ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ TΟ ΒΙΩΜΑ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΡ. ΑΡΜΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, MSc Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2007

2 2 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ TΟ ΒΙΩΜΑ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΡ. ΑΡΜΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, MSc Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2007

3 3 ΤΟ ΒΙΩΜΑ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΣ ΑΣΘΕΝΩΝ

4 4 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Παπαδάτου ανάη, Καθηγήτρια (Επιβλέπουσα) Τζαβάρας Αθανάσιος, Καθηγητής Πατηράκη Ελισάβετ, Αναπλ. Καθηγήτρια

5 5 ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Παπαδάτου., Καθηγήτρια (Επιβλέπουσα) Τζαβάρας Αθ., Καθηγητής (Επίτιµο µέλος) Πατηράκη Ελ., Αναπλ. Καθηγήτρια Μαδιανός Μ., Καθηγητής Λεµονίδου Χρ., Καθηγήτρια Καλλέργης Γ., Λέκτορας Παπαθασάνογλου Ε., Επ. Καθηγήτρια Σουρτζή Π., Αναπλ. Καθηγήτρια

6 6 Copyright 2007 ΑΡΜΗ ΕΥΓΕΝΙΑ για την Ελληνική γλώσσα σε όλο τον κόσµο Η πνευµατική ιδιοκτησία αποκτάται χωρίς καµιά διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απογορευτικής των προσβολών της. Επισηµαίνεται πάντως ότι κατά το Ν. 2387/20 (όπως έχει τροποποιηθεί µε το Ν. 2121/1993 και ισχύει σήµερα) και κατά τη ιεθνή Σύµβαση της Βέρνης (που έχει κυρωθεί µε το Ν. 100/1975) απαγορεύεται η αναδηµοσίευση, η αποθήκευση σε κάποιο σύστηµα διάσωσης και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου, µε οποιοδήποτε τρόπο ή µορφή, τµηµατικά ή περιληπτικά, στο πρωτότυπο ή σε µετάφραση ή άλλη διασκευή, χωρίς γραπτή άδεια του συγγραφέα. Η έγκριση εκπονηθείσης ιδακτορικής ιπλωµατικής από το Τµήµα Νοσηλευτικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών ε σηµαίνει αποδοχή των γνωµών του συγγραφέα (σχετικές οι διατάξεις του αρ. 50 του Ν. 1268/82 σε συνδιασµό µε τις διατάξεις του οργανισµού του Πανεπιστηµίου Αθηνών, αρ.202 παρ. 2 του Ν.5343/32).

7 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 I. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ΨΥΧΙΚΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1.1 Ορισµοί εννοιών: Ψυχική ασθένεια και Ψύχωση Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις της τρέλλας Η οικογένεια και η φροντίδα των ψυχικά ασθενών..24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΓΟΝΕΪΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 2.1 Η σχέση γονιού και παιδιού Η οικογένεια και οι αρχές της συστηµικής προσέγγισης..32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΩΣΗΣ 3.1 Η Ψυχαναλυτική Θεωρία H Θεωρία του «διπλού δεσµού» του Βateson Η Θεωρία του «συζυγικού σχίσµατος» και του «βλαισού ζεύγους» του Lidz H Θεωρία της «ψευδοαµοιβαιότητας» του Wynne Η Θεωρία του Bowen.43

8 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΤΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΩΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ ΤΟΥΣ 4.1 Βασικές αρχές της Θεωρίας του Στρες Η έννοια της Κρίσης Το Στρες και η Κρίση στην οικογένεια: Η συστηµική θεώρηση Η εκτίµηση του οικογενειακού περιβάλλοντος του ψυχικά ασθενούς Η Κλίµακα του Εκφραζόµενου Συναισθήµατος Η έννοια του Εκφραζόµενου Συναισθήµατος και τα ευρήµατα Η Οικογενειακή Επιβάρυνση Ορισµός εννοιών Οι στρεσσογόνοι παράγοντες Οι στρατηγικές αντιµετώπισης Η επίπτωση της οικογενειακής επιβάρυνσης και οι προσδιοριστές της Το Στρες, η Κρίση και η επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος Κοινωνική υποστήριξη Το Κοινωνικό Στίγµα...71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΘΡΗΝΟΥ 5.1 Ορισµός του θρήνου Οι θεωρίες του θρήνου Ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις Ψυχοδυναµική γνωσιακή προσέγγιση Θεωρία της «ψυχοκοινωνικής µετάβασης» Θεωρία της «ανακατασκευής του νοήµατος» Η Οικογενειακή Συστηµική Θεωρία Μοντέλα θρήνου Εκδηλώσεις «φυσιολογικού» θρήνου Ιδιατερότητες γονεϊκού θρήνου.89

9 9 5.6 Παράγοντες που επηρρεάζουν τις αντιδράσεις θρήνου Περιπλεγµένος ή Τραυµατικός θρήνος Η έννοια του παραγνωρισµένου θρήνου Βιβλιογραφική ανασκόπηση άρθρων και µελετών για το θρήνο των γονιών των ψυχικά ασθενών Οι απώλειες των γονιών Οι ιδιατερότητες του θρήνου των γονιών των ψυχικά ασθενών Η Νοηµατοδότηση της αρρώστιας.105 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο Η ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΒΙΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ 6.1 Η εξελικτική διάσταση του βιώµατος των γονιών Η περίοδος του πρώτου ψυχωσικού επεισοδίου Οι ψυχολογικές αντιδράσεις των γονιών µετά την ανακοίνωση της διάγνωσης Γενικά συµπεράσµατα από τη βιβλιογραφική για τους γονείς των ψυχικά ασθεών 121 II. ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ 7.1 Σκοπός της µελέτης Σχεδιασµός µελέτης Η φαινοµενολογική µέθοδος Το δείγµα Μέθοδος δειγµατοληψίας 133

10 Πλαίσιο διεξαγωγής της µελέτης και διαδικασία επιλογής του δείγµατος Περιγραφή του δείγµατος Μέθοδος συλλογής δεδοµένων Ηµιδοµηµένη ποιοτική συνέντευξη Κλίµακα αξιολόγησης θρήνου Ψυχιατρικά ιστορικά ασθενών Μέθοδοι ανάλυσης δεδοµένων Η ποιοτική µέθοδος ανάλυσης Στατιστική ανάλυση ποσοτικών δεδοµένων Αξιολόγηση ποιοτικών ερευνών Κριτήρια αξιολόγησης ιασφάλιση κριτηρίων αξιολόγησης 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Ο ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 8.1. Αποτελέσµατα ποιοτικής ανάλυσης Η αντίληψη της αρρώστιας α. Γενική περιγραφή της αρρώστιας β. Η αιτιολογική νοηµατοδότηση γ. Η θεραπεία Ο ασθενής και η σχέση µε τους γονείς του α. Οι αναµνήσεις από τον ασθενή και την σχέση µαζί του πριν την έναρξη της ψυχικής νόσου β. Η εικόνα για τον ασθενή κατά το ψυχωσικό επεισόδιο και η σχέση των γονιών µαζί του αυτή την περίοδο γ. Η εικόνα των γονιών για τον ασθενή στα µεσοδιαστήµατα των υφέσεων και στο µέλλον Οι γονείς α. Η εικόνα για τον εαυτό τους 213

11 β. Ο γονεϊκός ρόλος γ. Η υπόλοιπη ζωή Τα άλλα µέλη της οικογένειας α. Ο πατέρας του άρρωστου παιδιού β. Τα άλλα παιδιά γ. Η µητρική γιαγιά Η αντίληψη του κοινωνικού περιβάλλοντος Η ποσοτική ανάλυση και τα συνδιαστικά αποτελέσµατα ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης 247 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 250 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο Ο ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ιαδικασία αξιολόγησης Περιορισµοί µελέτης.288 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Σχεδιασµός εκπόνησης µελλοντικών ερευνών Κλινικές εφαρµογές και προτάσεις.293 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..298 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 315

12 12 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 317 I. Πίνακες ΙΙ. Οδηγός συνέντευξης ΙΙΙ. Κλίµακα αξιολόγησης θρήνου IV. Έντυπο συγκατάθεσης γονιών για συµµετοχή στη µελέτη V. Έντυπο πρόσκλησης για µελέτη

13 13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Πριν από τέσσερα χρόνια, όταν επέλεγα το θέµα αυτής της διατριβής δεν ήξερα ακόµη τι ακριβώς επρόκειτο να συναντήσω. Ούτε η θεωρητική µου εκπαίδευση, ούτε η προηγούµενη εµπειρία µου στον ψυχιατρικό χώρο µε είχαν προετοιµάσει επαρκώς για την επαφή µου µε τους γονείς των ψυχωσικών ασθενών. Τα συµπεράσµατα από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση στη µεταπτυχιακή µου διπλωµατική εργασία αποτελούσαν µεµονωµένες ψηφίδες µιας συγκεχυµένης κι ακαθόριστης εικόνας. Οι πρώτες συνεντεύξεις µε άφησαν σε µια κατάσταση σύγχυσης, έκπληξης και θλίψης. Ποτέ έως εκείνη την στιγµή δεν είχα αναρωτηθεί πώς µπορεί να βιώνει ένας γονιός το γεγονός ότι το παιδί του έχει βγει έξω από τα σύνορα της λογικής χάνοντας την επαφή µε την τρέχουσα πραγµατικότητα. Μιλώντας µε τους γονείς συνειδητοποιούσα σταδιακά ότι πρόκειται για µια τροµακτική, λαβυρινθική, αδιέξοδη κι εξαιρετικά επώδυνη εµπειρία. Οι γονείς που συµµετείχαν στην έρευνα υπήρξαν για µένα οδηγοί στην εξερεύνηση ενός διαφορετικού κόσµου, του κόσµου του ψυχωσικού ασθενούς και της οικογένειάς του. Εκ πρώτης όψεως δεν επρόκειτο για τίποτα το «εξαιρετικό». Ήταν οι «συνηθισµένοι» γονείς που, εµείς που δουλεύουµε σε δοµές ψυχικής υγείας, συναντάµε κάθε µέρα στους διαδρόµους και στα γραφεία στο χώρο δουλειάς µας, όταν έρχονται να επισκεφθούν τα άρρωστα παιδιά τους, να τα συνοδεύσουν ή να αναζητήσουν γι αυτά θεραπεία. Το διαφορετικό για µένα ήταν ότι για πρώτη φορά άκουγα µ έναν ολοκληρωµένο τρόπο την αφήγηση τους για την αρρώστια του παιδιού, για την σχέση µαζί του, καθώς και για τον τρόπο που αυτά συναντώνται µε την ιστορία της δικής τους ζωής. Ήταν η πρώτη φορά που προσπαθούσα να κατανοήσω την ασθένεια µέσα από το δικό τους οπτικό πρίσµα αφήνοντας στην άκρη τις «θεωρητικές προκαταλήψεις» που συνοδεύουν έναν επαγγελµατία ψυχικής υγείας. Ωστόσο το παράδοξο είναι ότι και για τους γονείς αυτούς η συµµετοχή τους στην έρευνα αποτελούσε µια µοναδική εµπειρία, καθώς, όπως οι ίδιοι ανέφεραν, κανένας µέχρι εκείνη την στιγµή δεν τους είχε «επιτρέψει» να µιλήσουν για την εµπειρία τους να είναι γονείς ενός ψυχικά άρρωστου παιδιού.

14 14 Οι γονείς αυτοί, παρ όλο που βρίσκονταν σε µια κατάσταση βαθύτατου υποφέρειν, µου επέτρεψαν να µπω στα «σπίτια» τους και στις ζωές τους. Όπως είπαν εκ των υστέρων οι ίδιοι, άκουσαν τον εαυτό τους να εξοµολογείται σε µια «άγνωστη» γεγονότα και συναισθήµατα που δεν είχαν ποτέ τολµήσει να οµολογήσουν, ούτε καν να σκεφθούν. Πολλές φορές η διαδικασία των συνεντεύξεων ήταν πολύ επώδυνη και για τους γονείς και για µένα. Ωστόσο οι γονείς θεώρησαν ότι ήταν µια θετική για εκείνους εµπειρία, γιατί τους δόθηκε η ευκαιρία να µοιραστούν για πρώτη φορά ένα µοναχικό επώδυνο βίωµα µε κάποιον άλλον. Οι περισσότεροι ωθούνταν από την ανάγκη να βρουν ένα προσωπικό νόηµα σε µια δυσνόητη εµπειρία, να καταλάβουν τι τους συνέβη, για ποιο λόγο ζούσαν µια τέτοια κατάσταση και ποιο θα ήταν το µέλλον τους. Όµως, επιπλέον, ήθελαν, συµµετέχοντας στην έρευνα, να βοηθήσουν άλλους γονείς που πιθανόν βρίσκονται ή θα βρίσκονται στη δική τους θέση. Ήθελαν να µεταφέρουν ένα µήνυµα βγαλµένο από τη δική τους ζωή προς τους επαγγελµατίες υγείας. Κι αυτό το µήνυµα δεν είναι άλλο από την παράκληση για µια πιο «ανθρώπινη φροντίδα» για εκείνους και κυρίως για τα άρρωστα παιδιά τους. Για µένα η διερεύνηση αυτού του πεδίου συνεπαγόταν µια σειρά από δυσκολίες. Σ ένα πρώτο γνωστικό-επιστηµονικό επίπεδο επρόκειτο για τις δυσκολίες κατανόησης ενός ιδιαίτερα περίπλοκου φαινοµένου. Σ ένα δεύτερο επίπεδο υπήρχαν οι δικές µου συναισθηµατικές αντιδράσεις, καθώς υποβαλλόµουν σε έντονη ψυχική φόρτιση µπροστά στον πόνο, την απελπισία και τα τραύµατα των συµµετεχόντων γονιών. Ειπώθηκαν λόγια και διαδραµατίσθηκαν σκηνές κατά τις συνεντεύξεις που χαράχθηκαν στη µνήµη µου και έπρεπε στη συνέχεια να επιστρέφω σε αυτά, να επεξεργάζοµαι την επίδρασή τους επάνω µου, ώστε να µπορώ να συνεχίζω. Αν και είναι ακόµη πολύ νωπή η εµπειρία µου, µε σιγουριά θα µπορούσα να πω ότι η διενέργεια αυτής της έρευνας αποτέλεσε ένα πολύτιµο µάθηµα ζωής για µένα κι άλλαξε το οπτικό µου πρίσµα για το βίωµα των γονιών των ψυχικά ασθενών και γενικότερα για την ψύχωση. Στο σηµείο αυτό θα ήθελα να εκφράσω τις θερµότατες ευχαριστίες µου στους δασκάλους µου: στην κ. ανάη Παπαδάτου και στον κ. Θανάση Τζαβάρα που µε εµπιστεύτηκαν και µε βοήθησαν στην εκπόνηση αυτής της

15 15 ερευνητικής εργασίας. Είναι πολύ δύσκολο για µένα να περιγράψω µέσα σε λίγες γραµµές τον τρόπο που οι καθηγητές µου βρίσκονται δίπλα µου όλα αυτά τα χρόνια ως ανεξάντλητες πηγές έµπνευσης, ήθους, γνωστικής και συναισθηµατικής υποστήριξης και να τους εκφράσω τη βαθύτατη ευγνωµοσύνη µου για την προσφορά τους αυτή που ξεπερνάει τα στενά όρια της σχέσης «καθηγητή και φοιτητή» και επεκτείνεται σε προσωπικό επίπεδο. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά τις δυο «ανεξάρτητες ερευνήτριες» κ. Θάλεια Μπελλάλη και κ. Ειρήνη Παπάζογλου, διδάκτορες του Τµήµατος, που αφιέρωσαν πολύ από τον ήδη περιορισµένο χρόνο τους, για να επεξεργασθούν τα ερευνητικά δεδοµένα, να µε ακούσουν, να µε συµβουλεύσουν και να µε στηρίξουν µε τη σηµαντική ερευνητική και κλινική τους εµπειρία στο χώρο του Θρήνου και του Τραύµατος. Η ενεργός τους παρουσία δίπλα µου µε προστάτευσε από την ανασφάλεια και τη µοναξιά, κεντρικά στοιχεία του βιώµατος ενός υποψήφιου διδάκτορα. Μια κινέζικη παροιµία λέει ότι δεν µπορείς να γνωρίσεις τον κόσµο, αν πρώτα δεν έχεις γνωρίσει τον εαυτό σου. Αυτό το παλιό γνωµικό ισχύει κατ εξοχήν για τον ερευνητή που εφαρµόζει ποιοτική µεθοδολογία, καθώς η αλληλεπίδραση του µε το δείγµα καθορίζει την πορεία της µελέτης. Θα ήθελα, λοιπόν, να εκφράσω τις θερµότατες ευχαριστίες µου στην ψυχαναλύτρια κ. Ελένη Ζησοπούλου που µε βοήθησε να επεξεργάζοµαι τις δικές µου προσωπικές αντιδράσεις από την προσωπική επαφή µε τους γονείς και κυρίως αποτέλεσε συνοδοιπόρο µου όλα αυτά τα χρόνια σε ένα µακρύ ταξίδι προς την κατανόηση του εαυτού µου. Ευχαριστώ επίσης τους συναδέλφους µου, ψυχιάτρους και ψυχολόγους, στο ροµοκαΐτειο Νοσοκοµείο που µε διευκόλυναν στη συλλογή του δείγµατος και στη συγκέντρωση πληροφοριών από τα ψυχιατρικά ιστορικά. Τέλος, θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωµοσύνη µου στους δικούς µου ανθρώπους που ο καθένας µε το δικό του τρόπο αποτέλεσε το δικό µου υποστηρικτικό σύστηµα προσφέροντας µου πρακτική, ηθική και συναισθηµατική υποστήριξη. Οι γονείς µου, ο σύζυγός µου, ο αδερφός µου και η οικογένειά του ήταν κοντά µου όλα αυτά τα χρόνια και ανέχθηκαν την

16 16 «απουσία» µου από την οικογενειακή µας ζωή λόγω των ατέρµονων σπουδών µου και των επαγγελµατικών µου υποχρεώσεων. Και επιστρέφοντας στους γονείς των ψυχικά ασθενών που µίλησαν µαζί µου, οφείλω να οµολογήσω πως νιώθω ένα «χρέος» απέναντί τους να µεταφέρω την εµπειρία τους και το µήνυµά τους προς τους επαγγελµατίες υγείας, έτσι ώστε να ακουσθεί η δική τους φωνή. Σε κάθε περίπτωση αποτέλεσαν ένα ζωντανό παράδειγµα για µένα, καθώς µέσα από µια ιδιαίτερα τραυµατική εµπειρία έχουν την αντοχή να συνεχίζουν ένα δύσκολο δρόµο και κυρίως το θάρρος και τον αλτρουισµό να θέλουν µέσα από την αφήγηση του δικού τους επώδυνου βιώµατος να βοηθήσουν κι άλλους ανθρώπους που µπορεί να βρεθούν στην ίδια µε αυτούς κατάσταση. Τους ευχαριστώ µε όλη µου την ψυχή για την εµπιστοσύνη µε την οποία µε περιέβαλαν.

17 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 17

18 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ψυχική αρρώστια και το κοινωνικό πλαίσιο Η ψυχιατρική µεταρρύθµιση ευνόησε την αποασυλοποίηση και την επανένταξη των ψυχικά ασθενών στην κοινότητα. Νέες δοµές και υπηρεσίες εγκαθιδρύθηκαν για να διευκολύνουν τη µετάβαση από το ψυχιατρείο στην κοινότητα. Ωστόσο το µεγάλο συναισθηµατικό, κοινωνικό και οικονοµικό κόστος κλήθηκε να πληρώσει η οικογένεια η οποία συχνά απροετοίµαστη, αβοήθητη κι αποµονωµένη από το κοινωνικό περιβάλλον, ανέλαβε το ρόλο της αποκλειστικής φροντίδας τους. Στη βιβλιογραφική αυτή ανασκόπηση θα αναφερθούµε αρχικά στην επιστηµονική έννοια της ψυχικής ασθένειας, στις κοινωνικές αναπαραστάσεις της τρέλας στο δυτικό πολιτισµό, καθώς και στις ιδιατερότητες της σχέσης γονιού και παιδιού. Στη συνέχεια θα γίνει αναφορά στους βασικούς τοµείς όπου επικεντρώνεται η επιστηµονική µελέτη των οικογενειών των ψυχικά πασχόντων: (α) στην αιτιοπαθογένεια της ψύχωσης, (β) στη διερεύνηση του στρες των γονιών µέσω των ερευνών για την Οικογενειακή Επιβάρυνση και το Εκφραζόµενο Συναίσθηµα και (γ) στη φαινοµενολογική περιγραφή του βιώµατος των γονιών των ψυχικά ασθενών Ορισµοί εννοιών: Ψυχική ασθένεια και Ψύχωση Η ψυχική ασθένεια ορίζεται ως ένα κλινικά σηµαντικό ψυχολογικό σύνδροµο ή πρότυπο συµπεριφοράς, που εµφανίζεται σ ένα άτοµο και συνδέεται µε δυσφορία (π.χ. ένα επώδυνο σύµπτωµα) ή δυσλειτουργία (δηλαδή περιορισµό σε µια ή περισσότερες σηµαντικές περιοχές της λειτουργικότητας) ή µε ένα σηµαντικά αυξηµένο κίνδυνο να υποστεί θάνατο, πόνο, αναπηρία ή µια σηµαντική απώλεια της ελευθερίας του. Επιπλέον, αυτό το σύνδροµο δεν είναι µια αναµενόµενη και πολιτισµικά αποδεκτή αντίδραση σ ένα συγκεκριµένο γεγονός, π.χ. στο θάνατο ενός αγαπηµένου προσώπου.

19 19 Οποιαδήποτε κι αν είναι η πρωταρχική του αιτία, πρέπει να θεωρηθεί εκδήλωση µιας συµπεριφορικής, ψυχολογικής ή βιολογικής δυσλειτουργίας στο άτοµο. Ούτε οι περεκκλίνουσες συµπεριφορές (πχ πολιτικές, θρησκευτικές ή σεξουαλικές), ούτε συγκρούσεις ανάµεσα στο άτοµο και την κοινωνία δεν είναι ψυχικές διαταραχές, εκτός αν η παρέκκλιση ή η σύγκρουση είναι σύµπτωµα δυσλειτουργίας του ατόµου, όπως περιγράψαµε παραπάνω (American Psychiatric Association, 1994). Για τις ανάγκες της έρευνας, θα περιοριστούµε στη διερεύνηση του βιώµατος των γονιών σοβαρά ψυχικά ασθενών. Συνεπώς θα πρέπει να προσδιορίσουµε τι εννοούµε µε τον όρο «σοβαρή ψυχική ασθένεια». Θεωρήσαµε οτι θα πρέπει να πληρούνται οι εξής προϋποθέσεις: Να υπάρχουν χαρακτηριστικά θετικά συµπτώµατα π.χ. σοβαρές διαταραχές στη σκέψη, την αντίληψη και την συµπεριφορά Να µειώνεται η λειτουργικότητα του ατόµου σε έναν η περισσότερους τοµείς της ζωής του πχ. στην εργασία, στις διαπροσωπικές σχέσεις, στη φροντίδα εαυτού Η διάρκεια της διαταραχής να υπερβαίνει τον ένα µήνα Η σοβαρότητα της διαταραχής να επιβάλλει την ψυχιατρική παρέµβαση, όπως την χορήγηση φαρµάκων και πιθανόν την εισαγωγή σε ψυχιατρική κλινική. Οι παραπάνω προϋποθέσεις µπορούν να πληρωθούν σε ένα µεγάλο αριθµό ψυχικά ασθενών µε διαφορετικές διαγνώσεις. Ωστόσο, θα µπορούσε να πει κανείς οτι χαρακτηρίζουν σε µεγαλύτερο βαθµό άτοµα που πάσχουν από τις επονοµαζόµενες διαταραχές του ψυχωσικού φάσµατος. Σε αυτές περιλαµβάνονται η σχιζοφρένεια, η σχιζοφρενικόµορφη διαταραχή, η σχιζοσυναισθηµατική διαταραχή, η παραληρηµατική διαταραχή και η διπολική διαταραχή. Συχνά η πρακτική των ψυχιατρικών κλινικών είναι να χαρακτηρίζουν όλες αυτές τις διαταραχές ως ψύχωση ή ψυχωσική συνδροµή. Κατά κανόνα, αυτοί οι δυο όροι ψύχωση και ψυχωσική συνδροµή, αν και κάπως ασαφείς κατά τη νέα ταξινόµηση του DSM-IV, συνεχίζουν να αναγράφονται ως διάγνωση στο εξιτήριο των ασθενών και αυτοί αναφέρονται

20 20 στους γονείς κατά την ενηµέρωσή τους για την κατάσταση του παιδιού τους από τη θεραπευτική οµάδα. Ο όρος «ψύχωση» αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1845 από τον Ernst von Feuchtersleben εννοώντας πολύ γενικά «την ασθένεια του πνεύµατος», σε αντιδιαστολή µε τη νεύρωση που αφορούσε «όλες αυτές τις παράξενες διαταραχές του συναισθήµατος και της κινητικότητας που δεν συνοδεύονται από πυρετό». Στη συνέχεια, σηµαντικοί κλινικοί, όπως ο Emil Kraepelin, διασαφήνησαν τα βασικά χαρακτηριστικά των ψυχωσικών διαταραχών, κυρίως σε αντιδιαστολή µε τις νευρώσεις. Στις πιο τυπικές µορφές τους, οι ψυχώσεις - οξείες ή χρόνιες χαρακτηρίζονται από: µια µείζονα συµπτωµατολογία (παραληρηµατικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, διαταραχές της δοµής της σκέψης), διάσπαση της επαφής µε την πραγµατικότητα, έλλειψη εναισθησίας όσον αφορά στο παθολογικό βίωµα, βαθιά προσβολή της προσωπικότητας που συνοδεύεται µε διαταραχές στις σχέσεις µε τους άλλους (παράδοξη συµπεριφορά ή αποµόνωση), συχνά φτωχή πρόγνωση. ιαπιστώνουµε δηλαδή οτι ο όρος ψύχωση έχει δυο κύριες συνιστώσες: η πρώτη είναι η έλλειψη επαφής µε την πραγµατικότητα που εκδηλώνεται µε τις ψευδαισθήσεις, το παραλήρηµα, την συγχυτική συµπεριφορά, η δεύτερη αφορά στη σοβαρή προοδευτική έκπτωση της λειτουργικότητας σε βαθµό που ο ασθενής δυσκολεύεται να εκπληρώσει τον κοινωνικό του ρόλο (Kaplan & Sadock, 1998) Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις της τρέλας Ένας µεγάλος αριθµός ερευνών πάνω στην στάση του κοινού απέναντι στην ψυχική ασθένεια αποκαλύπτει οτι η εικόνα του ψυχικά άρρωστου διαµορφώνεται σταθερά γύρω από την πεποίθηση οτι είναι ένα ανεξέλεγκτο και επικίνδυνο άτοµο. Ένας ισχυρός και αρχέγονος φόβος εξακολουθεί να περιβάλλει το φαινόµενο της τρέλας, εκφράζοντας το συναισθηµατικό κατάλοιπο ενός πρωτογονισµού που µοιάζει να επιβιώνει ακέραιος στην εποχή µας η οποία αδυνατεί να περιβάλλει στους κόλπους της και απορρίπτει στο περιθώριο οτιδήποτε καθορίζεται από ένα διαφορετικό τρόπο ύπαρξης.

21 21 Η επικινδυνότητα του ψυχικά ασθενή µοιάζει να αποτελεί το σταθερό σηµείο αναφοράς που αναδύεται από τη µακροχρόνια προσπάθεια της ανθρώπινης σκέψης να κατανοήσει το πρόβληµα της παραφροσύνης. Μέσα από µια εξελικτική πορεία σηµαδεµένη από αλλεπάλληλες κατασκευές και ανατροπές µύθων, ανέπαφη διαιωνίζεται η σύνδεση της ψυχικής ασθένειας µε την επικινδυνότητα, η θεώρηση του τρελού ως ενσάρκωση του κακού, ενός αµαρτωλού ατόµου ικανού να διαπράξει µια οποιαδήποτε βίαιη εγκληµατική πράξη (Τσαλίκογλου, 1997). Στο Μεσαίωνα η τρέλα είναι ταυτόσηµη µε την αµαρτία και την κατάληψη από κακά πνεύµατα και η µοίρα των τρελών συνίσταται στην καλύτερη περίπτωση στην αποδιοποµπή τους από τις κατοικηµένες περιοχές, έξω από τα τείχη των πόλεων, και στην καταδίκη τους σε µια ζωή περιπλάνησης. Η τελετουργική αποδιοποµπή, καθώς και τα παλιά λατρευτικά έθιµα που την συνοδεύουν, αναπαράγουν δαιµονολογικές δοξασίες πρωτόγονων εποχών, τότε που, παράλληλα µε την αναγωγή του τρελού σε αντικείµενο λατρείας, επικρατούσε η άποψη οτι οι διάφορες ψυχικές διαταραχές οφείλονται σε κακά πνεύµατα. Στο Μεσαίωνα, οι υλιστικές προσεγγίσεις της ψυχικής νόσου στην αρχαία Ελλάδα και στην ελληνορωµαϊκή εποχή παραµερίζονται και δηµιουργείται ένα ιδιαίτερο ευνοϊκό κλίµα για την αναζωπύρωση των πρωτόγονων δοξασιών. Στην πιο ακραία εκδοχή, ο ψυχοπαθής ως δαιµονοπαθής, κατειληµµένος από πονηρά πνεύµατα, χρειάζεται να οδηγηθεί στη φωτιά για να εξαγνισθεί από την κυριαρχία τους. Στα τέλη του Μεσαίωνα και κατά την Αναγέννηση, η τρέλα και ο τρελός αποκτούν ιδιαίτερη σηµασία, µέσα στο διφορούµενο χαρακτήρα τους: γίνονται απειλή και εξευτελισµός, ιλιγγιώδης παραλογισµός του κόσµου και καταφρονετική γελοιοποίηση των ανθρώπων (Φουκώ,1964). Μέσα από το πρότυπο αυτό αναδύεται η αντίληψη του διαφορετικού ως προϊόν της δράσης εξωανθρώπινων δαιµονικών δυνάµεων. Κορυφώνεται δηλαδή η έκφραση ενός απόλυτα αρνητικού στοιχείου και η αντίληψη οτι πίσω από κάθε διαφορετική συµπεριφορά ελλοχεύει ένας δαίµονας. Στην εικόνα αυτή της τρέλας ο ψυχικά ασθενής προβάλλεται ως η ενσάρκωση της αµαρτίας, του δαιµονικού στοιχείου, των πιο πρωτόγονων ενστίκτων του ανθρώπου, του ξεπεσµού του στο επίπεδο του ζώου.

22 22 Ταυτόχρονα η τρέλα είναι «γνώση», µια γνώση δύσκολη, κλειστή, εσωτερική. Ο σοφός µπορεί να προσεγγίσει την αλήθεια µόνο αποσπασµατικά, ενώ ο τρελός γνωρίζει µ έναν τρόπο ολοκληρωτικό την σκοτεινή αναγκαιότητα του κόσµου, την απαγορευµένη αλήθεια για τις απειλές και τα µυστήρια της ζωής. «Η τρέλα δρα στον πυρήνα της λογικής και της αλήθειας... µορφή εσχατολογική στα σύνορα του κόσµου, του ανθρώπου και του θανάτου... η τρέλα δίνει το παρόν του θανάτου» (Φουκώ,1964). Το νόηµα της τρέλας σταδιακά µεταλλάσσεται από υπερκόσµια επαφή µε τις υποχθόνιες δυνάµεις και αποκτά µια πιο ηθική διάσταση, καθώς αντλεί τη δύναµή της από τον ίδιο τον άνθρωπο και τις αδυναµίες του. Είναι παρούσα στην καρδιά του ανθρώπου, µπερδεύει το αληθινό και το φανταστικό, διατηρεί την ανάµνηση όσων απειλούν τον άνθρωπο και αποτελεί έναν εµπαιγµό για την κοινωνία, µια αστάθεια του λογικού. Με αυτόν τον τρόπο χάνεται η τραγική πραγµατικότητα της τρέλας που κυριαρχούσε στο Μεσαίωνα και κατά την Αναγέννηση και µένουν µόνο οι ψευδαισθήσεις και η ειρωνεία της αλήθειας. Κατά την κλασσική περίοδο (18 ο και 19 ο αιώνα) ιδρύονται τα Γενικά Νοσοκοµεία και µαζί µε αυτά ξεκινάει η εποχή της εγκάθειρξης των τρελών µαζί µε όλους τους κοινωνικά απορριφθέντες από την αστική κοινωνία της εποχής. Η τρέλα εντάσσεται στον κοινωνικό ορίζοντα της φτώχειας, της ανικανότητας για εργασία και της απροσαρµοστικότητας. Οι τρελοί δεν αποπέµπτοται, όπως γινόταν άλλοτε στο Μεσαίωνα, αλλά κλείνονται στο άσυλο όπου βρίσκονται στα όρια του νόµου, κάτω από µια διοικητική εξουσία που ορίζεται από την αστυνοµία και τη δικαιοσύνη. Ο χώρος του ασύλου ορίζεται από τη Λογική, τους κανόνες της ηθικής και επιτάσσει την ηθική της εργασίας, τις ηθικές υποχρεώσεις του ατόµου και τον αστικό κώδικα. Η εγκάθειρξη αρχικά έχει σκοπό τη διατήρηση τάξης στην οικογενειακή δοµή, έχει αξία κοινωνικού κανόνα και συνάµα επιβάλλει τη νόρµα της λογικής. Υπάρχουν µορφές του κακού που είναι µολυσµατικές και που η δηµοσιότητα τις πολλαπλασιάζει απεριόριστα. Μόνο µε τη λησµονιά µπορούν να εκλείψουν. «Η εγκάθειρξη δεν αποµόνωσε ξένους, που η καθηµερινότητα είχε κρατήσει παραγνωρισµένους ή σε αφάνεια, αλλά δηµιούργησε ξένους παίρνοντας πρόσωπα οικεία, µέσα από το κοινωνικό τοπίο, για να τα

23 23 µεταβάλλει σε αλλόκοτες µορφές, που κανένας πια δε θα αναγνώριζε. Γεννούσε τον Ξένο, εκεί που κανένας δεν το περίµενε. Έσπαγε το νήµα, διέλυε τις σχέσεις οικειότητας...». (Φουκώ, 1964) Η τρέλα εξακολουθεί να αναδεικνύει την αλήθεια του ανθρώπου, αλλά δεν αναφέρεται πια στις άλογες υπερκόσµιες δυνάµεις, αλλά στο ζωώδικο στοιχείο του ανθρώπου, τα ένστικτα, στα συναισθήµατα και τις επιθυµίες του δηλαδή στις πιο πιεστικές µορφές της φύσης του, κι αποτελεί µια αλήθεια απρόσιτη στη λογική που γειτονεύει µε το αµάρτηµα και την ενοχή. Η τρέλα αποτελεί σκάνδαλο, µια υποδούλωση στα πάθη, συνδέεται µε την ανηθικότητα και την ανωµαλία και δρα στα πλαίσια του δυιστικού µοντέλου διαχωρισµού της λογικής και του συναισθήµατος. «Η αχαλίνωτη φύση του ζώου, που εµφανίζεται στο πρόσωπο του τρελού, θα πρέπει να κυριαρχηθεί µε το δάµασµα και την αποκτήνωση. Κατά την κλασσική εποχή, τρέλα είναι η ενσάρκωση του ανθρώπου στο ζώο. Αυτή, σαν έσχατο στάδιο της πτώσης του, αποτελεί και το πιο τρανό σηµάδι της ενοχής του. Αποτελεί την έσχατη αλήθεια του και συνάµα τη µορφή της κατάλυσης του ανθρώπινου προσώπου» (Φουκώ, 1964). Στην τρέλα η ενότητα σώµατος και ψυχής κοµµατιάζεται σε τµήµατα που αποµονώνουν τον άνθρωπο από τον εαυτό του και την πραγµατικότητα. Η ίδρυση του ασύλου σηµατοδοτεί την οριστική αλλοτρίωση του τρελού µέσα στην κοινωνική πραγµατικότητα. Τώρα η τρέλα δεν µπορεί να προκαλεί φόβο στους άλλους, αλλά «φοβάται» η ίδια, όντας ολοκληρωτικά στο έλεος της παιδαγωγικής, της ορθοφροσύνης, της αλήθεια και της ηθικής. Η σκοτεινή ενοχή, που άλλοτε έδενε παράπτωµα και παραλογισµό, µετατοπίζεται. Ο τρελός µπορεί να µην είναι ένοχος για την τρέλα του, είναι όµως υπεύθυνος για ό,τι πάνω του ενοχλεί την ηθική και την κοινωνία. Το άσυλο οργανώνει την ενοχή του τρελού και τον ωθεί να την συνειδητοποιήσει ο ίδιος µέσα από το βλέµµα του άλλου, του φύλακά του. Στο άσυλο προσωπικό και τρελός πλησιάζουν µέσα από την απελευθέρωση από αλυσίδες και περιοριστικά µέτρα, όµως ταυτόχρονα αποµακρύνονται λόγω «του βλέµµατος που επιτηρεί, που κατασκοπεύει, που πλησιάζει γαι να βλέπει καλύτερα, αλλά που ολοένα αποµακρύνεται, αφού δεν δέχεται και δεν αναγνωρίζει παρά τις αξίες του Ξένου».

24 24 Η απαρχή της επιστηµονικής προσέγγισης της τρέλας συνυφαίνεται µε την ιατροκεντρική, βιολογική προσέγγιση, που είναι απόλυτα εναρµονισµένη µε το κυρίαρχο θετικιστικό πνεύµα του 19 ου αιώνα. Έτσι, σηµατοδοτείται το άνοιγµα του δρόµου για τη διαµόρφωση και την εµπέδωση µιας νέας οργανιστικής, ιατρικής αντίληψης για την ψυχική ασθένεια, που αναγορεύει τον εγκέφαλο σε έδρα του ψυχισµού, αποδίδοντας όλες τις ψυχικές διαταραχές σε εγκεφαλικές ανωµαλίες. Και πάλι η τρέλα εµφανίζεται ως η ενσάρκωση του κακού, αυτή τη φορά, γιατί συνδέεται µε την εγκληµατικότητα. Θεωρείται ικανή να επιφέρει απροειδοποίητα το απόλυτο έγκληµα που παραβιάζει όλους τους θεµελιώδεις νόµους της φύσης και της κοινωνίας. Το έγκληµα αυτό δεν παρουσιάζει κανένα ορατό κίνητρο ή πάθος, εµφανίζεται εντελώς αιφνίδια και παρορµητικά, από µια µυστηριώδη παρόρµηση, απροσπέλαστη στην κατανόηση. Το βασικότερο χαρακτηριστικό, όµως, γνώρισµα είναι οτι εκτυλίσσεται σε στενό διαπροσωπικό πλαίσιο. Και τα θύµατα συνδέονται µε µια στενή οικογενειακή σχέση, έτσι ώστε να πλήττονται καίρια οι πανανθρώπινες αξίες της οικογένειας, του σπιτιού και των γενεαλογικών σχέσεων (Τσαλίκογλου, 1987). Στον σύγχρονο κόσµο, η σύγκρουση µετατοπίζεται ανάµεσα στα ένστικτα και στη στερεότητα του οικογενειακού θεσµού και των πιο αρχαϊκών του συµβόλων. Στη θέση του ζωώδικου στοιχείου που φανερωνόταν χωρίς ιστορία, σαν µια αιώνια επιστροφή, τώρα θα ξαναβγούν στην επιφάνεια τα σηµάδια από παλιά µίση, παλιές οικογενειακές βεβηλώσεις, τα λησµονηµένα σηµάδια της αιµοµιξίας και της τιµωρίας Η οικογένεια και η φροντίδα των ψυχικά ασθενών Έως το 18 ο αιώνα, η φροντίδα των ψυχικά πασχόντων ήταν αποκλειστική ευθύνη των οικογενειών τους. εν υπήρχαν συγκροτηµένες θεωρίες που να εξηγούν τις αιτίες της ψυχικής ασθένειας. Οι ψυχικά άρρωστοι ζούσαν µε τις οικογένειές τους και ήταν ενταγµένοι στις δραστηριότητες µιας αγροτικής κοινωνίας. Παρ όλο που τα καταγεγραµµένα στοιχεία για τις επιπτώσεις της ψυχικής ασθένειας στην οικογένεια, πριν το 18 ο αιώνα, είναι

25 25 ελάχιστα, µέσα από τα έργα τέχνης της εποχής αναπαριστώνται οι δυσκολίες των υγιών µελών της οικογένειας να ελέγξουν συµπεριφορές, που σχετίζονται µε την ψυχική αρρώστια, χωρίς τη βοήθεια ψυχοφαρµάκων, ψυχιάτρων ή υποστηρικτικών υπηρεσιών. Η ψυχική αρρώστια όχι µόνο στερούσε από την οικογένεια ένα παραγωγικό µέλος της, αλλά επιπλέον την ανάγκαζε να κινητοποιήσει προσαρµοστικούς µηχανισµούς, µε προσωπικό κόστος των υγιών µελών, για να φροντίσει και να υποστηρίξει τον πάσχοντα (Hatfield, 1997). Η πρώτη οργανωµένη κινητοποίηση του κοινωνικού συνόλου για την υποστήριξη των ψυχικά πασχόντων έγινε στην Αγγλία, την περίοδο 1563 έως 1601, µε την ψήφιση των Νόµων για τους φτωχούς». Η κοινότητα παρείχε οικονοµική υποστήριξη στις οικογένειες, που φρόντιζαν τους ψυχικά άρρωστους συγγενείς τους και κάποιες φορές, εάν η οικογένεια αδυνατούσε να αναλάβει τη φροντίδα τους, εκπρόσωποι των τοπικών αρχών ή άλλα µέλη της κοινότητας αναλάµβαν την κηδεµονία τους µε έξοδα της κοινότητας. Ωστόσο, παρά τις προσπάθεις αυτές, οι ψυχικά άρρωστοι περιφέρονταν από περιοχή σε περιοχή ζητιανεύοντας και υφίσταντο βάρβαρη µεταχείριση από τις τοπικές κοινωνίες (Pickens, 1998). Με την ανάπτυξη των αστικών κέντρων, κατά τη βιοµηχανική εποχή, έγινε φανερό οτι δεν ήταν πλέον αποτελεσµατικός ο προηγούµενος τρόπος αντιµετώπισης των ψυχικά ασθενών. Το 18 ο αιώνα άρχισαν ήδη να οργανώνονται ιδρύµατα, στα οποία συγκεντρώνονταν αδιακρίτως εγκληµατίες, άποροι και ψυχικά ασθενείς. Τα πρώτα νοσοκοµεία, αποκλειστικά για ψυχικά αρρώστους (π.χ. στις ΗΠΑ, το Pensylvania Hospital και το Virginia Hospital) αποτελούσαν στην ουσία περιορισµένες προσπάθειες, που σε καµιά περίπτωση δεν κάλυπταν τις ανάγκες του πληθυσµού. Η ζωή των ψυχικά αρρώστων δε βελτιώθηκε σηµαντικά στα πλαίσια των δοµών αυτών. Ο 19 ος αιώνας αποτελεί ουσιαστικά την εποχή της ίδρυσης των µεγάλων ασύλων. Είναι σηµαντικό να σηµειωθεί οτι ο στόχος τους ήταν διπλός: από τη µια µεριά, να αποµακρυνθούν οι άρρωστοι από ένα στρεσσογόνο κοινωνικό περιβάλλον και από την άλλη να επιβληθεί έλεγχος από µια κοινωνία που διαπνέονταν από τις αρχές της αστικής ηθικής και τους νόµους του καπιταλιστικού συστήµατος. Τα άσυλα βρίσκονταν, κατά κανόνα,

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

Η αναγκαιότητα ύπαρξης του θεσµού: Σχολή Γονέων. Οι ραγδαίες κοινωνικο-οικονοµικές και πολιτικές εξελίξεις µετά το τέλος του δεύτερου παγκοσµίου

Η αναγκαιότητα ύπαρξης του θεσµού: Σχολή Γονέων. Οι ραγδαίες κοινωνικο-οικονοµικές και πολιτικές εξελίξεις µετά το τέλος του δεύτερου παγκοσµίου Η αναγκαιότητα ύπαρξης του θεσµού: Σχολή Γονέων. Οι ραγδαίες κοινωνικο-οικονοµικές και πολιτικές εξελίξεις µετά το τέλος του δεύτερου παγκοσµίου πολέµου είχαν σηµαντικές επιδράσεις πέρα από άλλους τοµείς

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ( σελίδες σχολικού βιβλίου 135 139, έκδοση 2014 : σελίδες 130 134 ) 3.3.3 υναµική Οµάδων 3.3.3.1 Βασικές έννοιες - Ορισµοί Η οµάδα αποτελεί έννοια και όρο που

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας Γιάννης Νικολής Ψυχίατρος Ψυχαναλυτής Οµάδας Η έννοια της προσαρµογής Προσαρµογή: Εφαρµογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Το Πανελλήνιο Ινστιστούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (P.I.N.Dis) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΓΑ-Κοινωνική Εργασία σε καταστάσεις κρίσης στην Πρωτοβάθμια Κοινωνική Πρόνοια» Eπικοινωνία: thkallin@gmail.com Προς (πίνακα αποδεκτών) ΚΟΜΟΤΗΝΗ, 20 Ιουλίου 2015 Με τo παρόν σημείωμα σας γνωστοποιούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ Γιάννης Μαλογιάννης Ψυχίατρος Βασικοί στόχοι ΓΣΘ στη Σχιζοφρένεια Εναλλακτικές ερµηνείες σχιζοφρενικών συµπτωµάτων Ελάττωση της επίδρασης των θετικών και

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα