Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης"

Transcript

1

2 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) Ελληνική Γεώσφαιρα Τόμος 2, Τεύχος 3 Απρίλιος 2008 Περιοδική ενημερωτική έκδοση του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) Ν.Π.Ι.Δ. Εποπτευόμενο από το Υπουργείο Ανάπτυξης (Ν. 272/76) Γεν. Δ/ντης Καθ. Α. Γεωργακόπουλος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από τη Συντακτική Ομάδα... 1 Συντακτική Ομάδα: EurGeol Αλέξανδρος Δημητριάδης Δρ. Ειρήνη Ζανανίρι Αλεξάνδρα Ζερβάκου Αθανάσιος Μακρής Δρ. Μιχάλης Πατρώνης Δρ. Αθανάσιος Χατζηκύρκου Σε αυτό το τεύχος συνεργάστηκαν: Καθ. Αν. Γεωργακόπουλος, Γ.Δ. Ι.Γ.Μ.Ε. Βασιλική Αγγελάτου Δρ. Νίκος Αρβανιτίδης Δρ. Ε. Δήμου Ε. Μωραΐτη Δρ. Κων/νος Περισοράτης Παναγιώτης Τσαϊλάς Γιώργος Φιλιππόπουλος Φωτεινή Χαλκιοπούλου Κεντρικά Γραφεία Ι.Γ.Μ.Ε.: Λ. Μεσογείων 70, Αθήνα Τηλ Fax Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης ΑΡΘΡΑ Φυσικό αέριο: Οι μεγάλες του προοπτικές στο ενεργειακό ισοζύγιο του μέλλοντος Οι Υδρίτες και η σημασία τους ως καύσιμη ύλη του μέλλοντος. Το Ερευνητικό Πρόγραμμα «ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ» Πολύτιμοι, ημιπολύτιμοι και διακοσμητικοί λίθοι στην αρχαιότητα (Μέρος Β ) Η βιώσιμη ανάπτυξη ως βάση της σύγχρονης περιβαλλοντικής πολιτικής (Μέρος Α ) ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Ι.Γ.Μ.Ε Εκδίδεται σε ηλεκτρονική μορφή και διανέμεται δωρεάν Τα δημοσιευόμενα κείμενα εκφράζουν τη γνώμη των συγγραφέων τους. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση / αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Επικοινωνία: ISSN: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ 31 ΠΡΟΣΕΧΕΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ 32

3 Από τη Συντακτική Ομάδα... Α πό το 2 ο κιόλας Τεύχος, η «Ελληνική Γεώσφαιρα» φαίνεται να έχει καθιερωθεί στη συνείδηση των ελλήνων αναγνωστών της χώρας και του εξωτερικού, ως ένα περιοδικό με έγκυρη γεωεπιστημονική πληροφόρηση, το οποίο αναζητούν ακόμη και καθηγητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Γι αυτό, παρακαλούμε όλους τους αναγνώστες να επικοινωνούν μαζί μας και να μας γνωστοποιούν τα θέματα για τα οποία θέλουν να ενημερωθούν, μέσω της περιοδικής αυτής έκδοσης, στα επόμενα τεύχη. Η καθυστέρηση κυκλοφορίας του 3 ου τεύχους οφειλόταν σε ορισμένα τεχνικά προβλήματα, που δημιουργήθηκαν κατά την εκτύπωση του 2 ου τεύχους και τα οποία έπρεπε να επιλυθούν άμεσα. Μετά την αντιμετώπιση των σχετικών προβλημάτων, ο στόχος μας είναι να κυκλοφορούν 4 τέσσερα τεύχη το χρόνο. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός απαιτείται η συνεργασία του προσωπικού του Ι.Γ.Μ.Ε., αλλά και των αναγνωστών. Σ αυτό το τεύχος φιλοξενούνται άρθρα ποικίλου περιεχομένου: Ο Εθνικός Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης λειτουργεί από το 1957 μέχρι σήμερα και προσφέρει σημαντικές πληροφορίες σε Κρατικές Υπηρεσίες και σε ερευνητές για τη μεταβολή του γεωμαγνητικού πεδίου της γης. Οι μετρήσεις είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση Το φυσικό αέριο, με την ανοδική πορεία της τιμής του πετρελαίου, είναι ένας ενεργειακός πόρος με πολύ μεγάλα αποθέματα, που θα μας απασχολήσει στα επόμενα χρόνια, ως μία πιο οικονομικά συμφέρουσα ενεργειακή πρώτη ύλη, φιλική προς το περιβάλλον. Οι υδρίτες, ένας άλλος φυσικός πόρος άγνωστος στους περισσότερους, που είναι βέβαιο ότι θα αποτελέσει μια από τις ενεργειακές πρώτες ύλες στο μέλλον. Το ανταγωνιστικό πρόγραμμα ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ συνέβαλε σημαντικά στην κατανόηση του ευρύτερου περιβάλλοντος των υδριτών στον ελλαδικό χώρο. Απ ό,τι φαίνεται, η Ελλάδα έχει αποθέματα, που θα πρέπει να εκτιμηθούν και να ερευνηθούν συστηματικά.

4 Από τη συντακτική ομάδα... Οι πολύτιμοι, ημιπολύτιμοι και διακοσμητικοί λίθοι τράβηξαν το ενδιαφέρον του ανθρώπου από αρχαιοτάτων χρόνων. Στο παρόν τεύχος, στο Β μέρος του άρθρου αυτού, συνεχίζεται, με εντυπωσιακή και πλούσια εικονογράφηση, η περιγραφή των ορυκτών που ήταν γνωστά κατά την αρχαιότητα, αναφέρονται οι κύριες χρήσεις τους και οι ιδιότητες που τους αποδίδονταν. Το μοντέλο της βιώσιμης ανάπτυξης που υιοθετήθηκε στη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, στο Ρίο Ντε Τζανέιρο το 1992, συνετέλεσε σημαντικά στην υπέρβαση της αντίθεσης μεταξύ περιβάλλοντος και οικονομίας και το συγκερασμό τους. Τα τελευταία τρία τμήματα του περιοδικού, όπως πάντα, σας ενημερώνουν για τις επιστημονικές και μη εκδηλώσεις του Ι.Γ.Μ.Ε., τις πρόσφατες δημοσιεύσεις του επιστημονικού προσωπικού του και τις προσεχείς εθνικές και διεθνείς εκδηλώσεις. Τέλος, σας ενημερώνουμε ότι όλα τα τεύχη της ηλεκτρονικής έκδοσης της «Ελληνικής Γεώσφαιρας» είναι διαθέσιμα μέσω του ιστότοπου του Ι.Γ.Μ.Ε. Με εκτίμηση, Η συντακτική ομάδα Σελίδα 2 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

5 Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΓΕΩΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ του Γιώργου Φιλιππόπουλου Γεωφυσικού και του Παναγιώτη Τσαϊλά Γεωφυσικού Ι.Γ.Μ.Ε., Δ/νση Γεωφυσικών Ερευνών Εγκαταστάσεις στην Πεντέλη Σύγχρονος εξοπλισμός Απόλυτες μετρήσεις του γεωμαγνητικού πεδίου ιάθεση δεδομένων στο διαδίκτυο ιεθνείς συνεργασίες Ο Γεωμαγνητικός Σταθμός της Πεντέλης ανήκει στο Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) και λειτουργεί υπό την αιγίδα της Διεύθυνσης Γεωφυσικών Ερευνών. Ιδρύθηκε το 1957 με ενέργειες του Ινστιτούτου Γεωλογίας και Ερευνών Υπεδάφους (Ι.Γ.Ε.Υ.), σημερινό Ι.Γ.Μ.Ε., με την επίβλεψη του Δρ. Αγγέλου Σταύρου, και αποτελεί το μοναδικό Γεωμαγνητικό Σταθμό στην Ελληνική επικράτεια. Ο πρώτος Γεωμαγνητικός σταθμός ήταν εγκατεστημένος στην περιοχή της Παλιάς Πεντέλης, κοντά στο Αστεροσκοπείο. Μετά την οικιστική ανάπτυξη της περιοχής και για την αποφυγή των παρασίτων που αναπτύσσονται στις κατοικημένες περιοχές από τις ηλεκτρικές εφαρμογές, κρίθηκε αναγκαία η μετεγκατάστασή του. Σήμερα, ο σταθμός εκσυγχρονίστηκε και λειτουργεί στη δασική περιοχή Αγίου Πέτρου Πεντέλης, στα όρια των Δήμων Διονύσου και Ν. Μάκρης Αττικής. Η περιοχή επιλέχθηκε μετά από πολυετή έρευνα, επειδή ένας Γεωμαγνητικός Σταθμός πρέπει να λειτουργεί μακριά από κάθε φυσική ή τεχνητή μαγνητική επίδραση (π.χ. μαγνητικά πετρώματα, πυλώνες υψηλής τάσης, διερχόμενα αυτοκίνητα κ.ά.). ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σχήμα 1. Ημερήσια καταγραφή στοιχείων του μαγνητικού πεδίου της Γης ( ) με εμφάνιση μαγνητικής καταιγίδας. Η λειτουργία ενός Γεωμαγνητικού Σταθμού βασίζεται στο γεγονός ότι το μαγνητικό πεδίο της Γης μεταβάλλεται χρονικά συνεχώς σε ένταση και διεύθυνση, με ή χωρίς περιοδικότητα. Οι μεταβολές μπορεί να είναι συστηματικές μακράς περιόδου ή και σχεδόν ακαριαίες. Οι τελευταίες οφείλονται σε πυρηνικές αντιδράσεις Σελίδα 3 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

6 Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΓΕΩΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ Ο θάλαμος απόλυτων μετρήσεων του γεωμαγνητικού πεδίου. που γίνονται στον Ήλιο με εκρηκτική μορφή και δημιουργούν τις γνωστές ηλιακές κηλίδες. Συνδέονται μάλιστα με καταιγίδες στοιχειωδών σωματιδίων που προκαλούν στη Γη τις λεγόμενες μαγνητικές καταιγίδες (Σχήμα 1), οι οποίες με τη σειρά τους φαίνεται ότι επηρεάζουν τα μετεωρολογικά φαινόμενα αλλά και τα έμβια όντα. Τελευταία γίνονται έρευνες και για την πιθανή συσχέτισή τους με τους σεισμούς. Στο Γεωμαγνητικό Σταθμό Πεντέλης (Γ.Σ.Π.) και σε ειδικά κατασκευασμένο κτήριο, απαλλαγμένο μαγνητικών επιδράσεων, εκτελούνται μετρήσεις του μαγνητικού πεδίου της Γης: απόλυτες μετρήσεις της απόκλισης, έγκλισης, οριζόντιας και κατακόρυφης συνιστώσας του γεωμαγνητικού πεδίου. Επίσης, μέσα σε στοά μήκους 10 m που έχει διανοιχτεί σε μάρμαρα, τα οποία είναι μη μαγνητικά πετρώματα, ενώ το περιβάλλον της στοάς αποτελεί ιδανική θερμική μόνωση, είναι τοποθετημένο ένα τριαξονικό μαγνητόμετρο συνεχούς μέτρησης των τριών συνιστωσών του γεωμαγνητικού πεδίου, καθώς και ένα μαγνητόμετρο συνεχούς μέτρησης της έντασης του ολικού γεωμαγνητικού πεδίου. Και τα δύο όργανα είναι συνδεδεμένα με ψηφιακό σύστημα ελέγχου και καταγραφής, που εγγυάται την πλήρη αξιοπιστία των μετρήσεων. Στον ευρύτερο χώρο του Γ.Σ.Π. υπάρχουν και ειδικά βάθρα βαθμονόμησης οργάνων μέτρησης της ραδιενέργειας. Τα δεδομένα όλων των μετρήσεων αναλύονται και επεξεργάζονται σε ετήσια ή πολυετή βάση, για τη μελέτη της μεταβολής του πεδίου στον Ελληνικό χώρο. Επίσης, χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό και χαρακτηρισμό των λεγόμενων ταχέων φαινομένων (μαγνητικές καταιγίδες, ηλιακές εκλάμψεις κλπ) και των δεικτών της ημερησίας μαγνητικής δραστηριότητας. Το σύγχρονο τριαξονικό μαγνητόμετρο. ΣΚΟΠΟΣ Η είσοδος της στοάς εντός της οποίας είναι εγκατεστημένα τα όργανα συνεχούς καταγραφής. του γεωμαγνητικού πεδίου. Για τη μελέτη των μεταβολών του γεωμαγνητικού πεδίου απαιτείται δίκτυο μαγνητικών σταθμών συνεχούς καταγραφής σε όλη τη Γη. Ο Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης εξυπηρετεί αυτή την ανάγκη στο γεωγραφικό χώρο της Ελλάδας, με τη συνεχή μελέτη των τιμών και μεταβολών των γεωμαγνητικών στοιχείων, σε ετήσια ή πο- Σελίδα 4 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

7 Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΓΕΩΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ Σχήμα 2. Μεταβολή ημερησίας γεωμαγνητικής δραστηριότητας (άθροισμα δείκτη Κ) από το 1960 έως το λυετή βάση (Σχήμα 2). Για τον παραπάνω σκοπό ο Γ.Σ.Π. του Ι.Γ.Μ.Ε. βρίσκεται σε στενή συνεργασία και αποστέλλει δεδομένα παρατηρήσεων σε περισσότερα από εξήντα Ινστιτούτα, Μαγνητικούς Σταθμούς και Πανεπιστήμια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (π.χ. Instituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia 1, Hartland Magnetic Observatory 2, Helmholtz Centre Potsdam 3, Bureau Central de Magnétisme Terrestre 4. ΛΟΙΠΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ο Γ.Σ.Π. συνεργάζεται στενά με τη Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού, η οποία εκδίδει ανά πενταετία μαγνητικούς χάρτες του Ελληνικού χώρου. Σημαντική δραστηριότητα του Γ.Σ.Π. αποτελεί η παραχώρηση επιλεγμένων στοιχείων μαγνητικών καταγραφών σε ερευνητικές ομάδες, όπως στη ψυχιατρική ερευνητική ομάδα του Αιγινήτειου Νοσοκομείου. Η συγκεκριμένη έρευνα αφορά στην επίδραση των μεταβολών του μαγνητικού πεδίου στην έκκριση μελατονίνης, βασικής ορμόνης του οργανισμού, που επηρεάζει άμεσα την ψυχοσωματική συμπεριφορά του ανθρώπου. Ο Γ.Σ.Π. κατά διαστήματα, πραγματοποιεί κατ αποκλειστικότητα μαγνητικές έρευνες σε αεροδρόμια, για τον εντοπισμό ή έλεγχο «καθαρών» περιοχών ρύθμισης πυξίδων αεροσκαφών. Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι να καθοριστεί μια «ήρεμη» μαγνητικά περιοχή, με το μαγνητικό βορρά χαραγμένο στο έδαφος, έτσι ώστε ένα αεροσκάφος να μπορεί να ρυθμίζει ή να ελέγχει τη μαγνητική του πυξίδα. Με στοιχεία του Γ.Σ.Π., έγινε πρόσφατα επιτυχής προσπάθεια συσχετισμού των γεωμαγνητικών μεταβολών με το ύψος των βροχοπτώσεων. Με στοιχεία του Γ.Σ.Π., γίνεται προσπάθεια συσχετισμού των γεωμαγνητικών μεταβολών με τους σεισμούς. Στις δραστηριότητες του Γ.Σ.Π. περιλαμβάνονται οι διορθώσεις ημερήσιας μεταβολής του γεωμαγνητικού πεδίου κατά τη διάρκεια γεωλογικών και γεωφυσικών μαγνητικών ερευνών υπαίθρου, για τον εντοπισμό, π.χ., μεταλλοφόρων κοιτασμάτων, θέσεων αρχαίων καμίνων, θερμομεταλλικών νερών κ.ά. Τέλος, πολύ σημαντική είναι η συνεργασία του Γ.Σ.Π. με Πανεπιστήμια, όπου με τα διαθέσιμα στοιχεία του προσφέρει σε φοιτητές σημαντική βοήθεια για την εκπόνηση διπλωματικών εργασιών. Ο Γεωμαγνητικός Σταθμός Πεντέλης του Ι.Γ.Μ.Ε., που λειτουργεί με την ευθύνη των κ.κ. Γ. Φιλιππόπουλου και Π. Τσαϊλά, διαθέτει δική του ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση όπου, εκτός από γενικές πληροφορίες, μπορεί να βρει κανείς και τις μηνιαίες μετρήσεις του σταθμού. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 1. Instituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, Italy. 2. Hartland Magnetic Observatory, U.K. 3. GFZ Helmholtz Centre Potsdam, Germany. 4. Bureau Central de Magnétisme Terrestre, Institut de Physique du Globe de Paris, France. Σελίδα 5 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

8 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ του Καθ. Ανδρέα Γεωργακόπουλου Καθηγητού Ορυκτών Καυσίμων, Τμήμα Γεωλογίας, Α.Π.Θ. Γενικού Διευθυντού Ι.Γ.Μ.Ε. Αποθέματα φυσικού αερίου Χώρες παραγωγής Παγκόσμια ζήτηση Χρήσεις φυσικού αερίου ιαμόρφωση τιμών Μελλοντικές προοπτικές Τ ην ώρα που οι τιμές του πετρελαίου φθάνουν σε ιστορικά ρεκόρ και επακόλουθα φουντώνουν οι συζητήσεις για το αν τα πετρελαϊκά αποθέματα θα μπορούν να καλύψουν τις διαρκώς αυξανόμενες παγκόσμιες ενεργειακές ανάγκες, το φυσικό αέριο επιβεβαιώνει τον κυρίαρχο ρόλο του ως παγκόσμια ενεργειακή πρώτη ύλη, ρόλος ο οποίος αρχίζει ήδη να διαφαίνεται από τις αρχές της δεκαετίας του Κάποιοι φόβοι για γρήγορη εξάντληση των αποθεμάτων του, οδήγησαν αρχικά σε λήψη μέτρων με σκοπό τον περιορισμό της κατανάλωσης, με καλύτερο παράδειγμα την έκδοση Ευρωπαϊκής Οδηγίας που απαγόρευε τη χρήση του για ηλεκτροπαραγωγή και η οποία, όπως ήταν αναμενόμενο, καταργήθηκε τον Μάρτιο του Την τελευταία δεκαετία όμως, αυτός ακριβώς ο τομέας της ηλεκτροπαραγωγής αποτελεί τον κύριο λόγο της αύξησης στη ζήτηση του φυσικού αερίου παγκοσμίως. Και ενώ η άνοδος των τιμών καθιστά τον ανταγωνισμό μεταξύ των ενεργειακών πρώτων υλών όλο και πιο έντονο, το φυσικό αέριο παραμένει η πρώτη ύλη με τη μεγαλύτερη προοπτική ανάπτυξης στο ενεργειακό ισοζύγιο του μέλλοντος. ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ Τα παγκόσμια αποθέματα φυσικού αερίου ανέρχονται σε 180 Τm 3 (10 12 Μέση Ανατολή 72.7 Ευρασία Αφρική Ασία Β. Αμερική Σχήμα 1. Παγκόσμια αποθέματα φυσικού αερίου (Τm 3 ), την 1η Ιανουαρίου 2006 ( Worldwide Look at Reserves and Production, Oil & Gas Journal, Vol.103, No.47, p.24). Κεντρική και Ν.Αμερική 7.1 Ευρώπη Tm 3 Σελίδα 6 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

9 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ Χώρα m 3 ) ή 162 Gtoe (γιγα-τόνους ισοδυνάμου πετρελαίου), παρουσιάζοντας σταθερή αύξηση από το 1975 (60 Τm 3 ). Η γεωγραφική κατανομή τους είναι σχετικά περιορισμένη: η Ρωσία με 26%, το Ιράν με 15% και το Κατάρ με 14%, συγκεντρώνουν πάνω από το μισό των παγκόσμιων αποθεμάτων (Πίνακας 1). Οι χώρες του O.P.E.C. συγκεντρώνουν περίπου το 49% των αποθεμάτων. Μετά το 2000 τα αποθέματα φυσικού αερίου αυξήθηκαν κατά 15% παγκοσμίως, με τη μεγαλύτερη αύξηση να παρουσιάζεται στο Κατάρ, στη ζώνη Ασία/Ωκεανία (αύξηση αποθεμάτων κατά 260%), στη Λατινική Αμερική (187%) και σε ορισμένες Αφρικανικές χώρες (180%). Την ίδια χρονική περίοδο τα αποθέματα της Ευρώπης μειώθηκαν κατά περίπου 20%. Τα υποθαλάσσια αποθέματα ανέρχονται σε 70 Tm 3, ή 39% του συνόλου των βεβαιωμένων α- ποθεμάτων, έναντι 26% το 1995 (39 Tm 3 ). Τα 2/3 των υποθαλάσσιων αποθεμάτων βρίσκονται στη Μέση Ανατολή. Αποθέματα φυσικού αερίου Ρωσία Ιράν Κατάρ Ασία Ωκεανία Ινδονησία Ιράκ Σαουδική Αραβία Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα Ευρώπη Αλγερία Λιβύη Νιγηρία Αφρική Μεξικό - Λατινική Αμερική Βενεζουέλα Η.Π.Α Καναδάς ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ Πίνακας 1. Παγκόσμια αποθέματα φυσικού αερίου (Tm 3 ), την 1η Ιανουαρίου 2006 ( Worldwide Look at Reserves and Production, Oil & Gas Journal, Vol.103, No.47, p.24). ΠΑΡΑΓΩΓΗ Η παραγωγή φυσικού αερίου πλησιάζει τα Gm 3 [10 9 m 3 ] ετησίως, με τη Ρωσία (615 δις. m 3 ) και τις Η.Π.Α. (540 δις. m 3 ), να καλύπτουν μαζί το 42%, ενώ στην τρίτη θέση βρίσκεται ο Καναδάς με το 6% της παγκόσμιας παραγωγής. Ακολουθούν δέκα χώρες που παράγουν μεταξύ 50 και 100 Gm 3 /έτος: Ηνωμένο Βασίλειο, Ιράν, Νορβηγία, Αλγερία, Ολλανδία, Ινδονησία, Σαουδική Αραβία, Μαλαισία, Τουρκμενιστάν και Ουζμπεκιστάν. Η γεωγραφική κατανομή της παραγωγής του φυσικού αερίου είναι διαφορετική αυτής του πετρελαίου, αφού η Μέση Ανατολή παράγει συνολικά μόνο το 10% του φυσικού αερίου, έναντι 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Το 26% του φυσικού αερίου, περίπου 722 Gm 3 / έτος, παράγεται σήμερα από υποθαλάσσια κοιτάσματα. Με το σημερινό ρυθμό παραγωγής, τα αποθέματα επαρκούν για άλλα 59 χρόνια, χωρίς όμως να υπολογίζονται και τα κοιτάσματα που θα ανακαλυφθούν στο μέλλον. Σε όλο τον κόσμο αναμένεται αύξηση της παραγωγής φυσικού αερίου, εκτός από την Ευρώπη, όπου τα κοιτάσματα παράγουν εδώ και πολλά χρόνια και πλησιάζουν σταθερά προς την οριστική εξόφλησή τους. Σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας [International Energy Agency (I.E.A.)], η αύξηση στη ζήτηση του φυσικού αερίου παγκοσμίως μέχρι το 2030, θα είναι της τάξεως του 2,1%/ έτος, γεγονός που θα οδηγήσει σε ανάγκη παραγωγής περίπου Tm 3 εκείνη τη χρονική περίοδο. Τα τελευταία δέκα χρόνια η αύξηση αυτή, κατά μέσο όρο, ξεπερνούσε το έναντι μόλις 1,7%/έτος για το πετρέλαιο. ΧΡΗΣΕΙΣ 2,5%/έτος, Το φυσικό αέριο παραδοσιακά χρησιμοποιείται για θέρμανση και οικιακή χρήση, με τον οικιακό/ εμπορικό τομέα να καλύπτει περίπου το 30% της Σελίδα 7 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

10 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ Σχήμα 2. Κατανάλωση φυσικού αερίου στις Η.Π.Α. ανά τομέα (Annual Energy Outlook 2007). κατανάλωσης σε παγκόσμιο επίπεδο (38% στην Ευρώπη, 33% στις Η.Π.Α., βλ. Σχήμα 2). Το γεγονός ότι οι καταναλωτές δεν χρειάζονται αποθηκευτικό χώρο αλλά μόνο μια απλή σύνδεση με κάποιο δίκτυο διανομής, γενικά ενθαρρύνει την οικιακή χρήση. Το 34% της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη αφορά τη βιομηχανία (25% σε παγκόσμιο επίπεδο), ενώ στις αναδυόμενες οικονομίες η συμμετοχή του στο βιομηχανικό τομέα αναμένεται να αυξηθεί θεαματικά τα επόμενα χρόνια. Για παράδειγμα στην Ασία, η παραγωγή λιπασμάτων και ζωοτροφών θα απαιτήσει όλο και μεγαλύτερες ποσότητες αερίου, τόσο ως καύσιμο όσο και ως πρώτη ύλη. Χρησιμοποιείται επίσης ως πρώτη ύλη και στη χημική βιομηχανία, κυρίως στα διυλιστήρια και στη βιομηχανία πετροχημικών. Ο τομέας της ηλεκτροπαραγωγής αποτελεί εδώ και μία δεκαετία τον κυριότερο λόγο αύξησης της ζήτησης φυσικού αερίου και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί. Μέχρι το 2020 ο τομέας αυτός θα απορροφά το 35% της κατανάλωσης ετησίως, έναντι 30% σήμερα. Οι λόγοι αυτής της αύξησης είναι τόσο οικονομικοί όσο και περιβαλλοντικοί. Το φυσικό αέριο έχει υψηλή ενεργειακή απόδοση κατά την καύση και παρουσιάζει πολλά περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα: οι εκπομπές CO 2 από την καύση φυσικού αερίου, συγκρινόμενες με αυτές των πιο σύγχρονων ατμοηλεκτρικών σταθμών άνθρακα, είναι κατά δύο τουλάχιστον φορές χαμηλότερες, αφού κατά την καύση του δεν εκπέμπονται τέφρα ή άλλα ιπτάμενα σωματίδια, ενώ το διοξείδιο του θείου (SO 2 ) και τα οξείδια του αζώτου (NO χ ) είναι σχετικά περιορισμένα. Επιπρόσθετα, η υγροποίησή του επιφέρει σημαντική μείωση του όγκου του. Η ζήτηση φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή αναμένεται να αυξηθεί κατά 5,1% για την Κίνα, 4,7% για την Ινδία και 4,3% για την Αφρική τα αμέσως επόμενα χρόνια. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΓΟΡΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Κυρίαρχη θέση στον εφοδιασμό των Ευρωπαϊκών χωρών με φυσικό αέριο κατέχουν χώρες όπως η Ρωσία, η Νορβηγία και η Αλγερία μέσω των εταιριών Gazprom, Statoil και Sonatrach, οι οποίες καλύπτουν το 46% των Ευρωπαϊκών αναγκών. Ο εφοδιασμός της Ευρώπης γίνεται κυρίως από κρατικές εταιρίες των χωρών παραγωγής, πολλές από τις οποίες είναι συγχρόνως και πετρελαϊκές εταιρίες. Οι προμηθευτές αυτοί έχουν καταφέρει, με μακροχρόνια συμβόλαια, να δημιουργήσουν στενούς δεσμούς με τις κρατικές εταιρίες μεταφοράς και διανομής του φυσικού αερίου των διαφόρων χωρών. Οι τρεις αυτές εταιρίες, μαζί με τις Exxon, Mobil και Shell, καλύπτουν το 60% των Ευρωπαϊκών αναγκών. Το 80% καλύπτεται με την προσθήκη στις πέντε προηγούμενες και των Total, ENI, BP, Centrica και της Ολλανδικής κρατικής εταιρίας EBN. Η Ευρώπη προμηθεύεται επίσης αέριο από πιο μακρινές χώρες με τάνκερ μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (Υ.Φ.Α.). Στόχος όλων των εταιριών είναι η αύξηση των πωλήσεων στην Ευρώπη, μια αγορά με πολύ μεγάλη δυναμική. Η απελευθέρωση των αγορών φυσικού αερίου άρχισε στις Η.Π.Α. την περίοδο , σε Σελίδα 8 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

11 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ες της απελευθέρωσης αναμένεται να επιταχυνθούν και να οδηγήσουν στην εγκαθίδρυση μιας ενιαίας Ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου. Πάντως, μέχρι σήμερα, η οικοδόμηση μιας ενιαίας αγοράς, στηριζόμενης σε μια μεγαλύτερη δυνατότητα ανταλλαγών, δεν έχει ολοκληρωθεί. Μεταφορά και αποθήκευση υγροποιημένου φυσικού αερίου. συνέχεια διαδοχικών μέτρων που έλαβε η FERC (Federal Energy Regulatory Commission). Την ίδια χρονική περίοδο δημιουργήθηκαν και στο Ηνωμένο Βασίλειο προϋποθέσεις ανταγωνισμού και τέθηκαν οι βάσεις για πλήρη απελευθέρωση της αγοράς του φυσικού αερίου, που ολοκληρώθηκε το Στην υπόλοιπη Ευρώπη, η Οδηγία 98/30/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου, αναμφίβολα απετέλεσε σημαντικό σταθμό στην αναδιοργάνωση του τομέα του φυσικού αερίου και τη δημιουργία εσωτερικής αγοράς του. Η νέα Οδηγία 2003/55/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της Οδηγίας 98/30/ΕΚ, θεσπίζει κοινούς κανόνες που αφορούν τη μεταφορά, τη διανομή, την προμήθεια και την αποθήκευση φυσικού αερίου και ορίζει τους κανόνες σχετικά με την οργάνωση και λειτουργία του τομέα του φυσικού αερίου, την πρόσβαση στην αγορά, τα κριτήρια και τις διαδικασίες που ισχύουν για τη χορήγηση αδειών για τη μεταφορά, τη διανομή, την προμήθεια και την αποθήκευση φυσικού αερίου, καθώς και για την εκμετάλλευση των δικτύων. Με τη νέα Οδηγία, οι διαδικασί- Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ Στις Η.Π.Α. και το Ηνωμένο Βασίλειο, μετά την απελευθέρωση της αγοράς, η τιμή του φυσικού αερίου καθορίζεται με τελείως διαφορετική φιλοσοφία από την Ευρώπη και την Ασία, έτσι ώστε να αντανακλά την ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης της αγοράς. Αντίθετα, η διαμόρφωση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη βρίσκεται ακόμη σε άμεση σχέση με τις τιμές των άλλων ανταγωνιστικών ενεργειακών πρώτων υλών και ειδικότερα με αυτές του αργού πετρελαίου και του πετρελαίου θέρμανσης. Θεωρείται βέβαιο ότι το μοντέλο αυτό θα υποστεί αλλαγές στο μέλλον, προς την κατεύθυνση των κανόνων που ισχύουν στην Αμερικανική αγορά. Πως όμως διαμορφώθηκαν τα δύο διαφορετικά μοντέλα καθορισμού των τιμών; Το φυσικό αέριο αρχίζει για πρώτη φορά να μεταφέρεται σε μεγάλες αποστάσεις, τόσο στις Η.Π.Α. όσο και στην Ευρώπη, στα μέσα της δεκαετίας του Στην Ευρώπη αναπτύσσεται ένα δίκτυο μεταφοράς από τη Ρωσία, την Αλγερία, τη Νορβηγία και τις Κάτω Χώρες, ενώ στην Ασία οι μεταφορές γίνονται κυρίως υπό μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (Υ.Φ.Α.). Την ίδια περίοδο ο Καναδάς αρχίζει να τροφοδοτεί τις Η.Π.Α. Προκειμένου η μεταφορά φυσικού αερίου να αποτελέσει κερδοφόρα και κυρίως βιώσιμη μελλοντική λύση για το ενεργειακό πρόβλημα, απαιτούνταν επενδύσεις της τάξεως των δισεκατομμυρίων δολαρίων. Προς τούτο, έπρεπε να αναζητηθεί ένα πλαίσιο συνεργασίας το οποίο να διασφαλίζει τόσο τους Σελίδα 9 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

12 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ καταναλωτές όσο και τους προμηθευτές: το πλαίσιο αυτό ήταν οι μακροχρόνιες συμφωνίες. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτών των συμφωνιών ήταν η πολύ μεγάλη χρονική τους διάρκεια (της τάξεως των ετών), οι ρήτρες «take or pay» για τον αγοραστή και το κυριότερο, η άμεση σύνδεση των τιμών του φυσικού αερίου με αυτές των άλλων ανταγωνιστικών ενεργειακών πρώτων υλών. Με την απευθείας σύνδεση των τιμών του φυσικού αερίου με αυτές του αργού πετρελαίου διασφαλιζόταν ότι το φυσικό αέριο θα διατηρούσε πάντοτε ένα σημαντικό μερίδιο της αγοράς ενέργειας. Ο λόγος που οδήγησε στην υιοθέτηση αυτής της πρακτικής ήταν ότι, εκείνη την εποχή, το αέριο δεν θα μπορούσε να είναι ανταγωνιστικό του πετρελαίου σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης λόγω ελλιπούς δικτύου μεταφοράς. Η εξασφάλιση, λοιπόν, μεριδίου της αγοράς ενέργειας με πολύ περιορισμένο ρίσκο, επέτρεψε τις επενδύσεις στον τομέα της μεταφοράς. Τέτοιες συμφωνίες είναι ακόμα σε ισχύ στην Ευρώπη και την Ασία, όπου με την χρήση κλασικών δεικτών (indexation), η τιμή του φυσικού αερίου καθορίζεται πάντοτε σε σχέση με αυτήν του αργού πετρελαίου ή του πετρελαίου θέρμανσης. Σήμερα στην Ευρώπη, στο σύνολο των συμφωνιών προμήθειας που συνδέουν παραγωγούς και εταιρίες διανομής και εμπορίας, τα μακροχρόνια συμβόλαια ξεπερνούν το 90% και θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η αγορά του φυσικού αερίου παρουσιάζει χαρακτηριστικά μονοπωλίου. Αντίθετα στις Η.Π.Α., μετά την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς, οι συμφωνίες για προμήθεια μπορεί να είναι μικρής διάρκειας (1 μήνας), μέσης διάρκειας (18 μήνες), ενώ μακράς διάρκειας θεωρούνται συμφωνίες που δεν ξεπερνούν τα δέκα χρόνια. Επιπρόσθετα, οι εταιρίες παραγωγής δεν μονοπωλούν συγχρόνως και τη μεταφορά του φυσικού αερίου, η οποία μπορεί να γίνει από άλλες εταιρίες, αποκλειστικά μεταφοράς. Οι τιμές στις Η.Π.Α. και το Ηνωμένο Βασίλειο καθορίζονται σε μικρής διάρκειας βάση (τιμές spot ), είναι αντιπροσωπευτικές της προσφοράς και ζήτησης της αγοράς και δεν υπάρχουν, ειδικά στις Η.Π.Α., ρήτρες «take or pay» αλλά ρήτρες «take or release». Το σημείο καθορισμού των τιμών (pricing point) για όλη την αγορά της Βορείου Αμερικής είναι η θέση Henry Hub, στο Erath της Louisiana, η οποία αποτελεί το μεγαλύτερο κόμβο αγωγών φυσικού αερίου των Η.Π.Α. Το Henry Hub ανήκει στην εταιρία Sabine Pipe Line LLC, θυγατρική της Chevron Texaco και από το σημείο αυτό διέρχονται δεκατρείς αγωγοί (Acadian, Columbia Gulf Transmission, Gulf South Pipeline, Bridgeline, NGPL, Sea Robin, Southern Natural Pipeline, Texas Gas Transmission, Transcontinental Pipeline, Trunkline Pipeline, Jefferson Island και Sabine), οι οποίοι εφοδιάζουν με αέριο τις αγορές των Μεσοδυτικών, Βορειοανατολικών και Νοτιοανατολικών Πολιτειών και αυτών του Κόλπου του Τέξας. Στο σημείο αυτό βρίσκονται και δύο σταθμοί συμπίεσης, ενώ η δυναμικότητα μεταφοράς ανέρχεται σε 1,8 δις. κυβ. πόδια/ ημέρα ή 590 m³/δευτερόλεπτο. Το Νοέμβριο του 1989 η εταιρία Sabine, λόγω του δικτύου που διαθέτει και της αποδεδειγμένης δυνατότητας της να παρέχει υψηλές υπηρεσίες μεταφοράς φυσικού αερίου, επελέγη από το Εμπορικό Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης (New York Mercantile Exchange- NYMEX), ως ο επίσημος μηχανισμός διανομής φυσικού αερίου και από την 3η Απριλίου 1990 κλείνονται, μέσω NYMEX, συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου μέχρι 18 μήνες (forward trading). Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή αγορά αναμένεται να παραμείνουν για κάποιο ακόμη χρόνο στενά συνδεδεμένες με αυτές του αργού πετρελαίου, εξ αιτίας του γεγονότος ότι στις συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου μακράς διάρκειας που έχουν συναφθεί, οι τιμές καθορίστηκαν με βάση τα πετρελαϊκά προϊόντα. Υπάρχουν εντούτοις βάσιμοι λόγοι να υποστηριχθεί ότι κάποια στιγμή θα υπάρξει ειδική τιμή για το αέριο, ανεξάρτητη των πετρελαϊκών προϊόντων, πάνω στην οποία θα δομούνται οι μακράς Σελίδα 10 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

13 ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ διάρκειας συμφωνίες. Αναμένεται επίσης να υπάρξουν δείκτες καθορισμού των τιμών του φυσικού αερίου σε σχέση με την τιμή της κιλοβατώρας, δεδομένου ότι ειδικά στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής η ζήτηση, σε Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο, θα αυξάνεται συνεχώς. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι ακόμη και σε μια πλήρως απελευθερωμένη αγορά, οι συμφωνίες μακράς διάρκειας θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν. Προς το παρόν πάντως, ενιαία τιμή φυσικού αερίου σε επίπεδο που να κατευθύνει την παγκόσμια αγορά, δεν υπάρχει και το ερώτημα το οποίο τίθεται είναι αν ποτέ θα υπάρξει. Απάντηση στο ερώτημα αυτό θα δοθεί στο μέλλον, με βάση κυρίως δύο παραμέτρους: (α) τη χρονική στιγμή - τα επόμενα 10 ως 30 χρόνια - κατά την οποία θα αρχίσει η παρακμή του πετρελαίου και (β) τις μελλοντικές εξελίξεις στη μεταφορά του φυσικού αερίου σε υγροποιημένη μορφή. Ο τρόπος αυτός μεταφοράς, που μέχρι σήμερα θεωρείται, ιδιαίτερα στις Η.Π.Α., ως μικρής σημασίας, αναμένεται να παίξει πρωτεύοντα ρόλο στο άμεσο μέλλον. Από 2% το 2003, το υγροποιημένο φυσικό αέριο θα ξεπεράσει το 20% περί το 2025 (πηγή: U.S. Department Of Energy- DOE) στην Αμερικανική αγορά, η οποία με τη σειρά της αναμένεται να απορροφά περίπου το 25% των ποσοτήτων φυσικού αερίου που θα μεταφέρονται παγκοσμίως, έναντι μόνο 5-6% σήμερα. Η επακόλουθη αναστάτωση όμως αναμένεται να επιφέρει εξομάλυνση με τις δύο άλλες μεγάλες αγορές Υ.Φ.Α., δηλ. την Ευρώπη και την Ασία. Εάν στα προηγούμενα προσθέσουμε και την έλευση των δύο γιγάντων, Ινδίας και Κίνας, τότε με αρκετή βεβαιότητα μπορεί να ειπωθεί ότι μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια θα δημιουργηθεί μια πραγματικά παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου. Στην αγορά αυτή η τιμή του δεν θα είναι ενιαία, αλλά οι διάφορες τιμές που θα υπάρχουν θα συσχετίζονται μεταξύ τους, όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα με το πετρέλαιο (τιμή Brent στην Ευρώπη, West Texas Intermediate-WTI στις Η.Π.Α., Dubaï στην Ασία). ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ένα άλλο ερώτημα σχετίζεται με την πιθανή υπεροχή του φυσικού αερίου έναντι του πετρελαίου και κατά πόσον το φυσικό αέριο θα αποτελέσει την κύρια ενεργειακή πρώτη ύλη στο μέλλον. Το ερώτημα αυτό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια σοβαρή προοπτική και ίσως η χρήση του πετρελαίου στο μέλλον να περιοριστεί αποκλειστικά στον τομέα των μεταφορών, τη στιγμή που το φυσικό αέριο θα καταλαμβάνει τη θέση του πετρελαίου σε όλους τους τομείς, οικιακό, βιομηχανικό, ηλεκτροπαραγωγής, ακόμη και στις μεταφορές, σε μικρότερο βέβαια βαθμό. Υπάρχουν συνεπώς σοβαρές πιθανότητες να καταστεί στο μέλλον το φυσικό αέριο το σημείο αναφοράς της αγοράς ενέργειας στη θέση που σήμερα κατέχει το πετρέλαιο. Τέτοιου είδους ερωτήματα τονίζουν την πολυπλοκότητα μέσα στην οποία πολύ σύντομα θα βρεθεί και θα εξελιχθεί η παγκόσμια αγορά ενέργειας και οι απαντήσεις για το πώς θα διαμορφωθούν οι σχέσεις μεταξύ των διαφόρων μορφών ενέργειας ίσως είναι πιο ξεκάθαρες μετά από δέκα χρόνια. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Energy Information Association. Federal Agency Regulatory Commission. International Energy Agency. New York Mercantile Exchange. Organization of the Petroleum Exporting Countries. U.S. Department of Energy. EIA - Annual Energy Outlook 2007, U.S. Department of Energy, pp.229, DOE/EIA-0383, Worldwide Look at Reserves and Production, Oil & Gas Journal, Vol.103, No.47, p.24, Σελίδα 11 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

14 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» του Δρ. Κωνσταντίνου Περισσοράτη Γεωλόγου Ι.Γ.Μ.Ε., Τομεάρχη Τομέα Βασικής & Εφαρμοσμένης Γεωλογίας Υδρίτες Συνθήκες υψηλής πίεσης - χαμηλής θερμοκρασίας Καύσιμη ύλη Ερευνητικό Πρόγραμμα «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» Υποθαλάσσια όρη Αναξίμανδρου ΝΑ Μεσόγειος Λασποηφαίστειο «ΑΘΗΝΑ» Λασποηφαίστειο «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ» Ο ι υδρίτες είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή ενώσεις που εγκλείουν άλλες ενώσεις. Στην προκειμένη περίπτωση, οι υδρίτες (ενυδατωμένοι υδρογονάνθρακες) αποτελούνται από έξι μόρια ύδατος και ένα μόριο μεθανίου, όλα σε στερεά μορφή (Σχήμα 1, Εικόνα 1). Σχήμα 1. Δομή Υδριτών: Εγκλωβισμός μορίων μεθανίου από μόρια ύδατος. έως μέτρα, κυρίως σε στρώματα κάτω ή επί του πυθμένα, όπου επικρατούν συνθήκες υψηλής πίεσης και χαμηλής θερμοκρασίας (Σχήμα 2). Σχήμα 2. Διάγραμμα φάσεων υδριτών. Όταν βρεθούν σε διαφορετικές συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας αποσυντίθενται και ο πάγος γίνεται νερό, μειουμένου του όγκου του, ενώ το μεθάνιο ως αέριο αποκτά όγκο 164 φορές μεγαλύτερο (Σχήμα 3). Εικόνα 1. Δείγματα θαλάσσιων ιζημάτων που περιέχουν υδρίτες Αριστερά: Ανατολικός Ειρηνικός, Δεξιά: Ανατολική Μεσόγειος (Όρη Αναξίμανδρου). Οι υδρίτες σχηματίζονται σε βάθη θάλασσας που κυμαίνονται από 200 Σχήμα 3. Μεταβολή όγκου μεθανίου ύδατος λόγω αλλαγής συνθηκών. Σήμερα και για τις επόμενες δεκαετί- Σελίδα 12 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

15 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ - ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» ες, η εκμετάλλευση των υδριτών, ως καύσιμης ύλης, είναι τεχνικά πολύ δύσκολη, λόγω του βάθους που βρίσκονται και της γρήγορης αποσύνθεσής τους. Στις Η.Π.Α. προγραμματίζεται δοκιμαστική εκμετάλλευση μετά από περίπου έτη. μπορούν να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των Η.Π.Α. σε μεθάνιο για τα επόμενα 100 έτη. ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ Οι υδρίτες ανακαλύφθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 στο Δυτικό Ατλαντικό και μέχρι σήμερα έχουν εντοπισθεί τεράστιες ποσότητες σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως στον Ειρηνικό Ωκεανό, τον Ινδικό Ωκεανό και αλλού (Σχήμα 4). Σχήμα 5. Γεωλογική εικόνα της Ανατολικής Μεσογείου, με την περιοχή μελέτης (Anaximander area). ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ» Σχήμα 4. Περιοχές παρουσίας υδριτών. Η παρουσία των υδριτών στον Ευρωπαϊκό χώρο έχει διαπιστωθεί μέχρι στιγμής στην Κασπία Θάλασσα, στα στενά του Μπάρεντς και στην Ανατολική Μεσόγειο, συγκεκριμένα στα υποθαλάσσια υβώματα του Αναξίμανδρου, ανατολικά της Ρόδου και νότια του κόλπου της Αττάλειας (Σχήμα 5). Σήμερα, το ποσοστό του άνθρακα που εμπεριέχεται στα γνωστά στρώματα υδριτών εκτιμάται ότι αποτελεί το 5-12% του συνολικού ποσού του άνθρακα που υπάρχει σε όλους τους υδρογονάνθρακες της Γης. Ειδικότερα, το 1996 υπολογίστηκε ότι τα αποθέματα υδριτών που υπάρχουν στις θαλάσσιες λεκάνες στο Δυτικό Ατλαντικό, στην περιοχή του κόλπου του Μεξικού, Το Νοέμβριο του 2002, άρχισε η υλοποίηση του ανταγωνιστικού προγράμματος ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Ε.Ε. με το ποσό των Συντονιστής ήταν το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) με επικεφαλής τον υπογράφοντα, τότε Διευθυντή της Διεύθυνσης Γενικής Γεωλογίας και Γεωλογικών Χαρτογραφήσεων. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν από Ελληνικής πλευράς, εκτός του Ι.Γ.Μ.Ε., το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.) και το Πολυτεχνείο Κρήτης, ενώ από Ευρωπαϊκής πλευράς, τα Πολυτεχνεία του Βερολίνου και του Κλάουσταλ (Γερμανία), τα Πανεπιστήμια της Ουτρέχτης και του Άμστερνταμ (Ολλανδία) και το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο της Βαρκελώνης (Ισπανία). Συμμετείχε, επίσης, ως παρατηρητής και Τούρκος επιστήμονας από το Ινστιτούτο Πετρελαίου, αφού οι έρευνες διεξάγονταν εντός της οικονομικής ζώνης της Τουρκίας. Το πρόγραμμα είχε διάρκεια 3 έτη, από το Νοέμβριο 2002 έως τον Οκτώβριο Στόχοι του προγράμματος ήταν: η λεπτομερής βαθυμετρική και σεισμική κατα- Σελίδα 13 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

16 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ - ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» γραφή των υποθαλάσσιων υβωμάτων του Αναξίμανδρου, η ανάπτυξη τρόπου δειγματοληψίας με ειδικούς πυρηνολήπτες διατηρώντας τις επιτόπιες συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας, η εξακρίβωση της δομής των υδριτών και ο προσδιορισμός του τρόπου δημιουργίας τους, ο προσδιορισμός του χρόνου και του περιβάλλοντος απόθεσης των σχηματισμών που φιλοξενούν τους ενυδατωμένους υδρογονάνθρακες (υδρίτες), η εξακρίβωση της φυλογενετικής βιοποικιλότητας της ενδημούσας στους υδρίτες βιοκοινωνίας και η ποσοτική εκτίμηση των αποθεμάτων τους. Το Μάιο του 2003, πραγματοποιήθηκε με το Ωκεανογραφικό σκάφος ΑΙΓΑΙΟ, που ανήκει στο ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., η πρώτη εργασία πεδίου στα υποθαλάσσια όρη του Αναξίμανδρου στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, όπου ελήφθησαν πυρήνες και συλλέχθηκαν δείγματα υδριτών που σχηματίζονται κυρίως cm κάτω από την επιφάνεια του πυθμένα, σε βάθος θάλασσας περίπου m. Κατά τη διάρκεια των ερευνών αυτών, αναγνωρίστηκε νέο λασποηφαίστειο που πήρε το όνομα ΑΘΗΝΑ και έλαβαν χώρα οι απαραίτητες δειγματοληψίες. Το Μάιο του 2004, πραγματοποιήθηκε το δεύτερο επιστημονικό ταξίδι στην περιοχή με το ίδιο σκάφος, εξοπλισμένο με ειδικούς πυρηνολήπτες που κατασκευάστηκαν για τις ανάγκες του έργου, έτσι ώστε να μην αλλοιώνονται τα επί τόπου χαρακτηριστικά των υδριτών Εικόνα 2. Ειδικός πυρηνολήπτης βαρύτητος. κατά τη διάρκεια των δειγματοληψιών (Εικόνα 2). Επίσης, στο ταξίδι αυτό αναγνωρίστηκε, σε βάθος 1260 m, νέο λασποηφαίστειο που ονομάστηκε ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (το πιο ρηχό λασποηφαίστειο μέχρι σήμερα στη Μεσόγειο, το οποίο περιέχει υδρίτες), απ όπου συλλέχθηκαν και μελετήθηκαν οι χαρακτηριστικοί σχηματισμοί των λασποροών (Σχήμα 6). Σχήμα 6. Μορφολογία του λασποηφαιστείου Θεσσαλονίκη (το βάθος σε μέτρα). Διακρίνονται, ως μικρά τεμάχια πάγου, οι υδρίτες. Τα ονόματα των δύο νέο-ανακαλυφθέντων λασποηφαιστείων καθιερώθηκαν διεθνώς (Σχήμα 7). Σχήμα 7. Περιοχή μελέτης και θέση των ερευνηθέντων πέντε λασποηφαιστείων (Μορφολογία πυθμένα από το ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.). Σελίδα 14 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

17 ΟΙ Υ ΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ - ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ» Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, τόσο η εμφάνιση των υδριτών όσο και οι ποσότητες που υπάρχουν στα όρη του Αναξίμανδρου, αποκλείουν την εκμετάλλευσή τους, κάτι που ίσως πραγματοποιηθεί στο μέλλον σε άλλες θαλάσσιες λεκάνες. Ωστόσο, η μελέτη τους συνέβαλε στην κατανόηση των γεωλογικών γεωχημικών παραμέτρων των υδριτών και τη διερεύνηση των οργανισμών που συνυπάρχουν. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ότι τα αποτελέσματα των αναλύσεων των στοιχείων, που ελήφθησαν από την περιοχή μελέτης, έδειξαν ότι η παρουσία υδριτών στον πυθμένα είναι ευρύτερη απ ότι ήταν γνωστό μέχρι σήμερα. Αποτελούν το 1,3% του ιζήματος και ο συνολικός τους όγκος υπολογίστηκε σε περίπου 0,25 km 3. Σήμερα, γίνονται πολυάριθμες μελέτες, σχετικά με το αν οι ποσότητες του μεθανίου και των ενυδατωμένων υδρογονανθράκων, που εγκλείονται κυρίως στα υποθαλάσσια λασποηφαίστεια, επιτείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και επομένως επηρεάζουν την παγκόσμια περιβαλλοντική ισορροπία. Με την υλοποίηση των προαναφερθέντων, καθαρά ερευνητικών στόχων, το πρόγραμμα ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ είναι βέβαιο ότι συνέβαλε στην καλύτερη κατανόηση του ευρύτερου περιβάλλοντος των υδριτών και έδωσε απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα της επιστημονικής κοινότητας σε ένα αντικείμενο πρωτοποριακό, που σήμερα χαίρει έντονου επιστημονικού ενδιαφέροντος. Σελίδα 15 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

18 ΠΟΛΥΤΙΜΟΙ, ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ( Μέρος Β ) της Δρ. Ελευθερίας Δήμου Ορυκτολόγου - Πετρογράφου Ι.Γ.Μ.Ε., πρώην Διευθύντριας Δ/νσης Ορυκτολογίας - Πετρογραφίας Χρυσοβήρυλλος Τοπάζιο Γρανάτης (πυρωπόν) Ζιρκόνιο Ολιβίνης ή Περίδοτο Τουρκουάζ Λαζουρίτης (Lapis lazuli) Φθορίτης Ιαδεΐτης Αιματίτης Μαλαχίτης Αζουρίτης Σεληνόλιθος Αμαζονίτης Στεατίτης Χαλαζίας Σ το προηγούμενο τεύχος της «Ελληνικής Γεώσφαιρας» αναφερθήκαμε στους πολύτιμους λίθους, οι οποίοι ήταν γνωστοί κατά την αρχαιότητα, στη χρήση τους και τις ιδιότητες που τους αποδίδονταν. Στο παρόν τεύχος θα ασχοληθούμε με τους «ημιπολύτιμους» και «διακοσμητικούς» λίθους. ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟ- ΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ Χρυσοβήρυλλος Είναι οξείδιο του βηρυλλίου και αργιλίου με κίτρινο χρώμα, BeAl 2 O 4. Οι αρχαίοι το ονόμαζαν «Χρυσόλιθος ο ανατολικός» ή «Τοπάζιο», όπως άλλωστε όλους σχεδόν τους κίτρινους λίθους. Πρέπει να σημειωθεί ότι μια ποικιλία της χρυσοβηρύλλου, ενώ είχε χρησιμοποιηθεί από τους αρχαίους, πήρε το όνομα αλεξανδρίτης μόνο το 1831 από τον Ρώσο πρίγκιπα Αλέξανδρο ΙΙ. Εκτιμήθηκε πολύ από τους δοξομανείς, γιατί πίστευαν ότι αποσπά την εύνοια των ισχυρών και φέρνει καλή τύχη. Τοπάζιο Είναι πυριτικό ορυκτό του αργιλίου και φθορίου, Al 2 (SiO 4 )(ΟΗ,F) 2. Στην αρχαιότητα, το πραγματικό τοπάζιο ήταν άγνωστο. Με το όνομα «Τοπάζιο», «Τόπαζον» ή «Τόπαζος» ονόμαζαν το περίδοτο ή το χρυσόλιθο. Με το όνομα τοπάζιο υπάρχουν σφραγιδόλιθοι της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι κατευνάζει τους φόβους της νύχτας, προστατεύει από τις επιδημίες και διώχνει το φόβο του θανάτου. Γρανάτης (πυρωπόν) Οι γρανάτες είναι πυριτικά ορυκτά του ασβεστίου, μαγνησίου, σιδήρου, μαγγανίου και αργιλίου. Οι αρχαίοι Σελίδα 16 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

19 ΠΟΛΥΤΙΜΟΙ, ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ γνώριζαν μόνο την κόκκινη ποικιλία του γρανάτη, το σημερινό πυρωπόν, Mg 3 Al 2 (SiO 4 ) 3. Τον ονόμαζαν «Ανθράκιον Ινδικόν θήλυ» για να τον ξεχωρίζουν από το επίσης κόκκινο ρουμπίνι, που το ονόμαζαν, όπως είδαμε στο προηγούμενο τεύχος, «Ανθράκιον Ινδικόν άρρεν». κάποιο δυσάρεστο γεγονός. Ολιβίνης ή Περίδοτο Οι αρχαίοι χάρασσαν μορφές σε γρανάτη. Έχουν, επίσης, βρεθεί αρκετοί σφραγιδόλιθοι από την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι φέρνει επιτυχίες σε αυτόν που τον κατέχει. Ζιρκόνιο Είναι πυριτικό ορυκτό του μαγνησίου και σιδήρου, (Fe,Mg) 2 SiO 4. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν ιδιαίτερα δύο ποικιλίες του: το περίδοτο που έχει πράσινο χρώμα και το χρυσόλιθο, κιτρινοπράσινου χρώματος. Εν τούτοις, δεν εκτιμούσαν ιδιαίτερα αυτή την πέτρα, εξ ου και η ρήση «όποιος έχει δύο περίδοτα, έχει ένα περιττό». Χρησιμοποιούταν ως φυλαχτό για τα κακά πνεύματα της νύχτας. Τουρκουάζ Είναι πυριτικό ορυκτό του ζιρκονίου, ZrSiO 4 Οι αρχαίοι ονόμαζαν «Υάκινθο» το κόκκινο ζιρκόνιο και αναφέρεται ότι του έδωσαν το όνομα αυτό λόγω της ομοιότητάς του με ένα είδος κρίνου, που ευδοκιμούσε εκεί όπου ο νεαρός Υάκινθος φονεύθηκε από το θεό Απόλλωνα. Κατά την αρχαιότητα, συνηθιζόταν να το φοράει όποιος ήθελε να εκδηλώσει τη θλίψη του για Είναι φωσφορικό άλας του χαλκού και αργιλίου, CuAl 6 (PO 4 ) 4 (OH) 8.4H 2 O. Είναι γνωστό από την αρχαιότητα, αλλά διίστανται οι απόψεις ως προς τις γνώσεις των αρχαίων σχετικά με την πέτρα αυτή. Ο Πλίνιος πιθανότατα την ονομάζει «Καλλαΐδα». Οι πρώτοι λίθοι τουρκουάζ εισήχθησαν στη Γαλλία από την Τουρκία, γι αυτό και Σελίδα 17 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

20 ΠΟΛΥΤΙΜΟΙ, ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΟΙ ΚΑΙ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ονομάστηκαν έτσι. Χρησιμοποιήθηκε, κυρίως, για «κειμηλίους λίθους» κατά την εποχή του Καίσαρα Αυγούστου και ως φυλαχτό για τα ατυχήματα. Λαζουρίτης (Lapis lazuli) Ιαδεΐτης Με το όνομα «ιαδεΐτης» αναφέρεται συνήθως ένα κρυπτοκρυσταλλικό μίγμα αποτελούμενο από τον πυρόξενο ιαδεΐτη, Na(Al,Fe)Si 8 O 6 και τον αμφίβολο νεφρίτη, Ca 2 (Mg,Fe)Si 8 O 22. Είναι πέτρωμα, μείγμα αστριοειδών (λαζουρίτης, σοδάλιθος, χαουΐνης), που ήταν γνωστό με το όνομα «Κύανος». Το παλαιότερο ορυχείο ανακαλύφθηκε στο Αφγανιστάν και ήταν ενεργό πριν από περίπου 6000 χρόνια. Στην Αρχαία Αίγυπτο και τη Βαβυλωνία είχε ιδιαίτερα μεγάλη αξία. Μια παράδοση αναφέρει ότι οι 10 Εντολές ήταν χαραγμένες πάνω σε δύο πλάκες λαζουρίτη. Ιαδεΐτης Οι αρχαίοι γιατροί τον χρησιμοποιούσαν για παθήσεις των ματιών, ενώ πίστευαν ότι προστατεύει από το κακό. Φθορίτης Είναι φθοριούχο ασβέστιο, CaF 2. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται ότι ο φθορίτης είναι ένας από τους λίθους που ο άνθρωπος χρησιμοποίησε κατά την προϊστορική εποχή. Εντοπίστηκε σε λαξευμένα κομμάτια της όψιμης Παλαιολιθικής εποχής. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τον χρησιμοποιούσαν στα αγάλματα και για σκαλιστούς σκαραβαίους. Πίστευαν ότι μειώνει το άγχος. Νεφρίτης Ο ιαδεΐτης και ο νεφρίτης χρησιμοποιήθηκαν ήδη από τη Νεολιθική εποχή, ενώ στην Κίνα συναντώνται εδώ και 4000 χρόνια στην κατασκευή κομψοτεχνημάτων. Στη Μεσοποταμία θεωρείτο ότι ο νεφρίτης, με το πράσινο χρώμα, διευκολύνει τη γέννα, ενώ ο ιαδεΐτης φέρνει ειρήνη. Σελίδα 18 Ελληνική Γεώσφαιρα, Απρίλιος 2008

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός Προέδρου Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου στην Έκτακτη Γενική Συνέλευση του ΣΕΑΠΕΚ. Γραφεία ΟΕΒ 26 Μαΐου, 2010

Χαιρετισμός Προέδρου Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου στην Έκτακτη Γενική Συνέλευση του ΣΕΑΠΕΚ. Γραφεία ΟΕΒ 26 Μαΐου, 2010 Χαιρετισμός Προέδρου Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου στην Έκτακτη Γενική Συνέλευση του ΣΕΑΠΕΚ Γραφεία ΟΕΒ 26 Μαΐου, 2010 Κυρίες και Κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά αποδέχθηκα την πρόσκλησή σας για να απευθύνω

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 10: Αναλυτική Γεωχημεία και Οικολογία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΕΦΑ Η Δημόσια Επιχείρηση Φυσικού Αερίου άρχισε τις εργασίες της τον Νοέμβριο του 2009. Το 100% των μετοχών της

Διαβάστε περισσότερα

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η Ενέργεια στο Επίκεντρο του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος Συνθήκη για την ίδρυση

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ελληνική Γεώσφαιρα Τόμος 3, Τεύχος 8 Δεκέμβριος 2009 Περιοδική ενημερωτική έκδοση του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ν.Π.Ι.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 TMHMA ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ 210-326 2070 marketanalysis@alpha.gr

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η 2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η παγκόσμια παραγωγή (= κατανάλωση + απώλειες) εκτιμάται σήμερα σε περίπου 10 Gtoe/a (10.000 Mtoe/a, 120.000.000 GWh/a ή 420 EJ/a), αν και οι εκτιμήσεις αποκλίνουν: 10.312

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι Σύνεδροι,

Κυρίες και Κύριοι Σύνεδροι, Ομιλία της Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Τίνας Μπιρμπίλη, στο 14 ο Εθνικό Συνέδριο Ενέργειας του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης Την Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2009 Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Τετάρτη 20 Απριλίου 2011 www.geostrategy.gr Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Οι επιπτώσεις των πρόσφατων εξεγέρσεων Οι πρόσφατες εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Καταρρίπτοντας τους μύθους Μπορούν οι ΑΠΕ να παρέχουν ενέργεια 24/7;

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Καταρρίπτοντας τους μύθους Μπορούν οι ΑΠΕ να παρέχουν ενέργεια 24/7; Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Καταρρίπτοντας τους μύθους Μπορούν οι ΑΠΕ να παρέχουν ενέργεια 24/7; Φυσικά! Υπάρχουν εφτά διαφορετικές ανανεώσιμες τεχνολογίες που μπορούν να παράγουν ενέργεια: φωτοβολταϊκά,

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

EXPOLINK 07. «Το. φυσικό αέριο στην Ελλάδα» ΗΜΕΡΙΔΑ. επιπτώσεις στο περιβάλλον. Θεσσαλονίκη 21 Απριλίου 2007

EXPOLINK 07. «Το. φυσικό αέριο στην Ελλάδα» ΗΜΕΡΙΔΑ. επιπτώσεις στο περιβάλλον. Θεσσαλονίκη 21 Απριλίου 2007 EXPOLINK 07 ΗΜΕΡΙΔΑ Σύγχρονες εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα και επιπτώσεις στο περιβάλλον Θεσσαλονίκη 21 Απριλίου 2007 «Το φυσικό αέριο στην Ελλάδα» Σπύρος Παλαιογιάννης Χημικός, ΜΒΑ Αντιπρόεδρος ΙΕΝΕ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ) Σειρά Πληροφοριακού και Εκπαιδευτικού Υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης ΠΑΤΡΑ, 2016 ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΜΠΡΑΞΗ ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΟΣ - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ *Φέρουσα χωρητικότητα Ο μέγιστος αριθμός ατόμων ενός είδους που μπορεί να υποστηρίζεται από ένα δεδομένο οικοσύστημα. Ο προσδιορισμός της για τον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η κλιματική αλλαγή? Ποιά είναι τα αέρια του θερμοκηπίου?

Τι είναι η κλιματική αλλαγή? Ποιά είναι τα αέρια του θερμοκηπίου? Ενημερωτικό Υλικό Μικρομεσαίων Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως επηρεάζουν το Περιβάλλον και πως μπορούν να μετρούν το Ανθρακικό τους Αποτύπωμα? Τ ι είναι? Τι είναι η κλιματική αλλαγή?

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΣΕΕ-GREENPEACE-ATTAC Ελλάς

ΓΣΕΕ-GREENPEACE-ATTAC Ελλάς ΓΣΕΕ-GREENPEACE-ATTAC Ελλάς Το Πρωτόκολλο του Κιότο Μια πρόκληση για την ανάπτυξη και την απασχόληση «Από το Ρίο στο Γιοχάνεσµπουργκ και πέρα από το Κιότο. Ποιο µέλλον για τον Πλανήτη;» ρ Μιχαήλ Μοδινός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΑΣΑΚΗ ΒΙΡΓΙΝΙΑ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

ΜΑΝΑΣΑΚΗ ΒΙΡΓΙΝΙΑ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΜΑΝΑΣΑΚΗ ΒΙΡΓΙΝΙΑ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ Νησί που βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης. Μόνιμος πληθυσμός (απογρ. 2011) 680.000 κάτοικοι. Ελκυστικός τουριστικός προορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Αποθέματα Φυσικού Αερίου

Τίτλος: Αποθέματα Φυσικού Αερίου Τίτλος: Αποθέματα Φυσικού Αερίου Θέμα: Οι μαθητές καλούνται να διερευνήσουν μέσα από διάφορες διεπιστημονικές δραστηριότητες τα μαθηματικά και επιστημονικά θέματα που εμπλέκονται στη χρήση του φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Λίθοι των Μηνών. Φεβρουάριος ~ Αμέθυστος, Φεγγαρόπετρα & Όνυχας Για τους αρχαίους Ρωμαίους - Αμέθυστος

Οι Λίθοι των Μηνών. Φεβρουάριος ~ Αμέθυστος, Φεγγαρόπετρα & Όνυχας Για τους αρχαίους Ρωμαίους - Αμέθυστος Οι (πολύτιμοι ή ήμι-πολύτιμοι) λίθοι από αρχαιοτάτων χρόνων γνώρισαν τον θαυμασμό και το δέος των ανθρώπων. Συνδέθηκαν με τους Θεούς, με την θεραπευτική τέχνη, με την μαντεία και με τον μυστικισμό, από

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις καθορίζουν το μέλλον του αυτοκινήτου

Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις καθορίζουν το μέλλον του αυτοκινήτου Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις καθορίζουν το μέλλον του αυτοκινήτου Η θέση της Toyota Μιλτιάδης Τσοσκούνογλου Διευθυντής Τομέα Προστασίας Περιβάλλοντος & Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας Toyota Ελλάς Νοέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ενεργειακή επανάσταση ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ

ενεργειακή επανάσταση ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ενεργειακή επανάσταση 3 ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ Ενεργειακή Επανάσταση Τεχνική έκθεση που δείχνει τον τρόπο με τον οποίον εξασφαλίζεται ενεργειακή επάρκεια παγκοσμίως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ THE RECENT STATUS OF ENERGY EXPLORATION IN CYPRUS Τίτος Χριστοφίδης Υφυπουργός παρά τω Προέδρω Economist Conference

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2011/0300(COD) Σχέδιο γνωμοδότησης Sandra Kalniete (PE v01-00)

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2011/0300(COD) Σχέδιο γνωμοδότησης Sandra Kalniete (PE v01-00) ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών 2011/0300(COD) 7.5.2012 ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ 12-32 Σχέδιο γνωμοδότησης Sandra Kalniete (PE487.677v01-00) Διευρωπαϊκές ενεργειακές

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενέργεια στο ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Γιώργος Παυλικάκης Δρ Περιβαλλοντικών Επιστημών Σχολικός Σύμβουλος Φυσικών

Η Ενέργεια στο ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Γιώργος Παυλικάκης Δρ Περιβαλλοντικών Επιστημών Σχολικός Σύμβουλος Φυσικών Η Ενέργεια στο ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Γιώργος Παυλικάκης Δρ Περιβαλλοντικών Επιστημών Σχολικός Σύμβουλος Φυσικών Αειφόρο Ελληνικό Σχολείο Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Ένα σχολείο κοινότητα Οι

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον!

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία βιώσιμη λύση για να αντικατασταθούν οι επικίνδυνοι και πανάκριβοι πυρηνικοί και ανθρακικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η βιώσιμη ανάπτυξη έχει πυροδοτήσει αρκετές διαφωνίες ως προς την έννοια, τη χρησιμότητα αλλά και τη σκοπιμότητά της τα τελευταία χρόνια.

Η βιώσιμη ανάπτυξη έχει πυροδοτήσει αρκετές διαφωνίες ως προς την έννοια, τη χρησιμότητα αλλά και τη σκοπιμότητά της τα τελευταία χρόνια. Ν. Χατζηαργυρίου: «Έξυπνη προσαρμογή ή θάνατος;» Κυρίες και κύριοι καλημέρα σας. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Economist για το σημερινό Συνέδριο που έχει ως επίκεντρο ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Η ηλιακή ακτινοβολία που πέφτει στην επιφάνεια της Γης απορροφάται κατά ένα μέρος από αυτήν, ενώ κατά ένα άλλο μέρος εκπέμπεται πίσω στην ατμόσφαιρα με την μορφή υπέρυθρης

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Κατανάλωση Ενέργειας

Παγκόσμια Κατανάλωση Ενέργειας ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ήλιος Κίνηση και ελκτικό δυναμικό του ήλιου, της σελήνης και της γης Γεωθερμική ενέργεια εκλύεται από ψύξη του πυρήνα, χημικές αντιδράσεις και ραδιενεργό υποβάθμιση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ 210.

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ 210. ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Το πρόγραμμα αυτό απευθύνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΔΡ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΟΥΛΛΙΚΚΑ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΔΡ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΟΥΛΛΙΚΚΑ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΔΡ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΟΥΛΛΙΚΚΑ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΤΡΙΤΗ, 8 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ, ΚΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΥΓΚΛΗΤΟΥ Φίλε

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

NORTHERN GREECE AT THE CROSSROADS OF THE ENERGY ROADMAP. Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος, ΔΕΗ Α.Ε.

NORTHERN GREECE AT THE CROSSROADS OF THE ENERGY ROADMAP. Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος, ΔΕΗ Α.Ε. THESSALONIKI SUMMIT 2016 NORTHERN GREECE AT THE CROSSROADS OF THE ENERGY ROADMAP Σταύρος Γούτσος Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος, ΔΕΗ Α.Ε. Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι, Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω

Διαβάστε περισσότερα

ενεργειακό περιβάλλον

ενεργειακό περιβάλλον Προστατεύει το ενεργειακό περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ δημιουργεί ένα βιώσιμο Ενεργειακό Περιβάλλον βελτιώνει την

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον. Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη

Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον. Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη Δημήτρης Μπότσης 1 Περιβάλλον Το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ.. Όλα όσα πρέπει να μάθετε για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, πως δημιουργείται το πρόβλημα και τα συμπεράσματα που βγαίνουν από όλο αυτό. Διαβάστε Και Μάθετε!!! ~ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

CO 2. Προκλήσεις που καλείται να αντιµετωπίσει η Ελληνική Βιοµηχανία. ρ. Κ. Συµεωνίδης

CO 2. Προκλήσεις που καλείται να αντιµετωπίσει η Ελληνική Βιοµηχανία. ρ. Κ. Συµεωνίδης ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΠΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ CO 2 Προκλήσεις που καλείται να αντιµετωπίσει η Ελληνική Βιοµηχανία ρ. Κ. Συµεωνίδης σηµεία κλειδιά Οικουµενικότητα του προβλήµατος Ενιαία και διεθνοποιηµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Οκτωβρίου Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Οκτωβρίου Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ 17 o Εθνικό Συνέδριο Ενέργειας Ενέργεια & Ανάπτυξη 2012 30-31 Οκτωβρίου 2012 Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα Έντιμε Κύριε Υπουργέ, Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

To φαινόμενο του θερμοκηπίου. Υπερθέρμανση του πλανήτη

To φαινόμενο του θερμοκηπίου. Υπερθέρμανση του πλανήτη To φαινόμενο του θερμοκηπίου Υπερθέρμανση του πλανήτη Έχουμε ασχοληθεί, κατά διαστήματα με το φαινόμενο του θερμοκηπίου, ως προς τον μηχανισμό δημιουργίας του, την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη εξ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιοποίηση των Κοιτασμάτων Φυσικού Αερίου στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο

Η Αξιοποίηση των Κοιτασμάτων Φυσικού Αερίου στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο Η Αξιοποίηση των Κοιτασμάτων Φυσικού Αερίου στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο Σόλων Κασίνης Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος - Κρατική Εταιρεία Υδρογονανθράκων Κύπρου Λτδ. Ο Ρόλος της Κύπρου στον Ενεργειακό

Διαβάστε περισσότερα

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης Το γεωθερμικό πεδίο της Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του 21 Ιουνίου, 2008 Θόδωρος. Τσετσέρης Τι είναι η Γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια δημιουργείται από την αποθηκευμένη θερμότητα στο εσωτερικό της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Επικαιροποιημένος Ετήσιος Σχεδιασμός Εξισορρόπησης Φορτίου για το έτος 2010

Επικαιροποιημένος Ετήσιος Σχεδιασμός Εξισορρόπησης Φορτίου για το έτος 2010 Επικαιροποιημένος Ετήσιος Σχεδιασμός Εξισορρόπησης Φορτίου για το έτος 2010 Διαχειριστής Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΔΕΣΦΑ) Α.Ε Φεβρουάριος 2010 1. Εισαγωγή Το παρόν πρόγραμμα συντάσσεται βάσει

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου. Συντάχθηκε απο τον/την kazanidis Πέμπτη, 02 Δεκέμβριος :49

Αγορά Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου. Συντάχθηκε απο τον/την kazanidis Πέμπτη, 02 Δεκέμβριος :49 Η κάλυψη των αναγκών των αναπτυγμένων κυρίως κρατών σε ενέργεια και σε πρώτες ύλες είναι πρωταρχικής σημασίας για τις κυβερνήσεις των κρατών αυτών. Για το λόγο αυτό είναι καθημερινά σε εξέλιξη διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη και το Shale Gas. του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του Κωνσταντίνου Στρατή

Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη και το Shale Gas. του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του Κωνσταντίνου Στρατή Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη Κύρια Σημεία του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα AGROSTRAT Ημερίδα, 20 Σεπτεμβρίου 2014, Αίγινα Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα Καθ. Κ. Κομνίτσας Δρ. Γ. Μπάρτζας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Μεταφορά, Διανομή, Αποθήκευση Φυσικού. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ.

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Μεταφορά, Διανομή, Αποθήκευση Φυσικού. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ. Φυσικού Μεταφορά,, Διανομή, Αποθήκευση Φυσικού Φυσικού Αγωγοί Μεταφοράς Φυσικού Οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου διακρίνονται ανάλογα με την πίεση σε: Αγωγούς μεταφοράς Υψηλής Πίεσης (40 100 bar) Αγωγούς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά προϊόντων αλιείας στην Τουρκία

Η αγορά προϊόντων αλιείας στην Τουρκία 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Η αγορά προϊόντων αλιείας στην Τουρκία Η αγορά προϊόντων αλιείας και πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Έντονο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (Η/Ε). Σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησε η ΣΤΟΧΑΣΙΣ Σύμβουλοι Επιχειρήσεων ΑΕ

Διαβάστε περισσότερα

ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες)

ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες) ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες) Καθ.. ηµ. Μαυράκης ιευθυντής ΚΕΠΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήµιον Αθηνών 1 Περιεχόµενα 1. Εισαγωγή (2) 2. Τα θεµελιώδη της γεωπολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκές προκλήσεις για χρήση τεχνολογιών ΑΠΕ

Ευρωπαϊκές προκλήσεις για χρήση τεχνολογιών ΑΠΕ Ευρωπαϊκές προκλήσεις για χρήση τεχνολογιών ΑΠΕ Ανθή Χαραλάμπους Διευθύντρια Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών 24 Ιουνίου 2016 Ημερίδα: «Εφαρμογές της Αβαθούς Γεωθερμίας και Ηλιακής Ενέργειας στα Θερμοκήπια»

Διαβάστε περισσότερα

5. Την κληροδότηση στα παιδιά μας μέρος των ωφελειών που θα αποκομίσουμε από την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων.

5. Την κληροδότηση στα παιδιά μας μέρος των ωφελειών που θα αποκομίσουμε από την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Χαιρετισμός του Υπουργού Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Νεοκλή Συλικιώτη με θέμα «Η διαμόρφωση του νέου ενεργειακού τοπίου και η γεωστρατηγική σημασία του για την περιοχή», στο συνέδριο του Economist,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Draft for discussion purposes only

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Draft for discussion purposes only ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Draft for discussion purposes only 1 2 3 4 Οι κύριες αρµοδιότητες της ενδυναµωµένης Ρυθµιστικής Αρχής συνοψίζονται ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσφατες εξελίξειςσε θεσμικό επίπεδο της Δέσμευσης και Αποθήκευσης του CO 2 (C.C.S.)

Πρόσφατες εξελίξειςσε θεσμικό επίπεδο της Δέσμευσης και Αποθήκευσης του CO 2 (C.C.S.) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ και ΜΕΤ/ΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Πρόσφατες εξελίξειςσε θεσμικό επίπεδο της Δέσμευσης και Αποθήκευσης του CO 2 (C.C.S.) Γιώργος Χατζηγιάννης Γεωλόγος ΙΓΜΕ Εισαγωγή Η Δέσμευση και Αποθήκευση του

Διαβάστε περισσότερα

Honda earthdreams Κοιτάζοντας στο μέλλον, σκοπός μας είναι να γίνουμε η εταιρεία που το σύνολο της κοινωνίας θα θέλει να υπάρχουμε.

Honda earthdreams Κοιτάζοντας στο μέλλον, σκοπός μας είναι να γίνουμε η εταιρεία που το σύνολο της κοινωνίας θα θέλει να υπάρχουμε. Κοιτάζοντας στο μέλλον, σκοπός μας είναι να γίνουμε η εταιρεία που το σύνολο της κοινωνίας θα θέλει να υπάρχουμε. Soichiro Honda, 1956 ΥΒΡΙΔΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ ή ΑΝΑΓΚΗ Πωληθέντα Αυτοκίνητα ανά περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων

Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων Ενότητα 1:Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική Πολιτική Παγκόσμια Περιβαλλοντικά Προβλήματα Βασίλης Κανακούδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΟ ΕΓΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΣΗΜΕΡΑ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ 24% ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ 25% ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ 6% ΛΙΓΝΙΤΗΣ 45%

ΣΥΝΟΛΟ ΕΓΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΣΗΜΕΡΑ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ 24% ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ 25% ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ 6% ΛΙΓΝΙΤΗΣ 45% Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα Εισαγωγική γ εισήγηση η της Μόνιμης Επιτροπής Ενέργειας του ΤΕΕ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΜΙΓΜΑ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗ Ορυκτά καύσιμα που μετέχουν σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ABBAS ALI AL-NAQI SECRETARY GENERAL, ORGANIZATION OF ARAB PETROLEUM EXPORTING COUNTRIES, STATE OF KUWAIT TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση

Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΑ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση Τα σωματίδια στην ατμόσφαιρα διαφέρουν από τα αέρια. 1. Ένα αέριο αποτελείται από ξεχωριστά άτομα ή μόρια τα οποία είναι διαχωρισμένα ενώ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Συμβατικές πηγές ενέργειας Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε ενεργειακές πηγές, όπως ο λιγνίτης (Πτολεμαΐδα, Μεγαλόπολη). Βρίσκεται στη 2η θέση στα λιγνιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Επάρκεια: Στρατηγική Προσέγγιση στο πλαίσιο της Απελευθερωµένης Αγοράς Ενέργειας

Ενεργειακή Επάρκεια: Στρατηγική Προσέγγιση στο πλαίσιο της Απελευθερωµένης Αγοράς Ενέργειας Ενεργειακή Επάρκεια: Στρατηγική Προσέγγιση στο πλαίσιο της Απελευθερωµένης Αγοράς Ενέργειας «Αειφόρος Ανάπτυξη & Βιοµηχανία Εκδήλωση ΤΕΕ/ΤΚΜ, Θεσσαλονίκη 21 Ιουνίου 2008 Βασικοί στόχοι Βασικοί στόχοι της

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία και οι περιβαλλοντικές επιστήμες

Η οικολογία και οι περιβαλλοντικές επιστήμες Η οικολογία και οι περιβαλλοντικές επιστήμες Χαρακτηριστικά της μελέτης του περιβάλλοντος Διεπιστημονική, καθώς αποτελεί μια σύνθεση των φυσικών, χημικών, βιολογικών και κοινωνικών επιστημών, και Εφαρμοσμένη,

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Project Τμήμα Α 3 Ενότητες εργασίας Η εργασία αναφέρετε στις ΑΠΕ και μη ανανεώσιμες πήγες ενέργειας. Στην 1ενότητα θα μιλήσουμε αναλυτικά τόσο για τις ΑΠΕ όσο και για τις μη

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας.

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. Προστατεύει το περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 αξιοποιεί τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Με την αξιοποίηση των ΑΠΕ αναδεικνύεται

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτική εξέλιξης της διείσδυσης του Φυσικού Αερίου στην Ηλεκτροπαραγωγή στο Ελληνικό Διασυνδεδεμένο Σύστημα. Ι. Κοπανάκης Διευθυντής ΔΣΔΑΜΠ

Προοπτική εξέλιξης της διείσδυσης του Φυσικού Αερίου στην Ηλεκτροπαραγωγή στο Ελληνικό Διασυνδεδεμένο Σύστημα. Ι. Κοπανάκης Διευθυντής ΔΣΔΑΜΠ Προοπτική εξέλιξης της διείσδυσης του Φυσικού Αερίου στην Ηλεκτροπαραγωγή στο Ελληνικό Διασυνδεδεμένο Σύστημα Ι. Κοπανάκης Διευθυντής ΔΣΔΑΜΠ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΡΥΠΑΝΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης Σχολικός Σύμβουλος φυσικών επιστημών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

ΦΩΤΟΡΥΠΑΝΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης Σχολικός Σύμβουλος φυσικών επιστημών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΦΩΤΟΡΥΠΑΝΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης Σχολικός Σύμβουλος φυσικών επιστημών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΦΩΤΟΡΥΠΑΝΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Στοιχεία και αριθμοί Στην παρούσα 3 η έκδοση της Ενεργειακής Επανάστασης παρουσιάζεται ένα πιο φιλόδοξο και προοδευτικό σενάριο σε σχέση με τις προηγούμενες δύο

Διαβάστε περισσότερα

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ: Κυρίες και κύριοι χαίρετε. Στα επόμενα λεπτά της παρουσίασής μου πρόκειται να εστιάσω κυρίως στο εμπορικό κομμάτι, στην εμπορική διάσταση που έχουν οι εξελίξεις στην περιοχή μας όσον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΟ C40 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΟ C40 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΟ C40 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ Περιεχόμενα 1. ΠΟΛΕΙΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ 2. ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΛΕΩΝ C40 3. ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκατομμύρια σε κίνδυνο

Εκατομμύρια σε κίνδυνο Οπλανήτηςφλέγεται Εκατομμύρια σε κίνδυνο Μελέτη Stern και Tufts Η αδράνεια θα επιφέρει απώλειες έως 20% τουπαγκόσμιουαεπ Μόλις 1% του παγκόσμιου ΑΕΠ για δράσεις αποτροπής Κόστος καταπολέμησης κλιματικής

Διαβάστε περισσότερα

Η συµβολή των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας στην επίτευξη Ενεργειακού Πολιτισµού

Η συµβολή των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας στην επίτευξη Ενεργειακού Πολιτισµού Η συµβολή των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας στην επίτευξη Ενεργειακού Πολιτισµού ρ. Ηλίας Κούτσικος, Φυσικός - Γεωφυσικός Πάρεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ιδάσκων Πανεπιστηµίου Αθηνών Ε ι σ α γ ω γ ή...

Διαβάστε περισσότερα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) Επικεφαλής: Καθηγητής κ. Χρήστος Σ. Zerefos, Πρόεδρος του ΝΟΑ Αθήνα, Ιούνιος 2009

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Υδρογόνο: Το καύσιμο του μέλλοντος

Υδρογόνο: Το καύσιμο του μέλλοντος 26 Νοεμβρίου, 2008 Υδρογόνο: Το καύσιμο του μέλλοντος Βιώσιμο καύσιμο για τη μελλοντική αυτοκίνηση Ικανό να περιορίσει τις εκπομπές CO 2 από τον Ευρωπαϊκό τομέα οδικών μεταφορών πάνω από 50% μέχρι το 2050

Διαβάστε περισσότερα