστούν ανταγωνιστικότερα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες των αγροτικών περιοχών». (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 184 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος Οι Ο.Τ.. είναι ταυτόχρονα οι τελικοί δικαιούχοι και οι τελικοί αποδέκτες των δράσεων του Μέτρου 1.1. «Τεχνική Στήριξη Φορέων Υλοποίησης (Ο.Τ..)», οπότε δεν απαιτείται η διαδικασία ένταξης των δράσεών τους στο πλαίσιο του τοπικού προγράµµατος (Κ.Y.A. 518/350/ «Θεσµικό πλαίσιο εφαρµογής της Κ.Π. LEADER+»). 78

90 LEADER ΙΙ στις περιοχές εφαρµογής τους κατά τις προηγούµενες προγραµµατικές περιόδους 186. Τρόποι δηµοσιοποίησης της πρόσκλησης των ΟΤ για την υποβολή επενδυτικών προτάσεων (Μέσος όρος συνόλου καταχωρήσεων) 70 60, , , ,56 15, ,5 1,66 0 Εθνικός Τύπος Τοπικός Τύπος Ραδιόφωνο Τηλεόραση Τοπικά & δηµοτικά Συµβούλια Κοινότητες ιαδίκτυο ιάγραµµα Ωστόσο, απαιτείται µεγαλύτερη κινητοποίηση των Ο.Τ.. για την αύξηση της ζήτησης εκ µέρους των τελικών αποδεκτών για επενδυτικά σχέδια σε κατηγορίες παρεµβάσεων που προσδίδουν προστιθέµενη αξία στο Ε.Π. LEADER+ και χαρακτηρίζονται για τον καινοτόµο χαρακτήρα τους 187. Το επενδυτικό ενδιαφέρον αναλύεται ανά κατηγορία πράξεων στο ακόλουθο ιάγραµµα 188 : η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, Ιούνιος Από την εξέταση της διαδικασίας «προκήρυξη υποβολή αξιολόγηση προτάσεων» 14 Ο.Τ.., διαφαίνεται ότι οι δράσεις που κατά κανόνα δίνουν µια προστιθέµενη αξία στο LEADER+, όπως η αναζήτηση της καινοτοµίας δεν βρίσκουν αντίστοιχη ανταπόκριση από τους τελικούς αποδέκτες. Τέτοιες δράσεις είναι η αναζήτηση της καινοτοµίας στον αγροτικό τουρισµό (δράσεις ), ο εκσυγχρονισµός των µικρών επιχειρήσεων (δράσεις ) και το σύνολο των δράσεων της κατηγορίας Επεξεργασία Συµβούλου Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+ (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 79

91 Ανάλυση επενδυτικού ενδιαφέροντος ανά κατηγορία Πολιτιστικές εκδηλώσεις 1% Ανάδειξη Οικιστικού Περιβάλλοντος 14% Ανάδειξη Φυσικού Περιβάλλοντος 7% Προώθηση- Προβολή 0,1% Αγροτικός Τουρισµός 54% Μικροµεσαίες Επιχειρήσεις 23% Κατάρτιση 0% Νέες Τεχνολογίες 1% ιάγραµµα Τα στελέχη των Ο.Τ.. παρείχαν συστηµατικά συµβουλές στους υποψήφιους επενδυτές κατά κανόνα µετά το πέρας των διαβουλεύσεων και έως τη λήξη της προθεσµίας υποβολής προτάσεων. Είναι αξιοσηµείωτο ότι 29 Ο.Τ.. έδωσαν φακέλους υποψηφιότητας επενδυτών σε Ο.Τ.Α. της περιοχής παρέµβασής τους, και 8 εξ αυτών κατάφεραν να τους παρακινήσουν να συµµετάσχουν µε επενδυτικά σχέδια στα Τοπικά Προγράµµατα. Μέχρι τη λήξη του 2003, εκ των 40 Ο.Τ.. οι 27 ολοκλήρωσαν τη διαδικασία αξιολόγησης των υποβληθέντων επενδυτικών σχεδίων στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 1 και άρχισαν να συνάπτουν συµβάσεις µε τους τελικούς αποδέκτες (Βλέπε τον Πίνακα 12 του Παραρτήµατος) 189. Οι πιστώσεις του αποθεµατικού του Άξονα Προτεραιότητας 1 (ύψους 25,2 εκατοµµυρίων ), κατανεµήθηκαν στις 26 Ο.Τ.., από τις 27 που διεκπεραίωσαν το έργο της αξιολόγησης µέχρι τη λήξη του 2003, ως επιβράβευση για την απόδοσή τους (Βλέπε τον Πίνακα 14 του Παραρτήµατος) Έκθεση Υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+ Έτους Από τις 27 Ο.Τ.. που ολοκλήρωσαν το έργο της αξιολόγησης των υποβληθέντων σχεδίων εντός του 2003 εξαιρέθηκε µόνο η Ο.Τ.. µε την επωνυµία Ήπειρος Α.Ε. (Υ.Α. Υπουργού Γεωργίας υπ αριθµόν 80

92 Συνολικά στο πλαίσιο των Μέτρων 1.2, 1.3, και 1.4, µέχρι το εκέµβριο του 2003, υποβλήθηκαν επενδυτικά σχέδια και εξ αυτών εγκρίθηκαν 469 σχέδια, εντάχθηκαν στο Ε.Π. LEADER+ 452 πράξεις και συνάφθηκαν 246 συµβάσεις. Το σύνολο των νοµικών δεσµεύσεων 191 (δηλαδή η ηµόσια απάνη των συµβάσεων), ύψους 23 εκατοµµυρίων, αντιστοιχούσε στο 19% των εγκεκριµένων πιστώσεων του Ε.Π. LEADER+, (δηλαδή στο 19% της διαθέσιµης ηµόσιας απάνης του Προγράµµατος). (Βλέπε τον Πίνακα 12 του Παραρτήµατος) 192. Επίσης, κατά τη διάρκεια του έτους 2003, οι Ο.Τ.. πιστοποίησαν και ενέταξαν στο Ολοκληρωµένο Πληροφοριακό Σύστηµα πληρωµές (δαπάνες) ύψους , ποσό που αναλογούσε σε ποσοστό απορρόφησης 8,9% 193 (δηλαδή η ηµόσια απάνη των πληρωµών αντιστοιχούσε στο 8,9% των εγκεκριµένων πιστώσεων του Ε.Π. LEADER+) 194. Αναλυτικά ανά Μέτρο οι πληρωµές πιστοποιήθηκαν και εντάχθηκαν στο Ο.Π.Σ. ως εξής: Μέτρο 1.1, (67%), Μέτρο 1.2, (27,2%), Μέτρο 1.3, (4,5%), Μέτρο 1.4, (1,2%). Είναι αξιοσηµείωτο ότι το έτος 2001 δεν πραγµατοποιήθηκε καµία πληρωµή στο πλαίσιο του Ε.Π. LEADER+, ενώ το 2002 είχαν πιστοποιηθεί πληρωµές µόνο στο πλαίσιο Άξονα Προτεραιότητας 4. (Βλέπε τους Πίνακα 13, 15 και 16 του Παραρτήµατος) 195. Σύµφωνα µε τα πρακτικά της 5 ης Συνεδρίασης της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε..Π. LEADER+, µέχρι τον Ιούνιο του 2004 υποβλήθηκαν 2082 επενδυτικά σχέδια, η ηµόσια απάνη των οποίων ανέρχεται σε 293,8 εκατοµµύρια και αντιστοιχεί στο 2293/ ). Η κατανοµή του αποθεµατικού παρέχει τη δυνατότητα χρηµατοδότησης επενδύσεων και ένταξης έργων που βρίσκονται σε διαθεσιµότητα (5 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Ιούνιος 2004). 191 Οι νοµικές δεσµεύσεις αναφέρονται στη ηµόσια απάνη των υπογεγραµµένων συµβάσεων µεταξύ τελικών δικαιούχων και τελικών αποδεκτών (www.mnec.gr). 192 Έκθεση Υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+ Έτους Το ποσοστό απορρόφησης αναφέρεται στη ηµόσια απάνη των πληρωµών προς το σύνολο της ηµόσιας απάνης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος. (www.mnec.gr). 194 Μέχρι τον Οκτώβριο του 2003, οι νοµικές δεσµεύσεις αποτελούσαν το 18,37% της συνολικής ηµόσιας απάνης, ενώ το ποσοστό απορρόφησης κυµαινόταν σε πολύ χαµηλά επίπεδα (4,55%) (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 195 (Ετήσια Έκθεση Υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+, Έτους 2003). 81

93 213% των εγκεκριµένων πιστώσεων του Ε.Π. LEADER+. Οι Ο.Τ.. επέλεξαν 806 σχέδια και ενέταξαν στα Τοπικά Προγράµµατα 585 πράξεις, η ηµόσια απάνη των οποίων ανέρχεται σε 53 εκατοµµύρια, ποσό που αντιστοιχεί σε ποσοστό εξειδίκευσης 38,5% (δηλαδή αναλογεί στο 38,5% των εγκεκριµένων πιστώσεων) 196. Επιπλέον υπογράφθηκαν 373 συµβάσεις, οι νοµικές δεσµεύσεις των οποίων ανέρχονται σε 38 εκατοµµύρια, ποσό που αντιστοιχεί στο 27,6% των εγκεκριµένων πιστώσεων. Στο ακόλουθο διάγραµµα αναλύεται ανά κατηγορία πράξεων η ηµόσια απάνη που αναλογεί στις προκηρύξεις, στα υποβληθέντα και ενταγµένα επενδυτικά σχέδια και στις συµβάσεις 197 : Προκηρυχθείσα.... Υποβληθέντων σχεδίων.. Ενταγµένων σχεδίων.. Συµβάσεων Αγροτικός Τουρισµός Μικροµεσαίες επιχειρήσεις Νέες Τεχνολογίες Κατάρτιση Προώθηση- Προβολή Ανάδειξη Φυσικού περιβάλλοντος Ανάδειξη Οικιστικού Περιβάλλοντος Πολιτιστικές Εκδηλώσεις ιάγραµµα Το πηλίκο της ηµόσιας απάνης των ενταγµένων έργων προς τη συνολική διαθέσιµη ηµόσια απάνη του Προγράµµατος επί τοις εκατό καλείται ποσοστό εξειδίκευσης (www.mnec.gr) η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, Ιούνιος

94 Η ηµόσια απάνη των πληρωµών που έχουν πραγµατοποιηθεί στο πλαίσιο του Ε.Π. LEADER+, µέχρι τον Ιούνιο του 2004, ανέρχεται σε ύψος ,21. Καµία πληρωµή δεν έχει πραγµατοποιηθεί εισέτι στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας Στο επόµενο διάγραµµα απεικονίζεται η εξέλιξη της ηµόσιας απάνης των συµβάσεων που συνάφθηκαν µεταξύ των Ο.Τ.. και των τελικών αποδεκτών συγκριτικά µε την εξέλιξη της ηµόσιας απάνης των πληρωµών που κατέβαλαν οι Ο.Τ.. στους τελικούς αποδέκτες 199. Επίσης στο διάγραµµα παρουσιάζεται η ανάλυση των πληρωµών του Ε.Π. LEADER+ ανά Άξονα Προτεραιότητας: Σεπ-03 Οκτ-03 Νοε-03 εκ-03 Ιαν-04 Φεβ-04 Μαρ-04 Απρ-04.. Συµβάσεων.. Πληρωµών ιάγραµµα η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Ιούνιος Στο διάγραµµα αυτό δεν υπολογίζονται οι πληρωµές που λαµβάνουν οι Ο.Τ.. ως τελικοί αποδέκτες και ανέρχονται σε (5 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, Ιούνιος 2004). 83

95 Ανάλυση πληρωµών ανά Άξονα Προτεραιότητας Προγραµµατισµένες απάνες ΠΛΗΡΩΜΕΣ 0 ΑΞΟΝΑΣ 1 ΑΞΟΝΑΣ 2 ΑΞΟΝΑΣ 3 ΑΞΟΝΑΣ 4 ιάγραµµα Η Μονάδα Γ της ιαχειριστικής Αρχής του Ε.Π. LEADER+ µέσω δειγµατοληπτικών ελέγχων των Ο.Τ.. διαπίστωσε ότι το σύστηµα οικονοµικής διαχείρισης των Τοπικών Προγραµµάτων είναι λειτουργικό. Κάποιες επιµέρους αδυναµίες ορισµένων Ο.Τ.. όπως η µη τήρηση ιδιαίτερων λογιστικών βιβλίων για τα Τοπικά Προγράµµατα του Ε.Π. LEADER+ και η εκταµίευση ηµόσιας απάνης για λογαριασµό τους, µε την ιδιότητα των τελικών αποδεκτών του Μέτρου 1.1, χωρίς να έχουν εξοφλήσει τις υποχρεώσεις τους ως τελικοί δικαιούχοι προς τρίτους, επισηµάνθηκαν και διορθώθηκαν 200. Η φυσική ολοκλήρωση των ενταγµένων έργων (πράξεων) του Ε.Π. LEADER+ στην παρούσα φάση είναι περιορισµένη και αφορά κυρίως το Μέτρο 1.1 «Τεχνική Στήριξη Φορέων Υλοποίησης (Ο.Τ..)» και δευτερευόντως το Μέτρο 1.3 «Υποστηρικτικές Ενέργειες» Στον Πίνακα 17 του Παραρτήµατος καταγράφονται οι δείκτες εκροών, 200 Ετήσια Έκθεση Υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+, Έτους Στους πίνακες του Παραρτήµατος απεικονίζονται οι δείκτες εκροών, αποτελέσµατος και επιπτώσεων του Μέτρου 1.1. (ΟΠΣ/ΕΡΓΟΡΑΜΑ του ΥΠ.ΟΙ.Ο.- Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 84

96 αποτελέσµατος και επιπτώσεων των Μέτρων 1.1, 1.2, 1.3 και 1.4 του Άξονα Προτεραιότητας 1 και το ποσοστό επίτευξης των ποσοτικών στόχων τους. Όπως προκύπτει από τα δεδοµένα του εν λόγω Πίνακα τα ποσοστά επίτευξης των στόχων που αφορούν στα Μέτρα 1.2 και 1.4 είναι πολύ χαµηλά της τάξεως του 0-4%, ενώ στο πλαίσιο του Μέτρου 1.1 τα αντίστοιχα ποσοστά κυµαίνονται από 14,28% έως 158,4%, ενώ στο πλαίσιο του Μέτρου 1.3 έχουν επιτευχθεί 3 µόνο στόχοι σε ποσοστό 43,01%- 64,09% ενώ µηδενική είναι η επίτευξη των υπολοίπων 202. Στο άµεσο µέλλον αναµένεται η πλήρης ενεργοποίηση του Άξονα 2 που αφορά στις διατοπικές και διακρατικές συνεργασίες, µετά την έκδοση της υπ αριθµόν 233/ εγκυκλίου του Υπουργείου Γεωργίας µε θέµα «Υποβολή και εξειδίκευση σχεδίων συνεργασίας των Τοπικών Προγραµµάτων LEADER+ στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 2». Εξάλλου η εφαρµογή των σχεδίων συνεργασίας εξαρτάται από την πρόοδο υλοποίησης του Άξονα Προτεραιότητας 1. Από την έρευνα πεδίου του Συµβούλου Ενδιάµεσης Αξιολόγησης, προκύπτει ότι δροµολογούνται 98 διατοπικές και 41 διακρατικές συνεργασίες, που υπερκαλύπτουν το στόχο που έχει θέσει το Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. LEADER Μέχρι τον Ιούνιο του 2004 υποβλήθηκαν στην ιαχειριστική Αρχή LEADER+ τρία σχέδια συνεργασιών, η αξιολόγηση των οποίων βρίσκεται σε εξέλιξη (Βλέπε Πίνακα 18 του Παραρτήµατος) 204. Κάθε Ο.Τ.. προτίθεται να συµµετάσχει κατά µέσο όρο σε δύο ή τρεις διατοπικές συνεργασίες, οι οποίες αφορούν κυρίως θέµατα αγροτικού τουρισµού (Βλέπε ιάγραµµα και ) 205. Οι διατοπικές συνεργασίες χαρακτηρίζονται από τον µεγάλο αριθµό συµµετοχής των Ο.Τ.. (Βλέπε ιάγραµµα ) 206. Στο 43% των σχεδιαζόµενων διατοπικών συνεργασιών συµµετέχουν ένας ή δύο φορείς, οι οποίοι δεν 202 Ετήσια Έκθεση Υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+, Έτους Το Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού προβλέπει κατά ελάχιστον 20 σχέδια διατοπικής συνεργασίας και 10 σχέδια διακρατικής συνεργασίας (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003) η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης Ε.Π. της Κ.Π. LEADER+, Ιούνιος Το 88.6% των Ο.Τ.. πρόκειται να συµµετάσχουν σε µία διατοπική συνεργασία σε αυτό το αντικείµενο (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 206 Σε κάποιες τις διατοπικές συνεργασίες συµµετέχουν περισσότερες από 20 Ο.Τ.. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 85

97 υλοποιούν πρόγραµµα LEADER+, ενώ στο 17% αυτών συµµετέχουν και αναπτυξιακοί φορείς άλλων περιοχών 207. Αριθµός διατοπικών-διαπεριφερειακών συνεργασιών που προβλέπεται να συµµετάσχουν οι Ο.Τ.. 14% 9% 6% 1 συνεργασία 2 συνεργασίες 3 συνεργασίες 14% 57% 4 συνεργασίες 7 συνεργασίες ιάγραµµα (Κάθε Ο.Τ.. θα συµµετάσχει κατά µέσο όρο σε 2,8 συνεργασίες) Αριθµός Ο.Τ.. που συµµετέχουν στις διατοπικέςδιαπεριφερειακές συνεργασίες Αριθµός συνεργασιών Αριθµός Ο.Τ.. Αριθµός Ο.Τ.. ιάγραµµα (Σε κάθε συνεργασία θα συµµετάσχουν κατά µέσο όρο 24 O.T. ) Παράλληλα, το 83% των Ο.Τ.. προτίθεται να συµµετάσχει σε µία τουλάχιστον διακρατική συνεργασία, κυρίως σε θέµατα που αφορούν στις µικρές επιχειρήσεις και τον αγροτικό τουρισµό (Βλέπε ιάγραµµα 47 και 48) 208. Η πλειοψηφία των 207 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Περίπου το 70% των σχεδιαζόµενων συνεργασιών αφορά σε αυτές τις θεµατικές ενότητες (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 86

98 σχεδιαζόµενων διακρατικών συνεργασιών (περίπου 80%) δεν περιλαµβάνει άλλους φορείς εκτός των Ο.Τ Το 60% των Ο.Τ.. έχουν συµµετάσχει σε ανάλογες συνεργασίες που είχαν συγκροτηθεί στο πλαίσιο της Κ.Π. LEADER ΙΙ και αποτελούν ένα δίαυλο µεταφοράς τεχνογνωσίας στις Ο.Τ.. που δεν έχουν πρότερη εµπειρία εκπόνησης σχεδίων διατοπικών ή διακρατικών συνεργασιών (Βλέπε ιαγράµµατα και ) 210. Η έγκριση των σχεδίων διακρατικής συνεργασίας είναι χρονοβόρος, δεδοµένου ότι απαιτείται η σύµφωνη γνώµη των ιαχειριστικών Αρχών LEADER+ όλων των εταίρων-κρατών 211. Θεµατικά πεδία ιατοπικών & ιακρατικών συνεργασιών 90,0% 88,6% 80,0% 70,0% 60,0% 57,1% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 40,0% 22,9% 20,0% 11,4% 25,7% 31,4% 10,0% 0,0% Αγροτουρισµός Μικρές επιχ ειρήσεις αγροτικού & λοιπών τοµέων της οικον οµίας Νέες τεχ ν ολογίες & τεχνογνωσία Περιβάλλον & πολιτιστική κληρον οµιά ιατοπικές ιακρατικές ιάγραµµα Σε ορισµένες περιπτώσεις συµµετέχουν εξωτερικοί σύµβουλοι και άλλοι φορείς οι οποίοι λειτουργούν σε εθνικό επίπεδο (π.χ. Αγροτουριστική Α.Ε.), ή τοπικοί συλλογικοί φορείς και µεµονωµένοι επαγγελµατίες που έχουν γνώση των συνθηκών της αγοράς που αφορούν το αντικείµενο (π.χ. προϊόν, υπηρεσία) της συνεργασίας (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 210 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+, Ιούνιος

99 Αριθµός διακρατικών συνεργασιών στις οποίες προβλέπεται να συµµετάσχει κάθε Ο.Τ.. (1) 3% (1) 3% (7) 24% (20) 70% 1 συνεργασία 2 συνεργασίες 3 συνεργασίες 5 συνεργασίες ιάγραµµα : (Κάθε Ο.Τ.. θα συµµετάσχει κατά µέσο όρο σε 1,45συνεργασίες) Συγκρότηση συνεργασιών στο πλαίσιο της Κ.Π. LEADER+ βάσει υφιστάµενων συνεργασιών στο πλαίσιο άλλων προγραµµάτων των Αναπτυξιακών Εταιρειών (14) 42% NAI (19)58% OXI ιάγραµµα Συνέχιση συνεργασιών που είχαν συγκροτηθεί στο πλαίσιο της Κ.Π.LEADER II (11) 34% (21) 66% NAI OXI ιάγραµµα

100 ιαµέσου των δικτυώσεων σε τοπικό, διατοπικό διαπεριφερειακό και διακρατικό επίπεδο επιχειρείται η περαιτέρω ανάδειξη της ταυτότητας των αγροτικών περιοχών και των προϊόντων τους 212. Για το λόγο αυτό, σχεδόν όλες οι Ο.Τ.. παρακίνησαν ενεργά τις τοπικές επιχειρήσεις να συγκροτήσουν δικτυώσεις (Βλέπε ιαγράµµατα και ) 213. Σε τοπικό επίπεδο το 44% των δικτυώσεων αφορά στη δηµιουργία clusters, ενώ το 24,0% στη λειτουργία Τοπικών Συµφώνων Ποιότητας (Βλέπε ιάγραµµα ) 214. Ωστόσο, πρέπει να αναφερθεί ότι µόνο το 26,7% των Ο.Τ.. περιλαµβάνουν στον προγραµµατισµό τους δικτυώσεις που αφορούν αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο γυναίκες ή νέους (Βλέπε ιάγραµµα ) 215. Εκτιµάται ότι στο 80% των περιοχών εφαρµογής του Ε.Π. LEADER+ θα δηµιουργηθούν νέες µορφές συνεργασίας κατά την υλοποίηση των Τοπικών Προγραµµάτων και ότι οι εν λόγω συνεργασίες και δικτυώσεις θα συνδεθούν µε άλλες ενταγµένες πράξεις των Τοπικών Προγραµµάτων (Βλέπε ιαγράµµατα και ) 216. Παρακίνηση των τελικών αποδεκτών εκ µέρους των Ο.Τ.. για αναζήτηση συνεργασιών-δικτυώσεων 6% (2) 94% (33) NAI OXI ιάγραµµα Στην πλειοψηφία των Τοπικών Προγραµµάτων προβλέπεται ότι η ένταξη των επιχειρήσεων, που χρηµατοδοτούνται από την Κ.Π. LEADER+, σε τοπικά σύµφωνα ποιότητας είναι υποχρεωτική (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 213 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Βλέπε ιάγραµµα Παραρτήµατος. Όσον αφορά τα clusters, διαπιστώνεται σηµαντική διασπορά ως προς τα αντικείµενα ενασχόλησής τους. Αντίθετα, τα Τοπικά Σύµφωνα που προβλέπονται από τα Τοπικά Προγράµµατα, είναι συγκεντρωµένα κυρίως στον τουριστικό κλάδο (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 215 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος

101 Τρόποι παρακίνησης των τελικών αποδεκτών εκ µέρους των Ο.Τ.. για τη συγκρότηση συνεργασιών Σύναψη Τοπικών Συµφώνων Ποιότητας 3% 3% 6% 13% 6% Πριµοδότηση στη βαθµολογία ιαβουλεύσεις 22% 47% Εµπειρογνωµοσύνες για συγκρότηση δικτύων Σύναψη Πρωτοκόλλων Συνεργασίας Συναντήσεις µε επιχειρήσεις Εκδηλώσεις ενηµέρωσης ιάγραµµα Μορφές συνεργασιών που υλοποιούνται στο πλαίσιο των Τοπικών Προγραµµάτων LEADER Αριθµός Ο.Τ ηµιουργία clusters ηµιουργία Τοπικών Συµφώνων ηµιουργία άλλων δικτύων ηµιουργία συνεταιριστικών επιχειρήσεων NAI OXI ιάγραµµα

102 Είδη δικτυώσεων που αφορούν γυναίκες και νέους Αγροτουριστικών γυναικείων συνεταιρισµών 14% 14% Αγροτουριστικών επιχειρήσεων 14% Γυναικείων αγροτικών συνεταιρισµών 44% 14% Γυναικείων συνεταιρισµών Εµπορικών ανταλλαγών και τεχνογνωσίας ιάγραµµα Σύνδεση συνεργασιών-δικτυώσεων µε άλλες πράξεις των Τοπικών Προγραµµάτων (7) 20% NAI OXI (28) 80% ιάγραµµα ηµιουργία νέων µορφών συνεργασίας στις περιοχές παρέµβασης χάρη στα Τοπικά Προγράµµατα LEADER+ 11% NAI OXI 89% ιάγραµµα

103 4.2 Η ΠΟΡΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ Ο.Π.Α.Α.Χ. ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΜΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ Η πρωτοβουλία του Υπουργείου Γεωργίας να αναγνωρίσει την συµβολή των Οµάδων Τοπικής ράσης (Ο.Τ..) στην ανάπτυξη αγροτικής υπαίθρου και να τις επιλέξει για τη συγκρότηση των οµών Στήριξης, που έχουν ως στόχο την τεχνική υποστήριξη των τελικών δικαιούχων και τελικών αποδεκτών των Ολοκληρωµένων Προγραµµάτων Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου (Ο.Π.Α.Α.Χ.) του Γ Κ.Π.Σ., είναι σηµαντική, γιατί προάγει τη συνέργια του Ε.Π. LEADER+ µε το Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και τα Π.Ε.Π. Η παράλληλη υλοποίηση του Ε.Π. LEADER+ και των Ο.Π.Α.Α.Χ. µε παρεµφερείς δράσεις στις ορεινές και µειονεκτικές αγροτικές περιοχές, κατά την τρέχουσα προγραµµατική περίοδο, δεν φαίνεται να έχει δηµιουργήσει σηµαντικές δυσχέρειες, µολονότι το ποσοστό των επικαλυπτόµενων περιοχών είναι µεγάλο, καθώς κατά την περίοδο κατάρτισης των Τοπικών Προγραµµάτων του Ε.Π. LEADER+ δεν είχαν αποσαφηνιστεί πλήρως οι περιοχές Ο.Π.Α.Α.Χ. των Π.Ε.Π Υψηλό ποσοστό των περιοχών παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+ παρουσιάζει επικάλυψη άνω του 50% µε τις περιοχές εφαρµογής των Ο.Π.Α.Α.Χ 218. Κατά µέσο όρο, κάθε Τοπικό Πρόγραµµα του Ε.Π. LEADER+ επικαλύπτεται από τα Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και οικείου Π.Ε.Π. σε ποσοστό 58% ως προς τον έκταση και 42% ως προς τον πληθυσµό (Βλέπε τον Πίνακα 7 του Παραρτήµατος) 219. Η γενική αντίληψη των Ο.Τ.. για την ταυτόχρονη υλοποίηση των Ο.Π.Α.Α.Χ. και του Ε.Π. LEADER+ είναι θετική, αφού θεωρούν ότι η ύπαρξη των Ο.Π.Α.Α.Χ. δίνει στις περιοχές παρέµβασης της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ τη δυνατότητα «πειραµατισµού» και προώθησης ενεργειών πιλοτικού χαρακτήρα, µειώνοντας την αυξηµένη ζήτηση και πίεση για κλασικού τύπου παρεµβάσεις. Εξάλλου σε όρους 217 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Το 66% των περιοχών παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+ επικαλύπτονται από τις περιοχές εφαρµογής των Ο.Π.Α.Α.Χ. ως προς την έκταση και το 30% αυτών επικαλύπτονται ως προς τον πληθυσµό (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Μόνο το τοπικό πρόγραµµα της Αναπτυξιακής Φωκικής Α.Ε. δεν επικαλύπτεται από το αντίστοιχο πρόγραµµα Ο.Π.Α.Α.Χ. (Πορεία Υλοποίησης του Ε.Π. LEADER+, 2 η Παρακολούθησης). Συνεδρίαση Επιτροπής 92

104 προγραµµατικού σχεδιασµού υπάρχει σαφής διαφοροποίηση των δράσεων που µπορούν να εφαρµοστούν στις περιοχές του Ε.Π. LEADER+ και των Ο.Π.Α.Α.Χ Εξάλλου η «συµπληρωµατικότητα, η συνάφεια και ο συσχετισµός µε άλλα εφαρµοζόµενα προγράµµατα και πολιτικές στη περιοχή παρέµβασης» αποτέλεσαν βασικά κριτήρια της αξιολόγησης των Σχεδίων των Τοπικών Προγραµµάτων των Ο.Τ.. από την ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. LEADER Επίσης οι Ο.Τ.. αποτελούν τη βασική πηγή πληροφόρησης των τοπικών φορέων για τις δυνατότητες συµµετοχής τους σε προγράµµατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγχρηµατοδοτούµενα από άλλα ιαρθρωτικά Ταµεία, µε χαρακτηριστικό παράδειγµα την κοινοτική πρωτοβουλία EQUAL η οποία συγχρηµατοδοτείται από το Ε.Κ.Τ Κάθε Ο.Τ.. συγκροτεί µία Οµάδα Συντονισµού, η οποία απαρτίζεται από στελέχη της που συνεργάζονται µε τους υπευθύνους των αντίστοιχων Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και του Π.Ε.Π. 223, τα οποία υλοποιούνται ταυτόχρονα στο πεδίο εφαρµογής του Τοπικού Προγράµµατός της, προκειµένου να αποφευχθεί η υλοποίηση επικαλυπτόµενων δράσεων. Για το σκοπό αυτό η Οµάδα Συντονισµού µεριµνά για την εφαρµογή των ρυθµίσεων που συναποφασίστηκαν στη 2 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Ε.Π. LEADER+ προκειµένου να διαφοροποιηθούν οι κοινές δράσεις των εν λόγω Προγραµµάτων 224. Στο πλαίσιο των 14 Μέτρων του Άξονα Προτεραιότητας 7 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», που χρηµατοδοτούν τα Ο.Π.Α.Α.Χ. του Υπουργείου Γεωργίας, έχουν πραγµατοποιηθεί 23 προκηρύξεις από τον Αύγουστο του Από την ανταπόκριση των υποψηφίων τελικών δικαιούχων και τελικών αποδεκτών στις προσκλήσεις αυτές, προκύπτει ότι 220 Πορεία Υλοποίησης του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, 2 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης. 221 Η αξιολόγηση της συµπληρωµατικότητας διενεργείται σύµφωνα µε τις κατευθύνσεις της Υποεπιτροπής Αγροτικής Ανάπτυξης (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 222 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος Η Οµάδα Συντονισµού συστάθηκε σύµφωνα µε τις κατευθύνσεις της Κ.Υ.Α. 3040/ Ο συντονισµός των Π.Ε.Π. µε το Ε.Π. «Α.Α.-.Α.Υ» γίνεται µέσω των αντίστοιχων ιαχειριστικών Αρχών µε την αρωγή της ιαχειριστικής Αρχής του Γ Κ.Π.Σ. και της Υποεπιτροπής Αγροτικής Ανάπτυξης (5 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004). 93

105 ιδιαίτερα αυξηµένη ζήτηση παρουσιάζουν τα Μέτρα 7.6 και 7.9, ενώ αντίθετα χαµηλή ζήτηση εµφανίζουν τα Μέτρα 7.2, 7.3, 7.10 και Συγκεκριµένα έχουν προκηρυχθεί προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος προς τους ήµους και τις Κοινότητες των περιοχών παρέµβασης (δυνητικούς τελικούς δικαιούχους) συνολικής ηµόσιας απάνης , προκειµένου να υποβάλλουν προτάσεις για την υλοποίηση µικρών δηµόσιων έργων. Οι Ο.Τ.Α. ανταποκρίθηκαν στις προσκλήσεις αυτές, υποβάλλοντας περίπου 700 προτάσεις, οι οποίες αξιολογούνται από τη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ» µε γνώµονα τα Επιχειρησιακά Σχέδια ράσης των περιοχών παρέµβασης 226. Προκηρύχθηκαν επίσης τα Μέτρα που αφορούν καθεστώτα ενίσχυσης ιδιωτών, συνολικής ηµόσιας απάνης και υποβλήθηκαν από τους υποψήφιους επενδυτές (τελικούς αποδέκτες) προτάσεις, οι οποίες αξιολογούνται από τις Γνωµοδοτικές Επιτροπές της ιεύθυνσης Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας µε τη συνδροµή των οµών Στήριξης 227. Η γυναικεία συµµετοχή στα υποβληθέντα επενδυτικά σχέδια δεν υπερβαίνει το 26,37%, καθώς οι γυναίκες κάτοχοι ατοµικών εκµεταλλεύσεων αντιπροσωπεύουν µόλις το 25% του συνόλου των ιδιοκτητών 228. Τα στοιχεία του Ο.Π.Σ. δεν αποδίδουν µε απόλυτη ακρίβεια την τρέχουσα πορεία υλοποίησης του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», διότι υφίστανται πράξεις (έργα) και συµβάσεις έργων που δεν έχουν ενταχθεί σε αυτό. Μέχρι το Σεπτέµβριο του 2003 είχε ενταχθεί στο Ο.Π.Σ. µόνο το έργο του Μέτρου 14 που αναφέρεται στην χρηµατοδότηση των 13 οµών Στήριξης, µε προϋπολογισµό (εξολοκλήρου ηµόσια απάνη) Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» , Οκτώβριος η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» , Οκτώβριος Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» , Οκτώβριος

106 Τελικώς µέχρι το Μάιο του 2004 εντάχθηκαν στο πλαίσιο των 14 Μέτρων του Άξονα Προτεραιότητας 7 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» 100 πράξεις (έργα), εκ των 101 προτάσεων που υπέβαλαν οι δυνητικοί τελικοί δικαιούχοι και οι υποψήφιοι τελικοί αποδέκτες. Η ποσοστιαία κατανοµή των ενταγµένων πράξεων του Άξονα Προτεραιότητας 7 του Ε.Π.«Α-Α.Υ» ανά Μέτρο και ανά Περιφέρεια καταγράφεται στον Πίνακα 20 του Παραρτήµατος. Η δηµόσια δαπάνη των ενταχθέντων πράξεων αντιστοιχεί στο 58% της προϋπολογισθείσας δηµόσιας δαπάνης του Άξονα Προτεραιότητας 7 (ποσοστό εξειδίκευσης), η δηµόσια δαπάνη των συµβάσεων (νοµικές δεσµεύσεις) αναλογεί στο 17% της προϋπολογισθείσας δηµόσιας δαπάνης και οι πραγµατοποιηθείσες πληρωµές αντιστοιχούν µόλις στο 3% προϋπολογισθείσας δηµόσιας δαπάνης (ποσοστό απορρόφησης), (Βλέπε τον Πίνακα 19 και 23 του Παραρτήµατος) 230. Σύµφωνα µε τα πρακτικά της 5 ης Συνεδρίασης της Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ. έχουν ήδη εγκριθεί και αναµένεται στο άµεσο µέλλον να ενταχθούν στο Ο.Π.Σ. 470 µικρά δηµόσια έργα, 650 επενδυτικά σχέδια που αφορούν σε τουριστικά καταλύµατα και βιοτεχνίες και 150 µικρά ιδιωτικά έργα που αποσκοπούν στη διατήρηση της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονοµιάς. Ωστόσο είναι φανερό ότι η διαδικασία συµβασιοποίησης των ενταγµένων έργων καθυστερεί, καθώς στο Ο.Π.Σ. έχουν ενταχθεί µόνο οι συµβάσεις και οι πληρωµές που αφορούν τις 13 οµές Στήριξης στο πλαίσιο του Μέτρου Σηµαντική είναι και η καθυστέρηση καταβολής των πληρωµών. Το ποσοστό συµµετοχής των πληρωµών του Άξονα Προτεραιότητας 7 στις συνολικές πληρωµές του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» (3%) είναι πολύ µικρότερο από το ποσοστό συµµετοχής του προϋπολογισµού του Άξονα 7 στο συνολικό προϋπολογισµό του Προγράµµατος (17,6%). Επίσης δεν έχουν ενταχθεί ακόµη πράξεις στο πλαίσιο των Μέτρων 7.1, 7.7, 7.8, 7.10 και (Βλέπε τον Πίνακα 19 του Παραρτήµατος). Είναι δε αξιοσηµείωτο ότι η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ. (Στοιχεία της ιαχειριστικής Αρχής του Γ Κ.Π.Σ. καταχωρηµένα στο Ο.Π.Σ. Εργόραµα, Ηµεροµηνία αναφοράς 15/5/2004). 231 Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» , Οκτώβριος η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ. (Στοιχεία της ιαχειριστικής Αρχής του Γ Κ.Π.Σ. καταχωρηµένα στο Ο.Π.Σ. Εργόραµα, Ηµεροµηνία αναφοράς 15/5/2004). 95

107 τελικοί δικαιούχοι των Μέτρων 7.1, 7.7, 7.8 και 7.10 είναι οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Βλέπε τον Πίνακα 5 του Παραρτήµατος). Οι ανωτέρω καθυστερήσεις στις εντάξεις έργων, στην κατάρτιση των αντίστοιχων συµβάσεων και στην καταβολή των πληρωµών καταδεικνύουν ότι οι τελικοί δικαιούχοι, και ιδίως οι Ο.Τ.Α., λόγω του καινοτοµικού χαρακτήρα του Άξονα 7, αντιµετωπίζει δυσχέρειες ανταπόκρισης στις διαδικασίες εφαρµογής των Μέτρων του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» 233. Για το λόγο αυτό κρίνεται σκόπιµο να εκχωρηθεί στις οµές Στήριξης η αρµοδιότητα παροχής τεχνικής στήριξης και στους τελικούς δικαιούχους που είναι φορείς υλοποίησης δηµοσίων έργων 234. Ήδη οι οµές Στήριξης παρέχουν πολύτιµη βοήθεια στους τελικούς δικαιούχους, που είναι φορείς υλοποίησης ιδιωτικών έργων, και κυρίως στη ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, η οποία είναι επιφορτισµένη µε την υλοποίηση µεγάλων αριθµού δράσεων του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και επιπροσθέτως έχει αποδυναµωθεί λόγω της απόσπασης στελεχών της στις ιαχειριστικές Αρχές του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και του Ε.Π. LEADER Τα αναµενόµενα αποτελέσµατα και οι επιπτώσεις από την υλοποίηση των Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α-Α.Υ.» είναι αντίστοιχα η αύξηση των θέσεων απασχόλησης στις περιοχές εφαρµογής και η διατήρηση ή αύξηση του τοπικού πληθυσµού 236. Ωστόσο τα ανωτέρω δεν έχουν ακόµη προσδιοριστεί ποσοτικά, καθώς οι δείκτες των αποτελεσµάτων και των επιπτώσεων δεν έχουν ακόµη καθοριστεί. Αντιθέτως έχουν προσδιοριστεί οι δείκτες των αναµενόµενων εκροών των Ο.Π.Α.Α.Χ. (δηλαδή τα έργα που πρέπει να υλοποιηθούν µέχρι τη λήξη του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» το έτος 2006), οι οποίοι αναφέρονται στον Πίνακα 21 του Παραρτήµατος. Σύµφωνα µε τις εκτιµήσεις της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης αναµένεται ότι ο Άξονας Προτεραιότητας 7 θα συµβάλλει 233 Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» , Οκτώβριος Προς το παρόν οι Ο.Τ.Α. υποστηρίζονται κυρίως από τις Οµάδες Τεχνικής Στήριξης της Μ.Ο.., τις Τοπικές Ενώσεις ήµων και Κοινοτήτων (Τ.Ε..Κ.) και τους τεχνικοί σύµβουλοι που αµείβονται µε πόρους του Μέτρου 7.14, και δευτερευόντως από τις Αναπτυξιακές τους Εταιρείες. 235 Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου», Οκτώβριος Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» 96

108 σηµαντικά στην αντιµετώπιση κρίσιµων προβληµάτων του αγροτικού τοµέα, όπως η µείωση της απασχόλησης, η χαµηλή ακαθάριστη αξία της παραγωγής, η έλλειψη επενδύσεων, η υποβάθµιση του περιβάλλοντος 237. Παράλληλα το 2003 ενεργοποιήθηκαν τα Μέτρα που συγχρηµατοδοτούν τις δράσεις των Ο.Π.Α.Α.Χ των 12 Π.Ε.Π. Η προκήρυξη των δράσεων των Ο.Π.Α.Α.Χ. καθυστέρησε λόγω της χρονοβόρου διαδικασίας που απαιτήθηκε για την εκπόνηση και έγκριση των αντίστοιχων Επιχειρησιακών Σχεδίων ράσης και για την ολοκλήρωση του θεσµικού πλαισίου εφαρµογής τους 238. Μέχρι την 15 η Μαΐου 2004 ενεργοποιήθηκε (προκηρύχθηκε) το 86,2% των Μέτρων που συγχρηµατοδοτούν τα Ο.Π.Α.Α.Χ. (Βλέπε τον Πίνακα 22 του Παραρτήµατος). Η συνολική διαθέσιµη δηµόσια δαπάνη των Μέτρων αυτών είναι , εκ των οποίων µόνο τα (ποσοστό 19%) διατίθενται για τη χρηµατοδότηση των Ο.Π.Α.Α.Χ., διότι ως επί το πλείστον οι Άξονες Προτεραιότητας των Π.Ε.Π., που αναφέρονται στην αγροτική ανάπτυξη, περιλαµβάνουν και άλλες δράσεις που δεν στοχεύουν αποκλειστικά στην ανάπτυξη των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών, αλλά αφορούν όλες τις αγροτικές περιοχές των Περιφερειών που δεν καλύπτονται από το Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» 239. Μόνο τα Μέτρα του Άξονα 6 του Π.Ε.Π. της Κεντρικής Μακεδονίας και του Π.Ε.Π. της υτικής Μακεδονίας και των Υποαξόνων 1Β του Π.Ε.Π. της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, 2Β του Π.Ε.Π. Θεσσαλίας και του Π.Ε.Π. Πελοποννήσου και 6Β του Π.Ε.Π. της υτικής Ελλάδας, καθώς και τα Μέτρα 5.5, 5.6 και 5.10 του Π.Ε.Π. Κρήτης ενισχύουν εξολοκλήρου τις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές των Ο.Π.Α.Α.Χ. (Βλέπε Πίνακα 2 του Παραρτήµατος) 240. Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας των Π.Ε.Π., που αφορούν στην αγροτική ανάπτυξη, υποβλήθηκαν 1378 επενδυτικές προτάσεις και εγκρίθηκαν 1194 έργα. (Βλέπε τον Πίνακα 23 του Παραρτήµατος). Λίγα από αυτά τα έργα υλοποιούνται στο πλαίσιο των 237 Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» , Οκτώβριος η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος Οι δράσεις αυτές είναι συµπληρωµατικές των δράσεων των Αξόνων 1 έως 6 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» (5 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ., Ιούνιος 2004). 240 Ιστοσελίδες του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α.- ήµητρα: και του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης 97

109 Ο.Π.Α.Α.Χ. (π.χ. 123 έργα στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. Πελοποννήσου 241, 34 έργα στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. Κεντρικής Μακεδονίας 242, 44 ιδιωτικά έργα στο Π.Ε.Π. Ηπείρου 243, 1 δηµόσιο έργο στο Π.Ε.Π. Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης 244 ). Ωστόσο προβλέπεται να υλοποιηθούν στο άµεσο µέλλον έργα των Ο.Π.Α.Α.Χ., µε συνολικό προϋπολογισµό Στις περισσότερες Περιφέρειες οι υποβληθείσες προτάσεις (επενδυτικά σχέδια) που αφορούν τα Ο.Π.Α.Α.Χ. ακόµη αξιολογούνται (π.χ. Π.Ε.Π. Ανατολικής Μακεδονίας- Θράκης 246, Π.Ε.Π. υτικής Μακεδονίας 247, Π.Ε.Π. Στερεάς Ελλάδας 248, Π.Ε.Π. Νοτίου Αιγαίου 249 ). Σε ορισµένες Περιφέρειες η αξιολόγηση έχει ολοκληρωθεί, αλλά τα περισσότερα εγκεκριµένα έργα δεν έχουν ακόµη ενταχθεί στο Ο.Π.Σ. (π.χ. Π.Ε.Π. Κεντρικής Μακεδονίας, Π.Ε.Π. Θεσσαλίας, Π.Ε.Π. Βορείου Αιγαίου). Συγκεκριµένα στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. Κεντρικής Μακεδονίας έχουν εγκριθεί 134 έργα και έχουν ενταχθεί στο Ο.Π.Σ. µόνο (Βλέπε τον Πίνακα 24 του Παραρτήµατος). Στα Π.Ε.Π. της 241 Τα ενταγµένα έργα έχουν προϋπολογισµό και επιλέχθηκαν από 201 υποβληθέντα επενδυτικά σχέδια (Προσωπική Επικοινωνία µε την Αναπτυξιακή Εταιρεία Πάρνωνα Α.Ε.). 242 Ιστοσελίδα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας 243 Ιστοσελίδα της Περιφέρειας Ηπείρου 244 Το έργο αφορά την ανάπλαση του οικισµού Κοτύλη στο Νοµό Ξάνθης (www.xanthi.gr). 245 Στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» προβλέπεται η υλοποίηση έργων και στο πλαίσιο του Ε.Π. LEADER έργα ( ιϋπουργική Επιτροπή για την Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου, εκέµβριος 2003). 246 Αντίστοιχα στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης έχουν υποβληθεί 53 επενδυτικά έργα συνολικού προϋπολογισµού ,83 (www.opaaxamth.gr). 247 Στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. υτικής Μακεδονίας έχουν προκηρυχθεί µόνο δηµόσια έργα (Προσωπική Επικοινωνία µε την Αναπτυξιακή Φλώρινας). 248 Ο προϋπολογισµός των υποβληθέντων επενδυτικών σχεδίων ανέρχεται σε (Προσωπική Επικοινωνία µε τον Οργανισµό Αγροτικής Ανάπτυξης Στερεάς Ελλάδος Α.Ε.). 249 Προσωπική επικοινωνία µε την Αναπτυξιακή ωδεκανήσου Α.Ε. 250 Σύµφωνα µε την ιστοσελίδα του Π.Ε.Π. Κεντρικής Μακεδονίας έχουν υποβληθεί 174 επενδυτικά σχέδια. 98

110 Θεσσαλίας και του Βορείου Αιγαίου έχουν εγκριθεί αντίστοιχα 20 και 133 έργα των Ο.Π.Α.Α.Χ Η Υποεπιτροπή Αγροτικής Ανάπτυξης, κατά την 4 η Συνεδρίασή της τον Ιούνιο του 2004, διαπίστωσε την αναγκαιότητα επιτάχυνσης της υλοποίησης των µέτρων και δράσεων των Ο.Π.Α.Α.Χ των Περιφερειών καθώς και την ανάγκη τροποποιήσεων στο θεσµικό πλαίσιο (Κ.Υ.Α. 505/2002) και στα Επιχειρησιακά Σχέδια ράσης των Ο.Π.Α.Α.Χ. προκειµένου να επιτύχουν τον ολοκληρωµένο χαρακτήρα τους. Το Υπουργείο Γεωργίας προκειµένου να υποστηρίξει το δύσκολο έργο των νεοσύστατων ιευθύνσεων Γεωργικής Ανάπτυξης των Περιφερειών, οι οποίες έχουν αναλάβει ως τελικοί δικαιούχοι την υλοποίηση των ιδιωτικών έργων των Ο.Π.Α.Α.Χ. των Π.Ε.Π., έχει αναθέσει στις οµές Στήριξης την τεχνική τους στήριξη. Η τεχνική βοήθεια, που παρέχουν οι οµές Στήριξης στις Περιφέρειες, χρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Γεωργίας, µέσω του Μέτρου 7.14 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.». 251 Σύµφωνα µε το Κέντρο Ανάπτυξης Πύλης Καλαµπάκας έχουν υποβληθεί 49 επενδυτικά σχέδια στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. Θεσσαλίας. Στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. Βορείου Αιγαίου έχουν υποβληθεί 212 επενδυτικά σχέδια, σύµφωνα µε τα στοιχεία των Αναπτυξιακών Εταιρειών Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης Λέσβου και Αναπτυξιακής Λήµνου. 99

111 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Κατά την τρέχουσα προγραµµατική περίοδο , το κέντρο βάρους της ασκούµενης κοινοτικής αγροτικής πολιτικής µετατοπίστηκε από την έντονα τοµεακή προσέγγιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (Κ.Α.Π.) στην ολοκληρωµένη προσέγγιση της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+. Οι αγροτικές περιοχές αντιµετωπίζονται ως χωρικές ενότητες, όπου η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του γεωργικού τοµέα συµπληρώνεται από την υποστήριξη εναλλακτικών δραστηριοτήτων και πηγών απασχόλησης και την αξιοποίηση των διαθέσιµων πόρων, µε στόχο την ριζική αντιµετώπιση των διαρθρωτικών προβληµάτων τους. Οι ολοκληρωµένες κοινοτικές παρεµβάσεις, που στοχεύουν στην ανάπτυξη της ελληνικής αγροτικής υπαίθρου, περιλαµβάνουν συµπληρωµατικά µε το επιχειρησιακό πρόγραµµα LEADER+ (Ε.Π. LEADER+) και τα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης του Αγροτικού Χώρου (Ο.Π.Α.Α.Χ.), στα οποία διαχέεται η λογική της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+. Ο στρατηγικός στόχος των ανωτέρω κοινοτικών προγραµµάτων είναι η ανάδειξη και τεχνική στήριξη των τοπικών αναπτυξιακών φορέων των περιοχών παρέµβασης (π.χ. των αγροτικών συνεταιρισµών, των επιµελητηρίων, των πολιτιστικών συλλόγων κ.α.) που διαθέτουν τη βούληση και την ικανότητα να εφαρµόσουν επιτυχώς µία ολοκληρωµένη και πιλοτική αναπτυξιακή πολιτική στις ορεινές και µειονεκτικές αγροτικές περιοχές. Το επιχειρησιακό πρόγραµµα της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+ υλοποιείται µέσω τοπικών εταιρικών σχηµάτων, των Οµάδων Τοπικής ράσης, που υπερβαίνουν τα κλασικά σχήµατα συνεργασίας µεταξύ των Ο.Τ.Α. (όπως είναι π.χ. οι διαδηµοτικοί σύνδεσµοι, τα συµβούλια περιοχής κ.α.). Στην εταιρική σχέση των Ο.Τ.. οι Ο.Τ.Α. αποτελούν τους βασικότερους µετόχους και τους στενότερους συνεργάτες των Ο.Τ.., αλλά πλαισιώνονται από µία πλειάδα άλλων τοπικών αναπτυξιακών φορέων. Το Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Ε.Π. LEADER+ δίδει ιδιαίτερη βαρύτητα µέσω των κριτηρίων αξιολόγησης- στις διαδικασίες επιλογής των Ο.Τ.., µε στόχο την επιλογή αυτών που διαθέτουν την ισχυρότερη εταιρική σχέση. Τα Ε.Π. της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER I και LEADER II, τα οποία απετέλεσαν την απαρχή της ολοκληρωµένης προσέγγισης της ανάπτυξης σε χωρικό επίπεδο, λειτούργησαν ως ένα σηµαντικό πεδίο άντλησης τεχνογνωσίας για τις Ο.T.. που συµµετείχαν στην υλοποίησή τους και οι οποίες αποτελούν την πλειονότητα των 100

112 Ο.Τ.. που συµµετέχουν στο Ε.Π. LEADER+. Η εµπειρία που αποκόµισαν οι Ο.Τ.. σχετικά µε τις διαδικασίες διαβούλευσης, κατάρτισης και δηµοσιοποίησης των Τοπικών Προγραµµάτων της Κ.Π. LEADER Ι και ΙΙ και τις διαδικασίες αξιολόγησης, ένταξης και παρακολούθησης των χρηµατοδοτούµενων δράσεων, διευκόλυναν το σχεδιασµό και την υλοποίηση της αναπτυξιακής στρατηγικής της Κ.Π. LEADER+. Η εκ των κάτω προς τα άνω προσέγγιση εφαρµόστηκε σε όλα τα στάδια του προγραµµατισµού, από τη σύλληψη της ιδέας του θέµατος συσπείρωσης και των γενικών και ειδικών στόχων των Τοπικών Προγραµµάτων του Ε.Π. LEADER+, όπου οι Ο.Τ.Α. και οι συλλογικοί φορείς της περιοχής είχαν ουσιώδη συµµετοχή µέσω της εκπροσώπησής τους στην Επιτροπή ιαχείρισης Προγράµµατος των Ο.Τ.., µέχρι την σύνταξη και εξειδίκευση των Τοπικών Προγραµµάτων σε µέτρα και κατηγορίες δράσεων, όπου η συµµετοχή του τοπικού πληθυσµού ήταν σηµαντική µέσω των κοινωνικών διαβουλεύσεων. Η συνεργασία µεταξύ των Ο.Τ.Α. και των Ο.Τ.. είναι πολύ ικανοποιητική και αµφίδροµη, αφενός διότι οι Ο.Τ.Α. συνέβαλαν στην διοργάνωση των κοινωνικών διαβουλεύσεων των Ο.Τ.. µε τους τοπικούς πληθυσµούς και στην καταγραφή των τοπικών αναγκών και στην ενσωµάτωσή τους στα Τοπικά Προγράµµατα και αφετέρου διότι οι Ο.Τ.. υποστήριξαν µε την τεχνογνωσία τους τις επενδυτικές προτάσεις των ΟΤΑ 252. Μέσω των συνεργασιών µε τις Ο.Τ.., το στελεχιακό δυναµικό των Ο.Τ.Α. ενηµερώνεται και αναβαθµίζεται. Επίσης οι αιρετοί των Ο.ΤΑ., διαµέσου της συµµετοχής τους στα όργανα λήψης αποφάσεων των Ο.Τ.., αναπτύσσουν δεξιότητες σχεδιασµού και προγραµµατισµού. Εν κατακλείδι, οι Ο.Τ.Α., διαµέσου των δραστηριοτήτων των Ο.Τ.., συµµετέχουν ενεργά στα αναπτυξιακά προγράµµατα που συνδέονται µε την αγροτική ανάπτυξη. Ο αποκεντρωµένος χαρακτήρας του σχεδιασµού και της εφαρµογής των Τοπικών Προγραµµάτων των Ο.Τ.., τα οποία συναρθρώνουν το επιχειρησιακό πρόγραµµα LEADER+, συµβάλλει σηµαντικά στην αποφυγή άσκοπων καθυστερήσεων και γραφειοκρατικών δαπανών, δεδοµένου ότι µεταξύ των τελικών αποδεκτών και των 252 Τέτοια παροχή υποστήριξης είναι, για παράδειγµα, η εκπόνηση ειδικών προδιαγραφών ποιότητας τις οποίες οι Ο.Τ.Α. και οι δηµοτικές επιχειρήσεις τους µπορούν να ενσωµατώσουν στα επενδυτικά τους σχέδια (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Παράρτηµα, Οκτώβριος 2003). 101

113 Ο.Τ.., που έχουν την ευθύνη της αξιολόγησης, ένταξης και παρακολούθησης των πράξεων δεν παρεµβάλλονται άλλα διοικητικά επίπεδα 253. Οι Ο.Τ.., λόγω της µακρόχρονης δραστηριοποίησής τους στις περιοχές παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+, µε την ιδιότητα των Αναπτυξιακών Εταιρειών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, γνωρίζουν τις τοπικές οµάδες συµφερόντων και κατά συνέπεια είναι ευκολότερο να τις κινητοποιήσουν στο πλαίσιο των Τοπικών Προγραµµάτων, αλλά και να χειριστούν τυχόν συγκρούσεις συµφερόντων. Οι Ο.Τ.. έχουν επιπρόσθετα το βασικό πλεονέκτηµα της «δια ζώσης» επικοινωνίας µε τον πληθυσµό των περιοχών παρέµβασης, γεγονός ιδιαίτερα σηµαντικό για τις αντιλήψεις και το µορφωτικό επίπεδο των αγροτών, καθώς η στενή επικοινωνία µαζί τους προσδίδει κύρος στο έργο των Ο.Τ.. και προάγει την σύναψη σχέσεων εµπιστοσύνης. Στις περισσότερες περιοχές παρέµβασης του Ε.Π. LEADER+ οι τοπικοί πληθυσµοί και φορείς προστρέχουν συχνά στις Ο.Τ.. για να ενηµερωθούν και για άλλα κοινοτικά προγράµµατα. που τους αφορούν. Η τοπική προσέγγιση που ακολουθείται στο πλαίσιο του Ε.Π. LEADER+ έχει δώσει την ευκαιρία τόσο στους τοπικούς πληθυσµούς όσο και στους τοπικούς φορείς να ταυτιστούν καλύτερα µε την περιοχή τους. Αυτό οφείλεται αφενός στη διαδικασία διαβούλευσης µε τις Ο.Τ.. που ακολουθείται κατά τον σχεδιασµό των Τοπικών Προγραµµάτων και αφετέρου στη ανάδειξη, µέσω των Τοπικών Προγραµµάτων, πλήθους στοιχείων όπως τα τοπικά προϊόντα, οι αξιόλογοι φυσικοί πόροι, η τοπική ιστορία, ο τοπικός πολιτισµός, η τοπική λαογραφία και η τοπική-παραδοσιακή γαστρονοµία, τα οποία συνδέονται µε την τοπική ταυτότητα και πολιτιστική κληρονοµιά των περιοχών παρέµβασης. Ωστόσο είναι αναγκαία η αναδιατύπωση του θέµατος συσπείρωσης των περισσότερων Τοπικών Προγραµµάτων, ώστε να αναδεικνύει και να αποτυπώνει σαφέστερα το χαρακτήρα των περιοχών παρέµβασης. Επίσης οι Ο.Τ.. λειτουργούν ως καταλύτες για τη δικτύωση των τοπικών φορέων και την προώθηση καινοτοµικών συνεργατικών δράσεων µεταξύ των γεωργών, των ερευνητών και των γεωπόνων, µε στόχο την µεγιστοποίηση των τοπικών δραστηριοτήτων, την αξιοποίηση του ενδογενούς δυναµικού και την ανάπτυξη τεχνολογιών κατάλληλων για ένα αειφόρο µέλλον. Οι καινοτόµες δράσεις που προωθούν οι Ο.Τ.. συµπεριλαµβάνουν το σχεδιασµό και την ανάπτυξη νέων 253 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος

114 προϊόντων και υπηρεσιών, το σχεδιασµό νέων µεθόδων παραγωγής και πρωτότυπων στρατηγικών εµπορίας. Εξάλλου οι Ο.Τ.. των όµορων περιοχών παρέµβασης προωθούν κοινά σχέδια διατοπικής συνεργασίας µε στόχο τη µεταφορά τεχνογνωσίας για την υλοποίηση των αναπτυξιακών τους σχεδίων, τη δηµιουργία οικονοµιών κλίµακας µέσω της υιοθέτησης παρεµφερών δραστηριοτήτων και την από κοινού προβολή και αξιοποίηση των τοπικών πόρων. Αντίστοιχα, οι διακρατικές συνεργασίες υποστηρίζουν την ανάγκη µεταφοράς τεχνογνωσίας σε θέµατα αγροτικού τουρισµού από τις Ο.Τ.. του εξωτερικού και ιδιαίτερα του Ευρωπαϊκού Νότου, καθώς οι περιοχές παρέµβασής τους διαθέτουν παρόµοια φυσικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά µε εκείνα των οµόλογων ελληνικών περιοχών. Επίσης στο πλαίσιο του Μέτρου 2.1 προωθήθηκε η συνεργασία µεταξύ των Ο.Τ.. της Κ.Π. LEADER+ και των Ο.Τ.. των Κ.Π. LEADER I και LEADER II, που δεν έχουν ενταχθεί στο Ε.Π. της LEADER+, µε στόχο την ανταλλαγή εµπειριών και τεχνογνωσίας. Ωστόσο, ο µεγάλος αριθµός των προβλεπόµενων συνεργασιών που περιλαµβάνεται στο σύνολο των Τοπικών Προγραµµάτων αλλά και η περιορισµένη εµπειρία των Ο.Τ.. στον τοµέα αυτό, αναδεικνύουν την αναγκαιότητα υποβοήθησής τους µέσω της Μονάδας Εµψύχωσης ικτύου και του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για την αναζήτηση διακρατικών και διατοπικών συνεργασιών που δεν θα έχουν περιορισµένη χρονική διάρκεια, αλλά θα λάβουν ένα µονιµότερο χαρακτήρα. Η µεγάλη κινητοποίηση ιδιωτικών πόρων στις περιοχές παρέµβασης, όπως προκύπτει από τον προϋπολογισµό των υποβληθέντων επενδυτικών σχεδίων, ο οποίος υπερκάλυψε τους διατιθέµενους πόρους σε ποσοστό 215%, οφείλεται κυρίως στη συµβουλευτική στήριξη που παρείχαν οι Ο.Τ.. προς τους υποψήφιους επενδυτές και στην παρακίνηση των συλλογικών φορέων να συµµετάσχουν µε προτάσεις τους στα Τοπικά Προγράµµατα. Όµως, η δυσκολία εξεύρεσης της ίδιας συµµετοχής και ο χαµηλός προβλεπόµενος προϋπολογισµός των επενδύσεων ενδέχεται να αποτελέσουν ανασταλτικούς παράγοντες για την έγκαιρη υλοποίηση των Τοπικών Προγραµµάτων στους µικρούς Ο.Τ.Α. των µειονεκτικότερων περιοχών 254. Επίσης, ενδέχεται να υπάρξουν 254 Προβληµατισµό δηµιουργεί η αδυναµία πολλών ενδιαφεροµένων αγροτών µε χαµηλά εισοδήµατα να τεκµηριώσουν τη δυνατότητα καταβολής της ιδίας συµµετοχής, γεγονός που ανέδειξε την πρόταση να 103

115 καθυστερήσεις στην υλοποίηση των δηµοσίων έργων των Ο.Τ.Α., εξαιτίας των χρονοβόρων διαδικασιών δηµοπράτησης και ανάθεσης 255. Επιπλέον, η αποκεντρωµένη επιχορήγηση των τελικών αποδεκτών µέσω των «τοπικών διαχειριστικών δοµών» των Ο.Τ.. έχει ως συνέπεια την εφαρµογή διαδικασιών για την ορθολογική διαχείριση του δηµόσιου χρήµατος που, κατά κανόνα, είναι χρονοβόρες. Εξάλλου για την εκτίµηση της αποτελεσµατικότητας του Ε.Π. LEADER+, απαιτείται η ρεαλιστική αποτύπωση των τιµών βάσης των δεικτών εκροών, αποτελεσµάτων και επιπτώσεων, η οποία δεν είναι πλήρης στο Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού, ενώ απουσιάζει από την πλειονότητα των Τοπικών Προγραµµάτων 256. Πάντως, µε βάση τη µέχρι σήµερα ενεργοποίηση του Προγράµµατος, δεδοµένου ότι έχει ολοκληρωθεί το σύνολο των απαιτούµενων θεσµικών ρυθµίσεων, διαφαίνεται ότι το Ε.Π. LEADER+ θα ολοκληρωθεί, τουλάχιστον από χρηµατοοικονοµική άποψη, εντός της τρέχουσας προγραµµατικής περιόδου 257. Ωστόσο, ελλοχεύει ο κίνδυνος να αποδυναµωθούν βασικά χαρακτηριστικά του Ε.Π. LEADER+, όπως ο πιλοτικός χαρακτήρας του, η αναζήτηση της καινοτοµίας, η δικτύωση των περιοχών παρέµβασης, διότι το απαιτητικό πλαίσιο των διαδικασιών εφαρµογής που απορρέει από τους νέους κανονισµούς των ιαρθρωτικών Ταµείων της Ε.Ε και τις αντίστοιχες εθνικές ρυθµίσεις ενδέχεται να µετατοπίσει το κέντρο βάρους των προσπαθειών των Ο.Τ.. από την εµψύχωση και κινητοποίηση του τοπικού πληθυσµού στην διεκπεραίωση πολύπλοκων διαχειριστικών διαδικασιών 258. Οι ίδιες οι ιδρυθεί Ταµείο Εγγύησης για άτοµα χαµηλών εισοδηµάτων (Έκθεση ενδιάµεση αξιολόγησης, Οκτώβριος 2003). 255 Τις δυσκολίες αυτές επισήµανε η εκ των υστέρων (ex post) αξιολόγηση της Κ.Π. LEADER II. 256 Οι δείκτες αυτοί εκφράζουν την επίτευξη των στόχων (γενικών και ειδικών) µέσω των επιµέρους κατηγοριών δράσεων (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος 2003). 257 Εκτιµάται ότι θα τηρηθεί ο κανόνας ν+2, σύµφωνα µε τον οποίο πρέπει να έχει υποβληθεί στην Επιτροπή παραδεκτή αίτηση πληρωµής για τη διάθεση κοινοτικής πίστωσης, η οποία έχει αναληφθεί (δεσµευτεί) προ διετίας, µέχρι τη λήξη του δεύτερου έτους που έπεται του έτους ανάληψης της λόγω πίστωσης, διότι διαφορετικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να αποδεσµεύσει αυτεπαγγέλτως την πίστωση αυτή. (Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Ε.Π. LEADER+, Οκτώβριος 2003). 258 Το πλαίσιο εφαρµογής του Ε.Π. LEADER+ (η συµπλήρωση των Τεχνικών ελτίων Έργου και Υποέργου, η διαδικασία ένταξης των πράξεων στο Επιχειρησιακό Πρόγραµµα, η καταχώρηση των ενταγµένων έργων και των συµβάσεών τους στο Ο.Π.Σ., η χρηµατοδότηση των προκαταβολών από το 104

116 Ο.Τ.. επισηµαίνουν το σηµαντικό χρόνο που απαιτείται προκειµένου να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους ως Τελικοί ικαιούχοι σε ότι αφορά την ενηµέρωση και αποστολή των Τριµηνιαίων ελτίων Παρακολούθησης Έργων και των Μηνιαίων ελτίων απανών στη ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. LEADER+. Επίσης ενδέχεται οι Ο.Τ.. να ζητήσουν, υπό την πίεση για τη διασφάλιση της «απορρόφησης» των κοινοτικών πόρων, την ανακατανοµή των πιστώσεων και τη µεταφορά πόρων στις κατηγορίες δράσεων που παρουσιάζουν την υψηλότερη ζήτηση από τους τελικούς αποδέκτες. Όµως εάν η εφαρµογή του Προγράµµατος περιορισθεί στις δράσεις που αφορούν στις υποδοµές διανυκτέρευσης και εστίασης και στις βιοτεχνικές µονάδες, οι οποίες χρηµατοδοτούνται και από τα άλλα επιχειρησιακά προγράµµατα του Γ Κ.Π.Σ., θα καταστρατηγηθεί ένα ουσιαστικό στοιχείο της Κ.Π. LEADER+ που είναι η συµπληρωµατικότητα µε τα Ε.Π. του Γ Κ.Π.Σ Το Υπουργείο Γεωργίας προκειµένου να διασφαλίσει τον συντονισµό και τη συνέργια του Ε.Π. LEADER+ µε τα Ο.Π.Α.Α.Χ. του Ε.Π. «Α.Α-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π., ανέλαβε την πρωτοβουλία να συγκροτήσει νέα εταιρικά σχήµατα, τις «οµές Στήριξης», οι οποίες συγκροτούνται κυρίως από τις Οµάδες Τοπικής ράσης. Οι οµές Στήριξης χρηµατοδοτούνται στο πλαίσιο του Μέτρου 7.14 του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.», και έχουν ως αντικείµενο την παροχή υπηρεσιών στήριξης στους τελικούς αποδέκτες, που επιχορηγούνται για την υλοποίηση ιδιωτικών έργων στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ., και την τεχνική στήριξη των τελικών δικαιούχων, που είναι υπεύθυνοι για την υλοποίηση ιδιωτικών έργων και την καταβολή ενισχύσεων στους τελικούς αποδέκτες. Η περιοχή ευθύνης κάθε οµής Στήριξης εκτείνεται στα διοικητικά όρια της οικείας Περιφέρειας, στην έδρα της οποίας είναι εγκατεστηµένη η Κεντρική Μονάδα της. Επίσης διαθέτει οργανωµένο δίκτυο (Αντένες) στους νοµούς της οικείας Περιφέρειας όπου υλοποιούνται τα Ο.Π.Α.Α.Χ. Το δίκτυο αποτελείται από παραρτήµατα της οµής Στήριξης ή από συνεργαζόµενους φορείς (Οµάδες Τοπικής ράσης), που εδρεύουν στους εν λόγω νοµούς. Προϋπολογισµό ηµοσίων Επενδύσεων, η ύπαρξη του κανόνα ν+2) δεν συµβαδίζει µε την «εκ των κάτω προς τα άνω προσέγγιση» που τίθεται ως βασικό χαρακτηριστικό της αναπτυξιακής στρατηγικής της LEADER+ σύµφωνα µε την ανακοίνωση E(2000)/946/(14/4/2000) της Επιτροπής. (Έκθεση ενδιάµεση αξιολόγησης, Οκτώβριος 2003). 259 Έκθεση Ενδιάµεσης Αξιολόγησης LEADER+, Οκτώβριος

117 Ιδιαίτερα σηµαντική είναι η βοήθεια που προσφέρουν οι οµές Στήριξης στους τελικούς δικαιούχους, που είναι υπεύθυνοι για την υλοποίηση ιδιωτικών έργων, και κυρίως στη ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ιαρθρώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, η οποία είναι επιφορτισµένη µε την υλοποίηση µεγάλων αριθµού δράσεων του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και επιπροσθέτως έχει αποδυναµωθεί λόγω της απόσπασης στελεχών της στις ιαχειριστικές Αρχές του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και του Ε.Π. LEADER Η ενεργοποίηση των Μέτρων του Ε.Π. «Α.Α.-Α.Υ.» και των Π.Ε.Π. που χρηµατοδοτούν τα Ο.Π.Α.Α.Χ., καθώς και οι διαδικασίες ένταξης των έργων και υλοποίησης του φυσικού αντικειµένου τους ξεκίνησαν προσφάτως (το β εξάµηνο του 2003) λόγω της χρονοβόρου διαδικασίας που απαιτήθηκε για την εκπόνηση και έγκριση των Επιχειρησιακών Σχεδίων ράσης των Ο.Π.Α.Α.Χ. και για την ολοκλήρωση του θεσµικού πλαισίου εφαρµογής τους. Ωστόσο ήδη διαπιστώθηκε η αδυναµία των τελικών δικαιούχων (ιδίως των Ο.Τ.Α.), που είναι υπεύθυνοι για την υλοποίηση µικρών ηµοσίων Έργων στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ., να διεκπεραιώσουν τις γραφειοκρατικές διαδικασίες ωρίµανσης των ενταγµένων δηµόσιων έργων (π.χ. αναθέσεις µελετών, δηµοπρατήσεις, αδειοδοτήσεις, κ..α). Το γεγονός αυτό καθιστά αναγκαία τη λήψη πρόσθετων µέτρων υποστήριξης των Ο.Τ.Α., που είναι τελικοί δικαιούχοι στο πλαίσιο των Ο.Π.Α.Α.Χ Οι οµές Στήριξης, οι οποίες αφενός περιλαµβάνουν στην εταιρική τους σύνθεση εκπροσώπους των Ο.Τ.Α. και αφετέρου εµπλέκονται ήδη στην υλοποίηση των Ο.Π.Α.Α.Χ., πληρούν όλες τις προϋποθέσεις για να αναλάβουν την τεχνική υποστήριξη των Ο.Τ.Α. Από την παρούσα εργασία προκύπτει το γενικό συµπέρασµα ότι οι Αναπτυξιακές Εταιρείες των Ο.Τ.Α., ένας θεσµός που άνθισε τη δεκαετία του 1990, µε στόχο την προώθηση της ανάπτυξης των Ο.Τ.Α., έχουν µετεξελιχτεί σε νέα εταιρικά σχήµατα (Οµάδες Τοπικής ράσης, οµές Στήριξης), στην σύνθεση των οποίων οι Φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης εξακολουθούν να διατηρούν την πρωτοκαθεδρία, αλλά συµµετέχουν και άλλοι τοπικοί συλλογικοί φορείς του δηµόσιου και του ιδιωτικού 260 Ενδιάµεση Έκθεση Αξιολόγησης Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη- Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου», Οκτώβριος η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης του Γ Κ.Π.Σ. και 4 η Συνεδρίαση της Υποεπιτροπής Αγροτικής Ανάπτυξης, Ιούνιος

118 τοµέα. Αυτή η εταιρική σύνθεση διασφαλίζει σε µεγαλύτερο βαθµό τη δηµοκρατική λήψη των αποφάσεων και τη διαφάνεια στη διαχείριση των οικονοµικών πόρων. Οι δύο αυτές προϋποθέσεις είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη των ορεινών και µειονεκτικών αγροτικών περιοχών, όπου το ανθρώπινο δυναµικό και οι διαθέσιµοι πόροι σπανίζουν και δεν επιδέχονται αλόγιστη σπατάλη. 107

119 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Στην εκπόνηση της εργασίας αυτής συνέβαλαν οι κάτωθι Υπηρεσίες και Αναπτυξιακές Εταιρείες, στις οποίες απευθύνω θερµές ευχαριστίες: 1. ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. «Αγροτική Ανάπτυξη-Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου». 2. ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. LEADER+. 3. ιαχειριστική Αρχή του Κ.Π.Σ. (Γενική ιεύθυνση Αναπτυξιακού Προγραµµατισµού, Περιφερειακής Πολιτικής και ηµοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Οικονοµικών) 4. Αναπτυξιακή Εταιρεία Σερρών 5. Αναπτυξιακή Φλώρινας 6. Ήπειρος Α.Ε. 7. Κέντρο Ανάπτυξης Καλαµπάκας-Πύλης 8. Εταιρεία Ανάπτυξης Πηλίου 9. Ελικώνας-Παρνασσός Αναπτυξιακή Α.Ε. 10. Αναπτυξιακή Εταιρεία Πάρνωνα 11. Αναπτυξιακή Εταιρεία Λήµνου 12. Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης Λέσβου 13. Αναπτυξιακή ωδεκανήσου 14. Αναπτυξιακή Εταιρεία Νοµού Γρεβενών 15. Οργανισµός Ανάπτυξης Στερεάς Ελλάδας Α.Ε.

120 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής COM (2000) 946/ µε την οποία καθορίζονται οι γενικές κατευθύνσεις για την Κοινοτική Πρωτοβουλία όσον αφορά την αγροτική ανάπτυξη-leader+, (E.L. C 139/5/ ). 2. Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, Τόµος Α, Νοέµβριος 2001, που εγκρίθηκε µε την αριθ. Ε (2001)/3562/ απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. 3. Εκ των Προτέρων (ex ante) Αξιολόγηση του Εθνικού Επιχειρησιακού Προγράµµατος LEADER+, Τόµος Β, Νοέµβριος Αναθεώρηση Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, Τόµος Α, ιαχειριστική Αρχή του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, Νοέµβριος Συµπλήρωµα Προγραµµατισµού του Επιχειρησιακού Προγράµµατος της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER+, Υπηρεσία ιαχείρισης του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+, εκέµβριος Εκ των προτέρων αξιολόγηση του Συµπληρώµατος Προγραµµατισµού τ&