Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης"

Transcript

1

2 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) Ελληνική Γεώσφαιρα Τόμος 2, Τεύχος 3 Απρίλιος 2008 Περιοδική ενημερωτική έκδοση του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) Ν.Π.Ι.Δ. Εποπτευόμενο από το Υπουργείο Ανάπτυξης (Ν. 272/76) Γεν. Δ/ντης Καθ. Α. Γεωργακόπουλος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από τη Συντακτική Ομάδα... 1 Συντακτική Ομάδα: EurGeol Αλέξανδρος Δημητριάδης Δρ. Ειρήνη Ζανανίρι Αλεξάνδρα Ζερβάκου Αθανάσιος Μακρής Δρ. Μιχάλης Πατρώνης Δρ. Αθανάσιος Χατζηκύρκου Σε αυτό το τεύχος συνεργάστηκαν: Καθ. Αν. Γεωργακόπουλος, Γ.Δ. Ι.Γ.Μ.Ε. Βασιλική Αγγελάτου Δρ. Νίκος Αρβανιτίδης Δρ. Ε. Δήμου Ε. Μωραΐτη Δρ. Κων/νος Περισοράτης Παναγιώτης Τσαϊλάς Γιώργος Φιλιππόπουλος Φωτεινή Χαλκιοπούλου Κεντρικά Γραφεία Ι.Γ.Μ.Ε.: Λ. Μεσογείων 70, Αθήνα Τηλ Fax Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης ΑΡΘΡΑ Φυσικό αέριο: Οι μεγάλες του προοπτικές στο ενεργειακό ισοζύγιο του μέλλοντος Οι Υδρίτες και η σημασία τους ως καύσιμη ύλη του μέλλοντος. Το Ερευνητικό Πρόγραμμα «ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ» Πολύτιμοι, ημιπολύτιμοι και διακοσμητικοί λίθοι στην αρχαιότητα (Μέρος Β ) Η βιώσιμη ανάπτυξη ως βάση της σύγχρονης περιβαλλοντικής πολιτικής (Μέρος Α ) ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Ι.Γ.Μ.Ε Εκδίδεται σε ηλεκτρονική μορφή και διανέμεται δωρεάν Τα δημοσιευόμενα κείμενα εκφράζουν τη γνώμη των συγγραφέων τους. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση / αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Επικοινωνία: ISSN: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ 31 ΠΡΟΣΕΧΕΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ 32

3 Από τη Συντακτική Ομάδα... Α πό το 2 ο κιόλας Τεύχος, η «Ελληνική Γεώσφαιρα» φαίνεται να έχει καθιερωθεί στη συνείδηση των ελλήνων αναγνωστών της χώρας και του εξωτερικού, ως ένα περιοδικό με έγκυρη γεωεπιστημονική πληροφόρηση, το οποίο αναζητούν ακόμη και καθηγητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Γι αυτό, παρακαλούμε όλους τους αναγνώστες να επικοινωνούν μαζί μας και να μας γνωστοποιούν τα θέματα για τα οποία θέλουν να ενημερωθούν, μέσω της περιοδικής αυτής έκδοσης, στα επόμενα τεύχη. Η καθυστέρηση κυκλοφορίας του 3 ου τεύχους οφειλόταν σε ορισμένα τεχνικά προβλήματα, που δημιουργήθηκαν κατά την εκτύπωση του 2 ου τεύχους και τα οποία έπρεπε να επιλυθούν άμεσα. Μετά την αντιμετώπιση των σχετικών προβλημάτων, ο στόχος μας είναι να κυκλοφορούν 4 τέσσερα τεύχη το χρόνο. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός απαιτείται η συνεργασία του προσωπικού του Ι.Γ.Μ.Ε., αλλά και των αναγνωστών. Σ αυτό το τεύχος φιλοξενούνται άρθρα ποικίλου περιεχομένου: Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης λειτουργεί από το 1957 μέχρι σήμερα και προσφέρει σημαντικές πληροφορίες σε Κρατικές Υπηρεσίες και σε ερευνητές για τη μεταβολή του γεωμαγνητικού πεδίου της γης. Οι μετρήσεις είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση Το φυσικό αέριο, με την ανοδική πορεία της τιμής του πετρελαίου, είναι ένας ενεργειακός πόρος με πολύ μεγάλα αποθέματα, που θα μας απασχολήσει στα επόμενα χρόνια, ως μία πιο οικονομικά συμφέρουσα ενεργειακή πρώτη ύλη, φιλική προς το περιβάλλον. Οι υδρίτες, ένας άλλος φυσικός πόρος άγνωστος στους περισσότερους, που είναι βέβαιο ότι θα αποτελέσει μια από τις ενεργειακές πρώτες ύλες στο μέλλον. Το ανταγωνιστικό πρόγραμμα ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ συνέβαλε σημαντικά στην κατανόηση του ευρύτερου περιβάλλοντος των υδριτών στον ελλαδικό χώρο. Απ ό,τι φαίνεται, η Ελλάδα έχει αποθέματα, που θα πρέπει να εκτιμηθούν και να ερευνηθούν συστηματικά.

4 Από τη συντακτική ομάδα... Οι πολύτιμοι, ημιπολύτιμοι και διακοσμητικοί λίθοι τράβηξαν το ενδιαφέρον του ανθρώπου από αρχαιοτάτων χρόνων. Στο παρόν τεύχος, στο Β μέρος του άρθρου αυτού, συνεχίζεται, με εντυπωσιακή και πλούσια εικονογράφηση, η περιγραφή των ορυκτών που ήταν γνωστά κατά την αρχαιότητα, αναφέρονται οι κύριες χρήσεις τους και οι ιδιότητες που τους αποδίδονταν. Το μοντέλο της βιώσιμης ανάπτυξης που υιοθετήθηκε στη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, στο Ρίο Ντε Τζανέιρο το 1992, συνετέλεσε σημαντικά στην υπέρβαση της αντίθεσης μεταξύ περιβάλλοντος και οικονομίας και το συγκερασμό τους. Τα τελευταία τρία τμήματα του περιοδικού, όπως πάντα, σας ενημερώνουν για τις επιστημονικές και μη εκδηλώσεις του Ι.Γ.Μ.Ε., τις πρόσφατες δημοσιεύσεις του επιστημονικού προσωπικού του και τις προσεχείς εθνικές και διεθνείς εκδηλώσεις. Τέλος, σας ενημερώνουμε ότι όλα τα τεύχη της ηλεκτρονικής έκδοσης της «Ελληνικής Γεώσφαιρας» είναι διαθέσιμα μέσω του ιστότοπου του Ι.Γ.Μ.Ε. Με εκτίμηση, Η συντακτική ομάδα Σελίδα 2 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

5 Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΓΕΩΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ του Γιώργου Φιλιππόπουλου Γεωφυσικού και του Παναγιώτη Τσαϊλά Γεωφυσικού Ι.Γ.Μ.Ε., Δ/νση Γεωφυσικών Ερευνών Εγκαταστάσεις στην Πεντέλη Σύγχρονος εξοπλισμός Απόλυτες μετρήσεις του γεωμαγνητικού πεδίου ιάθεση δεδομένων στο διαδίκτυο ιεθνείς συνεργασίες Ο Γεωμαγνητικός Σταθμός της Πεντέλης ανήκει στο Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) και λειτουργεί υπό την αιγίδα της Διεύθυνσης Γεωφυσικών Ερευνών. Ιδρύθηκε το 1957 με ενέργειες του Ινστιτούτου Γεωλογίας και Ερευνών Υπεδάφους (Ι.Γ.Ε.Υ.), σημερινό Ι.Γ.Μ.Ε., με την επίβλεψη του Δρ. Αγγέλου Σταύρου, και αποτελεί το μοναδικό Γεωμαγνητικό Σταθμό στην Ελληνική επικράτεια. Ο πρώτος Γεωμαγνητικός σταθμός ήταν εγκατεστημένος στην περιοχή της Παλιάς Πεντέλης, κοντά στο Αστεροσκοπείο. Μετά την οικιστική ανάπτυξη της περιοχής και για την αποφυγή των παρασίτων που αναπτύσσονται στις κατοικημένες περιοχές από τις ηλεκτρικές εφαρμογές, κρίθηκε αναγκαία η μετεγκατάστασή του. Σήμερα, ο σταθμός εκσυγχρονίστηκε και λειτουργεί στη δασική περιοχή Αγίου Πέτρου Πεντέλης, στα όρια των Δήμων Διονύσου και Ν. Μάκρης Αττικής. Η περιοχή επιλέχθηκε μετά από πολυετή έρευνα, επειδή ένας Γεωμαγνητικός Σταθμός πρέπει να λειτουργεί μακριά από κάθε φυσική ή τεχνητή μαγνητική επίδραση (π.χ. μαγνητικά πετρώματα, πυλώνες υψηλής τάσης, διερχόμενα αυτοκίνητα κ.ά.). ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σχήμα 1. Ημερήσια καταγραφή στοιχείων του μαγνητικού πεδίου της Γης ( ) με εμφάνιση μαγνητικής καταιγίδας. Η λειτουργία ενός Γεωμαγνητικού Σταθμού βασίζεται στο γεγονός ότι το μαγνητικό πεδίο της Γης μεταβάλλεται χρονικά συνεχώς σε ένταση και διεύθυνση, με ή χωρίς περιοδικότητα. Οι μεταβολές μπορεί να είναι συστηματικές μακράς περιόδου ή και σχεδόν ακαριαίες. Οι τελευταίες οφείλονται σε πυρηνικές αντιδράσεις Σελίδα 3 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

6 Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΓΕΩΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ Ο θάλαμος απόλυτων μετρήσεων του γεωμαγνητικού πεδίου. που γίνονται στον Ήλιο με εκρηκτική μορφή και δημιουργούν τις γνωστές ηλιακές κηλίδες. Συνδέονται μάλιστα με καταιγίδες στοιχειωδών σωματιδίων που προκαλούν στη Γη τις λεγόμενες μαγνητικές καταιγίδες (Σχήμα 1), οι οποίες με τη σειρά τους φαίνεται ότι επηρεάζουν τα μετεωρολογικά φαινόμενα αλλά και τα έμβια όντα. Τελευταία γίνονται έρευνες και για την πιθανή συσχέτισή τους με τους σεισμούς. Στο Γεωμαγνητικό Σταθμό Πεντέλης (Γ.Σ.Π.) και σε ειδικά κατασκευασμένο κτήριο, απαλλαγμένο μαγνητικών επιδράσεων, εκτελούνται μετρήσεις του μαγνητικού πεδίου της Γης: απόλυτες μετρήσεις της απόκλισης, έγκλισης, οριζόντιας και κατακόρυφης συνιστώσας του γεωμαγνητικού πεδίου. Επίσης, μέσα σε στοά μήκους 10 m που έχει διανοιχτεί σε μάρμαρα, τα οποία είναι μη μαγνητικά πετρώματα, ενώ το περιβάλλον της στοάς αποτελεί ιδανική θερμική μόνωση, είναι τοποθετημένο ένα τριαξονικό μαγνητόμετρο συνεχούς μέτρησης των τριών συνιστωσών του γεωμαγνητικού πεδίου, καθώς και ένα μαγνητόμετρο συνεχούς μέτρησης της έντασης του ολικού γεωμαγνητικού πεδίου. Και τα δύο όργανα είναι συνδεδεμένα με ψηφιακό σύστημα ελέγχου και καταγραφής, που εγγυάται την πλήρη αξιοπιστία των μετρήσεων. Στον ευρύτερο χώρο του Γ.Σ.Π. υπάρχουν και ειδικά βάθρα βαθμονόμησης οργάνων μέτρησης της ραδιενέργειας. Τα δεδομένα όλων των μετρήσεων αναλύονται και επεξεργάζονται σε ετήσια ή πολυετή βάση, για τη μελέτη της μεταβολής του πεδίου στον Ελληνικό χώρο. Επίσης, χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό και χαρακτηρισμό των λεγόμενων ταχέων φαινομένων (μαγνητικές καταιγίδες, ηλιακές εκλάμψεις κλπ) και των δεικτών της ημερησίας μαγνητικής δραστηριότητας. Το σύγχρονο τριαξονικό μαγνητόμετρο. ΣΚΟΠΟΣ Η είσοδος της στοάς εντός της οποίας είναι εγκατεστημένα τα όργανα συνεχούς καταγραφής. του γεωμαγνητικού πεδίου. Για τη μελέτη των μεταβολών του γεωμαγνητικού πεδίου απαιτείται δίκτυο μαγνητικών σταθμών συνεχούς καταγραφής σε όλη τη Γη. Ο Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης εξυπηρετεί αυτή την ανάγκη στο γεωγραφικό χώρο της Ελλάδας, με τη συνεχή μελέτη των τιμών και μεταβολών των γεωμαγνητικών στοιχείων, σε ετήσια ή πο- Σελίδα 4 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

7 Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΓΕΩΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ Σχήμα 2. Μεταβολή ημερησίας γεωμαγνητικής δραστηριότητας (άθροισμα δείκτη Κ) από το 1960 έως το λυετή βάση (Σχήμα 2). Για τον παραπάνω σκοπό ο Γ.Σ.Π. του Ι.Γ.Μ.Ε. βρίσκεται σε στενή συνεργασία και αποστέλλει δεδομένα παρατηρήσεων σε περισσότερα από εξήντα Ινστιτούτα, Μαγνητικούς Σταθμούς και Πανεπιστήμια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (π.χ. Instituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia 1, Hartland Magnetic Observatory 2, Helmholtz Centre Potsdam 3, Bureau Central de Magnétisme Terrestre 4. ΛΟΙΠΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ο Γ.Σ.Π. συνεργάζεται στενά με τη Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού, η οποία εκδίδει ανά πενταετία μαγνητικούς χάρτες του Ελληνικού χώρου. Σημαντική δραστηριότητα του Γ.Σ.Π. αποτελεί η παραχώρηση επιλεγμένων στοιχείων μαγνητικών καταγραφών σε ερευνητικές ομάδες, όπως στη ψυχιατρική ερευνητική ομάδα του Αιγινήτειου Νοσοκομείου. Η συγκεκριμένη έρευνα αφορά στην επίδραση των μεταβολών του μαγνητικού πεδίου στην έκκριση μελατονίνης, βασικής ορμόνης του οργανισμού, που επηρεάζει άμεσα την ψυχοσωματική συμπεριφορά του ανθρώπου. Ο Γ.Σ.Π. κατά διαστήματα, πραγματοποιεί κατ αποκλειστικότητα μαγνητικές έρευνες σε αεροδρόμια, για τον εντοπισμό ή έλεγχο «καθαρών» περιοχών ρύθμισης πυξίδων αεροσκαφών. Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι να καθοριστεί μια «ήρεμη» μαγνητικά περιοχή, με το μαγνητικό βορρά χαραγμένο στο έδαφος, έτσι ώστε ένα αεροσκάφος να μπορεί να ρυθμίζει ή να ελέγχει τη μαγνητική του πυξίδα. Με στοιχεία του Γ.Σ.Π., έγινε πρόσφατα επιτυχής προσπάθεια συσχετισμού των γεωμαγνητικών μεταβολών με το ύψος των βροχοπτώσεων. Με στοιχεία του Γ.Σ.Π., γίνεται προσπάθεια συσχετισμού των γεωμαγνητικών μεταβολών με τους σεισμούς. Στις δραστηριότητες του Γ.Σ.Π. περιλαμβάνονται οι διορθώσεις ημερήσιας μεταβολής του γεωμαγνητικού πεδίου κατά τη διάρκεια γεωλογικών και γεωφυσικών μαγνητικών ερευνών υπαίθρου, για τον εντοπισμό, π.χ., μεταλλοφόρων κοιτασμάτων, θέσεων αρχαίων καμίνων, θερμομεταλλικών νερών κ.ά. Τέλος, πολύ σημαντική είναι η συνεργασία του Γ.Σ.Π. με Πανεπιστήμια, όπου με τα διαθέσιμα στοιχεία του προσφέρει σε φοιτητές σημαντική βοήθεια για την εκπόνηση διπλωματικών εργασιών. Ο Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης του Ι.Γ.Μ.Ε., που λειτουργεί με την ευθύνη των κ.κ. Γ. Φιλιππόπουλου και Π. Τσαϊλά, διαθέτει δική του ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση όπου, εκτός από γενικές πληροφορίες, μπορεί να βρει κανείς και τις μηνιαίες μετρήσεις του σταθμού. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 1. Instituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, Italy. 2. Hartland Magnetic Observatory, U.K. 3. GFZ Helmholtz Centre Potsdam, Germany. 4. Bureau Central de Magnétisme Terrestre, Institut de Physique du Globe de Paris, France. Σελίδα 5 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

8 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ του Καθ. Ανδρέα Γεωργακόπουλου Καθηγητού Ορυκτών Καυσίμων, Τμήμα Γεωλογίας, Α.Π.Θ. Γενικού Διευθυντού Ι.Γ.Μ.Ε. Αποθέματα φυσικού αερίου Χώρες παραγωγής Παγκόσμια ζήτηση Χρήσεις φυσικού αερίου ιαμόρφωση τιμών Μελλοντικές προοπτικές Τ ην ώρα που οι τιμές του πετρελαίου φθάνουν σε ιστορικά ρεκόρ και επακόλουθα φουντώνουν οι συζητήσεις για το αν τα πετρελαϊκά αποθέματα θα μπορούν να καλύψουν τις διαρκώς αυξανόμενες παγκόσμιες ενεργειακές ανάγκες, το φυσικό αέριο επιβεβαιώνει τον κυρίαρχο ρόλο του ως παγκόσμια ενεργειακή πρώτη ύλη, ρόλος ο οποίος αρχίζει ήδη να διαφαίνεται από τις αρχές της δεκαετίας του Κάποιοι φόβοι για γρήγορη εξάντληση των αποθεμάτων του, οδήγησαν αρχικά σε λήψη μέτρων με σκοπό τον περιορισμό της κατανάλωσης, με καλύτερο παράδειγμα την έκδοση Ευρωπαϊκής Οδηγίας που απαγόρευε τη χρήση του για ηλεκτροπαραγωγή και η οποία, όπως ήταν αναμενόμενο, καταργήθηκε τον Μάρτιο του Την τελευταία δεκαετία όμως, αυτός ακριβώς ο τομέας της ηλεκτροπαραγωγής αποτελεί τον κύριο λόγο της αύξησης στη ζήτηση του φυσικού αερίου παγκοσμίως. Και ενώ η άνοδος των τιμών καθιστά τον ανταγωνισμό μεταξύ των ενεργειακών πρώτων υλών όλο και πιο έντονο, το φυσικό αέριο παραμένει η πρώτη ύλη με τη μεγαλύτερη προοπτική ανάπτυξης στο ενεργειακό ισοζύγιο του μέλλοντος. ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ Τα παγκόσμια αποθέματα φυσικού αερίου ανέρχονται σε 180 Τm 3 (10 12 Μέση Ανατολή 72.7 Ευρασία Αφρική Ασία Β. Αμερική Σχήμα 1. Παγκόσμια αποθέματα φυσικού αερίου (Τm 3 ), την 1η Ιανουαρίου 2006 ( Worldwide Look at Reserves and Production, Oil & Gas Journal, Vol.103, No.47, p.24). Κεντρική και Ν.Αμερική 7.1 Ευρώπη Tm 3 Σελίδα 6 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

9 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ Χώρα m 3 ) ή 162 Gtoe (γιγα-τόνους ισοδυνάμου πετρελαίου), παρουσιάζοντας σταθερή αύξηση από το 1975 (60 Τm 3 ). Η γεωγραφική κατανομή τους είναι σχετικά περιορισμένη: η Ρωσία με 26%, το Ιράν με 15% και το Κατάρ με 14%, συγκεντρώνουν πάνω από το μισό των παγκόσμιων αποθεμάτων (Πίνακας 1). Οι χώρες του O.P.E.C. συγκεντρώνουν περίπου το 49% των αποθεμάτων. Μετά το 2000 τα αποθέματα φυσικού αερίου αυξήθηκαν κατά 15% παγκοσμίως, με τη μεγαλύτερη αύξηση να παρουσιάζεται στο Κατάρ, στη ζώνη Ασία/Ωκεανία (αύξηση αποθεμάτων κατά 260%), στη Λατινική Αμερική (187%) και σε ορισμένες Αφρικανικές χώρες (180%). Την ίδια χρονική περίοδο τα αποθέματα της Ευρώπης μειώθηκαν κατά περίπου 20%. Τα υποθαλάσσια αποθέματα ανέρχονται σε 70 Tm 3, ή 39% του συνόλου των βεβαιωμένων α- ποθεμάτων, έναντι 26% το 1995 (39 Tm 3 ). Τα 2/3 των υποθαλάσσιων αποθεμάτων βρίσκονται στη Μέση Ανατολή. Αποθέματα φυσικού αερίου Ρωσία Ιράν Κατάρ Ασία Ωκεανία Ινδονησία Ιράκ Σαουδική Αραβία Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα Ευρώπη Αλγερία Λιβύη Νιγηρία Αφρική Μεξικό - Λατινική Αμερική Βενεζουέλα Η.Π.Α Καναδάς ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ Πίνακας 1. Παγκόσμια αποθέματα φυσικού αερίου (Tm 3 ), την 1η Ιανουαρίου 2006 ( Worldwide Look at Reserves and Production, Oil & Gas Journal, Vol.103, No.47, p.24). ΠΑΡΑΓΩΓΗ Η παραγωγή φυσικού αερίου πλησιάζει τα Gm 3 [10 9 m 3 ] ετησίως, με τη Ρωσία (615 δις. m 3 ) και τις Η.Π.Α. (540 δις. m 3 ), να καλύπτουν μαζί το 42%, ενώ στην τρίτη θέση βρίσκεται ο Καναδάς με το 6% της παγκόσμιας παραγωγής. Ακολουθούν δέκα χώρες που παράγουν μεταξύ 50 και 100 Gm 3 /έτος: Ηνωμένο Βασίλειο, Ιράν, Νορβηγία, Αλγερία, Ολλανδία, Ινδονησία, Σαουδική Αραβία, Μαλαισία, Τουρκμενιστάν και Ουζμπεκιστάν. Η γεωγραφική κατανομή της παραγωγής του φυσικού αερίου είναι διαφορετική αυτής του πετρελαίου, αφού η Μέση Ανατολή παράγει συνολικά μόνο το 10% του φυσικού αερίου, έναντι 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Το 26% του φυσικού αερίου, περίπου 722 Gm 3 / έτος, παράγεται σήμερα από υποθαλάσσια κοιτάσματα. Με το σημερινό ρυθμό παραγωγής, τα αποθέματα επαρκούν για άλλα 59 χρόνια, χωρίς όμως να υπολογίζονται και τα κοιτάσματα που θα ανακαλυφθούν στο μέλλον. Σε όλο τον κόσμο αναμένεται αύξηση της παραγωγής φυσικού αερίου, εκτός από την Ευρώπη, όπου τα κοιτάσματα παράγουν εδώ και πολλά χρόνια και πλησιάζουν σταθερά προς την οριστική εξόφλησή τους. Σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας [International Energy Agency (I.E.A.)], η αύξηση στη ζήτηση του φυσικού αερίου παγκοσμίως μέχρι το 2030, θα είναι της τάξεως του 2,1%/ έτος, γεγονός που θα οδηγήσει σε ανάγκη παραγωγής περίπου Tm 3 εκείνη τη χρονική περίοδο. Τα τελευταία δέκα χρόνια η αύξηση αυτή, κατά μέσο όρο, ξεπερνούσε το έναντι μόλις 1,7%/έτος για το πετρέλαιο. ΧΡΗΣΕΙΣ 2,5%/έτος, Το φυσικό αέριο παραδοσιακά χρησιμοποιείται για θέρμανση και οικιακή χρήση, με τον οικιακό/ εμπορικό τομέα να καλύπτει περίπου το 30% της Σελίδα 7 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

10 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ Σχήμα 2. Κατανάλωση φυσικού αερίου στις Η.Π.Α. ανά τομέα (Annual Energy Outlook 2007). κατανάλωσης σε παγκόσμιο επίπεδο (38% στην Ευρώπη, 33% στις Η.Π.Α., βλ. Σχήμα 2). Το γεγονός ότι οι καταναλωτές δεν χρειάζονται αποθηκευτικό χώρο αλλά μόνο μια απλή σύνδεση με κάποιο δίκτυο διανομής, γενικά ενθαρρύνει την οικιακή χρήση. Το 34% της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη αφορά τη βιομηχανία (25% σε παγκόσμιο επίπεδο), ενώ στις αναδυόμενες οικονομίες η συμμετοχή του στο βιομηχανικό τομέα αναμένεται να αυξηθεί θεαματικά τα επόμενα χρόνια. Για παράδειγμα στην Ασία, η παραγωγή λιπασμάτων και ζωοτροφών θα απαιτήσει όλο και μεγαλύτερες ποσότητες αερίου, τόσο ως καύσιμο όσο και ως πρώτη ύλη. Χρησιμοποιείται επίσης ως πρώτη ύλη και στη χημική βιομηχανία, κυρίως στα διυλιστήρια και στη βιομηχανία πετροχημικών. Ο τομέας της ηλεκτροπαραγωγής αποτελεί εδώ και μία δεκαετία τον κυριότερο λόγο αύξησης της ζήτησης φυσικού αερίου και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί. Μέχρι το 2020 ο τομέας αυτός θα απορροφά το 35% της κατανάλωσης ετησίως, έναντι 30% σήμερα. Οι λόγοι αυτής της αύξησης είναι τόσο οικονομικοί όσο και περιβαλλοντικοί. Το φυσικό αέριο έχει υψηλή ενεργειακή απόδοση κατά την καύση και παρουσιάζει πολλά περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα: οι εκπομπές CO 2 από την καύση φυσικού αερίου, συγκρινόμενες με αυτές των πιο σύγχρονων ατμοηλεκτρικών σταθμών άνθρακα, είναι κατά δύο τουλάχιστον φορές χαμηλότερες, αφού κατά την καύση του δεν εκπέμπονται τέφρα ή άλλα ιπτάμενα σωματίδια, ενώ το διοξείδιο του θείου (SO 2 ) και τα οξείδια του αζώτου (NO χ ) είναι σχετικά περιορισμένα. Επιπρόσθετα, η υγροποίησή του επιφέρει σημαντική μείωση του όγκου του. Η ζήτηση φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή αναμένεται να αυξηθεί κατά 5,1% για την Κίνα, 4,7% για την Ινδία και 4,3% για την Αφρική τα αμέσως επόμενα χρόνια. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΓΟΡΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Κυρίαρχη θέση στον εφοδιασμό των Ευρωπαϊκών χωρών με φυσικό αέριο κατέχουν χώρες όπως η Ρωσία, η Νορβηγία και η Αλγερία μέσω των εταιριών Gazprom, Statoil και Sonatrach, οι οποίες καλύπτουν το 46% των Ευρωπαϊκών αναγκών. Ο εφοδιασμός της Ευρώπης γίνεται κυρίως από κρατικές εταιρίες των χωρών παραγωγής, πολλές από τις οποίες είναι συγχρόνως και πετρελαϊκές εταιρίες. Οι προμηθευτές αυτοί έχουν καταφέρει, με μακροχρόνια συμβόλαια, να δημιουργήσουν στενούς δεσμούς με τις κρατικές εταιρίες μεταφοράς και διανομής του φυσικού αερίου των διαφόρων χωρών. Οι τρεις αυτές εταιρίες, μαζί με τις Exxon, Mobil και Shell, καλύπτουν το 60% των Ευρωπαϊκών αναγκών. Το 80% καλύπτεται με την προσθήκη στις πέντε προηγούμενες και των Total, ENI, BP, Centrica και της Ολλανδικής κρατικής εταιρίας EBN. Η Ευρώπη προμηθεύεται επίσης αέριο από πιο μακρινές χώρες με τάνκερ μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (Υ.Φ.Α.). Στόχος όλων των εταιριών είναι η αύξηση των πωλήσεων στην Ευρώπη, μια αγορά με πολύ μεγάλη δυναμική. Η απελευθέρωση των αγορών φυσικού αερίου άρχισε στις Η.Π.Α. την περίοδο , σε Σελίδα 8 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

11 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ες της απελευθέρωσης αναμένεται να επιταχυνθούν και να οδηγήσουν στην εγκαθίδρυση μιας ενιαίας Ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου. Πάντως, μέχρι σήμερα, η οικοδόμηση μιας ενιαίας αγοράς, στηριζόμενης σε μια μεγαλύτερη δυνατότητα ανταλλαγών, δεν έχει ολοκληρωθεί. Μεταφορά και αποθήκευση υγροποιημένου φυσικού αερίου. συνέχεια διαδοχικών μέτρων που έλαβε η FERC (Federal Energy Regulatory Commission). Την ίδια χρονική περίοδο δημιουργήθηκαν και στο Ηνωμένο Βασίλειο προϋποθέσεις ανταγωνισμού και τέθηκαν οι βάσεις για πλήρη απελευθέρωση της αγοράς του φυσικού αερίου, που ολοκληρώθηκε το Στην υπόλοιπη Ευρώπη, η Οδηγία 98/30/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου, αναμφίβολα απετέλεσε σημαντικό σταθμό στην αναδιοργάνωση του τομέα του φυσικού αερίου και τη δημιουργία εσωτερικής αγοράς του. Η νέα Οδηγία 2003/55/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της Οδηγίας 98/30/ΕΚ, θεσπίζει κοινούς κανόνες που αφορούν τη μεταφορά, τη διανομή, την προμήθεια και την αποθήκευση φυσικού αερίου και ορίζει τους κανόνες σχετικά με την οργάνωση και λειτουργία του τομέα του φυσικού αερίου, την πρόσβαση στην αγορά, τα κριτήρια και τις διαδικασίες που ισχύουν για τη χορήγηση αδειών για τη μεταφορά, τη διανομή, την προμήθεια και την αποθήκευση φυσικού αερίου, καθώς και για την εκμετάλλευση των δικτύων. Με τη νέα Οδηγία, οι διαδικασί- Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ Στις Η.Π.Α. και το Ηνωμένο Βασίλειο, μετά την απελευθέρωση της αγοράς, η τιμή του φυσικού αερίου καθορίζεται με τελείως διαφορετική φιλοσοφία από την Ευρώπη και την Ασία, έτσι ώστε να αντανακλά την ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης της αγοράς. Αντίθετα, η διαμόρφωση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη βρίσκεται ακόμη σε άμεση σχέση με τις τιμές των άλλων ανταγωνιστικών ενεργειακών πρώτων υλών και ειδικότερα με αυτές του αργού πετρελαίου και του πετρελαίου θέρμανσης. Θεωρείται βέβαιο ότι το μοντέλο αυτό θα υποστεί αλλαγές στο μέλλον, προς την κατεύθυνση των κανόνων που ισχύουν στην Αμερικανική αγορά. Πως όμως διαμορφώθηκαν τα δύο διαφορετικά μοντέλα καθορισμού των τιμών; Το φυσικό αέριο αρχίζει για πρώτη φορά να μεταφέρεται σε μεγάλες αποστάσεις, τόσο στις Η.Π.Α. όσο και στην Ευρώπη, στα μέσα της δεκαετίας του Στην Ευρώπη αναπτύσσεται ένα δίκτυο μεταφοράς από τη Ρωσία, την Αλγερία, τη Νορβηγία και τις Κάτω Χώρες, ενώ στην Ασία οι μεταφορές γίνονται κυρίως υπό μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (Υ.Φ.Α.). Την ίδια περίοδο ο Καναδάς αρχίζει να τροφοδοτεί τις Η.Π.Α. Προκειμένου η μεταφορά φυσικού αερίου να αποτελέσει κερδοφόρα και κυρίως βιώσιμη μελλοντική λύση για το ενεργειακό πρόβλημα, απαιτούνταν επενδύσεις της τάξεως των δισεκατομμυρίων δολαρίων. Προς τούτο, έπρεπε να αναζητηθεί ένα πλαίσιο συνεργασίας το οποίο να διασφαλίζει τόσο τους Σελίδα 9 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

12 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ καταναλωτές όσο και τους προμηθευτές: το πλαίσιο αυτό ήταν οι μακροχρόνιες συμφωνίες. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτών των συμφωνιών ήταν η πολύ μεγάλη χρονική τους διάρκεια (της τάξεως των ετών), οι ρήτρες «take or pay» για τον αγοραστή και το κυριότερο, η άμεση σύνδεση των τιμών του φυσικού αερίου με αυτές των άλλων ανταγωνιστικών ενεργειακών πρώτων υλών. Με την απευθείας σύνδεση των τιμών του φυσικού αερίου με αυτές του αργού πετρελαίου διασφαλιζόταν ότι το φυσικό αέριο θα διατηρούσε πάντοτε ένα σημαντικό μερίδιο της αγοράς ενέργειας. Ο λόγος που οδήγησε στην υιοθέτηση αυτής της πρακτικής ήταν ότι, εκείνη την εποχή, το αέριο δεν θα μπορούσε να είναι ανταγωνιστικό του πετρελαίου σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης λόγω ελλιπούς δικτύου μεταφοράς. Η εξασφάλιση, λοιπόν, μεριδίου της αγοράς ενέργειας με πολύ περιορισμένο ρίσκο, επέτρεψε τις επενδύσεις στον τομέα της μεταφοράς. Τέτοιες συμφωνίες είναι ακόμα σε ισχύ στην Ευρώπη και την Ασία, όπου με την χρήση κλασικών δεικτών (indexation), η τιμή του φυσικού αερίου καθορίζεται πάντοτε σε σχέση με αυτήν του αργού πετρελαίου ή του πετρελαίου θέρμανσης. Σήμερα στην Ευρώπη, στο σύνολο των συμφωνιών προμήθειας που συνδέουν παραγωγούς και εταιρίες διανομής και εμπορίας, τα μακροχρόνια συμβόλαια ξεπερνούν το 90% και θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η αγορά του φυσικού αερίου παρουσιάζει χαρακτηριστικά μονοπωλίου. Αντίθετα στις Η.Π.Α., μετά την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς, οι συμφωνίες για προμήθεια μπορεί να είναι μικρής διάρκειας (1 μήνας), μέσης διάρκειας (18 μήνες), ενώ μακράς διάρκειας θεωρούνται συμφωνίες που δεν ξεπερνούν τα δέκα χρόνια. Επιπρόσθετα, οι εταιρίες παραγωγής δεν μονοπωλούν συγχρόνως και τη μεταφορά του φυσικού αερίου, η οποία μπορεί να γίνει από άλλες εταιρίες, αποκλειστικά μεταφοράς. Οι τιμές στις Η.Π.Α. και το Ηνωμένο Βασίλειο καθορίζονται σε μικρής διάρκειας βάση (τιμές spot ), είναι αντιπροσωπευτικές της προσφοράς και ζήτησης της αγοράς και δεν υπάρχουν, ειδικά στις Η.Π.Α., ρήτρες «take or pay» αλλά ρήτρες «take or release». Το σημείο καθορισμού των τιμών (pricing point) για όλη την αγορά της Βορείου Αμερικής είναι η θέση Henry Hub, στο Erath της Louisiana, η οποία αποτελεί το μεγαλύτερο κόμβο αγωγών φυσικού αερίου των Η.Π.Α. Το Henry Hub ανήκει στην εταιρία Sabine Pipe Line LLC, θυγατρική της Chevron Texaco και από το σημείο αυτό διέρχονται δεκατρείς αγωγοί (Acadian, Columbia Gulf Transmission, Gulf South Pipeline, Bridgeline, NGPL, Sea Robin, Southern Natural Pipeline, Texas Gas Transmission, Transcontinental Pipeline, Trunkline Pipeline, Jefferson Island και Sabine), οι οποίοι εφοδιάζουν με αέριο τις αγορές των Μεσοδυτικών, Βορειοανατολικών και Νοτιοανατολικών Πολιτειών και αυτών του Κόλπου του Τέξας. Στο σημείο αυτό βρίσκονται και δύο σταθμοί συμπίεσης, ενώ η δυναμικότητα μεταφοράς ανέρχεται σε 1,8 δις. κυβ. πόδια/ ημέρα ή 590 m³/δευτερόλεπτο. Το Νοέμβριο του 1989 η εταιρία Sabine, λόγω του δικτύου που διαθέτει και της αποδεδειγμένης δυνατότητας της να παρέχει υψηλές υπηρεσίες μεταφοράς φυσικού αερίου, επελέγη από το Εμπορικό Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης (New York Mercantile Exchange- NYMEX), ως ο επίσημος μηχανισμός διανομής φυσικού αερίου και από την 3η Απριλίου 1990 κλείνονται, μέσω NYMEX, συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου μέχρι 18 μήνες (forward trading). Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή αγορά αναμένεται να παραμείνουν για κάποιο ακόμη χρόνο στενά συνδεδεμένες με αυτές του αργού πετρελαίου, εξ αιτίας του γεγονότος ότι στις συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου μακράς διάρκειας που έχουν συναφθεί, οι τιμές καθορίστηκαν με βάση τα πετρελαϊκά προϊόντα. Υπάρχουν εντούτοις βάσιμοι λόγοι να υποστηριχθεί ότι κάποια στιγμή θα υπάρξει ειδική τιμή για το αέριο, ανεξάρτητη των πετρελαϊκών προϊόντων, πάνω στην οποία θα δομούνται οι μακράς Σελίδα 10 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

13 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ διάρκειας συμφωνίες. Αναμένεται επίσης να υπάρξουν δείκτες καθορισμού των τιμών του φυσικού αερίου σε σχέση με την τιμή της κιλοβατώρας, δεδομένου ότι ειδικά στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής η ζήτηση, σε Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο, θα αυξάνεται συνεχώς. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι ακόμη και σε μια πλήρως απελευθερωμένη αγορά, οι συμφωνίες μακράς διάρκειας θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν. Προς το παρόν πάντως, ενιαία τιμή φυσικού αερίου σε επίπεδο που να κατευθύνει την παγκόσμια αγορά, δεν υπάρχει και το ερώτημα το οποίο τίθεται είναι αν ποτέ θα υπάρξει. Απάντηση στο ερώτημα αυτό θα δοθεί στο μέλλον, με βάση κυρίως δύο παραμέτρους: (α) τη χρονική στιγμή - τα επόμενα 10 ως 30 χρόνια - κατά την οποία θα αρχίσει η παρακμή του πετρελαίου και (β) τις μελλοντικές εξελίξεις στη μεταφορά του φυσικού αερίου σε υγροποιημένη μορφή. Ο τρόπος αυτός μεταφοράς, που μέχρι σήμερα θεωρείται, ιδιαίτερα στις Η.Π.Α., ως μικρής σημασίας, αναμένεται να παίξει πρωτεύοντα ρόλο στο άμεσο μέλλον. Από 2% το 2003, το υγροποιημένο φυσικό αέριο θα ξεπεράσει το 20% περί το 2025 (πηγή: U.S. Department Of Energy- DOE) στην Αμερικανική αγορά, η οποία με τη σειρά της αναμένεται να απορροφά περίπου το 25% των ποσοτήτων φυσικού αερίου που θα μεταφέρονται παγκοσμίως, έναντι μόνο 5-6% σήμερα. Η επακόλουθη αναστάτωση όμως αναμένεται να επιφέρει εξομάλυνση με τις δύο άλλες μεγάλες αγορές Υ.Φ.Α., δηλ. την Ευρώπη και την Ασία. Εάν στα προηγούμενα προσθέσουμε και την έλευση των δύο γιγάντων, Ινδίας και Κίνας, τότε με αρκετή βεβαιότητα μπορεί να ειπωθεί ότι μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια θα δημιουργηθεί μια πραγματικά παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου. Στην αγορά αυτή η τιμή του δεν θα είναι ενιαία, αλλά οι διάφορες τιμές που θα υπάρχουν θα συσχετίζονται μεταξύ τους, όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα με το πετρέλαιο (τιμή Brent στην Ευρώπη, West Texas Intermediate-WTI στις Η.Π.Α., Dubaï στην Ασία). ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ένα άλλο ερώτημα σχετίζεται με την πιθανή υπεροχή του φυσικού αερίου έναντι του πετρελαίου και κατά πόσον το φυσικό αέριο θα αποτελέσει την κύρια ενεργειακή πρώτη ύλη στο μέλλον. Το ερώτημα αυτό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια σοβαρή προοπτική και ίσως η χρήση του πετρελαίου στο μέλλον να περιοριστεί αποκλειστικά στον τομέα των μεταφορών, τη στιγμή που το φυσικό αέριο θα καταλαμβάνει τη θέση του πετρελαίου σε όλους τους τομείς, οικιακό, βιομηχανικό, ηλεκτροπαραγωγής, ακόμη και στις μεταφορές, σε μικρότερο βέβαια βαθμό. Υπάρχουν συνεπώς σοβαρές πιθανότητες να καταστεί στο μέλλον το φυσικό αέριο το σημείο αναφοράς της αγοράς ενέργειας στη θέση που σήμερα κατέχει το πετρέλαιο. Τέτοιου είδους ερωτήματα τονίζουν την πολυπλοκότητα μέσα στην οποία πολύ σύντομα θα βρεθεί και θα εξελιχθεί η παγκόσμια αγορά ενέργειας και οι απαντήσεις για το πώς θα διαμορφωθούν οι σχέσεις μεταξύ των διαφόρων μορφών ενέργειας ίσως είναι πιο ξεκάθαρες μετά από δέκα χρόνια. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Energy Information Association. Federal Agency Regulatory Commission. International Energy Agency. New York Mercantile Exchange. Organization of the Petroleum Exporting Countries. U.S. Department of Energy. EIA - Annual Energy Outlook 2007, U.S. Department of Energy, pp.229, DOE/EIA-0383, Worldwide Look at Reserves and Production, Oil & Gas Journal, Vol.103, No.47, p.24, Σελίδα 11 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

14 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» του Δρ. Κωνσταντίνου Περισσοράτη Γεωλόγου Ι.Γ.Μ.Ε., Τομεάρχη Τομέα Βασικής & Εφαρμοσμένης Γεωλογίας Υδρίτες Συνθήκες υψηλής πίεσης - χαμηλής θερμοκρασίας Καύσιμη ύλη Ερευνητικό Πρόγραμμα «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» Υποθαλάσσια όρη Αναξίμανδρου ΝΑ Μεσόγειος Λασποηφαίστειο «ΑΘΗΝΑ» Λασποηφαίστειο «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ» Ο ι υδρίτες είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή ενώσεις που εγκλείουν άλλες ενώσεις. Στην προκειμένη περίπτωση, οι υδρίτες (ενυδατωμένοι υδρογονάνθρακες) αποτελούνται από έξι μόρια ύδατος και ένα μόριο μεθανίου, όλα σε στερεά μορφή (Σχήμα 1, Εικόνα 1). Σχήμα 1. Δομή Υδριτών: Εγκλωβισμός μορίων μεθανίου από μόρια ύδατος. έως μέτρα, κυρίως σε στρώματα κάτω ή επί του πυθμένα, όπου επικρατούν συνθήκες υψηλής πίεσης και χαμηλής θερμοκρασίας (Σχήμα 2). Σχήμα 2. Διάγραμμα φάσεων υδριτών. Όταν βρεθούν σε διαφορετικές συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας αποσυντίθενται και ο πάγος γίνεται νερό, μειουμένου του όγκου του, ενώ το μεθάνιο ως αέριο αποκτά όγκο 164 φορές μεγαλύτερο (Σχήμα 3). Εικόνα 1. Δείγματα θαλάσσιων ιζημάτων που περιέχουν υδρίτες Αριστερά: Ανατολικός Ειρηνικός, Δεξιά: Ανατολική Μεσόγειος (Όρη Αναξίμανδρου). Οι υδρίτες σχηματίζονται σε βάθη θάλασσας που κυμαίνονται από 200 Σχήμα 3. Μεταβολή όγκου μεθανίου ύδατος λόγω αλλαγής συνθηκών. Σήμερα και για τις επόμενες δεκαετί- Σελίδα 12 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

15 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ - ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» ες, η εκμετάλλευση των υδριτών, ως καύσιμης ύλης, είναι τεχνικά πολύ δύσκολη, λόγω του βάθους που βρίσκονται και της γρήγορης αποσύνθεσής τους. Στις Η.Π.Α. προγραμματίζεται δοκιμαστική εκμετάλλευση μετά από περίπου έτη. μπορούν να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των Η.Π.Α. σε μεθάνιο για τα επόμενα 100 έτη. ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ Οι υδρίτες ανακαλύφθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 στο Δυτικό Ατλαντικό και μέχρι σήμερα έχουν εντοπισθεί τεράστιες ποσότητες σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως στον Ειρηνικό Ωκεανό, τον Ινδικό Ωκεανό και αλλού (Σχήμα 4). Σχήμα 5. Γεωλογική εικόνα της Ανατολικής Μεσογείου, με την περιοχή μελέτης (Anaximander area). ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ» Σχήμα 4. Περιοχές παρουσίας υδριτών. Η παρουσία των υδριτών στον Ευρωπαϊκό χώρο έχει διαπιστωθεί μέχρι στιγμής στην Κασπία Θάλασσα, στα στενά του Μπάρεντς και στην Ανατολική Μεσόγειο, συγκεκριμένα στα υποθαλάσσια υβώματα του Αναξίμανδρου, ανατολικά της Ρόδου και νότια του κόλπου της Αττάλειας (Σχήμα 5). Σήμερα, το ποσοστό του άνθρακα που εμπεριέχεται στα γνωστά στρώματα υδριτών εκτιμάται ότι αποτελεί το 5-12% του συνολικού ποσού του άνθρακα που υπάρχει σε όλους τους υδρογονάνθρακες της Γης. Ειδικότερα, το 1996 υπολογίστηκε ότι τα αποθέματα υδριτών που υπάρχουν στις θαλάσσιες λεκάνες στο Δυτικό Ατλαντικό, στην περιοχή του κόλπου του Μεξικού, Το Νοέμβριο του 2002, άρχισε η υλοποίηση του ανταγωνιστικού προγράμματος ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Ε.Ε. με το ποσό των Συντονιστής ήταν το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) με επικεφαλής τον υπογράφοντα, τότε Διευθυντή της Διεύθυνσης Γενικής Γεωλογίας και Γεωλογικών Χαρτογραφήσεων. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν από Ελληνικής πλευράς, εκτός του Ι.Γ.Μ.Ε., το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.) και το Πολυτεχνείο Κρήτης, ενώ από Ευρωπαϊκής πλευράς, τα Πολυτεχνεία του Βερολίνου και του Κλάουσταλ (Γερμανία), τα Πανεπιστήμια της Ουτρέχτης και του Άμστερνταμ (Ολλανδία) και το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο της Βαρκελώνης (Ισπανία). Συμμετείχε, επίσης, ως παρατηρητής και Τούρκος επιστήμονας από το Ινστιτούτο Πετρελαίου, αφού οι έρευνες διεξάγονταν εντός της οικονομικής ζώνης της Τουρκίας. Το πρόγραμμα είχε διάρκεια 3 έτη, από το Νοέμβριο 2002 έως τον Οκτώβριο Στόχοι του προγράμματος ήταν: η λεπτομερής βαθυμετρική και σεισμική κατα- Σελίδα 13 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

16 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ - ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» γραφή των υποθαλάσσιων υβωμάτων του Αναξίμανδρου, η ανάπτυξη τρόπου δειγματοληψίας με ειδικούς πυρηνολήπτες διατηρώντας τις επιτόπιες συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας, η εξακρίβωση της δομής των υδριτών και ο προσδιορισμός του τρόπου δημιουργίας τους, ο προσδιορισμός του χρόνου και του περιβάλλοντος απόθεσης των σχηματισμών που φιλοξενούν τους ενυδατωμένους υδρογονάνθρακες (υδρίτες), η εξακρίβωση της φυλογενετικής βιοποικιλότητας της ενδημούσας στους υδρίτες βιοκοινωνίας και η ποσοτική εκτίμηση των αποθεμάτων τους. Το Μάιο του 2003, πραγματοποιήθηκε με το Ωκεανογραφικό σκάφος ΑΙΓΑΙΟ, που ανήκει στο ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., η πρώτη εργασία πεδίου στα υποθαλάσσια όρη του Αναξίμανδρου στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, όπου ελήφθησαν πυρήνες και συλλέχθηκαν δείγματα υδριτών που σχηματίζονται κυρίως cm κάτω από την επιφάνεια του πυθμένα, σε βάθος θάλασσας περίπου m. Κατά τη διάρκεια των ερευνών αυτών, αναγνωρίστηκε νέο λασποηφαίστειο που πήρε το όνομα ΑΘΗΝΑ και έλαβαν χώρα οι απαραίτητες δειγματοληψίες. Το Μάιο του 2004, πραγματοποιήθηκε το δεύτερο επιστημονικό ταξίδι στην περιοχή με το ίδιο σκάφος, εξοπλισμένο με ειδικούς πυρηνολήπτες που κατασκευάστηκαν για τις ανάγκες του έργου, έτσι ώστε να μην αλλοιώνονται τα επί τόπου χαρακτηριστικά των υδριτών Εικόνα 2. Ειδικός πυρηνολήπτης βαρύτητος. κατά τη διάρκεια των δειγματοληψιών (Εικόνα 2). Επίσης, στο ταξίδι αυτό αναγνωρίστηκε, σε βάθος 1260 m, νέο λασποηφαίστειο που ονομάστηκε ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (το πιο ρηχό λασποηφαίστειο μέχρι σήμερα στη Μεσόγειο, το οποίο περιέχει υδρίτες), απ όπου συλλέχθηκαν και μελετήθηκαν οι χαρακτηριστικοί σχηματισμοί των λασποροών (Σχήμα 6). Σχήμα 6. Μορφολογία του λασποηφαιστείου Θεσσαλονίκη (το βάθος σε μέτρα). Διακρίνονται, ως μικρά τεμάχια πάγου, οι υδρίτες. Τα ονόματα των δύο νέο-ανακαλυφθέντων λασποηφαιστείων καθιερώθηκαν διεθνώς (Σχήμα 7). Σχήμα 7. Περιοχή μελέτης και θέση των ερευνηθέντων πέντε λασποηφαιστείων (Μορφολογία πυθμένα από το ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.). Σελίδα 14 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

17 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ - ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, τόσο η εμφάνιση των υδριτών όσο και οι ποσότητες που υπάρχουν στα όρη του Αναξίμανδρου, αποκλείουν την εκμετάλλευσή τους, κάτι που ίσως πραγματοποιηθεί στο μέλλον σε άλλες θαλάσσιες λεκάνες. Ωστόσο, η μελέτη τους συνέβαλε στην κατανόηση των γεωλογικών γεωχημικών παραμέτρων των υδριτών και τη διερεύνηση των οργανισμών που συνυπάρχουν. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ότι τα αποτελέσματα των αναλύσεων των στοιχείων, που ελήφθησαν από την περιοχή μελέτης, έδειξαν ότι η παρουσία υδριτών στον πυθμένα είναι ευρύτερη απ ότι ήταν γνωστό μέχρι σήμερα. Αποτελούν το 1,3% του ιζήματος και ο συνολικός τους όγκος υπολογίστηκε σε περίπου 0,25 km 3. Σήμερα, γίνονται πολυάριθμες μελέτες, σχετικά με το αν οι ποσότητες του μεθανίου και των ενυδατωμένων υδρογονανθράκων, που εγκλείονται κυρίως στα υποθαλάσσια λασποηφαίστεια, επιτείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και επομένως επηρεάζουν την παγκόσμια περιβαλλοντική ισορροπία. Με την υλοποίηση των προαναφερθέντων, καθαρά ερευνητικών στόχων, το πρόγραμμα ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ είναι βέβαιο ότι συνέβαλε στην καλύτερη κατανόηση του ευρύτερου περιβάλλοντος των υδριτών και έδωσε απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα της επιστημονικής κοινότητας σε ένα αντικείμενο πρωτοποριακό, που σήμερα χαίρει έντονου επιστημονικού ενδιαφέροντος. Σελίδα 15 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

18 ΠΟΛΥΤΙΜΟΙ, ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ( Μέρος Β ) της Δρ. Ελευθερίας Δήμου Ορυκτολόγου - Πετρογράφου Ι.Γ.Μ.Ε., πρώην Διευθύντριας Δ/νσης Ορυκτολογίας - Πετρογραφίας Χρυσοβήρυλλος Τοπάζιο Γρανάτης (πυρωπόν) Ζιρκόνιο Ολιβίνης ή Περίδοτο Τουρκουάζ Λαζουρίτης (Lapis lazuli) Φθορίτης Ιαδεΐτης Αιματίτης Μαλαχίτης Αζουρίτης Σεληνόλιθος Αμαζονίτης Στεατίτης Χαλαζίας Σ το προηγούμενο τεύχος της «Ελληνικής Γεώσφαιρας» αναφερθήκαμε στους πολύτιμους λίθους, οι οποίοι ήταν γνωστοί κατά την αρχαιότητα, στη χρήση τους και τις ιδιότητες που τους αποδίδονταν. Στο παρόν τεύχος θα ασχοληθούμε με τους «ημιπολύτιμους» και «διακοσμητικούς» λίθους. ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟ- ΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ Χρυσοβήρυλλος Είναι οξείδιο του βηρυλλίου και αργιλίου με κίτρινο χρώμα, BeAl 2 O 4. Οι αρχαίοι το ονόμαζαν «Χρυσόλιθος ο ανατολικός» ή «Τοπάζιο», όπως άλλωστε όλους σχεδόν τους κίτρινους λίθους. Πρέπει να σημειωθεί ότι μια ποικιλία της χρυσοβηρύλλου, ενώ είχε χρησιμοποιηθεί από τους αρχαίους, πήρε το όνομα αλεξανδρίτης μόνο το 1831 από τον Ρώσο πρίγκιπα Αλέξανδρο ΙΙ. Εκτιμήθηκε πολύ από τους δοξομανείς, γιατί πίστευαν ότι αποσπά την εύνοια των ισχυρών και φέρνει καλή τύχη. Τοπάζιο Είναι πυριτικό ορυκτό του αργιλίου και φθορίου, Al 2 (SiO 4 )(ΟΗ,F) 2. Στην αρχαιότητα, το πραγματικό τοπάζιο ήταν άγνωστο. Με το όνομα «Τοπάζιο», «Τόπαζον» ή «Τόπαζος» ονόμαζαν το περίδοτο ή το χρυσόλιθο. Με το όνομα τοπάζιο υπάρχουν σφραγιδόλιθοι της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι κατευνάζει τους φόβους της νύχτας, προστατεύει από τις επιδημίες και διώχνει το φόβο του θανάτου. Γρανάτης (πυρωπόν) Οι γρανάτες είναι πυριτικά ορυκτά του ασβεστίου, μαγνησίου, σιδήρου, μαγγανίου και αργιλίου. Οι αρχαίοι Σελίδα 16 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

19 ΠΟΛΥΤΙΜΟΙ, ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ γνώριζαν μόνο την κόκκινη ποικιλία του γρανάτη, το σημερινό πυρωπόν, Mg 3 Al 2 (SiO 4 ) 3. Τον ονόμαζαν «Ανθράκιον Ινδικόν θήλυ» για να τον ξεχωρίζουν από το επίσης κόκκινο ρουμπίνι, που το ονόμαζαν, όπως είδαμε στο προηγούμενο τεύχος, «Ανθράκιον Ινδικόν άρρεν». κάποιο δυσάρεστο γεγονός. Ολιβίνης ή Περίδοτο Οι αρχαίοι χάρασσαν μορφές σε γρανάτη. Έχουν, επίσης, βρεθεί αρκετοί σφραγιδόλιθοι από την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι φέρνει επιτυχίες σε αυτόν που τον κατέχει. Ζιρκόνιο Είναι πυριτικό ορυκτό του μαγνησίου και σιδήρου, (Fe,Mg) 2 SiO 4. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν ιδιαίτερα δύο ποικιλίες του: το περίδοτο που έχει πράσινο χρώμα και το χρυσόλιθο, κιτρινοπράσινου χρώματος. Εν τούτοις, δεν εκτιμούσαν ιδιαίτερα αυτή την πέτρα, εξ ου και η ρήση «όποιος έχει δύο περίδοτα, έχει ένα περιττό». Χρησιμοποιούταν ως φυλαχτό για τα κακά πνεύματα της νύχτας. Τουρκουάζ Είναι πυριτικό ορυκτό του ζιρκονίου, ZrSiO 4 Οι αρχαίοι ονόμαζαν «Υάκινθο» το κόκκινο ζιρκόνιο και αναφέρεται ότι του έδωσαν το όνομα αυτό λόγω της ομοιότητάς του με ένα είδος κρίνου, που ευδοκιμούσε εκεί όπου ο νεαρός Υάκινθος φονεύθηκε από το θεό Απόλλωνα. Κατά την αρχαιότητα, συνηθιζόταν να το φοράει όποιος ήθελε να εκδηλώσει τη θλίψη του για Είναι φωσφορικό άλας του χαλκού και αργιλίου, CuAl 6 (PO 4 ) 4 (OH) 8.4H 2 O. Είναι γνωστό από την αρχαιότητα, αλλά διίστανται οι απόψεις ως προς τις γνώσεις των αρχαίων σχετικά με την πέτρα αυτή. Ο Πλίνιος πιθανότατα την ονομάζει «Καλλαΐδα». Οι πρώτοι λίθοι τουρκουάζ εισήχθησαν στη Γαλλία από την Τουρκία, γι αυτό και Σελίδα 17 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

20 ΠΟΛΥΤΙΜΟΙ, ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ονομάστηκαν έτσι. Χρησιμοποιήθηκε, κυρίως, για «κειμηλίους λίθους» κατά την εποχή του Καίσαρα Αυγούστου και ως φυλαχτό για τα ατυχήματα. Λαζουρίτης (Lapis lazuli) Ιαδεΐτης Με το όνομα «ιαδεΐτης» αναφέρεται συνήθως ένα κρυπτοκρυσταλλικό μίγμα αποτελούμενο από τον πυρόξενο ιαδεΐτη, Na(Al,Fe)Si 8 O 6 και τον αμφίβολο νεφρίτη, Ca 2 (Mg,Fe)Si 8 O 22. Είναι πέτρωμα, μείγμα αστριοειδών (λαζουρίτης, σοδάλιθος, χαουΐνης), που ήταν γνωστό με το όνομα «Κύανος». Το παλαιότερο ορυχείο ανακαλύφθηκε στο Αφγανιστάν και ήταν ενεργό πριν από περίπου 6000 χρόνια. Στην Αρχαία Αίγυπτο και τη Βαβυλωνία είχε ιδιαίτερα μεγάλη αξία. Μια παράδοση αναφέρει ότι οι 10 Εντολές ήταν χαραγμένες πάνω σε δύο πλάκες λαζουρίτη. Ιαδεΐτης Οι αρχαίοι γιατροί τον χρησιμοποιούσαν για παθήσεις των ματιών, ενώ πίστευαν ότι προστατεύει από το κακό. Φθορίτης Είναι φθοριούχο ασβέστιο, CaF 2. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται ότι ο φθορίτης είναι ένας από τους λίθους που ο άνθρωπος χρησιμοποίησε κατά την προϊστορική εποχή. Εντοπίστηκε σε λαξευμένα κομμάτια της όψιμης Παλαιολιθικής εποχής. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τον χρησιμοποιούσαν στα αγάλματα και για σκαλιστούς σκαραβαίους. Πίστευαν ότι μειώνει το άγχος. Νεφρίτης Ο ιαδεΐτης και ο νεφρίτης χρησιμοποιήθηκαν ήδη από τη Νεολιθική εποχή, ενώ στην Κίνα συναντώνται εδώ και 4000 χρόνια στην κατασκευή κομψοτεχνημάτων. Στη Μεσοποταμία θεωρείτο ότι ο νεφρίτης, με το πράσινο χρώμα, διευκολύνει τη γέννα, ενώ ο ιαδεΐτης φέρνει ειρήνη. Σελίδα 18 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΕΦΑ Η Δημόσια Επιχείρηση Φυσικού Αερίου άρχισε τις εργασίες της τον Νοέμβριο του 2009. Το 100% των μετοχών της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η Ενέργεια στο Επίκεντρο του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος Συνθήκη για την ίδρυση

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ελληνική Γεώσφαιρα Τόμος 3, Τεύχος 8 Δεκέμβριος 2009 Περιοδική ενημερωτική έκδοση του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ν.Π.Ι.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η 2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η παγκόσμια παραγωγή (= κατανάλωση + απώλειες) εκτιμάται σήμερα σε περίπου 10 Gtoe/a (10.000 Mtoe/a, 120.000.000 GWh/a ή 420 EJ/a), αν και οι εκτιμήσεις αποκλίνουν: 10.312

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 TMHMA ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ 210-326 2070 marketanalysis@alpha.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Τετάρτη 20 Απριλίου 2011 www.geostrategy.gr Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Οι επιπτώσεις των πρόσφατων εξεγέρσεων Οι πρόσφατες εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

EXPOLINK 07. «Το. φυσικό αέριο στην Ελλάδα» ΗΜΕΡΙΔΑ. επιπτώσεις στο περιβάλλον. Θεσσαλονίκη 21 Απριλίου 2007

EXPOLINK 07. «Το. φυσικό αέριο στην Ελλάδα» ΗΜΕΡΙΔΑ. επιπτώσεις στο περιβάλλον. Θεσσαλονίκη 21 Απριλίου 2007 EXPOLINK 07 ΗΜΕΡΙΔΑ Σύγχρονες εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα και επιπτώσεις στο περιβάλλον Θεσσαλονίκη 21 Απριλίου 2007 «Το φυσικό αέριο στην Ελλάδα» Σπύρος Παλαιογιάννης Χημικός, ΜΒΑ Αντιπρόεδρος ΙΕΝΕ

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Οι Λίθοι των Μηνών. Φεβρουάριος ~ Αμέθυστος, Φεγγαρόπετρα & Όνυχας Για τους αρχαίους Ρωμαίους - Αμέθυστος

Οι Λίθοι των Μηνών. Φεβρουάριος ~ Αμέθυστος, Φεγγαρόπετρα & Όνυχας Για τους αρχαίους Ρωμαίους - Αμέθυστος Οι (πολύτιμοι ή ήμι-πολύτιμοι) λίθοι από αρχαιοτάτων χρόνων γνώρισαν τον θαυμασμό και το δέος των ανθρώπων. Συνδέθηκαν με τους Θεούς, με την θεραπευτική τέχνη, με την μαντεία και με τον μυστικισμό, από

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα AGROSTRAT Ημερίδα, 20 Σεπτεμβρίου 2014, Αίγινα Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα Καθ. Κ. Κομνίτσας Δρ. Γ. Μπάρτζας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ THE RECENT STATUS OF ENERGY EXPLORATION IN CYPRUS Τίτος Χριστοφίδης Υφυπουργός παρά τω Προέδρω Economist Conference

Διαβάστε περισσότερα

5. Την κληροδότηση στα παιδιά μας μέρος των ωφελειών που θα αποκομίσουμε από την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων.

5. Την κληροδότηση στα παιδιά μας μέρος των ωφελειών που θα αποκομίσουμε από την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Χαιρετισμός του Υπουργού Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Νεοκλή Συλικιώτη με θέμα «Η διαμόρφωση του νέου ενεργειακού τοπίου και η γεωστρατηγική σημασία του για την περιοχή», στο συνέδριο του Economist,

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον!

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία βιώσιμη λύση για να αντικατασταθούν οι επικίνδυνοι και πανάκριβοι πυρηνικοί και ανθρακικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Μεταφορά, Διανομή, Αποθήκευση Φυσικού. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ.

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Μεταφορά, Διανομή, Αποθήκευση Φυσικού. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ. Φυσικού Μεταφορά,, Διανομή, Αποθήκευση Φυσικού Φυσικού Αγωγοί Μεταφοράς Φυσικού Οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου διακρίνονται ανάλογα με την πίεση σε: Αγωγούς μεταφοράς Υψηλής Πίεσης (40 100 bar) Αγωγούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Draft for discussion purposes only

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Draft for discussion purposes only ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Draft for discussion purposes only 1 2 3 4 Οι κύριες αρµοδιότητες της ενδυναµωµένης Ρυθµιστικής Αρχής συνοψίζονται ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης Το γεωθερμικό πεδίο της Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του 21 Ιουνίου, 2008 Θόδωρος. Τσετσέρης Τι είναι η Γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια δημιουργείται από την αποθηκευμένη θερμότητα στο εσωτερικό της

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Honda earthdreams Κοιτάζοντας στο μέλλον, σκοπός μας είναι να γίνουμε η εταιρεία που το σύνολο της κοινωνίας θα θέλει να υπάρχουμε.

Honda earthdreams Κοιτάζοντας στο μέλλον, σκοπός μας είναι να γίνουμε η εταιρεία που το σύνολο της κοινωνίας θα θέλει να υπάρχουμε. Κοιτάζοντας στο μέλλον, σκοπός μας είναι να γίνουμε η εταιρεία που το σύνολο της κοινωνίας θα θέλει να υπάρχουμε. Soichiro Honda, 1956 ΥΒΡΙΔΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ ή ΑΝΑΓΚΗ Πωληθέντα Αυτοκίνητα ανά περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιοποίηση των Κοιτασμάτων Φυσικού Αερίου στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο

Η Αξιοποίηση των Κοιτασμάτων Φυσικού Αερίου στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο Η Αξιοποίηση των Κοιτασμάτων Φυσικού Αερίου στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο Σόλων Κασίνης Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος - Κρατική Εταιρεία Υδρογονανθράκων Κύπρου Λτδ. Ο Ρόλος της Κύπρου στον Ενεργειακό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Έντονο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (Η/Ε). Σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησε η ΣΤΟΧΑΣΙΣ Σύμβουλοι Επιχειρήσεων ΑΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη και το Shale Gas. του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του Κωνσταντίνου Στρατή

Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη και το Shale Gas. του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του Κωνσταντίνου Στρατή Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη Κύρια Σημεία του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του

Διαβάστε περισσότερα

ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες)

ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες) ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες) Καθ.. ηµ. Μαυράκης ιευθυντής ΚΕΠΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήµιον Αθηνών 1 Περιεχόµενα 1. Εισαγωγή (2) 2. Τα θεµελιώδη της γεωπολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΟ C40 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΟ C40 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΟ C40 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ Περιεχόμενα 1. ΠΟΛΕΙΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ 2. ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΛΕΩΝ C40 3. ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Στοιχεία και αριθμοί Στην παρούσα 3 η έκδοση της Ενεργειακής Επανάστασης παρουσιάζεται ένα πιο φιλόδοξο και προοδευτικό σενάριο σε σχέση με τις προηγούμενες δύο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Συμβατικές πηγές ενέργειας Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε ενεργειακές πηγές, όπως ο λιγνίτης (Πτολεμαΐδα, Μεγαλόπολη). Βρίσκεται στη 2η θέση στα λιγνιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις Εδώ και µια εικοσαετία, οι Έλληνες καταναλωτές έχουν εξοικειωθεί µε τους ηλιακούς θερµοσίφωνες για την παραγωγή ζεστού νερού. Απόρροια

Διαβάστε περισσότερα

Το ενεργειακό πρόβλημα συνειδητοποιήθηκε όταν εμφανίστηκε η ενεργειακή κρίση του 1973.

Το ενεργειακό πρόβλημα συνειδητοποιήθηκε όταν εμφανίστηκε η ενεργειακή κρίση του 1973. Το ενεργειακό πρόβλημα συνειδητοποιήθηκε όταν εμφανίστηκε η ενεργειακή κρίση του 1973. Η συνειδητοποίηση του προβλήματος ήταν αποτέλεσμα : - του περιορισμού άντλησης και συνεπώς των ποσοτήτων διάθεσης

Διαβάστε περισσότερα

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ: Κυρίες και κύριοι χαίρετε. Στα επόμενα λεπτά της παρουσίασής μου πρόκειται να εστιάσω κυρίως στο εμπορικό κομμάτι, στην εμπορική διάσταση που έχουν οι εξελίξεις στην περιοχή μας όσον

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Εκατομμύρια σε κίνδυνο

Εκατομμύρια σε κίνδυνο Οπλανήτηςφλέγεται Εκατομμύρια σε κίνδυνο Μελέτη Stern και Tufts Η αδράνεια θα επιφέρει απώλειες έως 20% τουπαγκόσμιουαεπ Μόλις 1% του παγκόσμιου ΑΕΠ για δράσεις αποτροπής Κόστος καταπολέμησης κλιματικής

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ABBAS ALI AL-NAQI SECRETARY GENERAL, ORGANIZATION OF ARAB PETROLEUM EXPORTING COUNTRIES, STATE OF KUWAIT TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World:

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Project Τμήμα Α 3 Ενότητες εργασίας Η εργασία αναφέρετε στις ΑΠΕ και μη ανανεώσιμες πήγες ενέργειας. Στην 1ενότητα θα μιλήσουμε αναλυτικά τόσο για τις ΑΠΕ όσο και για τις μη

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη»

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ» ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» Η σημασία του εξορυκτικού κλάδου για την ελληνική οικονομία Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑΔΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ (ΕΛΛΙΝΥ)

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ (ΕΛΛΙΝΥ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ (ΕΛΛΙΝΥ) Συνέντευξη ΕΣΗΕΑ 6 Μαρτίου 2014 www.elliny.gr Δρ. ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΡΚΟΥΛΙΑΣ Γεωλόγος Μηχανικός πρ. Δ/ντής ΔΕΠ,ΔΕΠ-ΕΚΥ Α.Ε Πρόεδρος ΕΛΛΙΝΥ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Πηνελόπη Παγώνη ιευθύντρια Υγιεινής, Ασφάλειας & Περιβάλλοντος Οµίλου ΕΛΠΕ

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Πηνελόπη Παγώνη ιευθύντρια Υγιεινής, Ασφάλειας & Περιβάλλοντος Οµίλου ΕΛΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Πηνελόπη Παγώνη ιευθύντρια Υγιεινής, Ασφάλειας & Περιβάλλοντος Οµίλου ΕΛΠΕ ΗΕλληνικά Πετρέλαια Ανταποκρίνεται στον Στόχο της για Βιώσιµη Ανάπτυξη Αναβάθµιση των

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Η Γεωθερμία στην Ελλάδα Ομάδα Παρουσίασης Επιβλέπουσα Θύμιος Δημήτρης κ. Ζουντουρίδου Εριέττα Κατινάς Νίκος Αθήνα 2014 Τι είναι η γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Οι Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις (GPP/ΠΔΣ) αποτελούν προαιρετικό μέσο. Το παρόν έγγραφο παρέχει τα κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ, τα οποία έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) Επικεφαλής: Καθηγητής κ. Χρήστος Σ. Zerefos, Πρόεδρος του ΝΟΑ Αθήνα, Ιούνιος 2009

Διαβάστε περισσότερα

3.6 ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ (Reservoir Engineering)

3.6 ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ (Reservoir Engineering) Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Πρόγραμμα ια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ: Σύγχρονες Εξελίξεις στις Θαλάσσιες Κατασκευές Α.Π.Θ. Πολυτεχνείο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO 19thRoundtable with the Government of Greece-The Economist Kυρίες και Κύριοι Πριν ξεκινήσω

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και παρακολούθηση συμβάσεων και εργασιών Έρευνας /Παραγωγής υδρογονανθράκων

Έλεγχος και παρακολούθηση συμβάσεων και εργασιών Έρευνας /Παραγωγής υδρογονανθράκων Έλεγχος και παρακολούθηση συμβάσεων και εργασιών Έρευνας /Παραγωγής υδρογονανθράκων Στέφανος Ξενόπουλος, ΕΛΛΙΝΥ Petroleum Engineer, M.Sc. Χ.Μ., ΕΜΠ+M.Sc., Πρώτες παραχωρήσεις έως το 1970 Πολλές παραχωρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγική Σειρά Μαθημάτων για την Ενέργεια από το ΙΕΝΕ (Μάρτιος Απρίλιος 2011)

Εισαγωγική Σειρά Μαθημάτων για την Ενέργεια από το ΙΕΝΕ (Μάρτιος Απρίλιος 2011) «Ο Κύκλος της Ενέργειας» Εισαγωγική Σειρά Μαθημάτων για την Ενέργεια από το ΙΕΝΕ (Μάρτιος Απρίλιος 2011) Σύνολο ωρών: 36 2η Σειρά Σεµιναρίων 1 η Ενότητα Τετάρτη, 2 Μαρτίου Εισαγωγικές Ομιλίες Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ Πρασινοσχιστόλιθος Χλωρίτης Επίδοτο Γρανίτης Χαλαζίας Άστριος Ασβεστίτης Ασβεστόλιθος Αντικείμενο της Ορυκτολογίας Το αντικείμενο της Ορυκτολογίας είναι η μελέτη των φυσικών κρυσταλλικών σωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του τεχνικού δυναμικού στην Έρευνα και Εκμετάλλευση Υ/Α: Παρουσίαση της Εθνικής και Διεθνούς Εμπειρίας

Ο ρόλος του τεχνικού δυναμικού στην Έρευνα και Εκμετάλλευση Υ/Α: Παρουσίαση της Εθνικής και Διεθνούς Εμπειρίας Ο ρόλος του τεχνικού δυναμικού στην Έρευνα και Εκμετάλλευση Υ/Α: Παρουσίαση της Εθνικής και Διεθνούς Εμπειρίας 8 χρόνια στον Πρίνο: Απασχόληση και συνεισφορά στην ελληνική κοινωνία Δρ. Ντίνος Νικολάου,

Διαβάστε περισσότερα

Undergroun d Gas Storage. (LNG), 0,680 bcm

Undergroun d Gas Storage. (LNG), 0,680 bcm ΥΠΟΓΕΙΑ ΑΠΟΘΗΚΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΝΟΤΙΑΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 15 ο Συνέδριο ΙΕΝΕ Αθήνα Νοέµβριος 2010 ρ Κωνσταντίνος Α. Νικολάου Γεωλόγος Πετρελαίων, Ενεργειακός Οικονοµολόγος, Τεχνικός Σύµβουλος Ενεργειακής Αιγαίου ΑΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Κοιτάσματα Κάθε κοίτασμα φυσικού αερίου περιέχει και βαρύτερους υδρογονάνθρακες σε υγρή μορφή, οι οποίοι κατά την εξόρυξη ξη συλλέγονται για να αποτελέσουν τα λεγόμενα υγρά φυσικού αερίου

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων

Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων Καθηγητής Ζαχαρίας Αγιουτάντης Σπουδές στο Πολυτεχνείο Κρήτης και μελλοντικές επαγγελματικές προοπτικές Δευτέρα 18 Ιουνίου 2011 ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑ Στρατηγική, Δίκαιο & Οικονομία ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑ Στρατηγική, Δίκαιο & Οικονομία ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Στρατηγική, Δίκαιο & Οικονομία ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ Ι. Διδάσκοντες Μιλτιάδης Ασλάνογλου Γεράσιμος Αυλωνίτης Αθανάσιος Δαγούμας Νικόλαος Φαραντούρης

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σόλων Κασίνης Διευθύνων Σύμβουλος 30 Απριλίου 2014, Λευκωσία

Σόλων Κασίνης Διευθύνων Σύμβουλος 30 Απριλίου 2014, Λευκωσία ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΑΣ ΠΛΟΥΤΟΥ Σόλων Κασίνης Διευθύνων Σύμβουλος 30 Απριλίου 2014, Λευκωσία ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΜΙΛΗΤΗ Σήμερα, ο Σόλων Κασίνης δραστηριοποιείται στον ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ξενία 11500 11420 14880 12800

Ξενία 11500 11420 14880 12800 Γ. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ CO 2 Γ.1 Περιγραφή κτιριακών εγκαταστάσεων Η συνολική έκταση του Πανεπιστηµίου είναι 23,22 στρ. όπου βρίσκονται οι κτιριακές του εγκαταστάσεις όπως είναι το κτίριο της Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Υποδοµή Χωρικών Πληροφοριών του ΙΓΜΕ και η ανάπτυξη Ολοκληρωµένου Γεωπληροφοριακού Συστήµατος Μακρής Αθ. & Σκαρπέλη Στ.

Η Υποδοµή Χωρικών Πληροφοριών του ΙΓΜΕ και η ανάπτυξη Ολοκληρωµένου Γεωπληροφοριακού Συστήµατος Μακρής Αθ. & Σκαρπέλη Στ. Η Υποδοµή Χωρικών Πληροφοριών του ΙΓΜΕ και η ανάπτυξη Ολοκληρωµένου Γεωπληροφοριακού Συστήµατος Μακρής Αθ. & Σκαρπέλη Στ. Μηχανικός Μεταλλείων Γεωλόγος, Γεωπληροφορικός ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ζώνη οι επιπλέον ποσότητες φυσικού αερίου, πέραν των όσων έχουν επιβεβαιωθεί στο κοίτασμα Αφροδίτη, που θα το καταστήσουν βιώσιμο και ανταγωνιστικό.

Ζώνη οι επιπλέον ποσότητες φυσικού αερίου, πέραν των όσων έχουν επιβεβαιωθεί στο κοίτασμα Αφροδίτη, που θα το καταστήσουν βιώσιμο και ανταγωνιστικό. ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Χαιρετισμός του Υπουργού Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Γιώργου Λακκοτρύπη στην Ημερίδα του ΟΓΕΕ Λεμεσού και του ΕΤΕΚ με θέμα «Υδρογονάνθρακες και Προσδοκίες: Πώς

Διαβάστε περισσότερα

Προμήθεια και Ζήτηση στην Ευρώπη

Προμήθεια και Ζήτηση στην Ευρώπη Φυσικό αέριο στην Αν. Μεσόγειο: Ελλάδα Η πύλη προς την Ευρώπη Δημήτριος Ε. Μανώλης, Διευθυντής Παρακολούθησης Διεθνών Έργων, ΔΕΠΑ Α.Ε. Ηράκλειο, 26 Μαΐου 2012 Προμήθεια και Ζήτηση στην Ευρώπη Ευρώπη(Ζήτηση)

Διαβάστε περισσότερα

Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές.

Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές. Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές. Οι συχνές φυσικές καταστροφές που οφείλονται στις κλιματικές αλλαγές έχουν καταστήσει κατανοητό σε όλους ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι μείζονoς

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ PANAGIOTIS MIHALOS SECRETARY GENERAL FOR INTERNATIONAL ECONOMIC RELATIONS, MINISTRY OF FOREING AFFAIRS, GREECE TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακές προτεραιότητες για την Ευρώπη Παρουσίαση του Ζ. M. Μπαρόζο,

Ενεργειακές προτεραιότητες για την Ευρώπη Παρουσίαση του Ζ. M. Μπαρόζο, Ενεργειακές προτεραιότητες για την Ευρώπη Παρουσίαση του Ζ. M. Μπαρόζο, Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, 22 Mαΐου 2013 Νέες πραγματικότητες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας Αντίκτυπος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα