οκίμια Οικονομικής Πολιτικής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "οκίμια Οικονομικής Πολιτικής"

Transcript

1 οκίμια Οικονομικής Πολιτικής ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΛΙΑΝΙΚΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΤΙΜΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ Σωφρόνης Κληρίδης Τμήμα Οικονομικών Μάριος Χαραλάμπους Τμήμα Οικονομικών Αρ εκέμβριος 2009 Επιμέλεια έκδοσης: Παναγιώτης Γρηγορίου

2 Χορηγοί ΚOE (κατά αλφαβητική σειρά) Γραφείο Προγραμματισμού Κεντρική Τράπεζα Κύπρου Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού Πανεπιστήμιο Κύπρου Σύνδεσμος Εμπορικών Τραπεζών Τμήμα Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Υπουργείο Οικονομικών Οι απόψεις που εκφράζονται στα δημοσιεύματα του ΚΟΕ είναι των συγγραφέων μόνο και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά το ΚΟΕ και τους χορηγούς του. ii

3 Προσαρμογή Λιανικών Τιμών Καυσίμων στη Διεθνή Τιμή Πετρελαίου Περίληψη Η σχέση μεταξύ της διεθνούς τιμής του πετρελαίου και της λιανικής τιμής των καυσίμων είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει έντονα την κοινή γνώμη σε πολλές χώρες, περιλαμβανομένης και της Κύπρου. Πολλοί πιστεύουν ότι οι εταιρείες πετρελαιοειδών σπεύδουν να αυξήσουν τις τιμές στην τοπική αγορά μόλις παρατηρηθεί μια άνοδος στις διεθνείς τιμές αλλά δεν ανταποκρίνονται με την ίδια ταχύτητα όταν οι διεθνείς τιμές πέφτουν. Το φαινόμενο είναι γνωστό στην οικονομική βιβλιογραφία ως ασύμμετρη προσαρμογή των τοπικών τιμών καυσίμων στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και έχει αποτελέσει αντικείμενο δεκάδων μελετών. Κάποιες μελέτες βρίσκουν ισχυρές ενδείξεις ασύμμετρης προσαρμογή, ενώ κάποιες άλλες όχι. Η παρούσα μελέτη εφαρμόζει τη μεθοδολογία που έχει χρησιμοποιηθεί στη διεθνή βιβλιογραφία για να εξετάσει το ζήτημα αυτό για την περίπτωση της Κύπρου, καθώς και για πέντε άλλες χώρες της ΕΕ. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης επιβεβαιώνουν ότι οι μεταβολές στη διεθνή τιμή του πετρελαίου μεταφέρονται στις τοπικές τιμές με κάποια καθυστέρηση, όμως δεν εντοπίζονται ισχυρές ενδείξεις ασυμμετρίας προσαρμογής. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι τιμές στην Κύπρο προσαρμόζονται ελαφρώς γρηγορότερα μετά από αυξήσεις στη διεθνή τιμή παρά μετά από μειώσεις, όμως η διαφορά δεν είναι στατιστικά σημαντική αλλά ούτε και ουσιαστική από πλευράς οικονομικών επιπτώσεων. Η απουσία ενδείξεων ασύμμετρης προσαρμογής των τιμών δεν συνεπάγεται κατ ανάγκην ότι το επίπεδο ανταγωνισμού στην αγορά είναι το επιθυμητό. Αυτό που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία είναι κατά πόσο το περιθώριο κέρδους των εταιρειών είναι σε επίπεδα που αντιστοιχούν σε μια λογική απόδοση κεφαλαίου. Διερεύνηση αυτού του θέματος απαιτεί πιο λεπτομερή δεδομένα τα οποία δεν είναι διαθέσιμα. iii

4 iv

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...12 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ...16 ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΟΚΙΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ/ΑΝΑΛΥΣΗΣ...19 v

6 vi

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σχέση μεταξύ της διεθνούς τιμής του πετρελαίου και της λιανικής τιμής καυσίμου που πληρώνει ο καταναλωτής είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει έντονα την κοινή γνώμη σε πολλές χώρες, περιλαμβανομένης και της Κύπρου. Υπάρχει διάχυτη η άποψη ότι οι εταιρείες πετρελαιοειδών σπεύδουν να ανεβάσουν τις τιμές στην τοπική αγορά μόλις παρατηρηθεί μια άνοδος στις διεθνείς τιμές αλλά δεν ανταποκρίνονται με την ίδια ταχύτητα όταν οι διεθνείς τιμές πέφτουν. Αν όντως αυτό συμβαίνει, τότε οι εταιρείες έχουν τη δυνατότητα να απολαμβάνουν αυξημένα κέρδη εις βάρος των καταναλωτών. Το ενδεχόμενο ασύμμετρης προσαρμογής των τοπικών τιμών καυσίμων στις μεταβολές της διεθνούς τιμής του πετρελαίου έχει απασχολήσει και πολλούς οικονομολόγους ερευνητές. Την τελευταία εικοσαετία έχουν δημοσιευτεί δεκάδες οικονομικές μελέτες που εξετάζουν αυτό ακριβώς το ερώτημα με βάση την εμπειρία διαφόρων χωρών σε διάφορες χρονικές περιόδους. Το ερώτημα απασχόλησε πρόσφατα και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία διενήργησε έρευνα σε 15 χώρες της ΕΕ. Τα ευρήματα διαφέρουν από χώρα σε χώρα αλλά και για την ίδια χώρα ανάλογα με την περίοδο που εξετάζεται και τα δεδομένα και οικονομετρικές μεθόδους που χρησιμοποιούνται. Αρκετές μελέτες εντοπίζουν ισχυρές ενδείξεις ασύμμετρης προσαρμογής των τιμών, άλλες όμως όχι. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να εξετάσει το ζήτημα αυτό για την περίπτωση της Κύπρου. Για σκοπούς σύγκρισης, η έρευνα καλύπτει εκτός από την Κύπρο και πέντε άλλες χώρες της ΕΕ. Η ανάλυση ακολουθεί και εφαρμόζει τη μεθοδολογία που έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον στη διεθνή βιβλιογραφία. Η οικονομετρική μέθοδος που χρησιμοποιείται διαχωρίζει τον μηχανισμό προσαρμογής των τιμών σε βραχυχρόνιο και μακροχρόνιο σκέλος. Αυτό δίνει τη δυνατότητα να επιζητηθούν απαντήσεις σε τρία ερωτήματα που απασχολούν τόσο τους ερευνητές όσο και τους σχεδιαστές πολιτικής. Το πρώτο ερώτημα αφορά το βαθμό προσαρμογής των τιμών, δηλαδή το ποσοστό μιας αύξησης στη διεθνή τιμή που μεταφέρεται στην τοπική τιμή. Αν μια αύξηση στη διεθνή τιμή μεταφέρεται ισόποσα στην τοπική αγορά τότε λέμε ότι ο βαθμός προσαρμογής είναι 100%. Το δεύτερο ερώτημα αφορά την ταχύτητα προσαρμογής. Πόσος χρόνος χρειάζεται ώστε μια αλλαγή στη διεθνή τιμή να μεταφερθεί στην τοπική αγορά; Τέλος, το τρίτο και πιο αμφιλεγόμενο ερώτημα αφορά τη συμμετρία προσαρμογής. Είναι ο βαθμός άμεσης προσαρμογής σε αυξήσεις και σε μειώσεις της διεθνούς τιμής ο ίδιος; Ή μήπως οι εταιρείες 1

8 καθυστερούν να ανταποκριθούν σε μειώσεις τις διεθνούς τιμής ώστε να απολαύσουν μεγαλύτερα κέρδη; Τα αποτελέσματα της ανάλυσης επιβεβαιώνουν ότι οι μεταβολές στη διεθνή τιμή του πετρελαίου μεταφέρονται στις τοπικές τιμές με κάποια καθυστέρηση. Όμως δεν εντοπίζονται ισχυρές ενδείξεις ασυμμετρίας προσαρμογής. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι τιμές στην Κύπρο προσαρμόζονται ελαφρώς γρηγορότερα μετά από αυξήσεις στη διεθνή τιμή παρά μετά από μειώσεις, όμως η διαφορά δεν είναι στατιστικά σημαντική αλλά ούτε και ουσιαστική από πλευράς οικονομικών επιπτώσεων. Η διαφορά είναι ακόμα μικρότερη και λιγότερο σημαντική στις υπόλοιπες χώρες. Η συμπεριφορά των τιμών στην Κυπριακή αγορά είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια με τις αγορές των υπολοίπων χωρών. Τα ευρήματα της παρούσας ανάλυσης είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια με αυτά άλλων μελετών. Η απουσία ενδείξεων ασύμμετρης προσαρμογής των τιμών δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως οριστική απόρριψη αυτού του ενδεχομένου. Πιθανόν μια ανάλυση με πιο λεπτομερή δεδομένα ως προς τις ακριβείς τιμές που πληρώνουν οι εταιρείες να καταλήξει σε διαφορετικά συμπεράσματα. Αυτό που μπορεί να λεχθεί είναι ότι η έμφαση που δίνεται σε αυτό το ζήτημα είναι μάλλον υπερβολική. Ακόμα και αν υπάρχει ασύμμετρη προσαρμογή, τα επιπρόσθετα κέρδη που αποκομίζουν οι εταιρείες από τέτοιες πρακτικές είναι σχετικά μικρά και παροδικά. Αυτό που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία είναι κατά πόσο το περιθώριο κέρδους των εταιρειών είναι σε επίπεδα που αντιστοιχούν σε μια λογική απόδοση κεφαλαίου. Μια έστω μικρή απόκλιση από αυτά τα επίπεδα σε μόνιμη βάση μεταφράζεται σε πολύ μεγαλύτερα κέρδη παρά μια παροδική υπερχρέωση σε περιόδους διαταραχών στις διεθνείς αγορές πετρελαίου. Η διερεύνηση αυτού του θέματος θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη, όμως μια σωστή ανάλυση απαιτεί λεπτομερή δεδομένα τα οποία δεν είναι διαθέσιμα. 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ Στο μέρος αυτό αναλύονται σε θεωρητική βάση οι κύριοι παράγοντες που καθορίζουν το βαθμό, την ταχύτητα και τη συμμετρία προσαρμογής των λιανικών τιμών καυσίμων στις μεταβολές των διεθνών τιμών. Ο όρος βαθμός προσαρμογής αναφέρεται γενικά στο βαθμό στον οποίο μεταβολές στο (οριακό) κόστος μεταφέρονται στις λιανικές τιμές (cost pass-through). Αν δηλαδή το οριακό κόστος παραγωγής ενός αγαθού αυξηθεί κατά μία μονάδα, πόσο θα αυξηθεί η τελική τιμή του αγαθού; Σε γενικές γραμμές η απάντηση εξαρτάται από τη μορφή της ζήτησης και από την ένταση του ανταγωνισμού στην αγορά. Σε περιβάλλον τέλειου ανταγωνισμού η τιμή ισούται με το οριακό κόστος, συνεπώς ο 2

9 βαθμός προσαρμογής είναι 100%: κάθε αλλαγή στο οριακό κόστος θα μεταφερθεί στο ακέραιο στην λιανική τιμή. Σε μονοπωλιακές αγορές ο βαθμός προσαρμογής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη μορφή της καμπύλης ζήτησης. Για παράδειγμα, με γραμμική ζήτηση και σταθερό οριακό κόστος ο βαθμός προσαρμογής είναι μόνο 50%, ενώ με ισοελαστική ζήτηση ο βαθμός προσαρμογής υπερβαίνει το 100%. Γενικά ο βαθμός προσαρμογής είναι μεγαλύτερος όσο πιο έντονος είναι ο ανταγωνισμός. Η ταχύτητα προσαρμογής επηρεάζεται από δύο κυρίως παράγοντες. Ο ένας είναι το κόστος προσαρμογής, δηλαδή το κόστος που θα επιβαρυνθούν οι εταιρείες για να υπολογίσουν τις νέες τιμές και να τις δημοσιοποιήσουν σε καινούριους τιμοκαταλόγους. Αν οι τιμές καθορίζονται με βάση κάποιο απλό εμπειρικό κανόνα, όπως είναι πιθανό, το κόστος υπολογισμού της νέας τιμής είναι πολύ μικρό. Το κόστος δημοσιοποίησης επίσης δεν φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ψηλό για τις εταιρείες πετρελαιοειδών αφού το μόνο που χρειάζεται είναι η ενημέρωση των πινακίδων έξω από τα πρατήρια. Ο δεύτερος παράγοντας που επηρεάζει την ταχύτητα προσαρμογής είναι η ύπαρξη αποθεμάτων. Αν οι εταιρείες διαθέτουν αποθέματα μιας πρώτης ύλης η τιμή της οποίας ξαφνικά αλλάζει, έχουν την ευχέρεια να προσαρμόσουν τη λιανική τιμή αμέσως ή να περιμένουν μέχρι να παραλάβουν το νέο φορτίο για το οποίο θα πληρώσουν τη νέα τιμή. Αυτό το στοιχείο είναι πολύ σημαντικό στην περίπτωση των καυσίμων και περιπλέκει σημαντικά το πρόβλημα γιατί το μετατρέπει από στατικό σε δυναμικό. Αυτό που μπορεί να λεχθεί είναι ότι ένα μονοπώλιο θα προτιμήσει τη δεύτερη επιλογή γιατί ήδη μεγιστοποιεί τα κέρδη του στην τιμή που έχει επιλέξει και δεν έχει λόγο να την αλλάξει. Με περισσότερες από μία εταιρείες στην αγορά το πρόβλημα περιπλέκεται γιατί οι εταιρείες θα διατηρούν διαφορετικά αποθέματα και είναι δύσκολο να προβλεφθεί πώς θα αντιδράσουν σε μια αλλαγή κόστους. Η συμμετρία προσαρμογής είναι το τελευταίο και πιο αμφιλεγόμενο ζήτημα. Ένας παράγοντας που μπορεί να οδηγήσει σε ασυμμετρία είναι η εκμετάλλευση ισχύος αγοράς από τις επιχειρήσεις, είτε ανεξάρτητα η μια από την άλλη είτε σε συνεννόηση. Ασυμμετρία προσαρμογής μπορεί επίσης να προκύψει αν το κόστος προσαρμογής είναι διαφορετικό όταν το κόστος αυξάνεται παρά όταν μειώνεται. Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν προταθεί διάφοροι μηχανισμοί που μπορεί να οδηγήσουν σε ασύμμετρο κόστος προσαρμογής. Ο πιο αποδεκτός από αυτούς εικάζει ότι αν η ελαστικότητα ζήτησης είναι μεγάλη τότε μια εταιρεία που θα μειώσει την τιμή της πιθανόν να μην διαθέτει αρκετά αποθέματα να ανταποκριθεί στη ζήτηση, κι αυτό δημιουργεί αντικίνητρα στη μονομερή μείωση τιμών. Γενικά όμως η εκμετάλλευση ισχύος αγοράς θεωρείται ως η πιθανότερη εξήγηση για την ασυμμετρία προσαρμογής. 3

10 3. ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Το θέμα της σχέσης των λιανικών τιμών των καυσίμων και των άλλων πετρελαϊκών προϊόντων με τη διεθνή τιμή του πετρελαίου απασχόλησε κατά καιρούς αρκετούς ερευνητές και έχουν γίνει πολλές μελέτες γύρω από το συγκεκριμένο θέμα. Οι μελέτες διαφέρουν σε πολλές πτυχές τους όπως τις χώρες και τη χρονική περίοδο που εξετάζουν, τη συχνότητα παρατήρησης των τιμών, κατά πόσο εξετάζουν χονδρικές ή λιανικές τιμές ή και τις δύο, καθώς και ως προς το οικονομετρικό μοντέλο που χρησιμοποιούν. Αυτή η πλούσια βιβλιογραφία περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία δυναμικών παλινδρομικών μοντέλων τα οποία προσπαθούν να εκτιμήσουν τη σχέση μεταξύ των λιανικών τιμών των πετρελαιοειδών και της διεθνής τιμής του πετρελαίου. Ο χώρος δεν επιτρέπει λεπτομερή περιγραφή της βιβλιογραφίας. Αντί αυτού στον Πίνακα 1 παρατίθεται μια συνοπτική περιγραφή 16 μελετών που δημοσιεύτηκαν μεταξύ Οι μισές χρησιμοποιούν δεδομένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι υπόλοιπες από διάφορες άλλες χώρες. Το γενικό συμπέρασμα που εξάγεται από μια ανάγνωση της βιβλιογραφίας είναι ότι ασύμμετρη προσαρμογή δεν είναι γενικό φαινόμενο, παρατηρείται όμως σε κάποιες χώρες και περιόδους όταν οι συνθήκες στις αγορές είναι ευνοϊκές για τις εταιρείες πετρελαιοειδών. Η πιο πρόσφατη μελέτη που αναφέρεται στον Πίνακα 1 διενεργήθηκε από το Τμήμα Γενικών Οικονομικών και Χρηματιστηριακών Θεμάτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και καλύπτει 15 χώρες της ΕΕ. Η μελέτη εξέτασε το βαθμό προσαρμογής των λιανικών τιμών στη διεθνή τιμή του πετρελαίου και έλεγξε κατά πόσον η προσαρμογή ήταν συμμετρική. Τα προϊόντα που εξετάστηκαν ήταν η βενζίνη, το πετρέλαιο κίνησης και το πετρέλαιο θέρμανσης. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης έδειξαν αρκετά διαφορετικές συμπεριφορές από χώρα σε χώρα. Εντοπίστηκαν κάποιες ενδείξεις διαφορετικού βαθμού ή ταχύτητας προσαρμογής των λιανικών τιμών των πετρελαιοειδών στις αλλαγές στη διεθνή τιμή του πετρελαίου σε μικρό αριθμό χωρών. Όμως το γενικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι δεν υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις συστηματικής ασυμμετρίας προσαρμογής. Η μελέτη αυτή είναι ιδιαίτερη χρήσιμη γιατί χρησιμοποιεί την ίδια πηγή δεδομένων που θα αξιοποιήσουμε κι εμείς κι έτσι τα αποτελέσματά μας είναι συγκρίσιμα. 4

11 Πίνακας 1: Σύνοψη ευρημάτων της διεθνούς βιβλιογραφίας ΕΤΟΣ ΜΕΛΕΤΗΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ 1991 Bacon Ηνωμένο Ανά 15ήμερο Πιο αργή προσαρμογή στις μειώσεις σε σχέση με τις αυξήσεις κατά 1 εβδομάδα. Βασίλειο Manning Ηνωμένο Βασίλειο Μηνιαία Δεν υπήρξαν ενδείξεις ασυμμετρίας. Πιο αργή προσαρμογή των τιμών σε σχέση με Bacon (1991) Kirchgässner and Kübler Δ. Γερμανία Μηνιαία Τα κόστη προσαρμογής οδηγούσαν σε καθυστερήσεις στις αλλαγές των τιμών. Σοβαρές ενδείξεις ασυμμετρίας την βραχυχρόνια περίοδο Shin Η.Π.Α. Μηνιαία Δεν υπήρξαν ενδείξεις ασυμμετρίας Duffy-Deno Η.Π.Α. Εβδομαδιαία Σημαντικές ασυμμετρίες. Πλήρης προσαρμογή των τελικών τιμών όταν αυξανόταν η τιμή του πετρελαίου και ατελής προσαρμογή όταν αυτή μειωνόταν Borenstein, Cameron Η.Π.Α. Εβδομαδιαία Ασυμμετρία. Οι λιανικές τιμές αντιδρούσαν πιο γρήγορα στις αυξήσεις παρά στις μειώσεις της διεθνούς τιμής. (4 και 8 εβδομάδες αντίστοιχα). and Gilbert 1998 Balke H.Π.Α. Εβδομαδιαία Μη σαφή για ύπαρξη ασυμμετρίας. Συνεπή ως προς το ECM Akarca και Andrianacos 2000 Asplund, Eriksson and Friberg Η.Π.Α. Σουηδία Μηνιαία Μηνιαία Eckert Καναδάς Εβδομαδιαία Salas Φιλιππίνες Εβδομαδιαία Από το 1986 και μετά οι τιμές εμπεριέχουν περισσότερα περιθώρια κέρδους για τις εταιρείες καυσίμων, είναι λιγότερο ευαίσθητες στις μεταβολές των τιμών και είναι πιο ευμετάβλητες. Αντιδράσεις των τιμών είναι πιο αργές στις μειώσεις της τιμής του πετρελαίου παρά στις αυξήσεις. Ασυμμετρία αντίδρασης λιανικών τιμών. Πιο γρήγορη στις αυξήσεις των διεθνών τιμών παρά στις μειώσεις. Οι αυξήσεις των τιμών είναι περισσότερο ευαίσθητες στις μεταβολές του κόστους, ενώ οι μειώσεις προκύπτουν περισσότερο για το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς. H ταχύτητα προσαρμογής των λιανικών τιμών στην μακροχρόνια ισορροπία τους με την τιμή του αργού ακολουθεί μια επιταχυντική τάση. Οι τελικές τιμές ανταποκρίνονται πιο γρήγορα και ολοκληρωμένα σε αυξήσεις της τιμής του πετρελαίου παρά σε μειώσεις. 5

12 2003 Bachmeier and Griffin 2007 Grasso και Manera Η.Π.Α. Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Γερμανία, Ην. Βασίλειο 2008 Deltas 48 πολιτείες των H.Π.Α. Καθημερινά Μηνιαία Μηνιαία Δεν υπήρξε ένδειξη για ασυμμετρία. 1.Μερικά στοιχεία ασυμμετρίας σε όλες τις χώρες στον τομέα της διανομής. 2.Απέρριψε τη υπόθεση συμμετρικής τιμολόγησης ειδικά στη Γαλλία και την Γερμανία. 3.Μακροχρόνια ασυμμετρία για κάθε χώρα στις απευθείας μεταβολές των λιανικών τιμών σε σχέση με την μεταβολή της διεθνούς τιμής του πετρελαίου. Ασυμμετρία στη μέση διαφορά χονδρικής-λιανικής τιμής και στην ταχύτητα προσαρμογής των λιανικών τιμών. Συσχέτιση αυτής της διαφοράς με την ανταγωνιστικότητα της αγοράς Kuper και Poghosyan H.Π.Α. Εβδομαδιαία, Προ 1999: Διεθνής τιμή του πετρελαίου προσαρμόζεται γραμμικά στις μεταβολές από την μακροχρόνια ισορροπία. Μετά 1999: Μη γραμμική προσέγγιση της τιμής στη μακροχρόνια ισορροπία. -Στη μετά 1999 περίοδο οι λιανικές τιμές αυξάνονταν με ένα πιο ραγδαίο ρυθμό μετά από ένα oil shock παρά στην προ 1999 περίοδο European Commission Χώρες Ε.Ε. της Εβδομαδιαία Διαφέρει από χώρα σε χώρα Δεν υπάρχουν ενδείξεις για ασυμμετρία στην προσαρμογή των λιανικών τιμών στη διεθνή τιμή του πετρελαίου. Ελάχιστες ενδείξεις ασυμμετρίας στην αγορά του πετρελαίου κίνησης και στην βενζίνη σε αρκετές χώρες ως προς τον ρυθμό αύξησης και μείωσης της διεθνούς τιμής. 6

13 4. ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Όλες οι χώρες-μέλη της Ε.Ε. είναι υποχρεωμένες να εφαρμόζουν την κοινοτική νομοθεσία για παρακολούθηση των τιμών των πετρελαιοειδών σε κοινοτικό επίπεδο. Έτσι όλες οι λιανικές τιμές των πετρελαιοειδών των αγορών των χωρώνμελών της Ε.Ε. πρέπει να κοινοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία με τη σειρά της τις δημοσιεύει εβδομαδιαία στο Oil Bulletin. Από την πηγή αυτή συλλέξαμε στοιχεία για την Κύπρο καθώς και για πέντε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες (Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο). Οι χώρες αυτές επιλέγηκαν γιατί η αγορά καυσίμων σε αυτές είναι ελεύθερη εδώ και χρόνια και παρέχουν ένα ικανοποιητικό σε χρονική διάρκεια δείγμα. Τα στοιχεία καλύπτουν την περίοδο για όλες τις χώρες εκτός της Κύπρου. Για την Κύπρο η κάλυψη αρχίζει το 2005, έτος που η αγορά απελευθερώθηκε και η τιμή καθορίζεται από τις εταιρείες αντί από το Υπουργείο Εμπορίου. Παρά το ότι η χρονοσειρά της Κύπρου είναι περίπου η μισή από ότι των υπολοίπων χωρών, είναι αρκετά μεγάλη ώστε να επιτρέπει την εκτίμηση των συντελεστών που μας ενδιαφέρουν. Σε αυτό συμβάλλουν και οι πολλές διακυμάνσεις στην διεθνή τιμή του πετρελαίου που παρατηρήθηκαν αυτή την περίοδο, με αποκορύφωμα το τελευταίο εξάμηνο του 2008 (βλ. Γράφημα 1). Γράφημα 1: Πορεία διεθνούς τιμής πετρελαίου Η ανάλυση θα βασιστεί σε δύο προϊόντα, την αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων και το πετρέλαιο κίνησης. Τα προϊόντα αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως από το 7

14 καταναλωτικό κοινό και δεν έχουν τύχει κάποιας σημαντικής μετατροπής κατά την περίοδο που εξετάζουμε. Οι τιμές είναι εκφρασμένες σε ευρώ (για το Η.Β. και την Κύπρος έγινε μετατροπή βάση της συναλλαγματικής ισοτιμίας των δύο νομισμάτων). Οι τιμές συμπεριλαμβάνουν όλους τους φόρους, είναι δηλαδή οι τελικές λιανικές τιμές που βλέπει ο καταναλωτής στο πρατήριο. Το πετρέλαιο που αγοράζουν από τις διεθνείς αγορές είναι το σημαντικότερο στοιχείο κόστους για τους εισαγωγείς καυσίμων. Οι τιμές διαφέρουν ανάλογα με το προϊόν και τους όρους παράδοσης. Επιλέξαμε να χρησιμοποιήσουμε την εβδομαδιαία τιμή του πετρελαίου Brent, η οποία χρησιμοποιείται συχνά ως τιμή αναφοράς. Τα στοιχεία συλλέχθηκαν από την βάση δεδομένων της Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας των Η.Π.Α. (Energy Information Administration EIA). Η τιμή είναι εκφρασμένη σε δολάρια ανά βαρέλι και μετατράπηκε σε ευρώ ανά λίτρο για να είναι συγκρίσιμη με τις λιανικές τιμές με βάση την αντιστοιχία 1 βαρέλι = λίτρα. Στον Πίνακα 2 καταγράφονται μερικά βασικά χαρακτηριστικά των δεδομένων. Σε όλες τις χώρες πλην του Η.Β. ο μέσος όρος της λιανικής τιμής της βενζίνης 95 οκτανίων είναι πιο ψηλός από το μέσο όρο της τιμής του πετρελαίου κίνησης. Η χώρα με τον ψηλότερο μέσο όρο τιμής για τα έτη στην βενζίνη 95 οκτανίων και το πετρέλαιο κίνησης είναι το Η.Β. ενώ αυτή με το χαμηλότερο και στις δύο περιπτώσεις είναι η Ισπανία. Επίσης βλέπουμε ότι η Κύπρος (έστω κι αν το δείγμα της περιορίζεται στα έτη ) κινείται κοντά στα επίπεδα της Ισπανίας με αρκετά χαμηλούς μέσους όρους και στα δύο είδη καυσίμων συγκρινόμενη πάντα με τις υπόλοιπες χώρες του δείγματος και μη λαμβάνοντας υπόψη άλλους παράγοντες. Οι διαφορές μεταξύ χωρών οφείλονται κυρίως στο διαφορετικό ύψος φορολογίας στην κάθε χώρα. Για παράδειγμα, η Κύπρος επιβάλλει στα καύσιμα τους χαμηλότερους φόρους που επιτρέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση. 8

15 Πίνακας 2: Περίληψη δεδομένων Μεταβλητή Μέσος όρος Ελάχιστη τιμή Μέγιστη τιμή ΓΑΛΛΙΑ Βενζίνη 95 Οκτανίων Πετρέλαιο κίνησης ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ Βενζίνη 95 Οκτανίων Πετρέλαιο κίνησης ΙΤΑΛΙΑ Βενζίνη 95 Οκτανίων Πετρέλαιο κίνησης ΓΕΡΜΑΝΙΑ Βενζίνη 95 Οκτανίων Πετρέλαιο κίνησης ΙΣΠΑΝΙΑ Βενζίνη 95 Οκτανίων Πετρέλαιο κίνησης ΚΥΠΡΟΣ Βενζίνη 95 Οκτανίων Πετρέλαιο κίνησης Διεθνής τιμή πετρελαίου Σημείωση: οι τοπικές τιμές είναι σε ευρώ ανά λίτρο και η διεθνής τιμή σε ευρώ ανά βαρέλι. Αριθμός παρατηρήσεων: 469 για διεθνή τιμή, 196 για Κύπρο, 443 για υπόλοιπες χώρες. Η ανάλυση βασίστηκε σε υποδείγματα τύπου Error Correction Models (ECM), τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως και στη διεθνή βιβλιογραφία. Το υπόδειγμα ECM είναι ιδανικό για τους σκοπούς μας γιατί επιτρέπει την εκτίμηση της βραχυχρόνιας και μακροχρόνιας ελαστικότητας προσαρμογής μιας μεταβλητής σε μεταβολές μιας άλλης μεταβλητής. Το υπόδειγμα εδράζεται στην υπόθεση ότι υπάρχει μια σταθερή μακροχρόνια σχέση μεταξύ δύο μεταβλητών. Στη δική μας περίπτωση αυτές είναι η διεθνής τιμή πετρελαίου και η τοπική τιμή. Η τοπική τιμή καθορίζεται από την διεθνή τιμή (και άλλους παράγοντες). Η σταθερή αυτή σχέση διαταράσσεται περιοδικά λόγω μεταβολών στη διεθνή τιμή, δημιουργώντας μια ανισορροπία μεταξύ διεθνούς και τοπικής τιμής. Η ανισορροπία οδηγεί τις τιμές σε σύγκλιση και η μακροχρόνια σχέση αποκαθίσταται σταδιακά. Το υπόδειγμα ECM εκτιμά την επίδραση μιας διαταραχής στη διεθνή τιμή στην τοπική τιμή διαχωρίζοντάς την σε βραχυχρόνια και μακροχρόνια. Η βραχυχρόνια επίδραση είναι αυτή που παρατηρείται αμέσως ενώ η μακροχρόνια επίδραση είναι η συνολική επίδραση μετά που έχει αποκατασταθεί πλήρως η σταθερή σχέση μεταξύ 9

16 των δύο τιμών. Αν οι τιμές προσαρμόζονται αμέσως τότε οι δύο επιδράσεις θα είναι ταυτόσημες, διαφορετικά η μακροχρόνια επίδραση θα υπερβαίνει τη βραχυχρόνια. 5. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το υπόδειγμα ECM επιτρέπει την εκτίμηση της ταχύτητας προσαρμογής, της βραχυχρόνιας ελαστικότητας και της μακροχρόνιας ελαστικότητας. Οι εκτιμήσεις παρουσιάζονται στον Πίνακα 3. Πλήρη αποτελέσματα καθώς και πιο λεπτομερής περιγραφή του οικονομετρικού υποδείγματος παρατίθενται στο παράρτημα. Παρατηρώντας τα αποτελέσματα, η πρώτη γενική διαπίστωση είναι ότι το υπόδειγμα ECM εξηγεί σε πολύ ικανοποιητικό βαθμό τα δεδομένα. Οι εκτιμήσεις είναι μέσα στα αναμενόμενα πλαίσια και στατιστικά σημαντικές σε ψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης. Όσον αφορά τις εκτιμήσεις, σημειώνεται ότι το αρνητικό πρόσημο στην ταχύτητα προσαρμογής είναι το αναμενόμενο. Αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι όταν η τοπική τιμή είναι μεγαλύτερη από ότι προβλέπει η μακροπρόθεσμα σχέση, τότε πρέπει να μειωθεί. Η ταχύτητα προσαρμογής είναι μεγαλύτερη στην Ιταλία και χαμηλότερη στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στην Κύπρο η ταχύτητα είναι κάπου στο μέσο, κοντά στα επίπεδα που κινούνται οι περισσότερες χώρες. Οι ελαστικότητες μας δίνουν την ποσοστιαία αλλαγή στην τοπική τιμή που προκύπτει από μια αύξηση 1% στη διεθνή τιμή. Όλες είναι θετικές, όπως θα αναμέναμε, και οι μακροχρόνιες ελαστικότητες είναι μεγαλύτερες σε όλες τις χώρες εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Κύπρος παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ελαστικότητα από όλες τις χώρες, έχει δηλαδή τον μεγαλύτερο βαθμό προσαρμογής της τοπικής τιμής. Το γεγονός αυτό επιδέχεται πολλές ερμηνείες και θα ήταν παρακινδυνευμένο να αποδοθεί σε συγκεκριμένους παράγοντες. Υπενθυμίζουμε ότι η ανάλυση για την Κύπρο καλύπτει μικρότερη χρονική περίοδο, έτσι τα αποτελέσματα δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα με αυτά των υπολοίπων χωρών. 10

17 Πίνακας 3: Εκτιμήσεις ταχύτητας προσαρμογής και ελαστικοτήτων Βενζίνη 95 οκτανίων Γαλλία Η.Β. Ιταλία Γερμανία Ισπανία Κύπρος Ταχύτητα προσαρμογής * * * * * * Βραχυχρόνια ελαστικότητα 0.268* 0.265* 0.258* 0.272* 0.322* 0.413* Μακροχρόνια ελαστικότητα 0.307* 0.217* 0.299* 0.325* 0.369* 0.454* Πετρέλαιο κίνησης Ταχύτητα προσαρμογής * * * * * * Βραχυχρόνια ελαστικότητα 0.292* 0.238* 0.249* 0.271* 0.310* 0.379* Μακροχρόνια ελαστικότητα 0.487* 0.183* 0.452* 0.480* 0.520* 0.545* Σημείωση: όλοι οι συντελεστές είναι στατιστικά σημαντικοί στο επίπεδο του 5%. Συγκρίνοντας τη βενζίνη με το πετρέλαιο κίνησης, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η μακροχρόνια ελαστικότητα του πετρελαίου κίνησης είναι αρκετά μεγαλύτερη από την αντίστοιχη της βενζίνης παρά το ότι η βραχυχρόνια ελαστικότητα των δύο προϊόντων είναι σε παρόμοια επίπεδα (με εξαίρεση πάλι το Ηνωμένο Βασίλειο). Στον Πίνακα 4 παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της εκτίμησης όπου επιτρέπουμε στη βραχυχρόνια ελαστικότητα να διαφέρει ανάλογα με το αν η αλλαγή στη διεθνή τιμή είναι θετική ή αρνητική. Αυτό θα μας δείξει αν η άμεση αλλαγή στην τοπική τιμή είναι μεγαλύτερη όταν οφείλεται σε αύξηση παρά σε μείωση της διεθνούς τιμής. Οι εκτιμήσεις δείχνουν κάποιες διαφοροποιήσεις ανάλογα με τη χώρα και το καύσιμο. Στην περίπτωση της βενζίνης, η ελαστικότητα σε μειώσεις της διεθνούς τιμής είναι μεγαλύτερη παρά σε αυξήσεις στις τέσσερις από τις έξι χώρες. Το ίδιο ισχύει σε δύο χώρες στην περίπτωση του πετρελαίου. Η Κύπρος είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη ασυμμετρία στην κατεύθυνση που θα αναμέναμε, δηλαδή μεγαλύτερη ελαστικότητα σε αυξήσεις. Όμως ακόμη και στην περίπτωση της Κύπρου η διαφορά και δεν είναι στατιστικά σημαντική στα συνήθη επίπεδα. Το συμπέρασμα είναι ότι υπάρχουν κάποιες ενδείξεις για 11

18 ασυμμετρία στην Κύπρο οι οποίες όμως είναι ασθενείς και έχουν περιορισμένες οικονομικές επιπτώσεις. Πίνακας 4: Διαφοροποιημένες βραχυχρόνιες ελαστικότητες Βενζίνη 95 οκτανίων Γαλλία Η.Β. Ιταλία Γερμανία Ισπανία Κύπρος Αύξηση διεθνούς τιμής 0.269* 0.256* 0.252* 0.255* 0.313* 0.421* Μείωση διεθνούς τιμής 0.267* 0.274* 0.264* 0.288* 0.331* 0.406* Υπόθεση συμμετρίας Δεν απορρίπτεται σε καμία χώρα Πετρέλαιο κίνησης Αύξηση διεθνούς τιμής 0.304* 0.227* 0.260* 0.264* 0.322* 0.402* Μείωση διεθνούς τιμής 0.282* 0.248* 0.238* 0.278* 0.299* 0.360* Υπόθεση συμμετρίας Δεν απορρίπτεται σε καμία χώρα Σημείωση: όλοι συντελεστές είναι στατιστικά σημαντικοί στο επίπεδο του 5%. Πλήρη αποτελέσματα στο παράρτημα. 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο μηχανισμός καθορισμού των τιμών στην αγορά καυσίμων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί τα χαρακτηριστικά του προϊόντος και η δομή του δικτύου διανομής του καθιστούν δύσκολη την επίτευξη του επιθυμητού επιπέδου ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι τιμές των καυσίμων βρίσκονται συχνά στην επικαιρότητα με κατηγορία κατά των εταιρειών για εκμετάλλευση των καταναλωτών. Η παρούσα μελέτη εξέτασε μία πιθανή πρακτική εκμετάλλευσης από τις εταιρείες της ισχύος αγοράς που διαθέτουν. Διερευνήσαμε κατά πόσον οι τοπικές τιμές των καυσίμων στην Κύπρο αυξάνονται πιο γρήγορα μετά από μια αύξηση στη διεθνή τιμή του πετρελαίου από ότι μειώνονται μετά από μια ισόποση μείωση. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι τιμές στην Κύπρο προσαρμόζονται ελαφρώς γρηγορότερα μετά από αυξήσεις στη διεθνή τιμή παρά μετά από μειώσεις, όμως η διαφορά δεν είναι στατιστικά σημαντική αλλά ούτε και ουσιαστική από πλευράς οικονομικών επιπτώσεων. 12

19 Η απουσία ενδείξεων ασύμμετρης προσαρμογής των τιμών δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως οριστική απόρριψη αυτού του ενδεχομένου. Πιθανόν μια ανάλυση με πιο λεπτομερή δεδομένα ως προς τις ακριβείς τιμές που πληρώνουν οι εταιρείες να καταλήξει σε διαφορετικά συμπεράσματα. Όμως, ακόμα κι αν θεωρηθεί ότι τα ευρήματά μας πιστοποιούν την απουσία ασύμμετρης προσαρμογής, αυτό δεν συνεπάγεται κατ ανάγκην ότι το επίπεδο ανταγωνισμού στην αγορά είναι το επιθυμητό. Ούτως ή άλλως, τα επιπρόσθετα κέρδη που μπορούν να αποκομίσουν οι εταιρείες με την εφαρμογή μιας τέτοιας πρακτικής είναι σχετικά μικρά και παροδικά. Αυτό που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία είναι κατά πόσο το περιθώριο κέρδους των εταιρειών είναι σε επίπεδα που αντιστοιχούν σε μια λογική απόδοση κεφαλαίου. Μια έστω μικρή απόκλιση από αυτά τα επίπεδα σε μόνιμη βάση μεταφράζεται σε πολύ μεγαλύτερα κέρδη παρά μια παροδική υπερχρέωση σε περιόδους διαταραχών στις διεθνείς αγορές πετρελαίου. Η διερεύνηση αυτού του θέματος θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη, όμως μια σωστή ανάλυση απαιτεί λεπτομερή δεδομένα τα οποία όμως δεν είναι διαθέσιμα. 13

20 Βιβλιογραφία Akarca, A.T. and D. Andrianacos (1998), The Relationship between Crude Oil and Gasoline Prices, International Advances in Economic Research, 4, Asplund, M., R. Eriksson, and R. Friberg (2000), Price Adjustments by a Gasoline Retail Chain, Scandinavian Journal of Economics, 102, Backmeier, L.J. and J.M. Griffin (2003), New evidence on asymmetric gasoline price responses, Review of Economics and Statistics, 85, Bacon, R.W. (1991), Rockets and feathers: the asymmetric speed of adjustment of U.K. retail gasoline prices to cost changes, Energy Economics, July, Balke, N.S., S.P.A. Brown and M.K. Yücel (1998), Crude oil and gasoline prices: an asymmetric relationship, Federal Reserve Bank of Dallas Economic Review, First Quarter, Borenstein, S., A.C. Cameron, and R. Gilbert (1997), Do Gasoline Prices Respond Asymmetrically to Crude Oil Prices?, Quarterly Journal of Economics, February, 112, Borenstein, S. and A. Shepard (2002), Sticky Prices, Inventories, and Market Power in Wholesale Gasoline Markets, RAND Journal of Economics, 33, Brown, S.P.A., and M.K. Yücel (2000), Gasoline and Crude Oil Prices: Why the Asymmetry?, Economic and Financial Review, Third Quarter, Deltas, G. (2008), Retail Gasoline Price Dynamics and Local Market Power, Journal of Industrial Economics, 56, Duffy-Deno, K.T. (1996), Retail Price Asymmetries in Local Gasoline Markets, Energy Economics, 18, Eckert, A. (2002), Retail Price Cycles and Response Asymmetry, Canadian Journal of Economics, 35, European Commission s Market Observatory Oil Bulletin, European Commission, Directorate General Economic and Financial Affairs (2009), Pass Through from Crude Oil Prices to Consumer Prices of Fuels. 14

21 Granger, C.W.J. and T.H. Lee (1989), Investigation of Production, Sales and Inventory Relationships using Multicointegration and Non-Symmetric Error Correction Models, Journal of Applied Econometrics, 4, S145-S159. Grasso, M. and M. Manera (2007), Asymmetric Error Correction Models for the Oil-Gasoline Price Relationship, Energy Policy, 35, Kirschgassner, G. and K. Kubler (1992). Symmetric or Asymmetric Price Adjustments in the Oil Market: An Empirical Analysis of the Relations between International and Domestic Prices in the Federal Republic of Germany, Energy Economics, 14, Kuper G. and T. Poghosyan (2008). Non-Linear Price Transmission between Gasoline Prices and Crude Oil Prices, Working Paper, University of Groningen. Manning, D.N. (1991), Petrol Prices, Oil Price Rises and Oil Price Falls: Evidence for the United Kingdom since 1972, Applied Economics, 23, Salas, J.M.S.I. (2002), Asymmetric Price Adjustments in a Deregulated Gasoline Market, Philippine Review of Economics, 39, Shin, D. (1994), Do Product Prices Respond Symmetrically to Changes in Crude Oil Prices?, OPEC Review, 18,

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων - Στο υπόδειγμα ertrand, οι επιχειρήσεις, παράγουν ένα ομοιογενές αγαθό, οπότε η τιμή είναι η μοναδική μεταβλητή που ενδιαφέρει τους καταναλωτές και οι καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονοµία στη Βραχυχρόνια Περίοδο

Η οικονοµία στη Βραχυχρόνια Περίοδο Η οικονοµία στη Βραχυχρόνια Περίοδο Οι βραχυχρόνιες διακυµάνσεις στο προϊόν και στην απασχόληση καλούνται επιχειρηµατικός κύκλος (business cycle). Μέχρι τώρα αναπτύξαµε θεωρίες για να µελετήσουµε πως η

Διαβάστε περισσότερα

Αναθεωρημένες Προβλέψεις για τον Εισερχόμενο Τουρισμό στην Ελλάδα το 2010 μετά την Κρίση του Απριλίου και τα Γεγονότα του Μαΐου

Αναθεωρημένες Προβλέψεις για τον Εισερχόμενο Τουρισμό στην Ελλάδα το 2010 μετά την Κρίση του Απριλίου και τα Γεγονότα του Μαΐου Αθήνα, 2 Ιουλίου 2010 Δελτίο Τύπου Παρουσιάστηκε, σήμερα στις 2 Ιουλίου 2010 στο ξενοδοχείο St.George Lycabettus, το τέταρτο τεύχος της Εξαμηνιαίας Έκθεσης Ανάλυσης των Τουριστικών Τάσεων με τις προβλέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική αγορά εργασίας στα χρόνια της κρίσης: ανεργία, απασχόληση και συμμετοχή στην αγορά εργασίας

Η ελληνική αγορά εργασίας στα χρόνια της κρίσης: ανεργία, απασχόληση και συμμετοχή στην αγορά εργασίας Η ελληνική αγορά εργασίας στα χρόνια της κρίσης: ανεργία, απασχόληση και συμμετοχή στην αγορά εργασίας Δημήτριος Μπάκας** και Ευαγγελία Παπαπέτρου*, ** 27 Νοεμβρίου 2012 Παρουσίαση στην Ημερίδα της Τράπεζας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Ελαστικότητα και Εφαρμογές Ελαστικότητα... μας επιτρέπει να αναλύσουμε την προσφορά και τη ζήτηση σε βάθος. αποτελεί μια μέτρηση για τον τρόπο με τον οποίο πόσοι παραγωγοί

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος ΜΑΘΗΜΑ 10 ο Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος Η μέθοδος της συνολοκλήρωσης είναι ένας τρόπος με τον οποίο μπορούμε να εκτιμήσουμε τη μακροχρόνια σχέση ισορροπίας που υπάρχει μεταξύ δύο ή

Διαβάστε περισσότερα

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση - Στη βραχυχρόνια περίοδο, υποθέτουμε ότι το πλήθος των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αγορά ενός αγαθού παραμένει σταθερό. - Αντίθετα, στη μακροχρόνια περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης

Κεφάλαιο 9. Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης Κεφάλαιο 9 Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης Περίγραµµα κεφαλαίου ΗευθείαFE : Ισορροπία στην αγορά εργασίας Ηκαµπύλη IS : Ισορροπία στην αγορά αγαθών Ηκαµπύλη LM :

Διαβάστε περισσότερα

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Προσφορά και ζήτηση χρήματος 2. Προσφορά χρήματος και συναλλαγματική ισοτιμία (βραχυχρόνια περίοδος) 3. Χρήμα, τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία (μακροχρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

10. Η επιδίωξη της μέγιστης χρησιμότητας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς του καταναλωτή στη ζήτηση αγαθών.

10. Η επιδίωξη της μέγιστης χρησιμότητας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς του καταναλωτή στη ζήτηση αγαθών. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : Η ΖΗΤΗΣΗ Να σημειώσετε το σωστό ή το λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Όταν η ζήτηση ενός αγαθού είναι ελαστική, η συνολική δαπάνη των καταναλωτών για το αγαθό αυτό μειώνεται καθώς αυξάνεται

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 1. Ο νόμος της μιας τιμής και η ισοδυναμία των αγοραστικών δυνάμεων (ΙΑΔ) 2. Η νομισματική προσέγγιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας 3. Ερμηνεύοντας τα εμπειρικά

Διαβάστε περισσότερα

οκίµια Οικονοµικής Πολιτικής

οκίµια Οικονοµικής Πολιτικής ΠΑΝΕΠΙ ΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΜΟΝΑΔΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ οκίµια Οικονοµικής Πολιτικής ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ: ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ Κώστας Κτωρής (Κεντρική Τράπεζα) Λούης Χριστοφίδης (Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός. Αρ. Διάλεξης: 12

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός. Αρ. Διάλεξης: 12 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός Αρ. Διάλεξης: 12 Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός Ο Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός αναφέρεται στην διάρθρωση της αγοράς εκείνης η οποία βρίσκεται μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της (1) Ελαστικότητα της Ζήτησης 1A. Ελαστικότητα της Ζήτησης ως προς την Τιμή - Γιαναμετρήσουμετηνευαισθησίατηςζητούμενηςποσότητας( ) στις μεταβολές της τιμής (), μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Ενότητα 3: Πολλαπλή Παλινδρόμηση. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Ενότητα 3: Πολλαπλή Παλινδρόμηση. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Ενότητα 3: Πολλαπλή Παλινδρόμηση. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Περίοδος Αναφοράς: Ιανουάριος - Δεκέμβριος 2014 Reference Period: January - December 2014 Τελευταία Ενημέρωση: 19/01/2015 Last Update: Σελίδα / Page 2 3 4 5 6 7

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ασυμμετρία στη σχέση λιανικής τιμής βενζίνης και τιμών πετρελαίου. Μια εφαρμογή με Ελληνικά δεδομένα. Περικλής Ρέβελος Α.Μ.: 0704

Ασυμμετρία στη σχέση λιανικής τιμής βενζίνης και τιμών πετρελαίου. Μια εφαρμογή με Ελληνικά δεδομένα. Περικλής Ρέβελος Α.Μ.: 0704 Ασυμμετρία στη σχέση λιανικής τιμής βενζίνης και τιμών πετρελαίου. Μια εφαρμογή με Ελληνικά δεδομένα Περικλής Ρέβελος Α.Μ.: 0704 Επιβλέπων: Επίκουρος Καθηγητής κ. Ιωάννης Α. Βενέτης Ιούνιος 2009 1 Περίληψη:

Διαβάστε περισσότερα

Μονοπωλιακός ανταγωνισμός. Copyright 2006 Thomson Learning

Μονοπωλιακός ανταγωνισμός. Copyright 2006 Thomson Learning Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Χαρακτηριστικά - πολλές επιχειρήσεις. - κανένα εμπόδιο εισόδου. - διαφοροποίηση προϊόντος Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Πολλοί πωλητές Υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ. Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ. Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Υπεύθυνοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΚΥΡΙΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Μακροοικονοµική Η µελέτη της οικονοµίαςωςσυνόλου. Ασχολείται µε συνολικά µεγέθη της οικονοµίας. ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ Ο ρυθµός µεταβολής του γενικού επιπέδου τιµών. ΑΝΕΡΓΙΑ Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Δελτίο Τύπου Παρουσιάστηκε, σήμερα στις 21 Ιανουαρίου 2010 στο ξενοδοχείο St.George Lycabettus, το τρίτο τεύχος της Εξαμηνιαίας Έκθεσης Ανάλυσης των Τουριστικών Τάσεων με τις

Διαβάστε περισσότερα

- Τη Λιανική πώληση οικιακού εξοπλισμού (IKEA), - Τη Λιανική πώληση αθλητικών ειδών (INTERSPORT),

- Τη Λιανική πώληση οικιακού εξοπλισμού (IKEA), - Τη Λιανική πώληση αθλητικών ειδών (INTERSPORT), FOURLIS Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Ο Όμιλος FOURLIS μετράει 60 χρόνια ιστορίας από την ίδρυσή του, ως ομόρρυθμη τότε εταιρεία, το 1950 με την επωνυμία «Α. ΦΟΥΡΛΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ Ο.Ε.». Σήμερα ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ SOS & ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΩΝ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ www.dap papei.gr 2 ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Τι θα γράψω: Στις εξετάσεις τα θέματα περιλαμβάνουν ερωτήσεις και ασκήσεις (κυρίως ασκήσεις) όπου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (Θ.Κ.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (Θ.Κ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (Θ.Κ.) ΙΙ Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Κ Υ Π Ρ Ο Υ. Μάιος 2012 ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Κ Υ Π Ρ Ο Υ. Μάιος 2012 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΝΤΡΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Κ Υ Π Ρ Ο Υ Μάιος ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σύμφωνα με τις οικονομετρικές εκτιμήσεις του ΚΟΕ, το η Κυπριακή οικονομία θα διέλθει περίοδο ύφεσης ως αποτέλεσμα της κρίσης χρέους που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Ενότητα 4: ΔΙΑΛΕΞΗ 04

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Ενότητα 4: ΔΙΑΛΕΞΗ 04 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Ενότητα 4: ΔΙΑΛΕΞΗ 04 Μαρί-Νοέλ Ντυκέν Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 4 ο : Η Προσφορά των Αγαθών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ασκήσεις 1. Δίνονται τα διπλανά δεδομένα μιας επιχείρησης στη βραχυχρόνια περίοδο. i. Να κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Πάντειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Το Ρικαρδιανό υπόδειγμα με ένα συντελεστή (συνέχεια) 1. Ο μόνος σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 9 Ιουνίου 2008

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 4

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 4 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Οι αγοραίες δυνάμεις της προσφοράς και ζήτησης Αρ. Διάλεξης: 4 H Προσφορά (Supply) και η Ζήτηση (Demand) είναι οι δυο λέξεις που χρησιμοποιούν πιο συχνά οι οικονομολόγοι.

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Ανάλυση

Εισαγωγή στην Οικονομική Ανάλυση Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στην Οικονομική Ανάλυση Διάλεξη 12 Νίκος Θεοχαράκης Δεκέμβριος 2014 Μέτρηση κόστους ζωής Το κόστος ζωής σε νομισματικές μονάδες μπορεί να αυξάνεται ενίοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 Ν. ΠΑΝΤΕΛΗ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ & ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 1 ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 ΚΟΣΤΗ Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Συναθροιστική ζήτηση και προσφορά

Συναθροιστική ζήτηση και προσφορά Συναθροιστική ζήτηση και Κεφάλαιο 31 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Βραχυχρόνιες οικονομικές διακυμάνσεις Η οικονομική δραστηριότητα παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έννοια και Στόχοι της Μικροοικονομικής Θεωρίας 1. Γενικά...27 2. Το Πρόβλημα της Επιλογής...29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 0-2 0 0 6 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006 Υπεύθυνοι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2007 ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΠΕΤΑΝΟΥ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2007 ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΠΕΤΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΠΕΤΑΝΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Γιατί οι επιχειρήσεις έχουν ανάγκη την πρόβλεψη σελ.1 1.2 Μέθοδοι πρόβλεψης....σελ.2 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 2.1 Υπόδειγμα του Κινητού μέσου όρου.σελ.5 2.2 Υπόδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. ΜΑΘΗΜΑ 12ο

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. ΜΑΘΗΜΑ 12ο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 12ο ΑΙΤΙΟΤΗΤΑ Ένα από τα βασικά προβλήματα που υπάρχουν στην εξειδίκευση ενός υποδείγματος είναι να προσδιοριστεί η κατεύθυνση που μία μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Βασικές έννοιες

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Βασικές έννοιες ΜΑΘΗΜΑ 3ο Βασικές έννοιες Εισαγωγή Βασικές έννοιες Ένας από τους βασικότερους σκοπούς της ανάλυσης των χρονικών σειρών είναι η διενέργεια των προβλέψεων. Στα υποδείγματα αυτά η τρέχουσα τιμή μιας οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης - Οι επιχειρήσεις δεν ανταγωνίζονται μόνο ως προς τις τιμές στις οποίες επιλέγουν να πουλήσουν τα προϊόντα τους. - Ο μη-τιμολογιακός ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές 4. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ζήτηση εργασίας στο σύνολο της οικονομίας ορίζεται ως ο αριθμός εργαζομένων που οι επιχειρήσεις επιθυμούν να απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

Τα θεμελιώδη της τιμής του πετρελαίου

Τα θεμελιώδη της τιμής του πετρελαίου Τα θεμελιώδη της τιμής του πετρελαίου Νικόλαος Κοντινάκης Σύμβουλος ενεργειακής πολιτικής και αγορών VRS Investment Research & Analysis Journal 1 ο Trading Show, Αθήνα Τα θεμελιώδη της τιμής του πετρελαίου

Διαβάστε περισσότερα

Keywords: gasoline, crude oil, cointegration, price shocks, greek market, arch, egarch, ecm

Keywords: gasoline, crude oil, cointegration, price shocks, greek market, arch, egarch, ecm ιαχρονική εξέλιξη των τιμών του πετρελαίου και της βενζίνης. Γκούμας Στράτος. Πτυχιούχος Οικονομολόγος. MSc Εφαρμοσμένη Οικονομική και Χρηματοοικονομική (Ε.Κ.Π.Α./ Τμήμα Οικονομικών) e-mail: s_4goum@yahoo.com,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΙΑΣ-ΑΠΛΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ PASW 18 Δρ. Κουνετάς Η Κωνσταντίνος Ακαδημαϊκό Έτος 2011 2012 ΕΠΙΧ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Παλινδρόμησης. Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Μοντέλα Παλινδρόμησης. Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Μοντέλα Παλινδρόμησης Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εισαγωγή (1) Σε αρκετές περιπτώσεις επίλυσης προβλημάτων ενδιαφέρει η ταυτόχρονη μελέτη δύο ή περισσότερων μεταβλητών, για να προσδιορίσουμε με ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Τέλειος Ανταγωνισµός

Τέλειος Ανταγωνισµός Τέλειος Ανταγωνισµός Χαρακτηριστικά του τέλειου ανταγωνισµού: Πολλές µικρές επιχειρήσεις, καθεµία ασήµαντη σε σχέση µε τον κλάδο ως σύνολο Οµοιογενή προϊόντα Οι καταναλωτές έχουν τέλεια πληροφόρηση. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα Ανάλυση Διασποράς Έστω ότι μας δίνονται δείγματα που προέρχονται από άγνωστους πληθυσμούς. Πόσο διαφέρουν οι μέσες τιμές τους; Με άλλα λόγια: πόσο πιθανό είναι να προέρχονται από πληθυσμούς με την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου Κεφάλαιο 6 Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου 6.1 Σύνοψη Στο έκτο κεφάλαιο του συγγράμματος ξεκινάει η ανάλυση της μακροοικονομικής πολιτικής. Περιγράφονται

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Το συνολικό προϊόν παίρνει την μέγιστη τιμή

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών. ΔΠΜΣ Στην Οικονομική Επιστήμη. Διπλωματική Εργασία

Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών. ΔΠΜΣ Στην Οικονομική Επιστήμη. Διπλωματική Εργασία Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών ΔΠΜΣ Στην Οικονομική Επιστήμη Διπλωματική Εργασία Θέμα : «Ζήτηση Προθεσμιακών Καταθέσεων» Όνομα : Ελένη Ζίττη Αριθμός Μητρώου : Μ 08/04 Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή τους στις διάφορες αγορές. - Τα οικονομικά υποδείγματα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΡΑΕ 568/2011. Για την επιβολή ανώτατων τιµών πώλησης πετρελαιοειδών προϊόντων στον καταναλωτή σε ορισµένους νοµούς της χώρας

ΑΠΟΦΑΣΗ ΡΑΕ 568/2011. Για την επιβολή ανώτατων τιµών πώλησης πετρελαιοειδών προϊόντων στον καταναλωτή σε ορισµένους νοµούς της χώρας Πειραιώς 132 118 54 Αθήνα Τηλ.: 210-3727400 Fax: 210-3255460 E-mail: info@rae.gr Web: www.rae.gr ΑΠΟΦΑΣΗ ΡΑΕ 568/2011 Για την επιβολή ανώτατων τιµών πώλησης πετρελαιοειδών προϊόντων στον καταναλωτή σε

Διαβάστε περισσότερα

7 Καταναλωτές, παραγωγοί και αποτελεσµατικότητα των αγορών Επανεξετάζοντας την Ισορροπία Η τιµή ισορροπίας και η ποσότητα ισορροπίας µεγιστοποιούν την συνολική ευηµερία των αγοραστών και πωλητών; Η ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΝΟΤΗΤΑ Νο. 1 ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ : ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΒΑΣΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ & ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ευρώ, πχ 1,40 δολάρια ανά ένα ευρώ. Όταν το Ε αυξάνεται τότε το ευρώ

ευρώ, πχ 1,40 δολάρια ανά ένα ευρώ. Όταν το Ε αυξάνεται τότε το ευρώ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Θεωρία Ισοζυγίου Πληρωμών και Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Ν. Κωστελέτου (Σημειώσεις 4 ου -5 ου μαθήματος, κεφ. 14, 15 «Διεθνής Οικονομική» των P.Krugman,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµιστική Πολιτική και το Φαινόµενο του «Στρώµατος Νερού» στην Τηλεφωνία

Ρυθµιστική Πολιτική και το Φαινόµενο του «Στρώµατος Νερού» στην Τηλεφωνία Ρυθµιστική Πολιτική και το Φαινόµενο του «Στρώµατος Νερού» στην Τηλεφωνία Χρήστος Γκενάκος Ο.Π.Α & CEP, LSE Ρύθµιση Τελών Τερµατισµού Κλήσεων Οι χρεώσεις των εταιρειών κινητής τηλεφωνίας προς άλλα δίκτυα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 5 ο : Ο Προσδιορισμός των Τιμών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ασκήσεις 1. Οι συναρτήσεις ζήτησης και προσφοράς ενός αγαθού είναι: =20-2P και S =5+3P αντίστοιχα.

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση. Αρ. Διάλεξης: 6

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση. Αρ. Διάλεξης: 6 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση Αρ. Διάλεξης: 6 Προσφορά, Ζήτηση και Κυβερνητικές Πολιτικές Σε μια ελεύθερη και χωρίς κανόνες αγορά, οι δυνάμεις της προσφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ, ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΓΟΡΩΝ Κεφάλαιο 7 Οικονοµικά της ευηµερίας! Τα οικονοµικά της ευηµερίας εξετάζουν τους τρόπους µε τους οποίους η κατανοµή των πόρων επηρεάζει την ευηµερία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας οικονομικά της εργασίας αγορά αγορά εργασίας μισθός

Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας οικονομικά της εργασίας αγορά αγορά εργασίας μισθός Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας - Τα οικονομικά της εργασίας μελετούν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αγορά εργασίας. - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS)

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) Έλεγχος Υποθέσεων για τους Μέσους - Εξαρτημένα Δείγματα (Paired samples t-test) Το κριτήριο Paired samples t-test χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να συγκρίνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση Η Μεγάλη Ύφεση παρακίνησε πολλούς οικονοµολόγους να να αναρωτηθούν σχετικά µε µε την την εγκυρότητα της της Κλασικής Οικονοµικής Θεωρίας. Τότε Τότε δηµιουργήθηκε η πεποίθηση ότι ότι ένα ένα καινούριο υπόδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Προσφορά & Ζήτηση Τιμολόγηση & Αγορές Βασικές Πολιτικές Τιμολόγησης

Περιεχόμενα. Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Προσφορά & Ζήτηση Τιμολόγηση & Αγορές Βασικές Πολιτικές Τιμολόγησης Περιεχόμενα Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Βασικές Τιμολόγησης 2 Τιμή & Τιμολογιακή Πολιτική Ανταγωνισμός Οικονομική Αξία Customer Company Competition Collaborators Πελάτης Εταιρεία Ανταγωνισμός Συνεργάτες

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονοµία στην Μακροχρόνια Περίοδο Τι είναι το κλασσικό υπόδειγµα;

Η οικονοµία στην Μακροχρόνια Περίοδο Τι είναι το κλασσικό υπόδειγµα; Η οικονοµία στην Μακροχρόνια Περίοδο Τι είναι το κλασσικό υπόδειγµα; Είναι ένα αρκετά απλό αλλά συνάµα θεωρητικά ισχυρό υπόδειγµα δοµηµένο γύρω από αγοραστές και πωλητές οι οποίοι επιδιώκουν τους δικούς

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων. Χρήσιµο για τις συναλλαγές. Μία µορφή πλούτου. Επάρκεια. Χωρίς Χρήµα. Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy)

Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων. Χρήσιµο για τις συναλλαγές. Μία µορφή πλούτου. Επάρκεια. Χωρίς Χρήµα. Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy) Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων Χρήµα Χρήσιµο για τις συναλλαγές Μία µορφή πλούτου Χωρίς Χρήµα Επάρκεια Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy) 1 Λειτουργίες του Χρήµατος Μέσο διατήρησης της αξίας Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ 1 Δίνεται ο παρακάτω πίνακας : Α. Να σχεδιάσετε την καμπύλη ζήτησης Β. Να βρεθεί η εξίσωση ζήτησης Γ.

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ 1 Δίνεται ο παρακάτω πίνακας : Α. Να σχεδιάσετε την καμπύλη ζήτησης Β. Να βρεθεί η εξίσωση ζήτησης Γ. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ 1 Δίνεται ο παρακάτω πίνακας : ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ P Α 24 80 Β 35 64 Γ 45 50 Δ 55 36 Ε 60 29 Ζ 70 14 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Α. Να σχεδιάσετε την καμπύλη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1999 1 ΣΥΝΟΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. Ιο Εισαγωγή στην Οικονομική της Διοίκησης

Κεφ. Ιο Εισαγωγή στην Οικονομική της Διοίκησης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφ. Ιο Εισαγωγή στην Οικονομική της Διοίκησης 1.1. Τι είναι η Οικονομική της Διοίκησης 1.2. Τι παρέχει η οικονομική θεωρία στην Οικονομική της Διοίκησης 1.3. Οι σχέσεις της οικονομικής της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές της

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές της Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές

Διαβάστε περισσότερα