ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ TΟ ΒΙΩΜΑ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΡ. ΑΡΜΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, MSc Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2007

2 2 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ TΟ ΒΙΩΜΑ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΡ. ΑΡΜΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, MSc Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2007

3 3 ΤΟ ΒΙΩΜΑ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΣ ΑΣΘΕΝΩΝ

4 4 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Παπαδάτου ανάη, Καθηγήτρια (Επιβλέπουσα) Τζαβάρας Αθανάσιος, Καθηγητής Πατηράκη Ελισάβετ, Αναπλ. Καθηγήτρια

5 5 ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Παπαδάτου., Καθηγήτρια (Επιβλέπουσα) Τζαβάρας Αθ., Καθηγητής (Επίτιµο µέλος) Πατηράκη Ελ., Αναπλ. Καθηγήτρια Μαδιανός Μ., Καθηγητής Λεµονίδου Χρ., Καθηγήτρια Καλλέργης Γ., Λέκτορας Παπαθασάνογλου Ε., Επ. Καθηγήτρια Σουρτζή Π., Αναπλ. Καθηγήτρια

6 6 Copyright 2007 ΑΡΜΗ ΕΥΓΕΝΙΑ για την Ελληνική γλώσσα σε όλο τον κόσµο Η πνευµατική ιδιοκτησία αποκτάται χωρίς καµιά διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απογορευτικής των προσβολών της. Επισηµαίνεται πάντως ότι κατά το Ν. 2387/20 (όπως έχει τροποποιηθεί µε το Ν. 2121/1993 και ισχύει σήµερα) και κατά τη ιεθνή Σύµβαση της Βέρνης (που έχει κυρωθεί µε το Ν. 100/1975) απαγορεύεται η αναδηµοσίευση, η αποθήκευση σε κάποιο σύστηµα διάσωσης και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου, µε οποιοδήποτε τρόπο ή µορφή, τµηµατικά ή περιληπτικά, στο πρωτότυπο ή σε µετάφραση ή άλλη διασκευή, χωρίς γραπτή άδεια του συγγραφέα. Η έγκριση εκπονηθείσης ιδακτορικής ιπλωµατικής από το Τµήµα Νοσηλευτικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών ε σηµαίνει αποδοχή των γνωµών του συγγραφέα (σχετικές οι διατάξεις του αρ. 50 του Ν. 1268/82 σε συνδιασµό µε τις διατάξεις του οργανισµού του Πανεπιστηµίου Αθηνών, αρ.202 παρ. 2 του Ν.5343/32).

7 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 I. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ΨΥΧΙΚΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1.1 Ορισµοί εννοιών: Ψυχική ασθένεια και Ψύχωση Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις της τρέλλας Η οικογένεια και η φροντίδα των ψυχικά ασθενών..24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΓΟΝΕΪΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 2.1 Η σχέση γονιού και παιδιού Η οικογένεια και οι αρχές της συστηµικής προσέγγισης..32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΩΣΗΣ 3.1 Η Ψυχαναλυτική Θεωρία H Θεωρία του «διπλού δεσµού» του Βateson Η Θεωρία του «συζυγικού σχίσµατος» και του «βλαισού ζεύγους» του Lidz H Θεωρία της «ψευδοαµοιβαιότητας» του Wynne Η Θεωρία του Bowen.43

8 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΤΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΩΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ ΤΟΥΣ 4.1 Βασικές αρχές της Θεωρίας του Στρες Η έννοια της Κρίσης Το Στρες και η Κρίση στην οικογένεια: Η συστηµική θεώρηση Η εκτίµηση του οικογενειακού περιβάλλοντος του ψυχικά ασθενούς Η Κλίµακα του Εκφραζόµενου Συναισθήµατος Η έννοια του Εκφραζόµενου Συναισθήµατος και τα ευρήµατα Η Οικογενειακή Επιβάρυνση Ορισµός εννοιών Οι στρεσσογόνοι παράγοντες Οι στρατηγικές αντιµετώπισης Η επίπτωση της οικογενειακής επιβάρυνσης και οι προσδιοριστές της Το Στρες, η Κρίση και η επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος Κοινωνική υποστήριξη Το Κοινωνικό Στίγµα...71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΘΡΗΝΟΥ 5.1 Ορισµός του θρήνου Οι θεωρίες του θρήνου Ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις Ψυχοδυναµική γνωσιακή προσέγγιση Θεωρία της «ψυχοκοινωνικής µετάβασης» Θεωρία της «ανακατασκευής του νοήµατος» Η Οικογενειακή Συστηµική Θεωρία Μοντέλα θρήνου Εκδηλώσεις «φυσιολογικού» θρήνου Ιδιατερότητες γονεϊκού θρήνου.89

9 9 5.6 Παράγοντες που επηρρεάζουν τις αντιδράσεις θρήνου Περιπλεγµένος ή Τραυµατικός θρήνος Η έννοια του παραγνωρισµένου θρήνου Βιβλιογραφική ανασκόπηση άρθρων και µελετών για το θρήνο των γονιών των ψυχικά ασθενών Οι απώλειες των γονιών Οι ιδιατερότητες του θρήνου των γονιών των ψυχικά ασθενών Η Νοηµατοδότηση της αρρώστιας.105 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο Η ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΒΙΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ 6.1 Η εξελικτική διάσταση του βιώµατος των γονιών Η περίοδος του πρώτου ψυχωσικού επεισοδίου Οι ψυχολογικές αντιδράσεις των γονιών µετά την ανακοίνωση της διάγνωσης Γενικά συµπεράσµατα από τη βιβλιογραφική για τους γονείς των ψυχικά ασθεών 121 II. ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ 7.1 Σκοπός της µελέτης Σχεδιασµός µελέτης Η φαινοµενολογική µέθοδος Το δείγµα Μέθοδος δειγµατοληψίας 133

10 Πλαίσιο διεξαγωγής της µελέτης και διαδικασία επιλογής του δείγµατος Περιγραφή του δείγµατος Μέθοδος συλλογής δεδοµένων Ηµιδοµηµένη ποιοτική συνέντευξη Κλίµακα αξιολόγησης θρήνου Ψυχιατρικά ιστορικά ασθενών Μέθοδοι ανάλυσης δεδοµένων Η ποιοτική µέθοδος ανάλυσης Στατιστική ανάλυση ποσοτικών δεδοµένων Αξιολόγηση ποιοτικών ερευνών Κριτήρια αξιολόγησης ιασφάλιση κριτηρίων αξιολόγησης 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Ο ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 8.1. Αποτελέσµατα ποιοτικής ανάλυσης Η αντίληψη της αρρώστιας α. Γενική περιγραφή της αρρώστιας β. Η αιτιολογική νοηµατοδότηση γ. Η θεραπεία Ο ασθενής και η σχέση µε τους γονείς του α. Οι αναµνήσεις από τον ασθενή και την σχέση µαζί του πριν την έναρξη της ψυχικής νόσου β. Η εικόνα για τον ασθενή κατά το ψυχωσικό επεισόδιο και η σχέση των γονιών µαζί του αυτή την περίοδο γ. Η εικόνα των γονιών για τον ασθενή στα µεσοδιαστήµατα των υφέσεων και στο µέλλον Οι γονείς α. Η εικόνα για τον εαυτό τους 213

11 β. Ο γονεϊκός ρόλος γ. Η υπόλοιπη ζωή Τα άλλα µέλη της οικογένειας α. Ο πατέρας του άρρωστου παιδιού β. Τα άλλα παιδιά γ. Η µητρική γιαγιά Η αντίληψη του κοινωνικού περιβάλλοντος Η ποσοτική ανάλυση και τα συνδιαστικά αποτελέσµατα ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης 247 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 250 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο Ο ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ιαδικασία αξιολόγησης Περιορισµοί µελέτης.288 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Σχεδιασµός εκπόνησης µελλοντικών ερευνών Κλινικές εφαρµογές και προτάσεις.293 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..298 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 315

12 12 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 317 I. Πίνακες ΙΙ. Οδηγός συνέντευξης ΙΙΙ. Κλίµακα αξιολόγησης θρήνου IV. Έντυπο συγκατάθεσης γονιών για συµµετοχή στη µελέτη V. Έντυπο πρόσκλησης για µελέτη

13 13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Πριν από τέσσερα χρόνια, όταν επέλεγα το θέµα αυτής της διατριβής δεν ήξερα ακόµη τι ακριβώς επρόκειτο να συναντήσω. Ούτε η θεωρητική µου εκπαίδευση, ούτε η προηγούµενη εµπειρία µου στον ψυχιατρικό χώρο µε είχαν προετοιµάσει επαρκώς για την επαφή µου µε τους γονείς των ψυχωσικών ασθενών. Τα συµπεράσµατα από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση στη µεταπτυχιακή µου διπλωµατική εργασία αποτελούσαν µεµονωµένες ψηφίδες µιας συγκεχυµένης κι ακαθόριστης εικόνας. Οι πρώτες συνεντεύξεις µε άφησαν σε µια κατάσταση σύγχυσης, έκπληξης και θλίψης. Ποτέ έως εκείνη την στιγµή δεν είχα αναρωτηθεί πώς µπορεί να βιώνει ένας γονιός το γεγονός ότι το παιδί του έχει βγει έξω από τα σύνορα της λογικής χάνοντας την επαφή µε την τρέχουσα πραγµατικότητα. Μιλώντας µε τους γονείς συνειδητοποιούσα σταδιακά ότι πρόκειται για µια τροµακτική, λαβυρινθική, αδιέξοδη κι εξαιρετικά επώδυνη εµπειρία. Οι γονείς που συµµετείχαν στην έρευνα υπήρξαν για µένα οδηγοί στην εξερεύνηση ενός διαφορετικού κόσµου, του κόσµου του ψυχωσικού ασθενούς και της οικογένειάς του. Εκ πρώτης όψεως δεν επρόκειτο για τίποτα το «εξαιρετικό». Ήταν οι «συνηθισµένοι» γονείς που, εµείς που δουλεύουµε σε δοµές ψυχικής υγείας, συναντάµε κάθε µέρα στους διαδρόµους και στα γραφεία στο χώρο δουλειάς µας, όταν έρχονται να επισκεφθούν τα άρρωστα παιδιά τους, να τα συνοδεύσουν ή να αναζητήσουν γι αυτά θεραπεία. Το διαφορετικό για µένα ήταν ότι για πρώτη φορά άκουγα µ έναν ολοκληρωµένο τρόπο την αφήγηση τους για την αρρώστια του παιδιού, για την σχέση µαζί του, καθώς και για τον τρόπο που αυτά συναντώνται µε την ιστορία της δικής τους ζωής. Ήταν η πρώτη φορά που προσπαθούσα να κατανοήσω την ασθένεια µέσα από το δικό τους οπτικό πρίσµα αφήνοντας στην άκρη τις «θεωρητικές προκαταλήψεις» που συνοδεύουν έναν επαγγελµατία ψυχικής υγείας. Ωστόσο το παράδοξο είναι ότι και για τους γονείς αυτούς η συµµετοχή τους στην έρευνα αποτελούσε µια µοναδική εµπειρία, καθώς, όπως οι ίδιοι ανέφεραν, κανένας µέχρι εκείνη την στιγµή δεν τους είχε «επιτρέψει» να µιλήσουν για την εµπειρία τους να είναι γονείς ενός ψυχικά άρρωστου παιδιού.

14 14 Οι γονείς αυτοί, παρ όλο που βρίσκονταν σε µια κατάσταση βαθύτατου υποφέρειν, µου επέτρεψαν να µπω στα «σπίτια» τους και στις ζωές τους. Όπως είπαν εκ των υστέρων οι ίδιοι, άκουσαν τον εαυτό τους να εξοµολογείται σε µια «άγνωστη» γεγονότα και συναισθήµατα που δεν είχαν ποτέ τολµήσει να οµολογήσουν, ούτε καν να σκεφθούν. Πολλές φορές η διαδικασία των συνεντεύξεων ήταν πολύ επώδυνη και για τους γονείς και για µένα. Ωστόσο οι γονείς θεώρησαν ότι ήταν µια θετική για εκείνους εµπειρία, γιατί τους δόθηκε η ευκαιρία να µοιραστούν για πρώτη φορά ένα µοναχικό επώδυνο βίωµα µε κάποιον άλλον. Οι περισσότεροι ωθούνταν από την ανάγκη να βρουν ένα προσωπικό νόηµα σε µια δυσνόητη εµπειρία, να καταλάβουν τι τους συνέβη, για ποιο λόγο ζούσαν µια τέτοια κατάσταση και ποιο θα ήταν το µέλλον τους. Όµως, επιπλέον, ήθελαν, συµµετέχοντας στην έρευνα, να βοηθήσουν άλλους γονείς που πιθανόν βρίσκονται ή θα βρίσκονται στη δική τους θέση. Ήθελαν να µεταφέρουν ένα µήνυµα βγαλµένο από τη δική τους ζωή προς τους επαγγελµατίες υγείας. Κι αυτό το µήνυµα δεν είναι άλλο από την παράκληση για µια πιο «ανθρώπινη φροντίδα» για εκείνους και κυρίως για τα άρρωστα παιδιά τους. Για µένα η διερεύνηση αυτού του πεδίου συνεπαγόταν µια σειρά από δυσκολίες. Σ ένα πρώτο γνωστικό-επιστηµονικό επίπεδο επρόκειτο για τις δυσκολίες κατανόησης ενός ιδιαίτερα περίπλοκου φαινοµένου. Σ ένα δεύτερο επίπεδο υπήρχαν οι δικές µου συναισθηµατικές αντιδράσεις, καθώς υποβαλλόµουν σε έντονη ψυχική φόρτιση µπροστά στον πόνο, την απελπισία και τα τραύµατα των συµµετεχόντων γονιών. Ειπώθηκαν λόγια και διαδραµατίσθηκαν σκηνές κατά τις συνεντεύξεις που χαράχθηκαν στη µνήµη µου και έπρεπε στη συνέχεια να επιστρέφω σε αυτά, να επεξεργάζοµαι την επίδρασή τους επάνω µου, ώστε να µπορώ να συνεχίζω. Αν και είναι ακόµη πολύ νωπή η εµπειρία µου, µε σιγουριά θα µπορούσα να πω ότι η διενέργεια αυτής της έρευνας αποτέλεσε ένα πολύτιµο µάθηµα ζωής για µένα κι άλλαξε το οπτικό µου πρίσµα για το βίωµα των γονιών των ψυχικά ασθενών και γενικότερα για την ψύχωση. Στο σηµείο αυτό θα ήθελα να εκφράσω τις θερµότατες ευχαριστίες µου στους δασκάλους µου: στην κ. ανάη Παπαδάτου και στον κ. Θανάση Τζαβάρα που µε εµπιστεύτηκαν και µε βοήθησαν στην εκπόνηση αυτής της

15 15 ερευνητικής εργασίας. Είναι πολύ δύσκολο για µένα να περιγράψω µέσα σε λίγες γραµµές τον τρόπο που οι καθηγητές µου βρίσκονται δίπλα µου όλα αυτά τα χρόνια ως ανεξάντλητες πηγές έµπνευσης, ήθους, γνωστικής και συναισθηµατικής υποστήριξης και να τους εκφράσω τη βαθύτατη ευγνωµοσύνη µου για την προσφορά τους αυτή που ξεπερνάει τα στενά όρια της σχέσης «καθηγητή και φοιτητή» και επεκτείνεται σε προσωπικό επίπεδο. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά τις δυο «ανεξάρτητες ερευνήτριες» κ. Θάλεια Μπελλάλη και κ. Ειρήνη Παπάζογλου, διδάκτορες του Τµήµατος, που αφιέρωσαν πολύ από τον ήδη περιορισµένο χρόνο τους, για να επεξεργασθούν τα ερευνητικά δεδοµένα, να µε ακούσουν, να µε συµβουλεύσουν και να µε στηρίξουν µε τη σηµαντική ερευνητική και κλινική τους εµπειρία στο χώρο του Θρήνου και του Τραύµατος. Η ενεργός τους παρουσία δίπλα µου µε προστάτευσε από την ανασφάλεια και τη µοναξιά, κεντρικά στοιχεία του βιώµατος ενός υποψήφιου διδάκτορα. Μια κινέζικη παροιµία λέει ότι δεν µπορείς να γνωρίσεις τον κόσµο, αν πρώτα δεν έχεις γνωρίσει τον εαυτό σου. Αυτό το παλιό γνωµικό ισχύει κατ εξοχήν για τον ερευνητή που εφαρµόζει ποιοτική µεθοδολογία, καθώς η αλληλεπίδραση του µε το δείγµα καθορίζει την πορεία της µελέτης. Θα ήθελα, λοιπόν, να εκφράσω τις θερµότατες ευχαριστίες µου στην ψυχαναλύτρια κ. Ελένη Ζησοπούλου που µε βοήθησε να επεξεργάζοµαι τις δικές µου προσωπικές αντιδράσεις από την προσωπική επαφή µε τους γονείς και κυρίως αποτέλεσε συνοδοιπόρο µου όλα αυτά τα χρόνια σε ένα µακρύ ταξίδι προς την κατανόηση του εαυτού µου. Ευχαριστώ επίσης τους συναδέλφους µου, ψυχιάτρους και ψυχολόγους, στο ροµοκαΐτειο Νοσοκοµείο που µε διευκόλυναν στη συλλογή του δείγµατος και στη συγκέντρωση πληροφοριών από τα ψυχιατρικά ιστορικά. Τέλος, θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωµοσύνη µου στους δικούς µου ανθρώπους που ο καθένας µε το δικό του τρόπο αποτέλεσε το δικό µου υποστηρικτικό σύστηµα προσφέροντας µου πρακτική, ηθική και συναισθηµατική υποστήριξη. Οι γονείς µου, ο σύζυγός µου, ο αδερφός µου και η οικογένειά του ήταν κοντά µου όλα αυτά τα χρόνια και ανέχθηκαν την

16 16 «απουσία» µου από την οικογενειακή µας ζωή λόγω των ατέρµονων σπουδών µου και των επαγγελµατικών µου υποχρεώσεων. Και επιστρέφοντας στους γονείς των ψυχικά ασθενών που µίλησαν µαζί µου, οφείλω να οµολογήσω πως νιώθω ένα «χρέος» απέναντί τους να µεταφέρω την εµπειρία τους και το µήνυµά τους προς τους επαγγελµατίες υγείας, έτσι ώστε να ακουσθεί η δική τους φωνή. Σε κάθε περίπτωση αποτέλεσαν ένα ζωντανό παράδειγµα για µένα, καθώς µέσα από µια ιδιαίτερα τραυµατική εµπειρία έχουν την αντοχή να συνεχίζουν ένα δύσκολο δρόµο και κυρίως το θάρρος και τον αλτρουισµό να θέλουν µέσα από την αφήγηση του δικού τους επώδυνου βιώµατος να βοηθήσουν κι άλλους ανθρώπους που µπορεί να βρεθούν στην ίδια µε αυτούς κατάσταση. Τους ευχαριστώ µε όλη µου την ψυχή για την εµπιστοσύνη µε την οποία µε περιέβαλαν.

17 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 17

18 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ψυχική αρρώστια και το κοινωνικό πλαίσιο Η ψυχιατρική µεταρρύθµιση ευνόησε την αποασυλοποίηση και την επανένταξη των ψυχικά ασθενών στην κοινότητα. Νέες δοµές και υπηρεσίες εγκαθιδρύθηκαν για να διευκολύνουν τη µετάβαση από το ψυχιατρείο στην κοινότητα. Ωστόσο το µεγάλο συναισθηµατικό, κοινωνικό και οικονοµικό κόστος κλήθηκε να πληρώσει η οικογένεια η οποία συχνά απροετοίµαστη, αβοήθητη κι αποµονωµένη από το κοινωνικό περιβάλλον, ανέλαβε το ρόλο της αποκλειστικής φροντίδας τους. Στη βιβλιογραφική αυτή ανασκόπηση θα αναφερθούµε αρχικά στην επιστηµονική έννοια της ψυχικής ασθένειας, στις κοινωνικές αναπαραστάσεις της τρέλας στο δυτικό πολιτισµό, καθώς και στις ιδιατερότητες της σχέσης γονιού και παιδιού. Στη συνέχεια θα γίνει αναφορά στους βασικούς τοµείς όπου επικεντρώνεται η επιστηµονική µελέτη των οικογενειών των ψυχικά πασχόντων: (α) στην αιτιοπαθογένεια της ψύχωσης, (β) στη διερεύνηση του στρες των γονιών µέσω των ερευνών για την Οικογενειακή Επιβάρυνση και το Εκφραζόµενο Συναίσθηµα και (γ) στη φαινοµενολογική περιγραφή του βιώµατος των γονιών των ψυχικά ασθενών Ορισµοί εννοιών: Ψυχική ασθένεια και Ψύχωση Η ψυχική ασθένεια ορίζεται ως ένα κλινικά σηµαντικό ψυχολογικό σύνδροµο ή πρότυπο συµπεριφοράς, που εµφανίζεται σ ένα άτοµο και συνδέεται µε δυσφορία (π.χ. ένα επώδυνο σύµπτωµα) ή δυσλειτουργία (δηλαδή περιορισµό σε µια ή περισσότερες σηµαντικές περιοχές της λειτουργικότητας) ή µε ένα σηµαντικά αυξηµένο κίνδυνο να υποστεί θάνατο, πόνο, αναπηρία ή µια σηµαντική απώλεια της ελευθερίας του. Επιπλέον, αυτό το σύνδροµο δεν είναι µια αναµενόµενη και πολιτισµικά αποδεκτή αντίδραση σ ένα συγκεκριµένο γεγονός, π.χ. στο θάνατο ενός αγαπηµένου προσώπου.

19 19 Οποιαδήποτε κι αν είναι η πρωταρχική του αιτία, πρέπει να θεωρηθεί εκδήλωση µιας συµπεριφορικής, ψυχολογικής ή βιολογικής δυσλειτουργίας στο άτοµο. Ούτε οι περεκκλίνουσες συµπεριφορές (πχ πολιτικές, θρησκευτικές ή σεξουαλικές), ούτε συγκρούσεις ανάµεσα στο άτοµο και την κοινωνία δεν είναι ψυχικές διαταραχές, εκτός αν η παρέκκλιση ή η σύγκρουση είναι σύµπτωµα δυσλειτουργίας του ατόµου, όπως περιγράψαµε παραπάνω (American Psychiatric Association, 1994). Για τις ανάγκες της έρευνας, θα περιοριστούµε στη διερεύνηση του βιώµατος των γονιών σοβαρά ψυχικά ασθενών. Συνεπώς θα πρέπει να προσδιορίσουµε τι εννοούµε µε τον όρο «σοβαρή ψυχική ασθένεια». Θεωρήσαµε οτι θα πρέπει να πληρούνται οι εξής προϋποθέσεις: Να υπάρχουν χαρακτηριστικά θετικά συµπτώµατα π.χ. σοβαρές διαταραχές στη σκέψη, την αντίληψη και την συµπεριφορά Να µειώνεται η λειτουργικότητα του ατόµου σε έναν η περισσότερους τοµείς της ζωής του πχ. στην εργασία, στις διαπροσωπικές σχέσεις, στη φροντίδα εαυτού Η διάρκεια της διαταραχής να υπερβαίνει τον ένα µήνα Η σοβαρότητα της διαταραχής να επιβάλλει την ψυχιατρική παρέµβαση, όπως την χορήγηση φαρµάκων και πιθανόν την εισαγωγή σε ψυχιατρική κλινική. Οι παραπάνω προϋποθέσεις µπορούν να πληρωθούν σε ένα µεγάλο αριθµό ψυχικά ασθενών µε διαφορετικές διαγνώσεις. Ωστόσο, θα µπορούσε να πει κανείς οτι χαρακτηρίζουν σε µεγαλύτερο βαθµό άτοµα που πάσχουν από τις επονοµαζόµενες διαταραχές του ψυχωσικού φάσµατος. Σε αυτές περιλαµβάνονται η σχιζοφρένεια, η σχιζοφρενικόµορφη διαταραχή, η σχιζοσυναισθηµατική διαταραχή, η παραληρηµατική διαταραχή και η διπολική διαταραχή. Συχνά η πρακτική των ψυχιατρικών κλινικών είναι να χαρακτηρίζουν όλες αυτές τις διαταραχές ως ψύχωση ή ψυχωσική συνδροµή. Κατά κανόνα, αυτοί οι δυο όροι ψύχωση και ψυχωσική συνδροµή, αν και κάπως ασαφείς κατά τη νέα ταξινόµηση του DSM-IV, συνεχίζουν να αναγράφονται ως διάγνωση στο εξιτήριο των ασθενών και αυτοί αναφέρονται

20 20 στους γονείς κατά την ενηµέρωσή τους για την κατάσταση του παιδιού τους από τη θεραπευτική οµάδα. Ο όρος «ψύχωση» αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1845 από τον Ernst von Feuchtersleben εννοώντας πολύ γενικά «την ασθένεια του πνεύµατος», σε αντιδιαστολή µε τη νεύρωση που αφορούσε «όλες αυτές τις παράξενες διαταραχές του συναισθήµατος και της κινητικότητας που δεν συνοδεύονται από πυρετό». Στη συνέχεια, σηµαντικοί κλινικοί, όπως ο Emil Kraepelin, διασαφήνησαν τα βασικά χαρακτηριστικά των ψυχωσικών διαταραχών, κυρίως σε αντιδιαστολή µε τις νευρώσεις. Στις πιο τυπικές µορφές τους, οι ψυχώσεις - οξείες ή χρόνιες χαρακτηρίζονται από: µια µείζονα συµπτωµατολογία (παραληρηµατικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, διαταραχές της δοµής της σκέψης), διάσπαση της επαφής µε την πραγµατικότητα, έλλειψη εναισθησίας όσον αφορά στο παθολογικό βίωµα, βαθιά προσβολή της προσωπικότητας που συνοδεύεται µε διαταραχές στις σχέσεις µε τους άλλους (παράδοξη συµπεριφορά ή αποµόνωση), συχνά φτωχή πρόγνωση. ιαπιστώνουµε δηλαδή οτι ο όρος ψύχωση έχει δυο κύριες συνιστώσες: η πρώτη είναι η έλλειψη επαφής µε την πραγµατικότητα που εκδηλώνεται µε τις ψευδαισθήσεις, το παραλήρηµα, την συγχυτική συµπεριφορά, η δεύτερη αφορά στη σοβαρή προοδευτική έκπτωση της λειτουργικότητας σε βαθµό που ο ασθενής δυσκολεύεται να εκπληρώσει τον κοινωνικό του ρόλο (Kaplan & Sadock, 1998) Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις της τρέλας Ένας µεγάλος αριθµός ερευνών πάνω στην στάση του κοινού απέναντι στην ψυχική ασθένεια αποκαλύπτει οτι η εικόνα του ψυχικά άρρωστου διαµορφώνεται σταθερά γύρω από την πεποίθηση οτι είναι ένα ανεξέλεγκτο και επικίνδυνο άτοµο. Ένας ισχυρός και αρχέγονος φόβος εξακολουθεί να περιβάλλει το φαινόµενο της τρέλας, εκφράζοντας το συναισθηµατικό κατάλοιπο ενός πρωτογονισµού που µοιάζει να επιβιώνει ακέραιος στην εποχή µας η οποία αδυνατεί να περιβάλλει στους κόλπους της και απορρίπτει στο περιθώριο οτιδήποτε καθορίζεται από ένα διαφορετικό τρόπο ύπαρξης.

21 21 Η επικινδυνότητα του ψυχικά ασθενή µοιάζει να αποτελεί το σταθερό σηµείο αναφοράς που αναδύεται από τη µακροχρόνια προσπάθεια της ανθρώπινης σκέψης να κατανοήσει το πρόβληµα της παραφροσύνης. Μέσα από µια εξελικτική πορεία σηµαδεµένη από αλλεπάλληλες κατασκευές και ανατροπές µύθων, ανέπαφη διαιωνίζεται η σύνδεση της ψυχικής ασθένειας µε την επικινδυνότητα, η θεώρηση του τρελού ως ενσάρκωση του κακού, ενός αµαρτωλού ατόµου ικανού να διαπράξει µια οποιαδήποτε βίαιη εγκληµατική πράξη (Τσαλίκογλου, 1997). Στο Μεσαίωνα η τρέλα είναι ταυτόσηµη µε την αµαρτία και την κατάληψη από κακά πνεύµατα και η µοίρα των τρελών συνίσταται στην καλύτερη περίπτωση στην αποδιοποµπή τους από τις κατοικηµένες περιοχές, έξω από τα τείχη των πόλεων, και στην καταδίκη τους σε µια ζωή περιπλάνησης. Η τελετουργική αποδιοποµπή, καθώς και τα παλιά λατρευτικά έθιµα που την συνοδεύουν, αναπαράγουν δαιµονολογικές δοξασίες πρωτόγονων εποχών, τότε που, παράλληλα µε την αναγωγή του τρελού σε αντικείµενο λατρείας, επικρατούσε η άποψη οτι οι διάφορες ψυχικές διαταραχές οφείλονται σε κακά πνεύµατα. Στο Μεσαίωνα, οι υλιστικές προσεγγίσεις της ψυχικής νόσου στην αρχαία Ελλάδα και στην ελληνορωµαϊκή εποχή παραµερίζονται και δηµιουργείται ένα ιδιαίτερο ευνοϊκό κλίµα για την αναζωπύρωση των πρωτόγονων δοξασιών. Στην πιο ακραία εκδοχή, ο ψυχοπαθής ως δαιµονοπαθής, κατειληµµένος από πονηρά πνεύµατα, χρειάζεται να οδηγηθεί στη φωτιά για να εξαγνισθεί από την κυριαρχία τους. Στα τέλη του Μεσαίωνα και κατά την Αναγέννηση, η τρέλα και ο τρελός αποκτούν ιδιαίτερη σηµασία, µέσα στο διφορούµενο χαρακτήρα τους: γίνονται απειλή και εξευτελισµός, ιλιγγιώδης παραλογισµός του κόσµου και καταφρονετική γελοιοποίηση των ανθρώπων (Φουκώ,1964). Μέσα από το πρότυπο αυτό αναδύεται η αντίληψη του διαφορετικού ως προϊόν της δράσης εξωανθρώπινων δαιµονικών δυνάµεων. Κορυφώνεται δηλαδή η έκφραση ενός απόλυτα αρνητικού στοιχείου και η αντίληψη οτι πίσω από κάθε διαφορετική συµπεριφορά ελλοχεύει ένας δαίµονας. Στην εικόνα αυτή της τρέλας ο ψυχικά ασθενής προβάλλεται ως η ενσάρκωση της αµαρτίας, του δαιµονικού στοιχείου, των πιο πρωτόγονων ενστίκτων του ανθρώπου, του ξεπεσµού του στο επίπεδο του ζώου.

22 22 Ταυτόχρονα η τρέλα είναι «γνώση», µια γνώση δύσκολη, κλειστή, εσωτερική. Ο σοφός µπορεί να προσεγγίσει την αλήθεια µόνο αποσπασµατικά, ενώ ο τρελός γνωρίζει µ έναν τρόπο ολοκληρωτικό την σκοτεινή αναγκαιότητα του κόσµου, την απαγορευµένη αλήθεια για τις απειλές και τα µυστήρια της ζωής. «Η τρέλα δρα στον πυρήνα της λογικής και της αλήθειας... µορφή εσχατολογική στα σύνορα του κόσµου, του ανθρώπου και του θανάτου... η τρέλα δίνει το παρόν του θανάτου» (Φουκώ,1964). Το νόηµα της τρέλας σταδιακά µεταλλάσσεται από υπερκόσµια επαφή µε τις υποχθόνιες δυνάµεις και αποκτά µια πιο ηθική διάσταση, καθώς αντλεί τη δύναµή της από τον ίδιο τον άνθρωπο και τις αδυναµίες του. Είναι παρούσα στην καρδιά του ανθρώπου, µπερδεύει το αληθινό και το φανταστικό, διατηρεί την ανάµνηση όσων απειλούν τον άνθρωπο και αποτελεί έναν εµπαιγµό για την κοινωνία, µια αστάθεια του λογικού. Με αυτόν τον τρόπο χάνεται η τραγική πραγµατικότητα της τρέλας που κυριαρχούσε στο Μεσαίωνα και κατά την Αναγέννηση και µένουν µόνο οι ψευδαισθήσεις και η ειρωνεία της αλήθειας. Κατά την κλασσική περίοδο (18 ο και 19 ο αιώνα) ιδρύονται τα Γενικά Νοσοκοµεία και µαζί µε αυτά ξεκινάει η εποχή της εγκάθειρξης των τρελών µαζί µε όλους τους κοινωνικά απορριφθέντες από την αστική κοινωνία της εποχής. Η τρέλα εντάσσεται στον κοινωνικό ορίζοντα της φτώχειας, της ανικανότητας για εργασία και της απροσαρµοστικότητας. Οι τρελοί δεν αποπέµπτοται, όπως γινόταν άλλοτε στο Μεσαίωνα, αλλά κλείνονται στο άσυλο όπου βρίσκονται στα όρια του νόµου, κάτω από µια διοικητική εξουσία που ορίζεται από την αστυνοµία και τη δικαιοσύνη. Ο χώρος του ασύλου ορίζεται από τη Λογική, τους κανόνες της ηθικής και επιτάσσει την ηθική της εργασίας, τις ηθικές υποχρεώσεις του ατόµου και τον αστικό κώδικα. Η εγκάθειρξη αρχικά έχει σκοπό τη διατήρηση τάξης στην οικογενειακή δοµή, έχει αξία κοινωνικού κανόνα και συνάµα επιβάλλει τη νόρµα της λογικής. Υπάρχουν µορφές του κακού που είναι µολυσµατικές και που η δηµοσιότητα τις πολλαπλασιάζει απεριόριστα. Μόνο µε τη λησµονιά µπορούν να εκλείψουν. «Η εγκάθειρξη δεν αποµόνωσε ξένους, που η καθηµερινότητα είχε κρατήσει παραγνωρισµένους ή σε αφάνεια, αλλά δηµιούργησε ξένους παίρνοντας πρόσωπα οικεία, µέσα από το κοινωνικό τοπίο, για να τα

23 23 µεταβάλλει σε αλλόκοτες µορφές, που κανένας πια δε θα αναγνώριζε. Γεννούσε τον Ξένο, εκεί που κανένας δεν το περίµενε. Έσπαγε το νήµα, διέλυε τις σχέσεις οικειότητας...». (Φουκώ, 1964) Η τρέλα εξακολουθεί να αναδεικνύει την αλήθεια του ανθρώπου, αλλά δεν αναφέρεται πια στις άλογες υπερκόσµιες δυνάµεις, αλλά στο ζωώδικο στοιχείο του ανθρώπου, τα ένστικτα, στα συναισθήµατα και τις επιθυµίες του δηλαδή στις πιο πιεστικές µορφές της φύσης του, κι αποτελεί µια αλήθεια απρόσιτη στη λογική που γειτονεύει µε το αµάρτηµα και την ενοχή. Η τρέλα αποτελεί σκάνδαλο, µια υποδούλωση στα πάθη, συνδέεται µε την ανηθικότητα και την ανωµαλία και δρα στα πλαίσια του δυιστικού µοντέλου διαχωρισµού της λογικής και του συναισθήµατος. «Η αχαλίνωτη φύση του ζώου, που εµφανίζεται στο πρόσωπο του τρελού, θα πρέπει να κυριαρχηθεί µε το δάµασµα και την αποκτήνωση. Κατά την κλασσική εποχή, τρέλα είναι η ενσάρκωση του ανθρώπου στο ζώο. Αυτή, σαν έσχατο στάδιο της πτώσης του, αποτελεί και το πιο τρανό σηµάδι της ενοχής του. Αποτελεί την έσχατη αλήθεια του και συνάµα τη µορφή της κατάλυσης του ανθρώπινου προσώπου» (Φουκώ, 1964). Στην τρέλα η ενότητα σώµατος και ψυχής κοµµατιάζεται σε τµήµατα που αποµονώνουν τον άνθρωπο από τον εαυτό του και την πραγµατικότητα. Η ίδρυση του ασύλου σηµατοδοτεί την οριστική αλλοτρίωση του τρελού µέσα στην κοινωνική πραγµατικότητα. Τώρα η τρέλα δεν µπορεί να προκαλεί φόβο στους άλλους, αλλά «φοβάται» η ίδια, όντας ολοκληρωτικά στο έλεος της παιδαγωγικής, της ορθοφροσύνης, της αλήθεια και της ηθικής. Η σκοτεινή ενοχή, που άλλοτε έδενε παράπτωµα και παραλογισµό, µετατοπίζεται. Ο τρελός µπορεί να µην είναι ένοχος για την τρέλα του, είναι όµως υπεύθυνος για ό,τι πάνω του ενοχλεί την ηθική και την κοινωνία. Το άσυλο οργανώνει την ενοχή του τρελού και τον ωθεί να την συνειδητοποιήσει ο ίδιος µέσα από το βλέµµα του άλλου, του φύλακά του. Στο άσυλο προσωπικό και τρελός πλησιάζουν µέσα από την απελευθέρωση από αλυσίδες και περιοριστικά µέτρα, όµως ταυτόχρονα αποµακρύνονται λόγω «του βλέµµατος που επιτηρεί, που κατασκοπεύει, που πλησιάζει γαι να βλέπει καλύτερα, αλλά που ολοένα αποµακρύνεται, αφού δεν δέχεται και δεν αναγνωρίζει παρά τις αξίες του Ξένου».

24 24 Η απαρχή της επιστηµονικής προσέγγισης της τρέλας συνυφαίνεται µε την ιατροκεντρική, βιολογική προσέγγιση, που είναι απόλυτα εναρµονισµένη µε το κυρίαρχο θετικιστικό πνεύµα του 19 ου αιώνα. Έτσι, σηµατοδοτείται το άνοιγµα του δρόµου για τη διαµόρφωση και την εµπέδωση µιας νέας οργανιστικής, ιατρικής αντίληψης για την ψυχική ασθένεια, που αναγορεύει τον εγκέφαλο σε έδρα του ψυχισµού, αποδίδοντας όλες τις ψυχικές διαταραχές σε εγκεφαλικές ανωµαλίες. Και πάλι η τρέλα εµφανίζεται ως η ενσάρκωση του κακού, αυτή τη φορά, γιατί συνδέεται µε την εγκληµατικότητα. Θεωρείται ικανή να επιφέρει απροειδοποίητα το απόλυτο έγκληµα που παραβιάζει όλους τους θεµελιώδεις νόµους της φύσης και της κοινωνίας. Το έγκληµα αυτό δεν παρουσιάζει κανένα ορατό κίνητρο ή πάθος, εµφανίζεται εντελώς αιφνίδια και παρορµητικά, από µια µυστηριώδη παρόρµηση, απροσπέλαστη στην κατανόηση. Το βασικότερο χαρακτηριστικό, όµως, γνώρισµα είναι οτι εκτυλίσσεται σε στενό διαπροσωπικό πλαίσιο. Και τα θύµατα συνδέονται µε µια στενή οικογενειακή σχέση, έτσι ώστε να πλήττονται καίρια οι πανανθρώπινες αξίες της οικογένειας, του σπιτιού και των γενεαλογικών σχέσεων (Τσαλίκογλου, 1987). Στον σύγχρονο κόσµο, η σύγκρουση µετατοπίζεται ανάµεσα στα ένστικτα και στη στερεότητα του οικογενειακού θεσµού και των πιο αρχαϊκών του συµβόλων. Στη θέση του ζωώδικου στοιχείου που φανερωνόταν χωρίς ιστορία, σαν µια αιώνια επιστροφή, τώρα θα ξαναβγούν στην επιφάνεια τα σηµάδια από παλιά µίση, παλιές οικογενειακές βεβηλώσεις, τα λησµονηµένα σηµάδια της αιµοµιξίας και της τιµωρίας Η οικογένεια και η φροντίδα των ψυχικά ασθενών Έως το 18 ο αιώνα, η φροντίδα των ψυχικά πασχόντων ήταν αποκλειστική ευθύνη των οικογενειών τους. εν υπήρχαν συγκροτηµένες θεωρίες που να εξηγούν τις αιτίες της ψυχικής ασθένειας. Οι ψυχικά άρρωστοι ζούσαν µε τις οικογένειές τους και ήταν ενταγµένοι στις δραστηριότητες µιας αγροτικής κοινωνίας. Παρ όλο που τα καταγεγραµµένα στοιχεία για τις επιπτώσεις της ψυχικής ασθένειας στην οικογένεια, πριν το 18 ο αιώνα, είναι

25 25 ελάχιστα, µέσα από τα έργα τέχνης της εποχής αναπαριστώνται οι δυσκολίες των υγιών µελών της οικογένειας να ελέγξουν συµπεριφορές, που σχετίζονται µε την ψυχική αρρώστια, χωρίς τη βοήθεια ψυχοφαρµάκων, ψυχιάτρων ή υποστηρικτικών υπηρεσιών. Η ψυχική αρρώστια όχι µόνο στερούσε από την οικογένεια ένα παραγωγικό µέλος της, αλλά επιπλέον την ανάγκαζε να κινητοποιήσει προσαρµοστικούς µηχανισµούς, µε προσωπικό κόστος των υγιών µελών, για να φροντίσει και να υποστηρίξει τον πάσχοντα (Hatfield, 1997). Η πρώτη οργανωµένη κινητοποίηση του κοινωνικού συνόλου για την υποστήριξη των ψυχικά πασχόντων έγινε στην Αγγλία, την περίοδο 1563 έως 1601, µε την ψήφιση των Νόµων για τους φτωχούς». Η κοινότητα παρείχε οικονοµική υποστήριξη στις οικογένειες, που φρόντιζαν τους ψυχικά άρρωστους συγγενείς τους και κάποιες φορές, εάν η οικογένεια αδυνατούσε να αναλάβει τη φροντίδα τους, εκπρόσωποι των τοπικών αρχών ή άλλα µέλη της κοινότητας αναλάµβαν την κηδεµονία τους µε έξοδα της κοινότητας. Ωστόσο, παρά τις προσπάθεις αυτές, οι ψυχικά άρρωστοι περιφέρονταν από περιοχή σε περιοχή ζητιανεύοντας και υφίσταντο βάρβαρη µεταχείριση από τις τοπικές κοινωνίες (Pickens, 1998). Με την ανάπτυξη των αστικών κέντρων, κατά τη βιοµηχανική εποχή, έγινε φανερό οτι δεν ήταν πλέον αποτελεσµατικός ο προηγούµενος τρόπος αντιµετώπισης των ψυχικά ασθενών. Το 18 ο αιώνα άρχισαν ήδη να οργανώνονται ιδρύµατα, στα οποία συγκεντρώνονταν αδιακρίτως εγκληµατίες, άποροι και ψυχικά ασθενείς. Τα πρώτα νοσοκοµεία, αποκλειστικά για ψυχικά αρρώστους (π.χ. στις ΗΠΑ, το Pensylvania Hospital και το Virginia Hospital) αποτελούσαν στην ουσία περιορισµένες προσπάθειες, που σε καµιά περίπτωση δεν κάλυπταν τις ανάγκες του πληθυσµού. Η ζωή των ψυχικά αρρώστων δε βελτιώθηκε σηµαντικά στα πλαίσια των δοµών αυτών. Ο 19 ος αιώνας αποτελεί ουσιαστικά την εποχή της ίδρυσης των µεγάλων ασύλων. Είναι σηµαντικό να σηµειωθεί οτι ο στόχος τους ήταν διπλός: από τη µια µεριά, να αποµακρυνθούν οι άρρωστοι από ένα στρεσσογόνο κοινωνικό περιβάλλον και από την άλλη να επιβληθεί έλεγχος από µια κοινωνία που διαπνέονταν από τις αρχές της αστικής ηθικής και τους νόµους του καπιταλιστικού συστήµατος. Τα άσυλα βρίσκονταν, κατά κανόνα,

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης

Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης Η παρούσα εργασία αποτελεί την Πτυχιακή Εργασία και πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού»

«Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού» «Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού» Είναι γενικά αποδεκτό ότι σε μια κοινωνία πρέπει να υπάρχει ισορροπία μεταξύ αγάπης και εξουσίας, μεταξύ αλληλεγγύης και ανταγωνισμού. Στην «κοινωνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Η ιατρική ορίζει ως χρόνια ασθένεια την ασθένεια που είναι μακρόχρονη ή με συχνά επεισόδια. Παλαιότερα, η διάγνωση μιας σημαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελµάτων Υγείας και Πρόνοιας Τµήµα Νοσηλευτικής Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα. Μελισσά Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.)

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.) Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΥΠΕΥΘΥΝOI ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ψ.Π.Σ.Α.: ΤΣΙΠΟΥΡΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΖΕΙΚΟΥ ΕΒΕΛΙΝΑ: ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

Δρ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΤΧΗΣ (ΥΝ), 404 ΓΣΝ Λάρισας

Δρ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΤΧΗΣ (ΥΝ), 404 ΓΣΝ Λάρισας Δρ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΤΧΗΣ (ΥΝ), 404 ΓΣΝ Λάρισας «Ο θάνατος είναι μεγάλος. Είμαστε οι δικοί του. με στόμα που γελά. Όταν νομίσουµε πως ξεχειλίζουμε από ζωή. Αυτός τολμά να κλάψει στο κέντρο της καρδιάς µας».

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Ορισμός: Είναι λειτουργίες του εγώ που έχουν σκοπό να απαλλάξουν το άτομο από το άγχος ή άλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Γράφει: Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Γράφει: Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η μητέρα μοιάζει με πηγή σε βουνό που ποτίζει το δέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία

Εξελικτική Ψυχολογία Εξελικτική Ψυχολογία Ενότητα 8: Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της σχολικής ηλικίας IΙ Ασημίνα Ράλλη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Σχολική Ηλικία Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D. Κλινική και σχολική ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια, ECP Εκ των Ένδον Χώρος Συμβουλευτικής & Ψυχοθεραπείας Εκπαιδεύτρια και επόπτρια, Λόγω

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP)

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Οι βασικές κατηγορίες θεωριών για την ομοφυλοφιλία Φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

"Η Μεγάλη Κραυγή» του ψυχολόγου

Η Μεγάλη Κραυγή» του ψυχολόγου Ελεονώρα Παντούλα Ψυχολόγος Α.Π.Θ. MSc. Αντιμετώπιση του πόνου, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων "Η Μεγάλη Κραυγή» του ψυχολόγου Η Μεγάλη κραυγή του ψυχολόγου Μονεμβασιά, 10-10-2015 27 ο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ 2016-17 Βάδιση, έλεγχος σφιγκτήρων, το «όχι» του παιδιού, γλωσσική ανάπτυξη Βάδιση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Στη δραματοθεραπεία εκδραματίζονται σκηνές και γεγονότα της ζωής στην προσωπική παράσταση του καθενός, με την ασφάλεια που προσφέρουν οι μορφές τέχνης που χρησιμοποιούνται,

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε θέματα που σχετίζονται με εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Οικογένεια & επιλογή σταδιοδρομίας {1} Αναπαραγωγή του σχεδίου οικογενειακής

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Εφηβεία (4596)

Κείμενο. Εφηβεία (4596) Κείμενο Εφηβεία (4596) Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου, η οποία αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της, συντελούνται βιολογικές,

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ Δρ. Νίκη Παπαγεωργίου Αν. Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας Α.Π.Θ. ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Τα προβλήματα υγείας ενός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.;

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.; 4/22/2016 template from www.brainybetty.com copyright 2006 2 Θέματα για Συζήτηση. Όροι και Ορολογία Συμμόρφωση Προσκόλληση Συνεργατική Θεραπεία - Αυτοδιαχείριση Παράγοντες που επιδρούν Πως εκτιμάται η

Διαβάστε περισσότερα

"Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde

Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι. Oscar Wilde 1 Αγαπημένε μου φίλε/η, "Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde Θα ήθελα να σε καλωσορίσω σε αυτό το σεμινάριο. Είναι πολύ σημαντικό για εμένα να ξέρεις πώς δεσμεύομαι με το πέρας

Διαβάστε περισσότερα

Τους τροµάζει η µοναξιά. Πώς θα κάνουν καινούρια αρχή µετά από τόσα χρόνια συµβίωσης; Τι θα αντιµετωπίσουν;

Τους τροµάζει η µοναξιά. Πώς θα κάνουν καινούρια αρχή µετά από τόσα χρόνια συµβίωσης; Τι θα αντιµετωπίσουν; Διαζύγιο Σύµφωνα µε στατιστικά στοιχεία, στις αναπτυγµένες χώρες υπολογίζεται ότι ένας στους δύο γάµους καταλήγει σε διαζύγιο. Το διαζύγιο είναι µια ψυχικά τραυματική εμπειρία για αυτούς που χωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Γιώργος Γιαννακόπουλος, Ειδ. Παιδοψυχίατρος Στρογγυλό Τραπέζι: «Οι διάφορες διαστάσεις της Διασυνδετικής-

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας;

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας; Σχιζοφρένεια Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Η σχιζοφρένεια, μια πνευματική ασθένεια που προκαλεί διαταραχή στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο, επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού. Συνήθως ξεκινά από τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

Η αξία του παιχνιδιού ως παιδαγωγικό και θεραπευτικό μέσο.

Η αξία του παιχνιδιού ως παιδαγωγικό και θεραπευτικό μέσο. Η αξία του παιχνιδιού ως παιδαγωγικό και θεραπευτικό μέσο. Η λέξη παιχνίδι έχει τις ρίζες της στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Παιχνίδι, παιγνίδιο ή παίγνιο όπως αλλιώς λέγεται είναι μία δομημένη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΖOOM στην εξάρτηση. Βγάζοντας το καπέλο του ειδικού. Κατσιώκαλη Όλγα ΚΕΘΕΑ ΙΘΑΚΗ

ΖOOM στην εξάρτηση. Βγάζοντας το καπέλο του ειδικού. Κατσιώκαλη Όλγα ΚΕΘΕΑ ΙΘΑΚΗ ΖOOM στην εξάρτηση Βγάζοντας το καπέλο του ειδικού Κατσιώκαλη Όλγα ΚΕΘΕΑ ΙΘΑΚΗ Ο Ιstvan Βanyai καταφέρνει να πει με τον πιο εύγλωττο τρόπο ότι δεν υπάρχει μια ιστορία, αλλά πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες.

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες. Όταν οι γονείς χωρίζουν-οι συνέπειες ενός διαζυγίου στα παιδιά. Ο χωρισμός των δύο γονέων, θεωρείται ένα από τα πιο στρεσσογόνα συμβάντα για όλα τα μέλη που αποτελούν μια οικογένεια. Τα παιδιά βιώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία Εισαγωγή στην Ψυχιατρική 21 ος αιώνας μεγάλη πρόοδος των συναφών επιστημών: Νευροεπιστήμες, Ψυχολογία, Κοινωνιολογία Προηγήθηκε περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική ερμηνεία της προσωπικότητας - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος

Βιολογική ερμηνεία της προσωπικότητας - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος Είναι εντυπωσιακό ότι ετυμολογικά η λέξη «ψυχή» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «ψύχω» ( «πνέω»), ότι αρχικό περιεχόμενο της έννοιας της ψυχής επομένως υπήρξε η «πνοή», δηλαδή η βιολογική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική Νοσηλευτική Επικοινωνία με τον Ψυχικά Ασθενή

Θεραπευτική Νοσηλευτική Επικοινωνία με τον Ψυχικά Ασθενή Θεραπευτική Νοσηλευτική Επικοινωνία με τον Ψυχικά Ασθενή Δρ Πέτρος Κολοβός Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου pkolovos@uop.gr Το πλαίσιο της σχέσης Η σχέση ασθενή-θεραπευτή

Διαβάστε περισσότερα

Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953)

Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953) Κείμενο Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953) Η διαδικασία του αποχωρισμού και της εξατομίκευσης με στόχο τη διαμόρφωση μιας προσωπικής ταυτότητας, αφορά όλα τα μέλη της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΣΤΟΝ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ

ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΣΤΟΝ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΣΤΟΝ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ Δρ. Κωνσταντίνος Ν. Φελλάς Αντιπρύτανης Έρευνας καιακαδημαϊκού Προσωπικού Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Χριστιάνα Δίπλη Ερευνήτρια- Ψυχολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα