ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΥΣΑΣ (15ος-17ος al.)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΥΣΑΣ (15ος-17ος al.)"

Transcript

1 X. Γ. ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΥΣΑΣ (15ος-17ος al.) Άν είχε βασιλεύσει ό Τούρκος εις την Φραγχίαν 8έχα χρόνους, χριστιανούς έχει 8εν εΰρισχες χαί εις την Έλλα8α τώρα τριακοσίους χρόνους εόρίσχεται χαί χαχοπαθοϋσιν οι άνθρωποι χαί βασανίζονται Sia να στέκουν εις την πίστιν τους... Κύριλλος Λούκαρης Ό Ίεροσολυμνπκός κώδικας 496 (άλλοτε της μονής του 'Αγίου Σάββα στην Παλαιστίνη) είναι ένα κατάστιχο εισφορών υπέρ τοΰ 'Αγίου Τάφου1. Οι σχετικές έγγραφές προέρχονται άπό τρεις τουλάχιστον περιοδείες «ταξιδιαρέων» 'Αγιοταφιτών μοναχών σέ πάμπολλες χώρες τής Ανατολής (Κύπρο, Μικρά Ασία, Πόλη, νησιά Αιγαίου, Θεσσαλία, Ήπειρο, Θράκη, Βλαχία κ.ά.) καί κλιμακώνονται χρονολογικά άπό τό 1543 ώς το 1589 καί στο δεύτερο μέρος άπό τό 1618 ώς τό Πρόκειται για τό παλαιότερο άπό τά σωζόμενα σήμερα κατάστιχα, όσον άφορά τουλάχιστον τή Μικρά Ασία2. 1. Περιγραφή του κώδικα άπό τόν Άθ. Παπαδόπουλο Κεραμέα, Ίεροσολυμιτική Βιβλιοθήκη, τ. 2, Πετρούπολη 1894, σσ Τά έπόμενα κατά χρονολογική σειρά κατάστιχα, μέ έγγραφές άπό τις έλληνικές κοινότητες τής Μικρός Ασίας, είναι, άπό όσο γνωρίζω: α') τής Μ. Λαύρας 696 (Η-41), των έτών , άλλά έλάχιστα έκμεταλλεύσιμο ώς ιστορική πηγή (βλ. Σπυρίδωνος Λαυριώτου-Σωφρονίου Εύστρατιάδου, Κατάλογος των κωδίκων τής Μεγίστης Λαύρας, Παρίσι 1925, σ. 109 πρβλ. Μ. Γεδεών, «Έπί των ποταμών Βαβυλώνος», Αμάλθεια, 85 (86), 1923, φ ). β") Μ. Λαύρας 269 (Γ-29), Που αιώνα, έλάχιστα έπίσης πρόσφορο ώς Ιστορική πηγή (βλ. Σπυρίδωνος Λαυριώτου-Σωφρονίου Εύστρατιάδου, δ.π., σ. 35). γ') Ίεροσολυμιτικός (Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης) 509, τών έτών (βλ. Παπαδόπουλο Κεραμέα, δ.π., τ. I, Πετρούπολη 1891, σσ ). δ') Μετοχιού Παναγ. Τάφου 324, τών έτών , πλουσιότατο σέ ειδήσεις γιά έλληνικές κοινότητες τοΰ Πόντου (βλ. αυτόθι, τ. 4, Πετρούπολη 1899, σσ , καί Ν. Βέη, «Αφιερώματα καί λειτουργικοί συνδρομαί Τραπεζουντίων καί άλλων Ποντίων ύπέρ του Παναγίου Τάφου κατ άναγραφάς ίεροσολυμιτικοΰ κώδικος», ΆρχεΐονΠόντου, 14 (1949), σσ

2 10 X. Γ. ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ Ή εξόρμηση αύτή των 'Αγιοταφιτών προς συλλογή «έλεών» πρέπει να ένταχθή στο άναδιοργανωτικό πρόγραμμα που είχε τότε εγκαινιάσει ό ρέκτης πατριάρχης 'Ιεροσολύμων Γερμανός ( ). Αυτός πρώτος... ήρξατο περιοδεύειν τόπους καί έπαρχίας ελέους χάριν του παρά των χριστιανών3. Οί ιστορικές ή άλλες ειδήσεις πού μπορούν να συναχθοϋν άπό τό άγιοταφικό αύτό κατάστιχο δεν είναι καθ έαυτές σπουδαίες, άποκτοΰν όμως εξαιρετικό ενδιαφέρον, αν ληφθή ύπόψη ότι για τήν περίοδο αύτή τής έσχατης παρακμής τού μικρασιατικού έλληνισμοΰ ελάχιστα είναι γνωστά, ιδίως για τόν 15ο καί τόν 16ο αιώνα. Αρχική μου πρόθεση ήταν νά παρουσιάσω καί να σχολιάσω τις έγγραφες εκείνες τού κατάστιχου πού προέρχονται άπό τις μικρασιατικές έλληνικές κοινότητες είκοσι δύο συνολικά4 καί πού ανάγονται, σχεδόν όλες, στα χρόνια , δηλαδή σέ σχετικά πρώιμη καί πάντως σκοτεινή άπό άποψη έπάρκειας πηγών έποχή. Επειδή όμως για τήν ελληνική κοινότητα τής Προύσας συγκεντρώθηκαν τελικά άπό ποικίλες πηγές άρκετές συμπληρωματικές ειδήσεις, καθώς καί μερικά ενδιαφέροντα, πιστεύω, κείμενα τής ίδιας περίπου έποχής, πού όλα μαζί δημοσιευόμενα θά έδιναν ύπέρμετρη μάλλον έκταση στή σχετική παράγραφο, προτίμησα νά παρουσιάσω εδώ αύτοτελώς ώς πρόδρομη δημοσίευση τις σχετικές μέ τήν ελληνική κοινότητα τής Προύσας ειδήσεις. Δέν πρόκειται βέβαια γιά πλήρη καί συστηματική έκθεση τής ιστορίας τής κοινότητας, άλλα γιά συγκέντρωση, κριτική επεξεργασία καί σχολιασμό άποσπασματικών εν πολλοΐς ειδήσεων άγνώστων ή άναξιοποίητων ώς τώρα, πού όχι μόνο φωτίζουν κάποιες πτυχές τού ιστορικού βίου τής ελληνικής αύτής κοινότητας, αλλά καί άπηχοΰν συχνά καταστάσεις καί φαινόμενα γενικότερα (μεταναστευτικά ρεύματα, έξισλαμισμούς, οικονομικές καί 160. Γιά τα νεότερα άγιοταφικά κατάστιχα βλ. τήν άνακοίνωση τής Πηνελόπης Στάθη, «Τά κατάστιχα συλλογής έλεών του Παναγίου Τάφου ή μελέτη καί ή προβληματική τους», Επιστημονικές άνακοινώσεις (τοΰ Συλλόγου έπιστημονικοϋ προσωπικού τής Ακαδημίας Αθηνών), Αθήνα 1982, σσ Άθαν. Κομνηνοΰ Ύψηλάντου, Τά μετά τήν "Αλωσιν, Κωνσταντινούπολη 1870, σ. 64 πρβλ. Κυρίλλου Λαυριώτου, 'Ιστορία πολιτική τε καί έκκλησιασηκή: «Ούτος [ό Γερμανός] πρώτος έφεύρηκε καί έποίησε πρώτος / έλέους περιήγησιν καί έλεημοσύνης» (μερική έκδ. Μ. Γεδεών στό Άθήναιον, 6,1877, σ. 29). Γιά τις σχετικές πρωτοβουλίες του Γερμανού γενικότερα βλ. Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου, Ιστορία τής έκκλησίας 'Ιεροσολύμων, Αθήνα 1970 (β'έκδ. έπηυξημένη), σσ , , X. Γ. Πατρινέλη, «Έπιστολαί Ελλήνων πρός τόν πάπαν Γρηγόριον ΙΓ ' ( ) καί τόν καρδινάλιον Σιρλέτον (f 1585)», Έπετηρίς τοΰ Μεσαιωνικού 'Αρχείου, 17 (1967), σσ , καί Φ. Ήλιου, «Συγχωροχάρτια», Τά 'Ιστορικά, 1 (1983), σσ Αττάλεια, Μπουρντούρ, Σπάρτα, Άγλασού, Μπάρλα, Λαοδίκεια, Χώνες, Θείρα, Φιλαδέλφεια, Σμύρνη, Μαγνησία, Ταρχανιώτη, Παλαιά Φώκαια, Νέα Φώκαια, Άπολλωνιάδα, Προύσα, Τριγλιά, Οίνόη, καί στό δεύτερο μέρος: Καλόλιμνος, Σινώπη, Τραπεζούντα, Λιβίσι.

3 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ II κοινωνικές συνθήκες), ενδεικτικά του ιστορικού βίου των χριστιανικών πληθυσμών τής Μικρός Ασίας κατά την πρώιμη εκείνη έποχή. Συγκεκριμένα, στις σελίδες πού άκολουθοΰν συγκεντρώνονται στις μέν δύο πρώτες παραγράφους ιστορικές, δημογραφικές καί εκκλησιαστικές ειδήσεις γιά τήν έλληνική κοινότητα τής Προύσας κατά τον 14ο-17ο αί., στις δέ τρεις επόμενες έκδίδονται κα) σχολιάζονται οί σχετικές έγγραφές τού άγιοταφικοΰ κατάστιχου, τά άνέκδοτα συναξάρια δύο νεομαρτύρων άπό τήν Προύσα (τέλη τού 15ου αί.) καί τέλος δύο επίσης άνέκδοτες ιδιωτικές έπιστολές, γραμμένες στήν Προύσα τό I. ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ Στις αρχές τού Μου αί. τρεις μόνο σημαντικές πόλεις είχαν άπομείνει έλεύθερες στή Βιθυνία, ή Προύσα, ή Νικομήδεια καί ή Νίκαια. Τό 1326, μετά άπό μακροχρόνια πολιορκία, ή Προύσα μέ ίσως κατοίκους τότε παραδόθηκε τελικά στον Όρχάν, γιό καί διάδοχο τού πρώτου Οθωμανού σουλτάνου Όσμάν5. Τούς όρους τής παραδόσεως διαπραγματεύθηκε ό Βυζαντινός διοικητής τής πόλης. 'Ο κυριότερος ήταν έκεΐνος πού έδινε τή δυνατότητα στις άρχές καί τούς κατοίκους να έγκαταλείψουν τήν πόλη. Πράγματι, ένα μέρος τού πληθυσμού κατέφυγε στήν έλεγχόμενη άκόμη άπό τούς Βυζαντινούς βόρεια ακτή τού Άστακινοΰ κόλπου κι άπό έκεΐ στήν Κωνσταντινούπολη, όπου βρισκόταν άλλωστε άπό τό 1315 τουλάχιστον καί ό τότε μητροπολίτης Προύσης Νικόλαος. Ένα άλλο όμως μέρος τού πληθυσμού, τό μεγαλύτερο μάλλον, προτίμησε να παραμείνει στήν πόλη. Άπό τήν τελευταία αύτή ομάδα οί περισσότεροι, φαίνεται, εξισλαμίστηκαν μέσα στα αμέσως επόμενα χρόνια. Οί χριστιανοί πού άπέμειναν έξώσθηκαν άπό τό κάστρο καί εγκαταστάθηκαν σέ χωριστούς «μαχαλάδες» έξω άπό τά τείχη. Τό κάστρο προοριζόταν μόνο γιά μουσουλμάνους κατοίκους, γιά τις άρχές καί τά δημόσια κτήρια. Έκεΐ έχτισε καί ό Όρχάν τό άνάκτορό του καί έκανε τήν Προύσα πρώτη πρωτεύουσα τού νεοσύστατου οθωμανικού κράτους. Μέσα σέ λίγα χρόνια ή Προύσα έγινε καί παρέμεινε ως τόν 18ο αί. ή μεγαλύτερη καί έμπορικότερη πόλη τής Μ. Ασίας6. 5. Γιά τήν άλωση τής πόλης καί τήν τύχη των κατοίκων της βλ. Γ. Γεωργιάδη Άρνάκη, Οί πρώτοι Οθωμανοί. Συμβολή εις τό πρόβλημα τής πτώσεως του έλληνισμοΰ τής Μικρός Ασίας ( ), Αθήνα 1947, σσ Γιά τόν πιθανό πληθυσμό τής Προύσας τό 1326 βλ. G. Amakis, «Gregory Palamas among the Turks and Documents of his Captivity as Historical Sources», Speculum, 26 (1951), σ Εκτενή βιβλιογραφία γιά τήν ιστορία τής Προύσας βλ. στό δρθρο Bursa του Η. I. Inalcik στήν Encyclopaedia of Islam. Άπό τή σχετική έλληνική βιβλιογραφία χρήσιμο είναι άκόμη τό βιβλίο του Βασιλείου Ί. Κάνδη, Ή Προύσα, ήτοι άρχαιολογική, ιστορική, γεωγραφική καί έκκλησιαστική περιγραφή αύτής, Αθήνα 1883.

4 12 X. Γ. ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ Όσο για τή χριστιανική κοινότητα τής πόλης, συρρικνώθηκε μέν, άλλα δεν εξαφανίστηκε. Όσα γράφει ό Γρηγόριος Παλαμάς γιά τή σύντομη παραμονή του, ώς αιχμαλώτου, στήν Προύσα τό 1354 άφήνουν τήν εντύπωση δτι ή έκεΐ χριστιανική κοινότητα δεν ήταν άσήμαντη, άλλα είχε άρκετά εύπαίδευτα μέλη καί άκμαΐο ήθικό: ΈνΘα[στήν Προύσα] των χριστιανών οί διαφέροντες επί συνέσει συντυγχάνοντες ήμϊν καί ζητημάτων ήπτοντο μειζόνων, καί ταΰτα μη κατά καιρόν περιστοιχοϋντες γάρ ήσαν ή μάς οί βάρβαροι άλλ οί τής εύσεβείας άντιποιούμενοι παρητοΰντο τήν άκαιρίαν, τον έροΰντα περί ών έπόθουν, ώς έδόκουν, άπροσδοκήτως ύπ όψιν εχοντες1. Κοινή δοκιμασία γιά Τούρκους καί χριστιανούς άποτέλεσε ή λεηλασία καί ό εμπρησμός τής πόλης, ή φυγή καί ή σφαγή των κατοίκων τό 1402 άπό τόν Ταμερλάνο7 8. Τήν άνοικοδόμηση, έξάλλου, καί τον άνασυνοικισμό τής πόλης δυσχέρανε τόσο ό δυναστικός άγώνας πού άκολούθησε άνάμεσα στούς γιούς τού Βαγιαζίτ Α', όσο, λίγα χρόνια άργότερα, καί ή δήωση καί καταστροφή των έξω των τειχών τής πόλης συνοικισμών όπου καί οί χριστιανικοί μαχαλάδες άπό τόν ήγεμόνα τής Καραμανίας9. Τό 1432 πάντως, όταν ό Γάλλος περιηγητής Bertradon de la Brocquière πέρασε άπό τήν Προύσα, βρήκε μιά πόλη εντελώς άνασυγκροτημένη, με άκμαΐο έμπόριο, ιδίως μεταξιού καί μπαχαρικών, πού έφθαναν έκεΐ με καραβάνια άπό τήν Περσία, τή Συρία καί τήν Ινδία10. Λίγα χρόνια μετά τήν άλωση τής Κων 7. Anne Philippidis-Braat, «La captivité de Palamas chez les Turcs. Dossier et commentaire», Travaux et Mémoires, 7 (1979), σσ. 145 κ.έ. 8. Εκτενής «ένθύμηση» τής έποχής άναφέρεται μέ φρικιαστικές λεπτομέρειες στήν έξόντωση τών κατοίκων τής Προύσας άπό τόν Ταμερλάνο, καθώς καί στήν άρπαγή τών θησαυρών άπό τήν πόλη βλ. Ρ. Schreiner, Die byzantinischen Kleinchroniken, τ. 1, Βιέννη 1975, σ Τήν «ένθύμηση» αύτή έπεξεργάστηκε καί ένσωμάτωσε στό κείμενό του ό άγνωστος συντάκτης του κεφαλαίου Περί τοΰ πότε έπήρε τήν Μπρούσαν ό Όρχάνης καί τά κακά όπού ίκαμεν είς αύτήν, πού συνεκδίδεται στό γνωστό Βιβλίον ιστορικόν του ψευδο-δωροθέου Μονεμβασίας. Μόνο πού τά γεγονότα αυτά τά συσχετίζει μέ τήν άλωση τής Προύσας άπό τόν Όρχάν είς τάς ήμέράς του Μιχαήλ τοΰ Παλαιολόγου! Μέρος τής διηγήσεως αύτής παρεμβάλλει στήν έρμηνεία τής Άποκαλύψεως καί ό Κύριλλος ό Λαυριώτης, άντλώντας προφανώς άπό τό Βιβλίον ιστορικόν βλ. Κ. Δυοβουνιώτη, «Ιστορικοί ειδήσεις έκ τής έρμηνείας τής Άποκαλύψεως τοΰ Κυρίλλου τού Πατρέως», Θεολογία, 26 (1955), σ Ί. Χάμμερ, Ιστορία τής Οθωμανικής Αύτοκρατορίας, τ. 2, Αθήνα 1870, σσ Bertrandon de la Brocquière, Le voyage d Outremerfèκδ. Ch. Schefer), Παρίσι 1892, σσ. 129 κ.έ. Άπό τή μεγάλη βιβλιογραφία γιά τήν Προύσα, ώς έμπορικό κέντρο, βλ. Η. Inalcik, «Bursa and the Commerce of the Levant», Journal of the Economic and Social History of the Orient, 3 (1960), σσ Τοΰ Ίδίου, «Ό σχηματισμός κεφαλαίου στήν Οθωμανική Αύτοκρατορία», στόν τόμο Ή οίκονομική δομή τών βαλκανικών χωρών (knιμέλεια Σπ. Άσδραχά), Αθήνα 1979, σσ. 501 κ.έ., ίδίως σσ Klaus Liebe-Harkort, Beiträge zur socialen und wirtschaftlichen Lage Bursas am Anfang des 16. Jahrhunderts, Αμβούργο Murat Çizakça, «A Short History of the Bursa Silk Industry ( )», Journal of the Economic and Social History of the Orient, 23 (1980), σσ

5 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 13 σταντινουπόλεως ό σουλτάνος Μεχμέτ Β ' άνασυνοικίζει τή νέα του πρωτεύουσα μεταφέροντας εκεί ποικίλης προελεύσεως πληθυσμούς, άνάμεσα στους οποίους καί πολλοί Έλληνες άπό τήν Προύσα, έπιστήμονες άνδρες καί των άγαν χρησίμων". Είναι φανερό λοιπόν δτι δεν έπρόκειτό γιά γεωργούς καί άποχειροβίωτους εργάτες, άλλά γιά όμάδα άνθρώπων πού προέρχονταν άπό μιά «άστική» με τά μέτρα τής εποχής κοινωνία, όπως ήταν, φαίνεται, ή έλληνική κοινωνία τής Προύσας στα μέσα ήδη του 15ου αί. Τήν ίδια εποχή, καί συγκεκριμένα το 1466, μεγάλη φθορά τού πληθυσμού τής Προύσας προκάλεσε ή επιδημία πανώλους πού διαδόθηκε εκεί άπό τήν κεντρική καί βόρειο Ελλάδα καί προχώρησε ως τήν Κωνσταντινούπολη, διαβάσα δέ καί ες τήν Ασίαν, κατά τόν Κριτόβουλο, πάσαν τήν παραλίαν 'Ελλησπόντου τε καί Προποντίδος διέφθειρε καί ήρήμωσε καί εις τήν μεσόγειον άναβάσα τήν τε του Προυσίου καί τά περί αυτήν άπαντα καί μέχρι Γαλατίας καί δή καί Γαλατίαν αυτήν έλυμήνατο καί ήφάνισεν'1. Μέσα σε μιά ή δύο δεκαετίες όμως ή πόλη είχε άνακτήσει τόν πληθυσμό της, όπως φαίνεται άπό τόν στατιστικό πίνακα πού δημοσιεύεται παρακάτω. Άλλα καί ή εμπορική ζωή είχε άποκατασταθή. Τό 1499, όταν ό Γερμανός περιηγητής Arnold von Harff πέρασε άπό εκεί, βρήκε μιά πόλη «fine and large and well built; it is full of people... for the most part merchants, and there are countless persons making silk goods...» Μεγάλο μέρος άπό τά πληθυσμιακά κενά τής περιοχής τής Προύσας καί τής δυτικής Μικρός Ασίας γενικότερα κάλυπτε ή συνεχής σχεδόν ροή μεταναστών άπό τή νότια Βαλκανική καί ειδικότερα άπό τήν Ελλάδα, ιδίως κατά τό δεύτερο μισό τού 15ου καί τό πρώτο τού 16ου αί. Έπρόκειτό γιά χριστιανούς σκλάβους, γιά βίαια μετατοπιζόμενους πληθυσμούς («σεργούνηδες») άπό πρόσφατα κατακτημένες άπό τούς Τούρκους χώρες καί γιά εθελοντές μετανάστες ή έποχιακούς εργάτες πού άναζητούσαν δουλειά. Ένα σημαντικό ποσοστό καί άπό τις τρεις αύτές κατηγορίες δέχθηκε ή εύφορη περιοχή τής Προύσας. Πόσοι άπό αύτούς εγκαταστάθηκαν στήν ίδια τήν πόλη είναι άγνωστο. Βέβαιο πάντως είναι ότι στήν Προύσα τήν έποχή αύτή λειτουργούσε τό μεγαλύτερο μετά τήν Κωνσταντινούπολη σκλαβοπάζαρο καί ότι ή ραγδαία άνάπτυξη τής έπεξεργασίας τού μεταξιού καί τής υφαντουργίας συνεπαγόταν εύρεία άπασχόληση ελευθέρων ή σκλάβων εργατών καί-τεχνιτών14. Ένα δείγμα τού τόπου προελεύσεως τέτοιων μεταναστών μάς δίνει, όπως θά δούμε, τό άγιοταφικό κατάστιχο τού 1565/ Κριτόβουλος (εκδ. D. R. Reinsch, 1983), σ. 139, στ Αυτόθι, σ. 205, στ The Pilgrimage of Arnold von Harff, Knight from Cologne, through Italy, Syria, Egypt, Arabia, Ethiopia, Nubia, Palestine, Turkey, France and Spain, which he accomplished in the years 1496 to 1499(1κδ. καί μετάφραση Malcolm Letts), Λονδίνο 1946, σ Γιά τή βίαιη μεταφορά πληθυσμών άπό τήν Ελλάδα καί τήν έγκατάσταση χριστιανών

6 14 X. Γ. ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ Στον συνοπτικό άπογραφικό πίνακα πού παρατίθεται καί σχολιάζεται παρακάτω μπορούμε να παρακολουθήσουμε τις διακυμάνσεις του συνολικού πληθυσμού τής Προύσας καί τής εκεί χριστιανικής κοινότητας ειδικότερα άπό τά τέλη τού 15ου ώς τά τέλη του 16ου ή τις άρχές του Που αιώνα15. A' Β' Γ' /1603 Θρησκευτικές hane άτομα hane έργέν. άτομα hane έργέν. άτομα όμάδες Μουσουλμάνοι (6.178) (30.890) Χριστιανοί (276) (1.380) Εβραίοι (3) (15) Σύνολο (32.285) Έργένηδες + (408) (32.693) Συγκρίνοντας τις στήλες Α' καί Β' (άπογραφές 1487 καί 1522), ή πρώτη διαπίστωση πού προκύπτει είναι ότι μέσα στα τριάντα πέντε χρόνια πού καί ειδικότερα Ελλήνων σκλάβων στήν περιοχή τής Προύσας βλ. Ο. L. Barkan, «Les deportations comme méthode de peuplement et de colonisation dans l empire ottoman», Revue de la Faculté des sciences économiques de Γ Université d Istanbul, 1 Ιο έτος, άρ. 1-4 (1953), σ. 50. Τοϋ Ίδιου, «Μορφές τής άγροτικής όργάνωσης», στον τόμο Ή οικονομική δομή των βαλκανικών χωρών, σσ Sp. Vryonis, The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization, Berkeley 1971, σσ Halil Sahillioglu, «Slaves in the Social and Economic Life of Bursa in the Late 15th and Early 16th Centuries», Turcica, 17 (1985), σσ. 43 κ.έ. Προφορικές παραδόσεις διαφόρων έλληνικών κοινοτήτων τής περιοχής τής Προύσας, σχετικές μέ τήν άπώτερη καταγωγή τους (άπό τά "Αγραφα, τήν Πελοπόννησο, καί ειδικότερα τή Μάνη) καί τήν έγκατάστασή τους έκεΐ ώς βοσκών ή δουλοπαροίκων στα χρόνια του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς ( ) σώζονταν ώς τις άρχές τού 20οΰ αΐώνα βλ. Μ. Κλεωνύμου-Χρ. Παπαδοπούλου, Βιθυνικά ή έπίτομος μονογραφία τής Βιθυνίας καί τών πόλεων αυτής, Κωνσταντινούπολη 1867, σσ F. W. Hasluck, «Bithynica», Annual of the British School at Athens, 13 (1906-7), σ Τού Ίδιου, Cyzicus, Καίμπριτζ 1910, σσ Τις παραδόσεις αύτές έπικυρώνουν γλωσσικές παρατηρήσεις τού R. Dawkins, Modern Greek in Asia Minor, Καίμπριτζ 1916, σ Οί άριθμητικές ένδείξεις τού Πίνακα προέκυψαν άπό τήν έπεξεργασία τών στατιστικών δεδομένων πού δημοσιεύει ό Η. Sahillioglu, «Slaves» (βλ. προηγουμένη σημ.), σ. 86, ό όποιος άντλεϊ άπό τό άνέκδοτο άκόμη έργο τού Ö. L. Barkan, Huda vendicar (Bursa) livâsi sayim defterberi (= Άπογραφικό κατάστιχα τού λιβά Hudavendigar - Προύσας). Ειδικά για τή στήλη Α' πρέπει να σημειωθή δτι τό κατάστιχο τού 1487, πού έκμεταλλεύθηκε ό Barkan, δίνει μέν συνολικό πληθυσμό τής Προύσας hane (οικογενειακές έστίες), σώθηκε όμως μόνο κατά τό ένα τρίτο περίπου. Συγκεκριμένα, άπογράφονται 2068 hane άπό τούς όποιους οί 92 ήσαν χριστιανικοί καί 1 έβραϊκός καί 136 έργένηδες. (Στον πίνακα τού Sahillioglu άναγράφονται 921 χριστιανικοί hane, προφανώς κατά λάθος, όπως προκύπτει άπό όσα γράφει όΐδιος στήνΐδια σελίδα). Έάν τόν άριθμό τών χριστιανικών (92) καί τού έβραϊκοΰ hane τόν πολλαπλασιάσουμε έπί τρία (92 X 3 = = 279), γιά νά άναπληρώσουμε χονδρικά έστω τά χαμένα δύο τρίτα τού κατάστιχου, καί άφαιρέσουμε κατόπιν τό γινόμενο άπό τόν συνολικό άριθμό hane τής

7 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 15 μεσολάβησαν τό μέγεθος τοΰ πληθυσμού τής πόλης παρέμεινε σταθερό. Δεν συνέβη τό ίδιο όμως όσον άφορά τον χριστιανικό πληθυσμό τής πόλης, ό όποιος μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα μειώθηκε κατά 75% σχεδόν. Δεν ύπάρχει άμφιβολία ότι ό κύριος αν όχι ό μοναδικός λόγος τής δραματικής αυτής μειώσεως τοΰ χριστιανικού πληθυσμού ήταν οί άθρόοι έξισλαμισμοί. Πολύ ενδεικτικό γιά τήν περίπτωση είναι τό γεγονός ότι άνάμεσα στους μουσουλμάνους κατοίκους πού καταγράφονται στο κατάστιχο τοΰ 1487 άπαντοΰν καί 319 άτομα με τό συμβατικό πατρώνυμο Άμπντουλάχ (ibn Abdullah ή bin Abdullahu l -mühtedi)16. Όπως είναι γνωστό, τό πατρώνυμο αύτό δινόταν σε νεοπροσήλυτους στό Ίσλάμ, άφοΰ έθεωρείτο άταίριαστη στή νέα τους ιδιότητα ή χρήση τοΰ πραγματικοΰ, δηλαδή τοΰ χριστιανικού τους, πατρωνύμου. Επειδή δε τό κατάστιχο τοΰ 1487 σώθηκε μόνο κατά τό ένα τρίτο περίπου, μποροΰμε να υποθέσουμε ότι άνάλογος αριθμός νεοπροσηλύτων θά ήταν καταγραμμένος στα έλλείποντα δύο τρίτα τοΰ κατάστιχου. Φθάνουμε έτσι σε έναν άριθμό 1000 σχεδόν ατόμων (319x3 = 957) πού πρόσφατα είχαν μεταστροφή στό Ίσλάμ. Τό κύμα των έξισλαμισμών συνεχίστηκε προφανώς καί στα επόμενα χρόνια, με άποτέλεσμα ή χριστιανική κοινότητα τής Προύσας να αριθμεί τό 1522 μόλις 359 άτομα. Τή δραματική τροπή πού έπαιρνε κάποτε ή πίεση προς έξισλαμισμό, άλλα καί κάποιες όχι σπάνιες περιπτώσεις απόλυτης άντιστάσεως σε αύτή, μάς άποκαλύπτουν τά μαρτυρολόγια τής εποχής, δύο άπό τά όποια έκδίδονται παρακάτω17. πόλης, προκύπτει ό άριθμός των μουσουλμανικών hane ( = 6.178). Ό Barkan σέ όλες τις μελέτες του τις άναφερόμενες σέ πληθυσμούς τής Οθωμανικής αύτοκρατορίας κατά τόν Ι5ο καί τόν 16ο αίώνα υποθέτει ότι κάθε hane περιλάμβανε κατά μέσον όρο 5 άτομα, συντελεστής καθ έαυτόν μάλλον υψηλός. Τόν υιοθέτησα όμως γιά λόγους πού έξήγησα άλλου (βλ. X. Γ. Πατρινέλη, Οί έλληνικοί πληθυσμοί κατά τήν περίοδο Προβλήματα ιστορικής δημογραφίας (Περιλήψεις φροντιστηριακών μαθημάτων), Θεσσαλονίκη 1982, σσ. 9-10). Στό συνολικό άριθμό τών άτόμων (32.693) περιλαμβάνονται καί οί 408 έργένηδες (136 X 3 = 408), γιά τούς όποιους δέν δηλώνεται θρήσκευμα. Τά βασικά άριθμητικά δεδομένα τών στηλών Β ' καί Γ ' έχουν δημοσιευθή έπανειλημμένα άπό τόν Ö. L. Barkan βλ. τελευταία δημοσίευση στό άρθρο του: «Research on the Ottoman Fiscal Surveys», στον τόμο M. A. Cook (έκδ.), Studies io the Economic History of the Middle East, Λονδίνο 1970, σσ. 168, 170. Ό Barkan χρονολογεί τό μέν κατάστιχο, στό όποιο βασίζεται ή στήλη Β', στό (ή -1535), τό δέ τής στήλης Γ' στό Sahillioglu, «Slaves», 86, πρβλ. σσ Ανάλογη έκταση είχε τό κύμα τών έξισλαμισμών σέ άλλες περιοχές τής Μ. Ασίας. Στήν Τραπεζούντα π.χ. τό 1553 έμφανίζεται ώς πρόσφατα έξισλαμισμένο τό 28,6% τών κατοίκων, καί τό 1583 τό 22,6%. Βλ. βιβλιοκρισία τοΰ Ν. Beldiceanu γιά τή διατριβή τοΰ Η. W. Lowry ( The Ottoman Tahrìr Defters as a Source for Urban Demographic History. The Case Study of Trabzon, ca , Los Angeles 1977) στό Byzantion, 49 (1979), σσ Εκτός άπό τούς νεομάρτυρες τοΰ τέλους τοΰ 15ου ή τών άρχών τοΰ 16ου αιώνα Κοσμά καί Ιωάννη, στούς όποιους άναφέρονται τά κείμενα πού έκδίδονται παρακάτω, τό 1590 μαρτύρησε στήν Προύσα ό Μακάριος άπό τήν Κίο καί τό 1659 ό πρώην οικουμενικός πατριάρχης

8 16 X. Γ. ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ Συγκρίνοντας τώρα τή στήλη Β' μέ τή στήλη Γ' του πίνακα (άπογραφές του 1522 καί 1595/1603), διαπιστώνουμε μιά έντυπωσιακή αύξηση τοΰ συνολικού πληθυσμού τής Προύσας, πού μέσα σέ 75 ή 80 χρόνια διπλασιάστηκε18. Όσον άφορά πάντως τον χριστιανικό πληθυσμό τής Προύσας, πού μέσα στήν περίοδο αυτή έξαπλασιάστηκε σχεδόν, ή κύρια αιτία τής αύξήσεώς του φαίνεται ότι ήταν ή εγκατάσταση μεταναστών άπό τήν Ελλάδα κυρίως καί, σέ μικρότερο ποσοστό, άπό χριστιανικές κοινότητες τής άνατολικής Μικρός Ασίας. Άπό τό μικρό δείγμα των 200 περίπου άτόμων, πού όνομαστικά ή έμμεσα μνημονεύονται στό άγιοταφικό κατάστιχο, τά 50 περίπου άναγράφονται ώς χωριστή ομάδα μέ τήν ένδειξη «ξένοι ραυτάδες». Μέ τον όρο «ξένοι» δηλώνονται βέβαια οί έπήλυδες. Φαίνεται όμως ότι δέν έπρόκειτο άπλώς γιά παρεπίδημους, δηλαδή γιά εργένηδες ή μεμονωμένα άτομα πού είχαν έλθει στήν πόλη άναζητώντας προσωρινή άπασχόληση, άλλα γιά μόνιμα εγκατεστημένους μετανάστες, οί περισσότεροι άπό τούς όποιους όπως μάς έπιτρέπουν να συμπεράνουμε οί σχετικές έγγραφές (άρ ) είχαν δημιουργήσει οικογένεια ή τήν είχαν φέρει στήν Προύσα, μαζί μέ άλλα συγγενικά τους πρόσωπα. Οί τόποι προελεύσεως πού δηλώνονται στό κατάστιχο είναι: σέ έξι περιπτώσεις ό Τίρναβος τής Θεσσαλίας (άρ. 48, 51, 52, 53, 54, 55), σέ δύο ή Ελασσόνα (άρ. 43, 46)19 καί σέ άλλες ή Τραπεζούντα (άρ. 45), ή Καλόλιμνος τής Προποντίδας (άρ. 57), ή Θεσσαλονίκη (άρ. 47), ή «Τζιρίστια» (άρ. 50)20. Στις άλλες έγγραφές συνδρομητών άπό τήν Προύσα σημειώνεται (άρ. 3) ένας Στάθης Μοραΐτης, μιά οικογένεια άπό τήν Κρήτη (άρ. 6), μιά άλλη άπό τό Μπελοκομίτι τής Εύρυτανίας (άρ. 8)21 καί μιά άλλη άπό κάποιο χωριό Καταφύγι (άρ. 9). Ξαναγυρίζοντας στον πίνακα μέ τά πληθυσμιακά δεδομένα τών τουρκικών φορολογικών κατάστιχων, θά πρέπει νά σημειωθή ένα γενικότερο πρόβλημα πού άντιμετωπίζουν οί χρήστες τών κατάστιχων αύτών. Όπως είναι Γαβριήλ καί ό άρχιεπίσκοπος Πεκίου Γαβριήλ έπίσης (βλ. Ί. Περαντώνη, Λεξικόν των νεομαρτύρων, Αθήνα 1972, σσ , 89-91). 18. Τό φαινόμενο τής ραγδαίας αύξήσεως του πληθυσμού τής Οθωμανικής Αύτοκρατορίας, Ιδίως τών πόλεων, μεταξύ τών άρχών καί τού τέλους.τού 16ου αιώνα έχει διαπιστωθή καί σχολιασθή άπό πολλούς ειδικούς έρευνητές, άλλα δέν έχει δοθή άκόμη πειστική έρμηνεία. 19. Τό φαινόμενο τής μεταναστατευτικής ροής άπό τή Θεσσαλία στήν περιοχή τής Προύσας ήταν πιθανώς παλαιότερο, άφοΰ, δπως φαίνεται άπό τό έκδιδόμενο παρακάτω συναξάρι τού ένπρούση μαρτυρήσαντος Κοσμά (τέλη τοΰ 15ου αιώνα), κι αυτός έκ τών τής Τρίκκης υπήρχε μερών. 20. "Αγνωστο πού άκριβώς βρισκόταν. Τοπωνύμιο Τζίριστα μαρτυρείται τόν 14ο αίώνα κοντά στό Κρούσοβο, άλλά είναι άμφίβολο &ν έδώ πρόκειται γι αύτό (βλ. Π. Θεοδωρίδη, «Πίνακας τοπογραφίας τού άγιορειτικοΰ παραγωγικού χώρου», Κληρονομιά, 13 (1981), σ. 424). 21. Στό φ. 58 τού κατάστιχου έγγραφές συνδρομητών άπό τό χωριό «Μπελοκομίτου». Τό χωριό ύπάρχει καί σήμερα ώς Μπελοκομίτη.

9 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 17 γνωστό, οί Τούρκοι άπογραφεΐς διέκριναν κατά κανόνα τούς κατά τόπους πληθυσμούς σέ τρεις γενικές κατηγορίες, άνάλογα μέ τό θρήσκευμά τους: Μουσουλμάνους, Χριστιανούς (Gebrân) καί 'Εβραίους. Προκειμένου περί τής Μικρός Ασίας, ώς χριστιανοί θεωρούνταν κυρίως οί ορθόδοξοι 'Έλληνες καί οί ποικίλων δογματικών άποκλίσεων Αρμένιοι. Δέν είναι εύκολο έπομένως να έκτιμήσει κανείς χωριστά τό πληθυσμιακό μέγεθος τών δύο αυτών εθνικών ομάδων όπου συγκατοικούσαν. Τό πρόβλημα θά λυνόταν, αν προσέφευγε κανείς στά ίδια τά κατάστιχα, οπότε μέ βάση τά ονόματα τών άπογραφομένων θά μπορούσε νά διαχωρίσει τούς 'Έλληνες άπό τούς Αρμενίους. 'Η δυνατότητα όμως αύτή είναι μάλλον θεωρητική καί τό έργο πρακτικά σχεδόν άνέφικτο, άφοΰ πρόκειται για πολλές χιλιάδες ονομάτων συχνά παρεφθαρμένων καί γιά κατάστιχα δυσπρόσιτα συνήθως στούς ερευνητές. Εξάλλου, άπό τούς ειδικούς μελετητές τών τουρκικών αυτών φορολογικών κατάστιχων πολύ λίγοι προχώρησαν σέ λεπτομερέστερη έθνολογική ανάλυση τών σχετικών πληθυσμιακών δεδομένων, καί όσοι τό έκαναν περιορίστηκαν στήν έρευνα μικρών γεωγραφικών περιοχών. Όσον άφορά πάντως τή συγκεκριμένη περίπτωση τού χριστιανικού πληθυσμού τής Προύσας κατά τον 15ο-17ο αιώνα, μπορούμε νά προσδιορίσουμε χονδρικά έστω τό ποσοστό τών Αρμενίων μέ βάση άλλες πηγές ή έμμεσες μαρτυρίες. Ήδη τό 1447 μαρτυρεΐται Αρμένιος «επίσκοπος τής έπαρχίας Προύσης καί Κωνσταντινουπόλεως», γεγονός πού υποδηλώνει ότι καί στήν περιοχή τής Προύσας υπήρχε άρμενική κοινότητα ή κοινότητες22. Φαίνεται όμως ότι στήν πόλη τής Προύσας τουλάχιστον δέν ήσαν πολλοί οί Αρμένιοι. Ό Γάλλος περιηγητής Belon, πού έπισκέφθηκε τήν Προύσα τό 1546/47, σημειώνει: «ils parlent trois langues en Bouree, qui sont quasi communes aux habitants. L une Espagnolle pour les Juifs, P autre Grecque et Γ autre Turque, qui est la plus commune. Il y a aussi quelques familles Arabes et Arméniennes et Italiennes»23. Εξάλλου, ό Γερμανός πάστορας Stephan Gerlach, πού πέρασε άπό τήν Προύσα τό 1576 καί είχε Ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιά τούς χριστιανικούς πληθυσμούς τής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, άναφέρεται έκτενώς στήν ορθόδοξη έλληνική κοινότητα τής πόλης, άλλα δέν μνημονεύει καθόλου Αρμενίους24. 'Εξήντα χρόνια άργότερα όμως ό Έβλιγιά Τσελεμπί σημειώνει ότι άπό τούς 166 μαχαλάδες τής Προύσας οί έννέα ήσαν έλληνικοί καί οί επτά 22. Kevork B. Bardakjian, «The Rise of the Armenian Patriarchate of Constantinople», στον τόμο τών Ben. Braude - B. Lewis (έκδ.), Christians and Jews in the Ottoman Empire. The Functioning of a Plural Society, τόμ. I, N. York 1982, σ Pierre Belon, Les observations de plusieurs singularités et choses mémorables trouvées en Grèce, Asie, Judée, Egypte, Arabie et autres pays estrangers, Παρίσι 1553, φ. 205β. 24. Stephan Gerlachs des aeltern Tage-Buch, Frankfurt am Mayn 1674, σσ

10 18 X. Γ. ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ άρμενικοί25. Τέλος, το 1701, δταν ό Tournefort πέρασε άπό τήν Προύσα, υπολόγισε ότι υπήρχαν εκεί 500 άρμενικές οικογένειες καί 300 ελληνικές26. Είναι φανερό λοιπόν ότι ή αρμένική κοινότητα τής Προύσας είχε ραγδαία άνάπτυξη άπό τις αρχές του Που αιώνα κι έπειτα. Άλλα τό φαινόμενο ήταν γενικότερο. Οί κύριες αιτίες αύξήσεως τού άρμενικοϋ πληθυσμού τόσο στήν Προύσα όσο καί σε ολόκληρη τή βορειοδυτική Μικρά Άσία ήσαν, φαίνεται, δύο: α') οί τουρκοπερσικοί πόλεμοι, καί ιδίως έκεΐνος τού , πού άπώθησαν ένα σημαντικό μέρος τού πληθυσμού τών ανατολικών επαρχιών τής Μικράς Ασίας δυτικότερα, καί β ') ή ληστρική δράση τών λεγομένων Τζελαλί, πού συντάραξε τήν κεντρική καί τήν ανατολική κυρίως Μικρά Άσία, ιδιαίτερα κατά τήν περίοδο , καί άνάγκασε ένα μέρος τών πληθυσμών έκείνων σε σημαντικό ποσοστό άρμενικών είτε να αναζητήσει καταφύγιο στις μεγάλες πόλεις είτε να κινηθή καί πάλι δυτικότερα, άκόμη καί προς τήν Κωνσταντινούπολη καί τή Θράκη27. Πέρα άπό τούς Έλληνες καί τούς Αρμενίους δεν υπήρχαν στήν Προύσα άλλης εθνικής καταγωγής χριστιανοί, τουλάχιστον σε άξιο λόγου ποσοστό. Ή συνοικία ή τό προάστιο τής Προύσας πού περιγράφεται στό άγιοταφικό κατάστιχο ως «Εις τούς Βουργάρους»28 φαίνεται ότι ιδρύθηκε άρχικά άπό 25. Evliya Celebi, Narrative of Tra vels (μετάφραση έκδόσεως Hammer άπό τον W. Η. Allen), τόμ. 2, Λονδίνο 1850, σ Jos. Pitton de Tournefort, Relation d un voyage du Levant, τόμ. 2, Άμστερνταμ 1718, σ Στή σ. 186 εικόνα τής Προύσας. t 27. Μεταναστευτική ροή 'Ελλήνων καί Αρμενίων άπό τή Μικρά Άσία προς τήν Κωνσταντινούπολη διαπιστώνεται άκόμη καί πριν άπό τό 1545' βλ. Η. Inalcik, «Ottoman Archival Materials on Millets», στον τόμο τών Ben. Braude-B. Lewis (βλ. παραπάνω σημ. 22), σ Έξαρση όμως του μεταναστατευτικού ρεύματος προς τις πόλεις καί προς τις δυτικές έπαρχίες τής Μικρός Ασίας καί τήν Κωνσταντινούπολη παρατηρεΐται Ιδίως κατά τίς δύο πρώτες δεκαετίες του Που αιώνα' βλ. σχετικές ειδήσεις στοϋ Ronald C. Jennings, «Urban Population in Anatolia in the 16th Century: A Study of Kayseri, Karaman, Amasya, Trabzon, and Erzerum», Intern. Journal of Middle East Studies, 7 (1976), σσ , 39, 51. Του Ίδιου, «Zimmis (non- Muslim) in Early 17th Century Ottoman Judicial Records: the Sharia Court of Anatolian Kayseri», Journal of Economic and Social History of the Orient, 21 (1978), σσ ,278-79,287. Leita Erder-S. Faroqui, «Population Rise and Fall in Anatolia, », Middle Eastern Studies, 15 (1979), σ. 337, Suraiya Faroqui, Towns and Townsmen of the Ottoman Anatolia, Λονδίνο 1984, σσ , Ότι πρόκειται γιά συνοικισμό ή προάστιο τής Προύσας συνάγεται όχι μόνο άπό τό γεγονός ότι στό κατάστιχο προηγούνται καί Ιπονται έγγραφές άπό άλλους συνοικισμούς τής Προύσας, άλλά καί άπό τό ότι άνάμεσα στούς συνδρομητές πού έγγράφουν εις τούς Βουργάρους οί Άγιοταφίτες καλόγεροι έμφανίζεται καί ένας Δημήτριος «ευταξίας» τής μητροπόλεως Προύσης (άρ. 27). Είναι άπίθανο έπομένως νά πρόκειται γιά τό χωριό Βουλγαράτοι (ή Μπάσκιοϊ), 25 χιλιόμετρα Δ τής Προύσας (βλ. Hasluck, Cyzicus, σ. 150, καί στοΰ Κάνδη, Προύσα, τόν έπιτασσόμενο χάρτη τής περιοχής).

11 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 19 Βουλγάρους ή σλαβόφωνους χριστιανούς29, άλλά τήν εποχή πού πέρασαν από εκεί οί 'Αγιοταφίτες μοναχοί (1565/67) έκατοικεΐτο από 'Έλληνες, όπως μπορεί νά συμπεράνει κανείς άπό τά όνόματά τους: Σεβαστός, Σταμάτα, Άναστάσης, Χρυσοβέργης, Παρασκευοΰ, Λασκαρίνα, Μιχαήλ, Άννα, Θωμάς Μαρούδας, Φωτεινή κ.ά. Μόνο ό Χατζη-Γιοβάνης (τής ϋπ άρ. 32 εγγραφής) θά μπορούσε ίσως νά θεωρηθή ως υπόλειμμα των παλαιοτέρων Βουλγάρων κατοίκων. Σε νέα σκληρή δοκιμασία περιέπεσαν οί πληθυσμοί τής Προύσας καί τής γύρω χώρας τόν Δεκέμβριο τού 1607, όταν τά αντάρτικά σώματα των Τζελαλί, μέ επικεφαλής τόν Καλεντέρογλου, έπέδραμαν στήν περιοχή. Καί δεν κατόρθωσαν μέν νά έκπορθήσουν τό κάστρο τής Προύσας, έκαψαν όμως τό εκτός των τειχών τμήμα τής πόλης, όπου καί οί χριστιανικοί μαχαλάδες. 'Ένα μέρος τού πληθυσμού αιχμαλωτίστηκε, ένώ ένα άλλο κατόρθωσε νά διαφύγει. Μιά «ενθύμηση» στον Βατοπεδινό κώδικα 1203 (πρώην 958), φ. 249Ρ, άπομνημονεύει τά γεγονότα: Έτους ζρις', έν μηνί δεκεμβρίφ γ', ημέρα ς', ώρα γ', ίνδ(ικτιώνος) ς, ήλθεν ό Άγαρηνώς Τζηλλαλής εις τήν Προΰσσαν καί εβαλεν φωτία καί έκαυψεν τά έξωθεν τοΰ κάστρου καί έκαμε καί έχμαλωσία εις τά χωρία καί εις... τώ Μιχαλήτζη, καί έφυγον οί άνθρωποι εις τήν Πόλιν καί είς τά νισία30. Φαίνεται ώστόσο ότι ή πόλη ανασυγκροτήθηκε γρήγορα. Τό 1630, όταν πέρασε άπό τήν Προύσα ό Φλαμανδός περιηγητής Sieur de Stochove μαζί μέ μιά παρέα Γάλλους ευπατρίδες, βρήκε μιά πόλη άκμαία καί πολυάνθρωπη, άλλά καί μέ εμφανή άκόμη τά έρείπια άπό τήν καταστροφή τού Ήδη άπό τις άρχές τοΰ 16ου αιώνα μαρτυρεΐται ένα χωριό Βουλγάρων βοσκών (δουλοπαροίκων του σουλτάνου) στήν πεδιάδα τής Προύσας βλ. Barkan, «Μορφές τής άγροτικής όργάνωσης» (βλ. παραπάνω σημ. 14), σσ. 67, Σπ. Λάμπρου, «Σημειώματα περί τινων κωδίκων τής μονής Βατοπεδίου», Νέος Έλληνομνήμων, 16 (1922), σ. 438, καί Μ. Γεδεών, Πατριαρχικοί έφημερίδες, Αθήνα 1938, σ. 81 πρβλ. Σωφρονίου Εύστρατιάδη-Άρκαδίου Βατοπεδινοΰ, Κατάλογος των έν τη ιερά β νϋ Βατοπεδίου άποκειμένων κωδίκων, Παρίσι 1924, σ Στήν καταστροφή τής Προύσας άναφέρεται καί έπιστολή τού τότε "Αγγλου πρεσβευτή στήν Κωνσταντινούπολη, γραμμένη ϋπό τήν άμεση έντύπωση των γεγονότων: «Even this hower newes ar brought that Calender-ogli hath burnt and put to sacke the rich towne of Bursia, putting to the swourd both men, women, and childeren...» βλ. The Travels of John Sanderson in the Levant, (εκδ. W. Forster), Λονδίνο 1931, σ Ανάλογη περιγραφή καί άπό τόν Γάλλο πρεσβευτή Jean de Gontaut Biron, baron de Salignac, Ambassade en Turcquie, Παρίσι 1888, σσ Sieur de Stochove, Voyages d Italie et du Levant, faites aux années 1630,1631, 1632, 1633, Βρυξέλλες 1663, σσ , και Fermanel-Fauvel-Boudouin-Stochove, Observations curieuses sur le voyage du Levant, Rouen 1668, σ Οί τέσσερις φίλοι περιηγητές άποδίδουν τήν έρείπωση των κτηρίων στήν άδιαφορία τών Τούρκων: «Les Turcs l ont laissé tomber en ruine, et de toutes les belles choses qui rendoient autrefois cette ville recommandable, il n y reste plus que la mosquée que Sultan Bajaseth y fit construite...».

12 20 X. Γ. ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ Oi αλλεπάλληλες πολεμικές αναστατώσεις καί καταστροφές, ή ρευστότητα του χριστιανικού πληθυσμού τής Προύσας έξαιτίας τών άθρόων έξισλαμισμών καί τής συνεχούς συρροής έπηλύδων, ή αστάθεια γενικά τών συνθηκών τής ζωής δεν άποτελουσαν άσφαλώς ευνοϊκές προϋποθέσεις γιά επιδόσεις σέ πνευματικά έργα. 'Ωστόσο, στά έλάχιστα λείψανα τών ιστορικών πηγών πού έχουν περισωθή άπαντοϋν σποραδικές μαρτυρίες ή νύξεις γιά Προυσαεΐς μέ κάποια πνευματικά ενδιαφέροντα. Τό 1470 π.χ. κάποιος Βασιλικός άμαρτωλός άπό τήν Προύσαν άντέγραψε τόν σημερινό Σιναϊτικό κώδικα 982 (Ευχολόγιο)32. Στά τέλη τού 15ου αιώνα ζοϋσε στήν Προύσα ό μετέπειτα νεομάρτυρας Ιωάννης, πού όχι μόνο άπέκτησε πλούτον έξ οικείων πόνων, άλλά ήταν καί πεπαιδευμένος τά ιερά γράμματα33. Τό ό ευσεβέστατος καί χρησιμώτατος αρχών κύρ Απόστολος ό Προυσαεύς άφιέρωσε στή μονή τής 'Αγίας Τριάδας στή Χάλκη ένα κώδικα τού 12ου αιώνα (Πραξαπόστολο) εις τό διηνεκώς μνημονεύεσθαι αυτόν καί τούς γονείς αυτού3*. Τό 1576 ό Gerlach συνάντησε στήν Προύσα τόν ιεροκήρυκα τής κοινότητας, «έναν έξαίρετο καί ευυπόληπτο άνθρωπο»35. Τέλος, στά μέσα τού 17ου αιώνα ό Μελέτιος Συρίγος, έξόριστος τότε στά Μουδανιά καί τήν Κίο, συνέθεσε μιά άκολουθία στον ιερομάρτυρα Τιμόθεο, επίσκοπο Προύσης (4ο αί.), κατ αϊτησιν τού εύγενεστάτου άρχοντος κυρίου Αριστερά τού Γοργονίου καί λογοθέτου τής κατά Προύσαν έκκλησίας36. II. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ Όπως συνάγεται άπό τίς εγγραφές τού άγιοταφικοΰ κατάστιχου, στά μέσα τού 16ου αιώνα ό ελληνικός πληθυσμός τής Προύσας ήταν συγκεντρωμένος σέ τέσσερις κυρίως συνοικίες37: Καγιά-μπασι, Ντεμίρ-καπι, «Σερτί- 32. Μ. Vogel - V. Gardthausen, Die griechischen Schreiber des Mittelalters und der Renaissance, Λειψία 1909, σ Βλ. παρακάτω τό έκδιδόμενο συναξάρι του. 34. Αίμιλιανοδ Τσακόπουλου, Περιγραφικός κατάλογος τών χειρογράφων τής Βιβλιοθήκης του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Β 'Αγίας Τριάδος Χάλκης, Κωνσταντινούπολη 1956, σ. 13, κώδ Βλ. παρακάτω τό κείμενο καί τή σημ Μ. Γεδεών, Πατριαρχικοί Εφημερίδες, Αθήνα , σ Ή οικογένεια Αριστερά μαρτυρεϊται καί άργότερα βλ. Πηνελόπης Στάθη, Τό άνέκδοτο 'Οδοιπορικό τού Χρύσανθου Νοταρά, Αθήνα 1984 (άνάτυπο άπό τά Μεσαιωνικά καί Νέα 'Ελληνικά τοϋ Κέντρου Έρεύνης του Μεσαιωνικού καί Νέου Ελληνισμού τής Ακαδημίας Αθηνών, τόμ. Α ), σσ. 209 καί 215: χατζή κύρ Αριστερός άπό τό Ντεμίρ Καπί (τής Προύσας) τό 1720 καί 1722 σ. 236: Παναγιώτισσα, του χατζή Αριστερά σύζυγος, στούς Έλεγμούς τής Βιθυνίας τό Κατά τήν άπογραφή τού 1487 τήν πόλη τής Προύσας συγκροτούσαν 174 συνοικίες

13 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 21 μπασι» καί «εις τούς Βουργάρους». Οί δύο πρώτες, πού μαρτυροϋνται καί στά έπόμενα χρόνια, διατηρήθηκαν ώς χριστιανικές συνοικίες μέχρι τό Τό «Σερτί-μπασι» είναι πιθανότατα παραφθορά τού ονόματος τής μετέπειτα αρμένικης συνοικίας Σέντ-μπασι38. 'Η συνοικία «των Βουργάρων» δέν μαρτυρεΐται άπό άλλη πηγή. Έναν αιώνα αργότερα, στό ταξιδιωτικό χρονικό τού πατριάρχη Αντιόχειας Μακαρίου, πού φιλοξενήθηκε πολλές μέρες στήν Προύσα (1652), μνημονεύονται τρεις κύριες συνοικίες των ορθοδόξων39: οί γνωστές μας Καγιά-μπασι καί Ντεμίρ-καπι κι ακόμη ή συνοικία Μπαλούκπαζαρ, πού μαρτυρεΐται επανειλημμένα σέ μεταγενέστερες πηγές καί διατηρήθηκε ώς χριστιανική συνοικία ώς τήν έποχή τής ανταλλαγής των πληθυσμών40. Κατά τήν περίοδο αύτή οί παραπάνω τρεις συνοικίες αντιστοιχούσαν σέ ισάριθμες ενορίες, γεγονός πού υποδηλώνει κανονικότερες συνθήκες εκκλησιαστικής καί κοινωνικής όργανώσεως. Δέν συνέβαινε όμως τό ίδιο παλαιότερα. Συγκεκριμένα, ό Γκέρλαχ, πού έπισκέφθηκε τήν Προύσα τό 1576, μάς δίνει τήν ακόλουθη περιγραφή τής ελληνικής κοινότητας: [Εκτός άπό τόν λόφο τού κάστρου] «στον άλλο λόφο [τό Καγιά-μπασι], πού ενώνεται μέ τόν [βιθυνικό] Όλυμπο, κατοικούν ώς έπί τό πλεΐστον Έλληνες καί ό μητροπολίτης. Έχουν εκεί μόνο μία έκκλησία, τών 'Αγίων Αποστόλων, στήν όποια κάθε Κυριακή πρωί, πριν να ξημερώσει, οί ιερείς τους έξηγούν τό εύαγγέλιο καί κατόπιν, μόλις ξημερώσει, τελούν τή θεία λειτουργία... Εξέτασα μέ προσοχή τήν έκκλησία αύτή: είναι μικρή καί έχει, όπως όλες οί χριστιανικές έκκλησίες στήν Άσία, μια είσοδο τόσο χαμηλή, ώστε πρέπει να σκύψει όποιος θέλει να μπει μέσα. Βλέποντάς την κανείς άπ έξω νομίζει ότι είναι στάβλος ή άποθήκη παρά έκκλησία. Μέσα είναι γεμάτη εικόνες. Βρίσκεται σέ μια ευχάριστη, ευρύχωρη πλατεία, όπου υπάρχει καί ένα μεγάλο δένδρο. Ό ιεροκήρυκας είναι ένας έξαίρετος καί εύυπόληπτος άνθρωπος. 'Υπάρχει καί μιά άλλη έκκλησία, τού 'Αγίου Νικολάου, στήν (mahale), ένώ εκατόν πενήντα χρόνια άργότερα ό Έβλιγιά Τσελεμπΐ σημειώνει 166 συνοικίες, άπό τις όποιες εννιά ήσαν ελληνικές βλ. Sahillioglu, «Slaves», σ. 86, καί Evliya Celebi, Narrative (βλ. σημ. 25), σ. 5. Κατά μέσον όρο δηλαδή κάθε μαχαλάς άποτελεΐτο άπό 40 ώς 60 σπίτια (hane), ήτοι 200 ώς 300 άτομα. 38. Κάνδη, Προύσα, σσ. 97, Τό ταξιδιωτικό χρονικό τοΰ πατριάρχη Μακαρίου Ζαΐμ, γραμμένο άπό τόν γιο καί συνοδό του διάκονο Παύλο τόν Χαλεπλή, έκδόθηκε (άραβικό πρωτότυπο καί γαλλική μετάφραση) άπό τόν Β. Radu, Voyage du patriarche Macaire d Antioche, Παρίσι Γιά τόν Μακάριο καί τό χρονικό του βλ. Joseph Nasrallah, «L oeuvre historique du patriarche d Antioche Macaire III Zaim», Bulletin d études orientales, 25 (Δαμασκός 1972), σσ , και V. Cândea, «Sources byzantines et orientales concernant les Roumains», Revue des Etudes Sud-Est Européennes, 16 (1978), σσ B. Άδαμαντιάδη, «Σελίδες τινές έκ τοΰ κοινοτικού βίου των τελευταίων δεκαετηρίδων

14 22 X. Γ. ΠΛΤΡΙΝΕΛΗΣ όποία δμωςσπάνια τελείται ή θεία λειτουργία. Μάς ρώτησαν αν θά μπορούσε ό κύριός μας [ό Γερμανός πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη] να πάρει γιά χάρη τους άπό τόν πασά μία ή δύο άκόμη εκκλησίες, γιατί, έλεγαν, ήσαν χίλιοι χριστιανοί στήν πόλη, πού είναι μακρόστενη, καί αυτοί πολύ μακριά άπό τήν εκκλησία καί άκόμη ότι είναι υποχρεωμένοι νά άνεβαίνουν ένα μέρος του λόφου [γιά νά φθάσουν στήν εκκλησία]. Έχουν τρεις ιερείς καί τόν μητροπολίτη, ό όποιος όμως δεν ήταν έκεϊ καί επομένως δεν μπόρεσα νά μιλήσω μαζί του...»41. Ό μητροπολιτικός ναός των 'Αγίων Αποστόλων στή συνοικία Καγιάμπασι ήταν καί ό μοναδικός ένοριακός ναός ως τό Τότε οί ορθόδοξοι τής Προύσας έπήραν άδεια νά άνεγείρουν καί δεύτερο ναό, γεγονός πού προκάλεσε άπρόβλεπτες άντιδράσεις. 'Ο καδής τής πόλης όχι μόνο δεν έπέτρεψε τήν άνέγερση νέου ναού, άλλά καί ύποκίνησε τόν μουσουλμανικό όχλο νά καταστρέψει καί τόν ήδη υπάρχοντα ναό τών 'Αγίων Αποστόλων. Τελικά όμως άγνωστο μετά άπό ποιες ενέργειες ό μέγας βεζίρης Καρά Μουσταφά ( ) τιμώρησε τόν καδή καί άνανέωσε τήν άδεια γιά τήν κατασκευή τού νέου ναού42. 'Ωστόσο, δέκα χρόνια αργότερα, τό 1652, ό πατριάρχης Αντιόχειας Μακάριος βρήκε στήν Προύσα τρεις ένοριακές εκκλησίες: τής Παναγίας στό Καγιά-μπασι, τού 'Αγίου Ίωάννου τού Θεολόγου στό Μπαλούκ-παζαρ καί μία άκόμη (πιθανότατα τών Ταξιαρχών) στό Ντεμίρ-καπι43. Γιά τις δύο πρώτες σημειώνει ότι ήσαν «restaurées, ainsi que toutes les églises». Μπορούμε επομένως νά υποθέσουμε δτι καί οί δύο ή καί οί τρεις προϋπήρχαν ώς ναΐδια, πού μετά τό 1642 άνακατασκευάστηκαν καί άποτέλεσαν ένοριακούς ναούς. Παραδόξως, δεν μνημονεύεται άπό τόν Μακάριο ό άλλοτε μητροπολιτικός ναός τών 'Αγίων Αποστόλων, πιθανώς επειδή δέν είχε άκόμη έπισκευασθή. Τό 1668/1670 πάντως ό ιερέας τής άγγλικής πρεσβείας στήν Κωνσταντινούπολη Thomas Smith, πού έπισκέφθηκε τήν Προύσα, άναφέρεται στό ναό τών 'Αγίων Αποστόλων ώς «formerly the metropolitan church»44. Νέος μητροπολιτικός ναός έγινε τότε καί συνέχισε της Προύσης», Μικρασιατικά Χρονικά, 2 (1939), σσ , ιδίως σσ (όπου καί φωτογραφία τής συνοικίας Καγιά-μπασι). 41. Gerlach, Tage-Buch, σ. 259 πρβλ. καί σύντομη άναφορά του Gerlach στήν Προύσα σέ έπιστολή του (του 1577) προς τόν Samuelem Heilandum, καθηγητή στήν Τυβίγγη, έν Davidis Chytraei, Oratio de statuiti ecclesiarum hoc tempore in Graecia, Asia..., Φραγκφούρτη 1580, σ. 108: «ecclesiam metropolitanam άγίων άποστόλων dictam». 42. Π. Καρολίδη, 'Ιστορία τής 'Ελλάδος άπό τής άλώσεως τής Κωνσταντινουπόλεως μέχρι τής βασιλείας Γεωργίου τοΰ A ', Αθήνα 1925, σσ. 428 καί 429, σημ B. Radu, δ.π., σσ Καί ό Tournefort (βλ. σημ. 26), πενήντα χρόνια άργότερα, σημειώνει (σ. 188): «Les Arméniens n ont qu une église dans Pruse. Les Grecs en ont trois». 44. Thomas Smith, «An Account of the City of Prusa in Bithynia...», έν John Ray, A Collection of Curious Travels and Voyages, τόμ. 2, Λονδίνο 1693, σ. 51.

15 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 23 να είναι ώς τό 1923 ό ναός τοϋ 'Αγίου Ίωάννου τοϋ Θεολόγου στο Μπαλούκ-παζαρ, πού είχε άλλωστε καί τον πυκνότερο ελληνικό πληθυσμό45. Τά όρια τής μητροπόλεως Προύσης κατά τόν πολυτάραχο 14ο αιώνα ήσαν αβέβαια. Αρχικά πάντως δεν εκτείνονταν ώς τίς άκτές τής Προποντίδας. Μόλις τό 1318 τό πατριαρχείο παραχώρησε στον Προύσης τή μητρόπολη Άπαμείας (δηλαδή τήν περιοχή Μουδανιών), ώς äv μή άπόρως εχη των εις χρείαν ήκόντων αύτφ, εις τούτο συνελαυνόμενος υπό τής των πραγμάτων ανωμαλίας46. Μητροπολίτης ήταν τότε ό Νικόλαος, μονίμως σχεδόν συνοδικός στήν Κωνσταντινούπολη άπό τό 1315 τουλάχιστον ώς τό 1331, οπότε μαρτυρεΐται για τελευταία φορά47. Τό 1347 μνημονεύεται άνωνύμως κάποιος μητροπολίτης Προύσης, επίσης ώς συνοδικός48, άλλά είναι άμφίβολο αν μπορεί να ταυτισθή με τόν Νικόλαο. Άπό τότε πάντως, καί κατά τά επόμενα σαράντα χρόνια, δέν έχουμε καμιά'μνεία τής μητροπόλεως. Δεν άποκλείεται νά είχε καταργηθή, άφοϋ τό 1381 τό πατριαρχείο παραχωρεί τήν εκκλησιαστική επαρχία τής Προύσας στον νεοεκλεγέντα μητροπολίτη Νίκαιας Αλέξιο εφ δρφ ζωής αύτοΰ, έπεί ή τής Νίκαιας μητρόπολις ούκ άρκούντως εχει τά προς χρείαν αύτφ πορίζειν, ύπό των έθνών προ χρόνων πολλών άλοΰσα καί διαφθαρεϊσα*9. Τόν Δεκέμβριο τού 1386 όμως ή μητρόπολη τής Προύσας όχι μόνο είχε άνασυσταθή, άλλα καί έδόθησαν έξαρχικώς τω ίερωτάτω μητροπολίτη Προύσης καί υπερτιμώ τό Κοτυάειον(Κιουτάχεια) καί ή ενορία αύτοΰ πάσα Τό 1394 καί τό 1401 μνημονεύεται άνωνύμως μητροπολίτης Προύσης, τή δεύτερη φορά μάλιστα ώς καί τόπον έπέχων τού Νικομήδειας5'. Τά όρια τής μητροπόλεως παγιώθηκαν, φαίνεται, κατά τά τέλη τοϋ 15ου ή τίς άρχές τοϋ 16ου αιώνα καί παρέμειναν έκτοτε ώς τό 1923 σχετικά σταθερά. Περιλάμβαναν, εκτός άπό τήν περιοχή γύρω στήν πόλη, τό άνατολικό τμήμα τής πεδιάδας τής Προύσας καί τήν παραλιακή ζώνη πού εκτεινόταν άπό τούς Έλεγμούς (τουρκικά Kurçunlu) ώς τήν Τριγλιά, είκοσιπέντε χιλιόμετρα δυτικότερα. Στήν περιοχή αύτή, κατά τίς τελευταίες δεκαετίες 45. Άδαμαντιάδη, ο.π., σσ , 300. Δέν είναι έπομένως άκριβές δτι ό ναός του Άγ. Ίωάννου του Θεολόγου ιδρύθηκε τό 1705, όπως σημειώνει ό Κάνδης, Προύσα, σ. 143 (καί έπαναλαμβάνουν ό Τρ. Εΰαγγελίδης, Βρύλλειον-Τρίγλεια, Αθήνα 1934, σ. 106, καί ό Άδαμαντιάδης, δ.π., σ. 297), παρασυρόμενος άπό σχετικό έγγραφο του 1798 (πού δημοσιεύει ό ίδιος, σσ ). 46. F. Miklosich - J. Müller, Acta et diplomata, τόμ. 1, Βιέννη 1860, σσ Αυτόθι, σσ. 5, 14, Αυτόθι, σσ , Αυτόθι, τόμ. 2, σ Αυτόθι, σ Αύτόθι, σσ. 177, 561.

16 24 X. Γ, ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ πριν άπό τήν καταστροφή, υπήρχαν δεκατρείς έλληνικές κοινότητες52, άπό τις όποιες oi σημαντικότερες μαρτυροΰνται ήδη άπό τόν 15ο καί τόν 16ο αιώνα: Μουδανιά, Τριγλιά, Έλεγμοί, Σιγή (ή Συκή), Πελαδάριον53. Άπό τις κωμοπόλεις αύτές οί τρεις πρώτες ήσαν συνήθως πατριαρχικές εξαρχίες, τουλάχιστον άπό τόν 15ο ώς τα μέσα του 17ου αιώνα54, άλλα κατά καιρούς διάφοροι μητροπολίτες Προύσης κατόρθωναν κανονικά ή αύθαιρέτως νά τις υπάγουν (μία ή δύο άπό αυτές ή καί τις τρεις) στή δικαιοδοσία τους, οπότε έπαιρναν άναλόγως τόν τίτλο τού μητροπολίτη «Προύσης, Μουντανίων καί Τριγλίας» ή «Προύσης καί Τριγλίας»55. Επειδή μάλιστα τά Μουδανιά ήσαν μέν μικρότερη πόλη σέ σχέση μέ τήν Προύσα, είχαν όμως μεγαλύτερο άριθμό χριστιανών καί επικοινωνούσαν ευκολότερα μέ τήν Κωνσταντινούπολη, οί μητροπολίτες Προύσης είχαν συχνά τήν έδρα τους έκεΐ, ιδίως άπό τά μέσα τού 17ου αιώνα καί έπειτα. Τό ταξιδιωτικό χρονικό τού πατριάρχη Αντιόχειας Μακαρίου παρέχει όχι μόνο τήν πρωιμότερη σχετική μαρτυρία άλλα καί μιά ενδιαφέρουσα περιγραφή τής ελληνικής κοινωνίας τών Μουδανιών (τό 1652): «... ό λαός [τών Μουδανιών] βγήκε σέ μεγάλη 52. Κάνδη, Προύσα, σσ , καί Άδαμαντιάδη, δ.π., σ Δ. Πολέμη, «Αναγραφή πατριαρχικών εξαρτημάτων τής Μικρός Ασίας κατά τον Ι6ον αιώνα», 'Ελληνικά, 30 ( ), σσ Τά Μουδανιά καί ή περιοχή τους, δηλαδή ή άλλοτε μητρόπολη τής βιθυνικής Άπαμείας, μετατράπηκαν χαριστικά άπό πατριαρχική έξαρχία σέ μητρόπολη τό 1475 άπό τόν πατριάρχη Ραφαήλ, άλλα ό διάδοχός του Μάξιμος Γ' άποκατέστησε τά πράγματα τόν έπόμενο χρόνο βλ. Miklosich-Müller, Acta, τ. 2, σσ , καί Μάχης Παΐζη Άποστολοπούλου, Ανεπίσημα άπό τό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Παρασχέδια καί μαρτυρίες τοϋ 1476, Αθήνα Παραδόξως σέ ένα πίνακα τών πεσκεσίων πού κατέβαλλαν οί νεοδιοριζόμενοι άρχιερεις στο τουρκικό δημόσιο κατά τά μέσα τοΰ Που αιώνα τά Μουδανιά φέρονται ώς μητρόπολη. Ή σχετική έγγραφή, δημοσιευμένη σέ άγγλική μετάφραση, έχει ώς έξης: «Metropolitanate of the Christians in Mudanya, Sigi, Pulad, Gusi and Subashi in the kaza of Kiti: 25 gold pieces» βλ. H. Inalcik, «Ottoman Archival Materials on Millets», στον τόμο τών Ben. Braude-B. Lewis (βλ. παραπάνω σημ. 22), σ Τό χωριό Kiti, 20 χιλιόμετρα Δ τής Προύσας, ήταν, όπως φαίνεται, έδρα όμώνυμου καζά, πού έκτεινόταν μεταξύ τής Άπολλωνιάδας λίμνης καί τής άντίστοιχης άκτής τής Προποντίδας. Άπό τά άλλα χωριά πού μνημονεύονται στήν παραπάνω έγγραφή ή Sigi είναι άσφαλώς ή Σιγή ή Συκή, μεταξύ Μουδανιών καί Τριγλίας, τό Pulad είναι πιθανώς παραφθορά τοΰ Abuliod, δηλαδή τής "Απολλωνιάδας, τό Gusi άγνωστο, τό Subashi ή Πελαδάτοι ήταν ένα άπό τά λεγάμενα Πιστικόχώρια, Β τής Άπολλωνιάδας (βλ. Κλεωνύμου-Παπαδοπούλου, Βιθυνικά, σσ , Hasluck, Cyzicus, σ. 150, καί Άρχιμ. Αθανασίου Μεσιτίδου-Βασ. Δεληγιάννη, «Ή Άπολλωνιάς», Μικρασιατικά Χρονικά, 3 (1940), σ. 427). Άς σημειωθή ότι τά χωριά Kiti, Subashi καί Λοπάδιον (Lubad) άνήκαν έκκλησιαστικώς καί τότε καί ώς τό 1923 στήν έπισκοπή Άπολλωνιάδος, πού ύπαγόταν στή μητρόπολη Νικομήδειας. 55. Ό τίτλος «Προύσης, Μουντανίων καί Τριγλείας» άπαντά για πρώτη φορά στό έγγραφο τής καθαιρέσεως τοΰ Μελετίου (1658), ένώ ό τίτλος «Προύσης καί Τριγλείας» στό υπόμνημα τής έκλογής του Παρθενίου, ώς τότε Προύσης καί Τριγλίας, ώς οίκουμενικοΰ πατριάρχη (Μάιος 1657) βλ. Δ. Γ. Άποστολόπουλου-Π. Δ. Μιχαηλάρη, Ή Νομική Συναγωγή του Δοσιθέου, Αθήνα 1987, σσ (άρ. 592), καί σ. 323 (άρ. 697) άντιστοίχως.

17 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 25 άπόσταση έξω άπό τήν πόλη για να προϋπαντήσει τον πατριάρχη. Μάς πήγαν κατευθείαν στη μεγάλη εκκλησία τής Κοιμήσεως τής Θεοτόκου καί ό διάκονος μνημόνευσε πρώτα τό όνομα τοϋ πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως καί κατόπιν του Αντιόχειας, άλλά παρέλειψε νά μνημονεύσει τόν μητροπολίτη [Προύσης] Κλήμεντα (είθε ό Θεός νά σβήσει τό όνομά του άπό τό Βιβλίο τής Ζωής), έξαιτίας τής ύπεροψίας του, γιά τήν όποια μισείται άπό όλο τόν κόσμο, ιδιαίτερα σήμερα, οπότε άρνήθηκε νά βγή εξω γιά νά καλωσορίσει τόν πατριάρχη. Γιά τόν λόγο αυτό μείναμε πολύ λίγο εδώ καί δεν τελέσαμε λειτουργία. Αλλά ό λαός μάς έτίμησε πολύ, γιατί είναι εξαιρετικά καλοί χριστιανοί καί πολύ φιλόθρησκοι. Μάς φιλοξένησαν στό παραλιακό σπίτι τού άρχοντα Krichi Kourti. Στήν πόλη αύτή ύπάρχουν είκοσι περίπου εκκλησίες. Μέσα στό μητροπολιτικό μέγαρο υπάρχει μια μικρή έκκλησία, στό όνομα τής Μεταμορφώσεως, καί άπό κάτω υπάρχει ιερή πηγή. Ή έκκλησία είναι στολισμένη με μιά ζωγραφιά τού 'Αγίου Όρους μέ όλα τά μοναστήρια του. Κατόπιν έπισκεφθήκαμε τήν έκκλησία τοΰ 'Αγίου Θεοδώρου, πού είναι ωραιότατη, καί έπειτα τόν "Αγιο Γεώργιο. Δέν είχαμε τήν εύκαιρία νά έπισκεφθοϋμε τις άλλες εκκλησίες, γιατί βιαζόμαστε νά επιβιβαστούμε στό πλοίο καί νά περάσουμε στήν Κωνσταντινούπολη...»56. Πέρα άπό τις μάλλον εύάριθμες ορθόδοξες κοινότητες, στήν έκκλησιαστική επαρχία τής Προύσας υπήρχαν καί άρκετά μοναστήρια: τού Μηδικίου (ή τών 'Αγίων Πατέρων)57 καί τής Πελεκητής (ή 'Αγίου Ίωάννου τοΰ Θεολό 56. Radu, Voyage du patriarche Macaire, σσ Τούς ναούς τής Κοιμήσεως τής Θεοτόκου, του Αγίου Θεοδώρου καί τοΰ Αγίου Γεωργίου, πού μνημονεύονται στό χρονικό του Μακαρίου, τούς συναντάμε καί σέ κατάλογο όκτώ έκκλησιών τών Μουδανιών πού κατάρτισε τό 1676 ό περιηγητής καί ιερέας τής άγγλικής πρεσβείας στήν Κωνσταντινούπολη John Covel (βλ. Πολέμη, δ.π., σσ ). Τόν ναό τοΰ Αγίου Γεωργίου ό Covel χαρακτηρίζει ώς μητρόπολη, γεγονός πού υποδηλώνει ότι τά Μουδανιά έξακολουθοΰσαν νά είναι έδρα τού μητροπολίτη Προύσης. Πολλά χρόνια άργότερα, τό 1724, ό Ιεροσολύμων Χρύσανθος Νοταράς, περιοδεύοντας προς συλλογή «έλεών» υπέρ τοΰ 'Αγίου Τάφου, έφθασε στα Μουδανιά, άπ όπου έξήλθεν ό άγιος Προύσης κύρ Κύριλλος μετά τοΰ κλήρου αύτοΰ εις ύπάντησίν μας- (βλ. Πηνελόπης Στάθη, Τό άνέκδοτο όδοιπορικό τοΰ Χρύσανθου Νοταρά, σ. 234). 57. R. Janin, Les églises et les monastères des grands centres byzantins, Παρίσι 1975, σσ , καί C. Mango-I. Sevcenko, «Some Churches and Monasteries on the Southern Shore of the Sea of Marmara», Dumbarton Oaks Papers, 27 (1973), σσ , Στις άρχές τοΰ 17ου αιώνα τό μοναστήρι αυτό, πού είχε φθάσει εις έρήμωσιν καί παντελή άφανισμόν,... άνακαινισθέν καί άνοικοδομηθεν ήδη κηρύσσεται σταυροπήγιο βλ. Δ. Ζακυθηνοΰ, «Ανέκδοτα πατριαρχικά έγγραφα τών χρόνων τής Τουρκοκρατίας», 'Ελληνικά, 2 (1928), σσ , όπου σιγίλλιο τοΰ Παρθενίου Δ ( Ιουνίου 1657), μέ τό όποιο άνανεώνεται ή σταυροπηγιακή άξια πού είχε άπονεμηθή στή μονή Μηδικίου άπό τόν πατριάρχη Τιμόθεο Β ( ), τοΰ όποιου τό σχετικό σιγίλλιο παρατίθεται κατά τό κύριο μέρος του. Τό 1676 ό Covel βρήκε στή μονή αύτή είκοσι πέντε μοναχούς βλ. Hasluck, Cyzicus, σ. 61.

18 26 X. Γ, ΠΑΤΡΙΝΕΛΗΣ γου)58, καί τα δύο σέ μικρή άπόσταση άπό τήν Τρίγλια, τοΰ 'Αγίου Άβερκίου59 στους Έλεγμούς, τοΰ 'Αγίου Γεωργίου τοΰ Καριγοΰ60 στο Πελαδάριο. Όλα όμως ήσαν πατριαρχικά σταυροπήγια, αν καί διάφοροι μητροπολίτες Προύσης προσπάθησαν κατά καιρούς να τά προσαρτήσουν στήν επαρχία τους. "Ας σημειωθή άκόμη ότι ό Γερμανοεβραΐος περιηγητής Reinhold Lubenau, πού έπισκέφθηκε τό 1588 τήν Προύσα, βεβαιώνει ότι «σέ μισό γερμανικό μίλιο [άπό τήν πόλη], ψηλά στο βουνό [τον Όλυμπο], υπάρχει ένα μοναστήρι πού άνήκει στους καλογήρους (Caloiris), δηλαδή στους 'Έλληνες μοναχούς... Οί καλόγεροι όμως δεν κατοικούν εκεί επάνω, άλλα κάτω στήν πόλη. Πηγαίνουν καθημερινά, κάθε πρωί, επάνω γιά νά κάνουν τήν προσευχή τους καί νά τελέσουν τή λειτουργία. Γιατί συχνά τούς ληστεύουν οί ποιμένες... Αυτό τό βουνό, ό Όλυμπος, ονομάζεται... άπό τούς Τούρκους Geschiss dage καί άπό τούς Έλληνες Kalogeron oros, γιατί υπήρχαν στο βουνό πολλά μοναστήρια, όπως στο όρος "Αθως. Επίσης υπάρχουν εκεί πολλοί Τοΰρκοι μοναχοί...». Τό αγνώστου ονόματος ορθόδοξο αύτό μοναστήρι τό έπισκέφθηκε ό Lubenau μέ μερικά μόνο μέλη τής συντροφιάς του, γιατί οί υπόλοιποι φοβήθηκαν νά άνεβοΰν ως εκεί έξαιτίας των ποιμένωνληστών61. Ενδεικτικές των μάλλον μέτριων εισοδημάτων τής μητροπόλεως Προύσης είναι οί σχετικές εγγραφές α') σέ ένα κατάστιχο μέ τά «πεσκέσια» πού κατέβαλλαν προς τό τουρκικό δημόσιο οί νεοδιοριζόμενοι άρχιερεΐς62, καί β') σέ έναν πίνακα τών οικονομικών υποχρεώσεων των διαφόρων μητροπό- 58. Janin, Les églises, σσ , καί Mango-Sévcenko, «Some Churhes», σσ Στά μέσα του Που αιώνα τήν ιερόν ταύτηνμονήν Αρσένιός τις έκ Τρίγλης, παλαιόν καί έρείπιον ούσαν, θείο) ζήλφ άνακαινίσας έξ ιδίων τε καί έξ έλεημοσυνών τών χριστιανών έπισκευασάμενος άνεκτήσατο μεν αύτήν... συνεστήσατο δ έν αυτή καί κοινόβιον..., κατά τό σιγίλλιο τοΰ πατριάρχη Παρθενίου Δ' (Μαΐου 1658), μέ τό όποιο ή μονή άνακηρΰσσεται σταυροπήγιο (έκδ. Δ. Πετρακάκου στον 'Εκκλησιαστικό Φάρο, 3 (1909), σσ πρβλ. Ζακυθηνό στα 'Ελληνικά, 6 (1933), σ. 141). Όταν τό 1676 έπισκέφθηκε τή μονή Πελεκητής ό Covel, βρήκε έκεϊ είκοσι μοναχούς (βλ. Hasluck, Cyzicus, σ. 61). 59. C. Mango, «The Monastery of St. Abercius at Kurçunlu (Elegmi) in Bithynia», Dumbarton Oaks Papers, 22 (1968), σσ Λειτουργούσε άκόμη τό βλ. Πηνελόπης Στάθη, 7ο άνέκδοτο όδοιπορικό τοΰ Χρύσανθου Νοταρό, σ. 235 καί σημ. 218 (στο έξής: Χρύσανθού 'Οδοιπορικό). 60. Πολέμη, «Αναγραφή πατριαρχικών έξαρτημάτων», σ R. Lubenau, Beschreibung der Reisen, σσ Πρβλ. Fermanel - Fauvel - Baudouin -Stochove, Observations (βλ. παραπάνω σημ. 31), σ. 335: «Ce mont Olympe... est appelé par les Grecs Calogeron Oros...». Γιά τά μοναστήρια τού Όλυμπου βλ. R. Ρ. Menthon, L Olympe de Bithynie, Παρίσι Άς σημειωθή άκόμη ότι σέ διάφορες έγγραφές τού άγιοταφικού κατάστιχου (άρ. 11, 20, 38, 49) μνημονεύονται γυναίκες μοναχές, χωρίς όμως νά δηλώνεται σέ ποιο μοναστήρι άνήκαν. 62. Inalcik, «Ottoman Archivai Materials», σσ

19 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΥΣΑΣ 27 λέων προς τό Οικουμενικό Πατριαρχείο63. Καί τα δύο έγγραφα είναι των μέσων του 17ου αιώνα. Στον πίνακα πού άκολουθεΐ, για να υπάρχει ή δυνατότητα συγκρίσεως, άναγράφονται ενδεικτικός οί άντίστοιχες οικονομικές υποχρεώσεις καί μερικών άλλων μητροπόλεων. (Οί αριθμοί άναφέρονται σέ «φλωρία», δηλαδή σέ χρυσά νομίσματα). Μητροπόλεις «Πεσκέσι» (1641/51) Υποχρέωση προς τό Οίκουμ. Πατριαρχείο (1644/65) Προύσης Προικοννήσου Κυζίκου Ίκονίου 9 25 Άγκύρας Καισαρείας Εφέσου Σμύρνης 10 5 Τραπεζοΰντος Χίου Σερρών Θεσσαλονίκης Τα ποσά των εισφορών αυτών κλιμακώνονταν μέ βάση τις οικονομικές δυνατότητες κάθε εκκλησιαστικής επαρχίας, δηλαδή, σέ τελευταία ανάλυση, μέ βάση τό μέγεθος τοϋ κατά τόπους χριστιανικού πληθυσμού. Είναι φανερό επομένως ότι ή μητρόπολη Προύσης, όπως άλλωστε καί οί περισσότερες τής Μικρός Ασίας, ήταν μια άπό τίς φτωχότερες επαρχίες τού πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Κλείνοντας τήν περί τής εκκλησίας τής Προύσας παράγραφο, κρίθηκε χρήσιμο να παρατεθή χρονολογικός πίνακας τών μητροπολιτών Προύσης κατά τήν περίοδο περίπου64, πού συμπληρώνει καί τεκμηριώνει τίς παλαιότερες σχετικές αναγραφές. Για τόν προσδιορισμό τής θητείας κάθε μητροπολίτη σημειώνεται μόνο ή πρωιμότερη καί ή ύστερότερη χρονολογική ένδειξη. 63. Ό πίνακας αυτός καταρτίσθηκε άπό τόν Ολλανδό άνατολιστή Levinus Warner, πού Ιζησε στήν Κωνσταντινούπολη άπό τό 1644 ώς τόν θάνατό του (1665). Δημοσιεύεται άπό τήν Κ. Rosemond, Archimandrite Hierotheos Abbatios, Λέυντεν 1966, σσ Παλαιότεροι κατάλογοι μητροπολιτών Προύσης γενικοί ή μερικότεροι άναγράφονται άπό τόν Ί. Αναστασίου, Βιβλιογραφία των έπισκοπικών καταλόγων του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως καί τής Εκκλησίας τής Ελλάδος, Θεσσαλονίκη 1979, σσ , στους όποιους ας προστεθούν καί τοϋ Τρ. Εόαγγελίδη, Βρύλλειον, σσ , καί τοϋ Ν. Φορόπουλου στή Θρησκευτική καί Ηθική Εγκυκλοπαίδεια, λ. Προύσα.

20 28 X. Γ. ΠΑΤΓΙΝΕΛΙΙΣ Θ ε ο δ ώ ρ η τ ο ς, 1416, Ιούλιος: αντιγράφει τον κώδικα Καμαριωτίσσης 141 (Γρηγορίου τοΰ Θεολόγου λόγοι), όπου, φ. 202, τό σημείωμα: Έγράφη το παρόν βιβλίον διά χειρός έμοΰ Θεοδώρητου, μητροπολίτου Προύσης, μη vi Ίουλίφ ίνδ. η έτος<ς τ?,/ο5 ' ( 1416)65. Μητροφάνης, 1467: συνυπογράφει πράξη τοΰ πατριάρχη Διονυσίου Α'66. Νεόφυτος, 1477: συνυπογράφει πράξη τοΰ πατριάρχη Μαξίμου Γ'67. Μακάριος, 1484, Μάιος: συνυπογράφει σιγίλλιο τοΰ πατριάρχη Συμεών68. Γ ρηγόριος γύρω στο 1550 ήταν συνοδικός στήν Κωνσταντινούπολη, στά χρόνια τής πατριαρχίας τοΰ Διονυσίου Β'69. Τον Μάρτιο 1585 συνυπογράφει συστατικό γράμμα του πατριάρχη Θεολήπτου Β '70. Νεόφυτος, 1589, Αύγουστος: συνυπογράφει γράμμα άρχιερέων προς τόν τσάρο71. Τόν Μάρτιο 1593 συνυπογράφει σε σιγίλλιο τοΰ πατριάρχη Ιερεμία Β'72. 'Ιερεμίας, 1600, Ιούνιος: υπογράφει σιγίλλιο τοΰ πατριάρχη Ματθαίου Β '73. Ίωάσαφ εκλέγεται τόν Μάιο Ήταν ως τότε μητροπολίτης Λαοδικείας74. Τόν Αύγουστο 1634 υποχρεώνεται άπό τό πατριαρχείο να παραι- 65. Αΐμιλιανοϋ Τσακοπούλου, Περιγραφικός κατάλογος τών χειρογράφων τής βιβλιοθήκης τοΰ Οικουμενικού Πατριαρχείου, I: Τμήμα χειρογράφων Παναγίας Καμαριωτίσσης, Κωνσταντινούπολη 1953, σ. 197 πρβλ. Μητροπολίτη Άθηναγόρα, «Περιγραφικός κατάλογος των χειρογράφων τής έν τή νήσφ Χάλκη ΐερας μονής τής Παναγίας», Έπετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 12 (1936), σ Ά. Παπαδοπούλου Κεραμέως, «Μάρκος Ξυλοκαράβης, πατριάρχης οικουμενικός καί είτα πρόεδρος Αχριδών», Vizantijskij Vremennik, 10 (1903), σ Ά. Παπαδοπούλου Κεραμέως, «Έκθεσις παλαιογραφικών καί φιλολογικών έρευνών έν Θράκη καί Μακεδονίςι», Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος-Κωνσταντινουπόλεως, Παράρτημα τόμ. 17, Κωνσταντινούπολη 1886, σ Έπ. Σταματιάδου Εκκλησιαστικά σύλλεκτα, Σάμος 1891, σ Ελισάβετ Ζαχαριάδου, «Ή πατριαρχεία τού Διονυσίου Β' σε μια παραλλαγή τού Ψευδο-Δωροθέου», Θησαυρίσματα, 1 (1962), σ. 153, στ Π. Ζερλέντη, Σημειώματα περί Ελλήνων εκ τών Μαρτίνου Κρουσίου Σουηκικών Χρονικών, Αθήνα 1922, σ Ε. Legrand, Bibliographie hellénique, XV-XVI siècles, τόμ. 4, Παρίσι 1906, σσ Ά. Παπαδοπούλου Κεραμέως, Μαυρογορδάτειος Βιβλιοθήκη, τόμ. 2, Κωνσταντινούπολη 1884, σσ πρβλ. Γενναδίου Άραμπατζόγλου, Φωτίειος Βιβλιοθήκη, τόμ. 1, Κωνσταντινούπολη 1933, σ Αυτόθι, σσ Άποστολόπουλου-Μιχαηλάρη, Νομική Συναγωγή, σ. 236.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο

Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο Δημήτριος Ν. Μόσχος Θεολογική Σχολή Τμήμα Θεολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου Η Σίτσοβα (νυν Αλαγονία) είναι ένα από τα έξι χωριά του τέως Δήμου Αλαγονίας Τα έξι αυτά χωριά που είναι κτισμένα στις

Διαβάστε περισσότερα

Προκοννήσου Μητρόπολις

Προκοννήσου Μητρόπολις Για παραπομπή : Τερεζάκης Γιώργος,, 2005, Περίληψη : Η αρχιεπισκοπή και κατόπιν μητρόπολη Προκοννήσου συνιστά την εκκλησιαστική αρχή των νησιών της Προποντίδας με αδιάλειπτη ενεργή λειτουργία από το 15ο

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Πολιτιστικής Ακαδημίας «Άγιος Επιφάνιος» πραγματοποιήθηκε, από τις 13-15 Φεβρουαρίου 2014, στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας στο Παραλίμνι το Β Διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Δευτέρα, 11 Μάιος 2015 Άγιον Όρος Αδελφέ, πατέρα, γέροντα και ΦΙΛΕ, αγαπημένε μου Σπυρίδωνα καλή ανάπαυση και Καλή Ανάσταση. π. Τιμόθεος Ηλιάκης "Στις 04.10

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 4: ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑ (Ο )- ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 6 ος 9 ος αι Οικονομική κατάσταση στο Βυζάντιο από το β μισό του 6 ου αι. αρχές 9 ου αι. το κίνημα του Θωμά του Σλάβου 6 ος 8 ος αι. Προβλήματα δημογραφικά Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης 1ης Διαδρομής Μονή Βαλτάδων Ναός Οσίου Δαυίδ Βυζαντινό Λουτρό Ναός Αγίου Νικολάου (Ορφανού) Ναός Αγίου Παντελεήμονα Ναός Σωτήρως Χριστός Ροτόντα Παλιά Πόλη,Κάστρα 2ης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΟΜΟΣ 1990-1991 ΕΒΔΟΜΟΣ Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ (Ανάτυπο) Μάχη Παίζη-Άποστολοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) Ενότητα #2: H Δ Σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Σχόλια για τα γεγονότα της προηγούμενης ενότητας Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) Ενότητα #1: H Δ Σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Γεγονότα Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Σχολικό βιβλίο, σελ. 31: «η εθνική πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ Ν. ΠΕΛΛΑΣ

ΙΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ Ν. ΠΕΛΛΑΣ ΙΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ Ν. ΠΕΛΛΑΣ Εξωκλήσι Ζωοδόχου Πηγής Νέα Ζωή Μέλη Ομάδας Αναγνώστου Χριστίνα Μπίτζου Φωτεινή Ουγγρίνου Εφροσύνη Τσανακτσίδου Μαρία-Ελένη Ιστορικά Στοιχεία Το εξωκλήσι της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

Κολλυβάδες και Νεοµάρτυρες - Αγιότητα και Θεολογία του Μαρτυρίου

Κολλυβάδες και Νεοµάρτυρες - Αγιότητα και Θεολογία του Μαρτυρίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κολλυβάδες και Νεοµάρτυρες - Αγιότητα και Θεολογία του Μαρτυρίου Ενότητα 10: Η Νεοµαρτυρολογική Γραµµατεία του 18ου αιώνα Συµεών Πασχαλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο CATERINA MALANDUGNO Φοιτήτρια Το 741 ο Κωνσταντίνος Κοπρώνυμος ακολουθώντας τα βήματα του Λεόντος Γ ξεκίνησε μία σκληρή καταδίωξη

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου Αυτοκρατορία Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνος της Φλάνδρας Βασίλειο Θεσσαλονίκης Θρακικά, μακεδονικά εδάφη Βονιφάτιος Μομφερατικός Δουκάτο Αθηνών Καταλανοί (πρωτεύουσα Θήβα) Μαγιόλοι Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΡΑΤΗ ΤΡΑΠΕΖΟΥΣ ΗΠΕΙΡΟΣ ΝΙΚΑΙΑ

ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΡΑΤΗ ΤΡΑΠΕΖΟΥΣ ΗΠΕΙΡΟΣ ΝΙΚΑΙΑ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΡΑΤΗ ΤΡΑΠΕΖΟΥΣ ΗΠΕΙΡΟΣ ΝΙΚΑΙΑ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ Η Τραπεζούντα (τουρκικά Trabzon) είναι πόλη της Μικράς Ασίας (Πόντος) στις ακτές του Ευξείνου Πόντου, στη σημερινή Τουρκία. Παλιά ελληνική αποικία

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 22 - Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων. Ιστορία Γ Γυμνασίου. Μακεδονομάχοι Το αντάρτικο σώμα του Μελά

Ενότητα 22 - Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων. Ιστορία Γ Γυμνασίου. Μακεδονομάχοι Το αντάρτικο σώμα του Μελά Ενότητα 22 - Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Ιστορία Γ Γυμνασίου Μακεδονομάχοι Το αντάρτικο σώμα του Μελά Χρονολόγιο Τα Βαλκάνια υπό την κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Εθνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 30 π.χ. Θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου Έλλειψη διαδόχου (νόμιμου και ικανού) διασπαστικές τάσεις: 1. Εξεγέρσεις (Αθηναίων και Αιτωλών) εναντίον των Μακεδόνων υποταγή των Αθηναίων 2. Εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #4: Για αρχάριους Οι Σταυροφορίες Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 6: Οι Θεομητορικές Εορτές. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 6: Οι Θεομητορικές Εορτές. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 6: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Α) (1 από 13) 1. Πηγές περί του βίου της Θεοτόκου: Ελάχιστα στοιχεία περί του βίου της Θεοτόκου υπάρχουν στα Ευαγγέλια (από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες.

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Οι Προτεστάντες στην εποχή μας ΑΦΟΡΜΗΣΗ Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Θα μάθουμε τις βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ Τίτλος Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη Αρχείο Επισκόπου Διονυσίου Μαραγκουδάκη Συλλογή Μονών (νομών Χανίων,

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο Τα όρια του βυζαντινού κράτους από τα μέσα του 7ου ως τον 9ο αιώνα. Επεξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. ΙΜΕ http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/others/o2p 2.html I. Ο ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή Μετανάστευση Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση Μετακίνηση ανθρώπων μεμονωμένα ή κατά ομάδες Σε χώρους διαφορετικούς από την κατοικία τους Λόγοι οικονομικοί, κοινωνικοί, εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου

του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου Λαμπρή, αλλά και συνάμα λιτή ήταν η Ακολουθία στην γυναικεία Μονή Αγίου Νικολάου Ορούντας, που τελέστηκε το Σάββατο της Διακαινησιμού προεξάρχοντος του Μητροπολίτη

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014 Από τα Θρακικά τ. 25 (1956) σσ. 149-158 Άρθρο του Γεώργιου Μαμέλη για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ξαμίλι ή Εξαμίλιον, ένα μικρό ελληνικό χωριό της Ανατολικής Θράκης / Ευρωπαϊκής Τουρκίας. Ψηφιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 7 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 7 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 7 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε

Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε Στα σύνορα Τουρκίας Ιράκ Μαριάννα Κορομηλά Με δυο γέρικες καμήλες κι ένα «κίτρινο» φαρί (κίτρινο ήταν το πούλμαν) φτάσαμε την περασμένη Κυριακή, 8 Ιουνίου, στα βόρεια της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Κολωνείας Μητρόπολις

Κολωνείας Μητρόπολις Για παραπομπή : Τερεζάκης Γιώργος,, 2006, Περίληψη : Η ύπαρξη της επισκοπής Νικοπόλεως και Κολωνείας, εξαρτώμενης από τη μητρόπολη Νεοκαισαρείας, μαρτυρείται από το 1855. Σύντομα όμως η νέα αυτή εκκλησιαστική

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

ΟΙ ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (ΕΕΤΑΑ) ΑΕ ΟΙ ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Ομάδα εργασίας Μαρίνος Σκολαρίκος (Επεξεργασία δεδομένων, συγγραφή κειμένου)

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA NATIONAL HELLENIC RESEARCH FOUNDATION INSTITUTE FOR BYZANTINE RESEARCH INTERNATIONAL SYMPOSIUM 17 MONEMVASIAN WINE - MONOVAS(l)A - MALVASIA Edited by Ilias Anagnostakis

Διαβάστε περισσότερα

Σουμελίδου Παναγιώτα Α4 7 ο Λύκειο Καλλιθέας Μπαλικτσής Λάζαρος

Σουμελίδου Παναγιώτα Α4 7 ο Λύκειο Καλλιθέας Μπαλικτσής Λάζαρος Σουμελίδου Παναγιώτα Α4 7 ο Λύκειο Καλλιθέας Μπαλικτσής Λάζαρος ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ!!! Θα ήθελα να ευχαριστήσω εγκάρδια την οικογένειά μου για την πολύτιμη βοήθειά τους και θα ήθελα να αφιερώσω την εργασία μου

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ 1900 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ PROJECT 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΜΑΔΑΣ 1 v ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8 Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ Εργασία 8 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΑΓΝΗΣ ΒΟΥΡΤΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΤΑΞΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή -Ν.Βλεμμύδης -Έργο -Θεολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997,

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997, Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 98, 98, 986, 987, 988, 989, 99, 99, 99, 995, 997, 998, 999,,, και. Καναβέλη Ελιάνα Παλιεράκη Πόπη 8--6 . Εισαγωγή..... Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΤΧΗ TOT ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΐ 827 TOT ΜΕΤΟΧΙΟΤ TOT ΠΑΝΑΓΙΟΤ ΤΑΦΟΤ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟΛΗ

Η ΤΤΧΗ TOT ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΐ 827 TOT ΜΕΤΟΧΙΟΤ TOT ΠΑΝΑΓΙΟΤ ΤΑΦΟΤ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟΛΗ ΠΑΡΑΣΧΟΛΗΜΑΤΑ 441 Η ΤΤΧΗ TOT ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΐ 827 TOT ΜΕΤΟΧΙΟΤ TOT ΠΑΝΑΓΙΟΤ ΤΑΦΟΤ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟΛΗ Ι Ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ-ΚΕΡΑΜΕΥΣ ΣΤΑ ΤΕΑΗ του 19ου αιώνα περιέγραψε αναλυτικά ενα χειρόγραφο πού, με

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 11: Οι Καππαδόκες Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα