Παραδοτέο Γ.1: Έκθεση Αξιολόγησης για την υποβολή πρότασης αναθεώρησης του Προγράμματος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παραδοτέο Γ.1: Έκθεση Αξιολόγησης για την υποβολή πρότασης αναθεώρησης του Προγράμματος"

Transcript

1 υποβολή πρότασης στο πλαίσιο του έργου ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ON-GOING) ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΑΝΑΔΟΧΟΣ 3 Σεπτεμβρίου 2012

2 Πίνακας Περιεχομένων Επιτελική Σύνοψη... 9 Executive Summary Εισαγωγή A Αποτίμηση της Συνεχιζόμενης Ορθότητας και Συνέπειας της Στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ A.1 Επικαιροποίηση της Ανάλυσης της Υφιστάμενης Κατάστασης A.1.1 Επικαιροποίηση της Κοινωνικοοικονομικής Ανάλυσης A Μακροοικονομικές εξελίξεις A Δημογραφικά Χαρακτηριστικά A.1.2 Υφιστάμενη Κατάσταση και Εξελίξεις στον Τομέα της Απασχόλησης, της Ανεργίας, της Κοινωνικής Προστασίας της Εκπαίδευσης και Δια Βίου Μάθησης και της Υγείας A A Ανάλυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα Συγκριτική ανάλυση των εξελίξεων στην αγορά εργασίας σε σχέση με την ΕΕ A A Κοινωνική Προστασία Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση A Υγεία A.1.3 Δράσεις και στοιχεία αποτελέσματα υλοποίησης της Γ Προγραμματικής περιόδου στον τομέα των Ανθρωπίνων Πόρων και της Κοινωνικής Συνοχής A.1.4 Περιφερειακή Εξειδίκευση Αναγκών A.1.5 Επικαιροποιημένη Ανάλυση SWOT A.1.6 Διατύπωση και Ιεράρχηση Αναγκών σύμφωνα με την Επικαιροποιημένη Ανάλυσης SWOT A.2 Αξιολόγηση της Καταλληλότητας και Επικαιρότητας της Στρατηγικής και της Εσωτερικής Συνοχής του ΕΠΑΝΑΔ A.2.1 Γενική προσέγγιση για την αξιολόγηση της εσωτερικής συνοχής του ΕΠΑΝΑΔ A.2.2 Συνάφεια της Στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ, σε σχέση με τις Δυνατότητες και τις Ευκαιρίες της Ανάλυσης SWOT A.2.3 Συνάφεια της Στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ, σε σχέση με τις Αδυναμίες και τις Απειλές της Ανάλυσης SWOT A.2.4 Συνάφεια της Στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ, σε σχέση με τις νέες ανάγκες A.2.5 Συνάφεια της Στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ με τις υλοποιούμενες Κατηγορίες Παρεμβάσεων A.2.6 Συνάφεια των Ειδικών Στόχων του ΕΠΑΝΑΔ με τις υλοποιούμενες Δράσεις/Κατηγορίες Πράξης A.3 Αξιολόγηση της Εξωτερικής Συνοχής του ΕΠΑΝΑΔ A.3.1 Γενική προσέγγιση για την αξιολόγηση της εξωτερικής συνοχής του ΕΠΑΝΑΔ A.3.2 Αξιολόγηση της συνάφειας της στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ με ευρωπαϊκές στρατηγικές και προτεραιότητες A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τις Ολοκληρωμένες Κατευθυντήριες Γραμμές για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τις Κατευθυντήριες Γραμμές της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τους Στρατηγικούς στόχους για την "Ευρώπη 2020" A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τις Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραμμές της ΕΕ για την Πολιτική Συνοχής A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τους Στρατηγικούς στόχους για την «Εκπαίδευση Κατάρτιση (ΕΚ) 2020» A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη (ΕΣΔΕΝ) A Αξιολόγηση της Συνάφειας των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τους στόχους του άρθρου 9 παρ. 3 του Καν.1083/2006 (earmarking) A.3.3 Συνάφεια με το ΕΣΠΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 1 ~

3 B A Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με Θεματικές Προτεραιότητες και Γενικούς Στόχους του ΕΣΠΑ A.4 Απαντήσεις στα αξιολογητικά ερωτήματα της Ενότητας Α Αποτίμηση της συνεχιζόμενης ορθότητας και συνέπειας της στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ Αξιολόγηση του Συστήματος Ποιοτικών και Ποσοτικών Στόχων του ΕΠΑΝΑΔ B.1 Αξιολόγηση της Ορθότητας και της Αξιοπιστίας του Συστήματος Ποιοτικών και Ποσοτικών Στόχων του ΕΠΑΝΑΔ B.1.1 Άξονες Προτεραιότητας 1, 2, 3: Συστημικές Παρεμβάσεις B.1.2 Άξονες Προτεραιότητας 4,5,6: Ενίσχυση της προσαρμοστικότητας του ανθρώπινου δυναμικού και των επιχειρήσεων (ΘΑΠ 2) B.1.3 Άξονες Προτεραιότητας 7,8,9: Διευκόλυνση της Πρόσβασης στην Απασχόληση (ΘΑΠ 3) B.1.4 B.1.5 Άξονες Προτεραιότητας 10,11,12: Πλήρης Ενσωμάτωση του συνόλου του Ανθρώπινου Δυναμικού σε μια κοινωνία ίσων ευκαιριών (ΘΑΠ 4) Άξονες Προτεραιότητας 13,14,15: Εδραίωση της μεταρρύθμισης στον Τομέα της Ψυχικής Υγείας, ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και προάσπιση της Δημόσιας Υγείας του πληθυσμού (ΘΑΠ 5) B.1.6 Άξονες Προτεραιότητας 16,17,18: Τεχνική Υποστήριξη Εφαρμογής (ΘΑΠ 6) B.2 Επικαιροποίηση της Ποσοτικοποίησης Στόχων Δεικτών του ΕΠΑΝΑΔ B.2.1 Άξονες Προτεραιότητας 1, 2, 3: Συστημικές Παρεμβάσεις B.2.2 Άξονες Προτεραιότητας 4,5,6: Ενίσχυση της προσαρμοστικότητας του ανθρώπινου δυναμικού και των επιχειρήσεων (ΘΑΠ 2) B.2.3 Άξονες Προτεραιότητας 7,8,9: Διευκόλυνση της Πρόσβασης στην Απασχόληση (ΘΑΠ 3) B.2.4 B.2.5 Άξονες Προτεραιότητας 10,11,12: Πλήρης Ενσωμάτωση του συνόλου του Ανθρώπινου Δυναμικού σε μια κοινωνία ίσων ευκαιριών (ΘΑΠ 4) Άξονες Προτεραιότητας 13,14,15: Εδραίωση της μεταρρύθμισης στον Τομέα της Ψυχικής Υγείας, ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και προάσπιση της Δημόσιας Υγείας του πληθυσμού (ΘΑΠ 5) B.2.6 Άξονες Προτεραιότητας 16,17,18: Τεχνική Υποστήριξη Εφαρμογής (ΘΑΠ 6) B.3 Μέτρηση της Δημιουργούμενης Απασχόλησης B.4 Αξιολόγηση του Τρόπου Παρακολούθησης των Δεδομένων του Παραρτήματος 23 του Εφαρμοστικού Κανονισμού 1828/ B.5 Απαντήσεις στα αξιολογητικά ερωτήματα της Ενότητας Β Αξιολόγηση του συστήματος ποιοτικών και ποσοτικών στόχων του ΕΠΑΝΑΔ C Αξιολόγηση της Αποτελεσματικότητας και Αποδοτικότητας Υλοποίησης του ΕΠΑΝΑΔ C.1 Αξιολόγηση της Χρηματοοικονομικής Πορείας του ΕΠΑΝΑΔ C.1.1 C.1.2 Ορισμοί Χρηματοοικονομική Πορεία ΕΠΑΝΑΔ C.1.3 C.1.4 Χρηματοοικονομική Πορεία ΕΠΑΝΑΔ ανά Θεματικό Άξονα Προτεραιότητας Χρηματοοικονομική Πορεία ΕΠΑΝΑΔ ανά Άξονα Προτεραιότητας C.1.5 Χρηματοοικονομική Πορεία ΕΠΑΝΑΔ ανά Κατηγορία Παρέμβασης C.1.6 Χρηματοοικονομική Πορεία ΕΠΑΝΑΔ ανά Κατηγορία Πράξης C.1.7 Συνθετική αξιολόγηση της τρέχουσας χρηματοιοικονομικής πορείας του ΕΠΑΝΑΔ και των τεθέντων χρηματοδοτικών στόχων - Προβολή οικονομικής ολοκλήρωσης του ΕΠ στο τέλος της προγραμματικής περιόδου C.2 Μέτρηση των αποκλίσεων μεταξύ αρχικού σχεδιασμού και υλοποίησης C.2.1 Απόκλιση βασικών χρηματοοικονομικών δεικτών C.2.2 Μέτρηση των αποκλίσεων των στόχων στις 3 κατηγορίες Περιφερειών του ΕΠΑΝΑΔ C.3 Αξιολόγηση της Πορείας Υλοποίησης των Έργων Προτεραιότητας του ΕΠΑΝΑΔ C.4 Αξιολόγηση της συνεισφοράς του ΕΠΑΝΑΔ στην επίτευξη των στόχων του Μνημονίου Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής C.5 Αξιολόγηση της Αποτελεσματικότητας και Αποδοτικότητας του ΕΠΑΝΑΔ C.5.1 Συνοπτική παρουσίαση της μεθοδολογίας υπολογισμού της αποτελεσματικότητας αποδοτικότητας C.5.2 Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας των Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας C Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3: Συστημικές Παρεμβάσεις ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 2 ~

4 C Άξονες Προτεραιότητας 4,5,6: Ενίσχυση της προσαρμοστικότητας του ανθρώπινου δυναμικού και των επιχειρήσεων (ΘΑΠ 2) C Άξονες Προτεραιότητας 7,8,9: Διευκόλυνση της Πρόσβασης στην Απασχόληση (ΘΑΠ 3) C Άξονες Προτεραιότητας 10,11,12: Πλήρης Ενσωμάτωση του συνόλου του Ανθρώπινου C Δυναμικού σε μια κοινωνία ίσων ευκαιριών (ΘΑΠ 4) Άξονες Προτεραιότητας 13,14,15: Εδραίωση της μεταρρύθμισης στον Τομέα της Ψυχικής Υγείας, ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και προάσπιση της Δημόσιας Υγείας του πληθυσμού (ΘΑΠ 5) C Άξονες Προτεραιότητας 16,17,18): Τεχνική Υποστήριξη Εφαρμογής (ΘΑΠ 6) C.5.3 Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας του Επιχειρησιακού C.6 Απαντήσεις στα αξιολογητικά ερωτήματα της Ενότητας Γ Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας υλοποίησης του ΕΠΑΝΑΔ D Ειδικά Αξιολογητικά Ερωτήματα D.1 Αξιολόγηση της Περιβαλλοντικής επίδοσης του και της σύνδεσής του με τις αρχές της πράσινης ανάπτυξης D.2 Αξιολόγηση της οριζόντιας εφαρμογής και συμμόρφωσης με τις αρχές α) της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, β) της μη διάκρισης και γ) της προσβασιμότητας των Ατόμων με αναπηρία D.3 Αξιολόγηση της οριζόντιας εφαρμογής και συμμόρφωσης με τις αρχές της EQUAL D.4 Απαντήσεις στα αξιολογητικά ερωτήματα της Ενότητας Ε Ειδικά αξιολογικά ερωτήματα E Προτάσεις Αναθεώρησης E.1 Γενική Κοινωνικοοικονομική κατάσταση και θεσμικές μεταρρυθμίσεις E.1.1 Μεταβολές στην κοινωνικο-οικονομική κατάσταση και την αγορά εργασίας E.1.2 Πρόσφατες θεσμικές μεταρρυθμίσεις που επηρεάζουν την λειτουργία του ΕΠ ΑΝΑΔ E.2 Εκτιμήσεις χρηματοοικονομικών δεδομένων και αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας του E.3 Προτάσεις αναθεώρησης F Παράρτημα F.1 Ενδεικτικές προδιαγραφές εκπόνησης έρευνας εμπειρογνωμοσύνης για τον υπολογισμό του αριθμητή του Δείκτη Αποτελέσματος με κωδικό F.2 Μεθοδολογικό πλαίσιο εκπόνησης του Παραδοτέου F.3 Πίνακες Συνάφειας F.4 Πίνακες Χρηματοοικονομικής υλοποίησης, αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας ενταγμένων πράξεων F.5 Πίνακες υπολογισμού Αποτελεσματικότητας και Αποδοτικότητας του ΕΠΑΝΑΔ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 3 ~

5 Κατάλογος Πινάκων Πίνακας 1 Ετήσια μεταβολή του κατά κεφαλή ΑΕΠ (%) Πίνακας 2 Κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης και Παραγωγικότητα της εργασίας ανά απασχολούμενο Πίνακας 3 Γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, περιόδου (Οκτώβριος) (Έτος (βάσης : 2009=100,0) Πίνακας 4 Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδας ανά Περιφέρεια (Απογραφή 2011) Πίνακας 5 Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδας ανά Κατηγορία Επιλέξιμων Περιφερειών (Απογραφή 2011) Πίνακας 6 Βασικά μεγέθη της αγοράς εργασίας (πληθυσμός ηλικίας άνω των 15 ετών) Πίνακας 7 Απασχολούμενοι ανά φύλο (σε χιλ.) Πίνακας 8 Απασχόληση ανά μονοψήφιο κλάδο οικονομικής δραστηριότητας (σε χιλ.) Πίνακας 9 Απασχόληση ανά ιδιοκτησιακό καθεστώς επιχείρησης (σε χιλ.) Πίνακας 10 Κατανομή της απασχόλησης, ανά θέση στο επάγγελμα (σε χιλ.) Πίνακας 11 Κατανομή της απασχόλησης ανά μέγεθος καταστήματος (σε χιλ.) Πίνακας 12 Κατανομή της απασχόλησης ανά περιφέρεια (σε χιλ.) Πίνακας 13 Απασχόληση ανά εκπαιδευτικό επίπεδο, Πίνακας 14 Απασχόληση ανά ηλικιακή ομάδα (σε χιλ.), Πίνακας 15 Ποσοστό ανεργίας ανά ηλικιακή ομάδα, Πίνακας 16 Κατανομή των ανέργων ανά ηλικιακή ομάδα, Πίνακας 17 Ποσοστό ανεργίας Πίνακας 18 Ποσοστό ανεργίας ανά ηλικιακή ομάδα Πίνακας 19 Ποσοστό ανεργίας ανά οικογενειακή κατάσταση Πίνακας 20 Ποσοστό ανεργίας ανά εκπαιδευτικό επίπεδο Πίνακας 21 Κατανομή ανέργων βάσει την διάρκεια ανεργίας Πίνακας 22 Κατανομή ανέργων ανά ηλικιακή ομάδα και φύλο Πίνακας 23 Άνεργοι που δεν έχουν απορρίψει πρόταση εργασίας (%) Πίνακας 24 Άνεργοι που έχουν συμμετάσχει σε προγράμματα ΣΕΚ (%) Πίνακας 25 Κατανομή ανέργων ανά είδος εργασίας που αναζητεί Πίνακας 26 Νέοι άνεργοι δεν είχε εργαστεί στο παρελθόν Πίνακας 27 Συνολικές δημόσιες δαπάνες (% GDP) για πολιτικές στην αγορά εργασίας Πίνακας 28 Δαπάνες για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας ως ποσοστό του ΑΕΠ Πίνακας 29 Σχέση ενεργητικών-παθητικών πολιτικών Πίνακας 30 Ποσοστά απασχόλησης ανά φύλο στις ηλικιακές ομάδες ετών σε Ελλάδα και ΕΕ Πίνακας 31 Ποσοστά απασχόλησης στις ηλικιακές ομάδες ετών, ετών και ετών σε Πίνακας 32 Ελλάδα και ΕΕ (Σύνολο) Ποσοστά απασχόλησης στις ηλικιακές ομάδες ετών, ετών και ετών σε Ελλάδα και ΕΕ (Άνδρες - γυναίκες) Πίνακας 33 Πίνακας 34 Διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στην απασχόληση ανά ηλικιακή ομάδα (%)* Ποσοστά απασχόλησης ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην ηλικιακή ομάδα των ετών Πίνακας 35 Κλαδικές μεταβολές στο σύνολο των απασχολουμένων και Πίνακας 36 Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ στην ηλικιακή ομάδα ετών Πίνακας 37 Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ ανά φύλο στην ηλικιακή ομάδα ετών Πίνακας 38 Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ στην ηλικιακή ομάδα κάτω από 25 ετών Πίνακας 39 Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα ανά φύλο στην ηλικιακή ομάδα ετών για το έτος 2011 και Πίνακας 40 Διαφορές μεταξύ των δυο φύλων στην ανεργία (%)* Πίνακας 41 Πίνακας 42 Οι μεταβολές των ανέργων ανά φύλο, διάρκεια και ομάδες ηλικιών Ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ ανά φύλο Πίνακας 43 Πίνακας 44 Ποσοστό ανεργίας μεταναστών σε Ελλάδα στην ηλικιακή ομάδα ετών Κίνδυνος φτώχειας ανά φύλο σε Ελλάδα και ΕΕ Πίνακας 45 Πίνακας 46 Κίνδυνος φτώχειας στην Ελλάδα ανά κατάσταση απασχόλησης, Κίνδυνος φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά ηλικιακή ομάδα Πίνακας 47 Κίνδυνος φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά φύλο Πίνακας 48 Συντελεστής Gini* Πίνακας 49 «Λόγος των εισοδηματικών πεμπτημορίων»* Πίνακας 50 Άτομα ηλικίας ετών που ολοκλήρωσε τουλάχιστον τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ανά φύλο (% του πληθυσμού) Πίνακας 51 Ποσοστό ατόμων με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο ανά ηλικιακή ομάδα το ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 4 ~

6 Πίνακας 52 Ποσοστά απασχόλησης ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην ηλικιακή ομάδα των ετών Πίνακας 53 Ποσοστό του πληθυσμού (25-64 ετών ) που συμμετέχει σε προγράμματα δια βίου μάθησης. 55 Πίνακας 54 Δαπάνες για την Υγεία ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ Πίνακας 55 Κατανομή Δομών παροχής κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής Υγείας στις 13 Περιφέρειες της Χώρας Πίνακας 56 Ποσοστά απασχόλησης, ανεργίας, και μεταβολή νεοεισερχομένων ανέργων ανά Περιφέρεια Πίνακας 57 Κίνδυνος φτώχειας ανά Περιφέρεια Πίνακας 58 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης Πίνακας 59 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης Πίνακας 60 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας Πίνακας 61 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας Πίνακας 62 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας Πίνακας 63 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας Πίνακας 64 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Θεσσαλίας Πίνακας 65 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Θεσσαλίας Πίνακας 66 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Ηπέιρου Πίνακας 67 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Ηπείρου Πίνακας 68 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Πίνακας 69 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Πίνακας 70 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας Πίνακας 71 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας Πίνακας 72 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Πελοποννήσου Πίνακας 73 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Πελοποννήσου Πίνακας 74 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων Πίνακας 75 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων Πίνακας 76 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Αττικής Πίνακας 77 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Αττικής Πίνακας 78 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Κρήτης Πίνακας 79 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Κρήτης Πίνακας 80 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου Πίνακας 81 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου Πίνακας 82 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου Πίνακας 83 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 5 ~

7 Πίνακας 84 Επικαιροποιημένη ανάλυση Πλεονεκτημάτων Μειονεκτημάτων / ευκαιριών απειλών (SWOT Analysis) του ΕΠ ΑΝΑΔ Πίνακας 85 Ανάγκες που έπρεπε να αντιμετωπιστούν μέσω του ΕΠ ΑΝΑΔ κατά το σχεδιασμό του προγράμματος Πίνακας 86 Τροποποιημένη ιεράρχηση των αναγκών που πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω του ΕΠ ΑΝΑΔ με βάση την σημερινή κοινωνικοοικονομική κατάσταση Πίνακας 87 Πίνακας Συνάφειας Στρατηγικών και Επιχειρησιακών Στόχων Πίνακας 88 Πίνακας Συνάφειας Στρατηγικών και Επιχειρησιακών Στόχων (αναγωγή σε κατηγορία πράξης) Πίνακας 89 Πίνακας Συνάφειας Γενικών και Ειδικών Στόχων (αναγωγή σε κατηγορία πράξης) Πίνακας 90 Απόκλιση των χρηματοοικονομικών δεικτών στο σύνολο του ΕΠ ΑΝΑΔ Πίνακας 91 Κατανομή πόρων ΕΚΤ (Κοινοτική Συνδρομή και Δημόσια Δαπάνη) ανά ΕΠ και Περιφέρεια μεταβατικής στήριξης (, τρέχουσες τιμές) Πίνακας 92 Έλεγχος αποκλίσεων από τον προγραμματισμό για τις περιφέρειες μεταβατικής στήριξης Πίνακας 93 Εκτίμηση Αποτελεσματικότητας και Αποδοτικότητας ΕΠΑΝΑΔ Πίνακας 94 Μήτρα συνάφειας για την συνάφεια του ΕΠΑΝΑΔ με στόχους ισότητας Πίνακας 95 Πίνακας Συνάφειας με ισχυρά σημεία δυνατότητες Πίνακας 96 Πίνακας Συνάφειας με αδυναμίες απειλές Πίνακας 97 Πίνακας Συνάφειας Νέων Αναγκών Πίνακας 98 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τις Ολοκληρωμένες Κατευθυντήριες Πίνακας 99 Γραμμές για την Ανάπτυξη και Απασχόληση Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση Πίνακας 100 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τους Στρατηγικούς Στόχους για την «Ευρώπη 2020» Πίνακας 101 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων Πίνακας 102 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τις Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραμμές της ΕΕ για την Πολιτική Συνοχής Πίνακας 103 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τους Στρατηγικούς Στόχους για την «Εκπαίδευση Κατάρτιση 2020» Πίνακας 104 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τις προτεραιότητες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη (ΕΣΔΕΝ) Πίνακας 105 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τους στόχους του άρθρου 9 παρ. 3 του Καν.1083/2006 (earmarking) Πίνακας 106 Συνάφεια των κατηγοριών παρεμβάσεων του ΕΠΑΝΑΔ με τις Θεματικές Προτεραιότητες και τους Γενικούς Στόχους του ΕΣΠΑ Πίνακας 107 Χρηματοοικονομική πορεία υλοποίησης του ΕΠΑΝΑΔ ανά Άξονα Προτεραιότητας των 6 Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας Πίνακας 108 Χρηματοοικονομική πορεία υλοποίησης του ΕΠΑΝΑΔ ανά Κατηγορία Παρέμβασης των 6 Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας Πίνακας 109 Χρηματοοικονομική πορεία υλοποίησης του ΕΠΑΝΑΔ ανά Κατηγορία Πράξης / Δράση των 6 Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 6 ~

8 Κατάλογος Σχημάτων Σχήμα 1 Μέσος Ετήσιος Πληθωρισμός περιόδου (Οκτώβριος) (Έτος βάσης: 2009=100,0) Σχήμα 2 Μεταβολή (%) μέσου δείκτη δωδεκαμήνου με αντίστοιχο δείκτη προηγούμενου δωδεκαμήνου περιόδου (Οκτώβριος) (Έτος βάσης: 2009=100,0) Σχήμα 3 Ρυθμός μεταβολής της απασχόλησης ανά φύλο (απασχολούμενοι άνω των 15 ετών) Σχήμα 4 Ποσοστό ανεργίας κατά ηλικιακή ομάδα και συνολικά (Β Τρίμηνο 2012) Σχήμα 5 Δαπάνες (σε ) των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης ανά άνεργο Σχήμα 6 Δαπάνες (σε ) των παθητικών πολιτικών απασχόλησης ανά άνεργο Σχήμα 7 Ποσοστά εργαζομένων, ανέργων και μη ενεργών που δηλώνουν πρόβλημα υγείας ή αναπηρίας Σχήμα 8 Στοχοδιάγραμμα του ΕΠΑΝΑΔ Σχήμα 9 Διάρθρωση του ΕΠΑΝΑΔ σε επίπεδο Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας και Ειδικών Στόχων Σχήμα 10 Χρηματοοικονομική υλοποίηση του ΕΠΑΝΑΔ Σχήμα 11 Χρηματοοικονομική υλοποίηση του ΕΠΑΝΑΔ σε επίπεδο Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας Σχήμα 12 Χρονική εξέλιξη βασικών στοιχείων χρηματοοικονομικής υλοποίησης Σχήμα 13 Χρηματοοικονομική υλοποίηση του ΕΠΑΝΑΔ σε επίπεδο Κατηγορίας Περιφερειών βάσει της Προγραμματικής Δημόσιας Δαπάνης Σχήμα 14 ΕΠΑΝΑΔ-Εκτίμηση Αποτελεσματικότητας σε επίπεδο Θεματικών Αξόνων και Σχήμα 15 Συνδυαστικό Γράφημα Αποτελεσματικότητας Απορρόφησης σε επίπεδο Θεματικών Αξόνων ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 7 ~

9 Συντομογραφίες ΑΝ Ανάγκη ΑΠ Άξονας Προτεραιότητας ΓΣ Γενικός Στόχος ΔΑδ Δείκτης Αποδοτικότητας Δαλ Δείκτης Αποτελεσματικότητας ΔΠΠ/Υ Δελτίο Παρακολούθησης Πράξης/ Υποέργου ΕΑΣ Εθνική Αρχή Συντονισμού ΕΑΠΑΠ Ειδική Επιτροπή για την Αξιολόγηση Παρεμβάσεων Ανθρωπίνων Πόρων ΕΕ Ενότητα Εργασιών ΕΕΠ Έγγραφα Εξειδίκευσης ΕΚΤ Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΜΠ Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων ΕΠ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα ΕΠΑΕΚ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Απασχόληση και Επαγγελματική Κατάρτιση» ΕΠΑΝΑΔ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» ΕΣ Ειδικός Στόχος ΕΣΑ Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση ΕΣΠΑ Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς ΕΤΠΑ Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης ΕΥΔ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΥΔ ΕΠΑΝΑΔ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης του Επιχειρησιακού «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» ΕΥΣΕΚΤ Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού και Παρακολούθησης Δράσεων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου ΕΥΣΣΑΑΠ Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού και Αξιολόγησης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων ΕΦΔ Ενδιάμεσος Φορέας Διαχείρισης Κατηγορία Παρέμβασης ή και Κατηγορία Πράξης Σ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης ΚΣΚΓ Κοινοτικές Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραμμές για την Πολιτική Συνοχής ΝΔ Νομικές Δεσμεύσεις ΟΚΓ Ολοκληρωμένες Κατευθυντήριες Γραμμές για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση ΟΠΣ Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα ΠΔ Προγραμματικές Δεσμεύσεις Π/Υ Προϋπολογισμός ΣΑ Σύμβουλος Αξιολόγησης ΣΔΕ Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου Συγχρηματοδοτούμενων Πράξεων ΤΔΠ/Υ Τεχνικό Δελτίο Πράξης / Υποέργου ΦΥ Φυσική Υλοποίηση ΦΣ Φυσικός Στόχος ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 8 ~

10 Επιτελική Σύνοψη Η, αποτελεί παραδοτέο που εκπόνησε ο Σύμβουλος Αξιολόγησης το οποίο στοχεύει στην αποτίμηση της συνεχιζόμενης ορθότητας και συνέπειας της στρατηγικής του ΕΠ «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» (ΕΠΑΝΑΔ), στην αξιολόγηση του συστήματος ποιοτικών και ποσοτικών στόχων, στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας υλοποίησης του προγράμματος με στοιχεία αναφοράς από το ΟΠΣ και τέλος στην εξαγωγή και διατύπωση συμπερασμάτων που οδηγούν σε πρόταση Επιχειρησιακού ΕΠΑΝΑΔ. Τα βασικά πορίσματα, σύμφωνα με το περιεχόμενο της προαναφερθείσας Έκθεσης Αξιολόγησης, παρατίθενται κατωτέρω. Μεταβολές στο εξωτερικό περιβάλλον του ΕΠΑΝΑΔ Μεταβολές στην κοινωνικο-οικονομική κατάσταση και την αγορά εργασίας Σε πρώτη φάση επικαιροποιήθηκε η ανάλυση κοινωνικοοικονομική κατάσταση της χώρας και αναλύθηκαν οι πρόσφατες εξελίξεις στους τομείς της αγοράς εργασίας, της δια βίου μάθησης, της κοινωνικής ένταξης και της υγείας. Από την έγκριση του ΕΠΑΝΑΔ το 2007 έως και τη συγγραφή της έκθεσης αξιολόγησης για την υποβολή πρότασης προγράμματος, έχουν επέλθει οι ακόλουθες σημαντικές αλλαγές στο κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον της χώρας με ιδιαίτερη αποτύπωση στην αγορά εργασίας και στην επιχειρηματική και οικονομική βάση της χώρας. Αναλυτικότερα: 1. Υπήρξε δραματική επιδείνωση της δημοσιονομικής κατάστασης της χώρας με σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις σε όλους τους βασικούς οικονομικούς δείκτες (η Ελλάδα βιώνει 4 συνεχόμενα έτη ύφεσης ενώ το 2011, το ποσοστό του ρυθμού μείωσης της ανάπτυξης κυμάνθηκε περί το 5,5%). 2. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ το ποσοστό ανεργίας κατά το β τρίμηνο του 2012 ανήλθε στο 23,6%, έναντι 22,6% του προηγούμενου τριμήνου και 16,3% του αντίστοιχου τριμήνου Ο αριθμός των απασχολούμενων ανήλθε σε άτομα και των ανέργων σε , (β τρίμηνο 2011, άτομα), Επίσης, από πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (Σεπτέμβριος 2012), προκύπτει ότι ο αριθμός των απασχολουμένων μειώνεται κάθε χρόνο από το έτος Τον Ιούνιο του 2008 ήταν και τον Ιούνιο 2012 μόλις Το αντίστοιχο διάστημα η ανεργία συνεχώς αυξάνεται. Ο αριθμός των ανέργων από τον Ιούνιο του 2008 ανήλθε σε τον Ιούνιο του Συνακόλουθα έχουν μεταβληθεί δραματικά οι πληθυσμοί στόχοι (εργαζόμενοι και άνεργοι) προς τους οποίους στοχεύουν σημαντικές παρεμβάσεις του ΕΠΑΝΑΔ 3. Το ποσοστό ανεργίας των γυναικών (28,1%) είναι σημαντικά υψηλότερο από των ανδρών (21,7%). Οι μακροχρόνια άνεργοι (που αναζητούν εργασία πάνω από ένα έτος) έφτασαν στο 59% του συνόλου των ανέργων, ενώ ειδικά στη Δυτική Μακεδονία περίπου ένας στους τρεις είναι άνεργος (ποσοστό ανεργίας 30%). 4. Το ποσοστό των «νέων ανέργων», δηλαδή όσων εισέρχονται για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας αναζητώντας απασχόληση, ανέρχεται στο 23,3% του συνόλου των ανέργων, ενώ οι μακροχρόνια άνεργοι (αυτοί που αναζητούν από 12 μήνες και άνω εργασία, ανεξάρτητα εάν είναι «νέοι» ή «παλαιοί» άνεργοι), αποτελούν αντίστοιχα το 59%. 5. Σε επίπεδο περιφερειών της χώρας, το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας παρατηρείται στη Δυτική Μακεδονία (30% το 2012 από 23,1% το 2011), στη Στερεά Ελλάδα (28,4% από 16,9%) και στην Κεντρική Μακεδονία (25,1% από 18,8%). Ακολουθούν, η Δυτική Ελλάδα (24,6% από 16,1%), η Ανατολική Μακεδονία- Θράκη (24% από 20,7%), η Αττική- όπου διαμένουν τα περίπου 2/3 του πληθυσμού της χώρας (23,8% από 15,6%), η Κρήτη (22,6% από 13,4%), η Ήπειρος (22,1% από 16,1%), η Θεσσαλία (21,9% από 15,4%) και το Βόρειο Αιγαίο (21,7% από 14,1%). Στον αντίποδα, το μικρότερο ποσοστό ανεργίας παρατηρείται στις Ιόνιους Νήσους (14,3% από 14%), στο Νότιο Αιγαίο (15,3% από 13,7%) και στην Πελοπόννησο (19,9% από 13,1%). 6. Ανά τομέα της οικονομίας, παρατηρείται ότι σε όλους τους τομείς καταγράφεται μείωση στον αριθμό των απασχολούμενων σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό τρίμηνο (β 2012). Στον πρωτογενή τομέα, η μείωση ανέρχεται σε 3,1%, στον δευτερογενή σε 15% και στον τριτογενή σε 8,1%. Το ποσοστό της μερικής απασχόλησης ανέρχεται στο 7,3% του συνόλου των απασχολουμένων. Το ποσοστό δε των μισθωτών απασχολούμενων (63,2%), εξακολουθεί να είναι χαμηλότερο του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (80%). 7. Ποιοτικά διαπιστώνονται περαιτέρω ανησυχητικά φαινόμενα: Υψηλή ανεργία των νέων. Υψηλότερο ποσοστό ανεργίας παρατηρείται στους νέους ηλικίας ετών (55,0% τον Ιούνιο του 2012, έναντι 44,4% τον Ιούνιο του 2011). Το πρόβλημα της ανεργίας στη χώρα μας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις δυσκολίες εισόδου στην αγορά εργασίας που αντιμετωπίζουν τόσο οι ανειδίκευτοι νέοι χαμηλού εκπαιδευτικού επιπέδου, οι απόφοιτοι της μέσης εκπαίδευσης όσο και οι απόφοιτοι της μέσης τεχνικοεπαγγελματικής καθώς και οι πτυχιούχοι της ανώτατης τεχνολογικής εκπαίδευσης και της Ανώτατης Εκπαίδευσης. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 9 ~

11 Υψηλή ανεργία των γυναικών. Το ποσοστό ανεργίας των γυναικών ανέρχεται σε 28,1% τον Ιούνιο του 2012 (από 21,0% τον Ιούνιο του 2011), ενώ των ανδρών ανέρχεται σε 21,7% (Ιούνιος 2012) από 14,5% (Ιούνιος 2011). 8. Η ύφεση στην οποία έχει βυθιστεί η ελληνική οικονομία έχει ως αποτέλεσμα σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στο επιχειρηματικό περιβάλλον (επιδείνωση του οικονομικού κλίματος, μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης, συνακόλουθα έλλειψη ρευστότητας κλείσιμο επιχειρήσεων, σημαντική αύξηση του ποσοστού ανεργίας). Σύμφωνα με στοιχεία πρόσφατων ερευνών πάνω από 8 στις 10 επιχειρήσεις (84,2%) καταγράφουν επιδείνωση της γενικής οικονομικής τους κατάστασης, αλλά και όλων των επιμέρους οικονομικών τους δεικτών: κύκλος εργασιών, ζήτηση, ρευστότητα, παραγγελίες, επενδύσεις. 9. Εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό συμμετοχής του εργατικού δυναμικού και των ενηλίκων σε δράσεις Δια Βίου Μάθησης -Συνεχιζόμενης Κατάρτισης. Οι δείκτες της εκπαίδευσης ενηλίκων στην Ελλάδα παραμένουν εξαιρετικά χαμηλοί. Η Ελλάδα καταλαμβάνει την 27η θέση (από τις 33 χώρες που αξιολογήθηκαν) σε έκταση συμμετοχής και οι επιδόσεις της στη Δια βίου Μάθηση απέχουν πολύ από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 27 (με ποσοστό συμμετοχής μόλις στο ένα τρίτο του κοινοτικού μέσου όρου δηλ. 2,9% έναντι 9,5%). 10. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με Έρευνα Συνεχιζόμενης Επαγγελματικής Κατάρτισης της Eurostat, προκύπτει ότι ποσοστό 21% των ελληνικών επιχειρήσεων υλοποιούν προγράμματα συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό σε επίπεδο Ε.Ε.-27 είναι 60% (Karantinos, 2008) ενώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι στην πρώτη χώρα (Δανία) το αντίστοιχο ποσοστό είναι 96%. Μάλιστα, το συνολικό κόστος των προγραμμάτων αυτών (ως ποσοστό του συνολικού εργατικού κόστους) ανέρχεται σε 0,9%, έναντι μέσου ποσοστού 2,3% (Ε.Ε.-15). Μεταβολές στο θεσμικό και κανονιστικό περιβάλλον Στη διάρκεια υλοποίησης του ΕΠΑΝΑΔ έως σήμερα έχουν σημειωθεί οι ακόλουθες θεσμικές ή κανονιστικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των συνεπειών της δημοσιονομικής κρίσης i. Αυξήθηκε το ποσοστό κοινοτικής συγχρηματοδότησης (Σεπτέμβριος 2011) με ανάλογη μείωση της εθνικής συμμετοχής και συνολική μείωση της δημόσιας συγχρηματοδότησης των έργων και προγραμμάτων του ΕΣΠΑ ii. Επήλθε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την κατεύθυνση των πόρων του ΕΣΠΑ προς την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, τη στήριξη των εξαγωγών, της καινοτομίας και της έρευνας, καθώς και την αντιμετώπιση της ανεργίας και ιδίως της ανεργίας των νέων. iii. Καθιερώθηκε και συστηματοποιήθηκε το θεσμικό πλαίσιο για την παροχή υπηρεσιών δια βίου μάθησης με την ψήφιση και εφαρμογή του Νόμου 3879/2010 "Ανάπτυξη της Δια Βίου Μάθησης και λοιπές διατάξεις". iv. Ψηφίστηκε ο Ν. 4019/2011 που αποτέλεσε τη θεσμική απαρχή για την ευρύτερη εφαρμογή στην Ελλάδα της Κοινωνικής Οικονομίας. v. Διαμορφώθηκε το γενικό πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής για την κοινωνική ένταξη των Ρομά υπεβλήθη στις με στρατηγικό στόχο την άρση των όρων του κοινωνικού αποκλεισμού των Ρομά και τη δημιουργία των προϋποθέσεων της κοινωνικής ένταξης των Ρομά, Ελλήνων και αλλοδαπών που διαβιούν νόμιμα στη χώρα. vi. Θεσπίστηκε το νέο διαχειριστικό πλαίσιο, για την υλοποίηση ενεργειών συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης μέσω της εφαρμογής του συστήματος χορήγησης «επιταγών κατάρτισης» (voucher), που τοποθετεί τον άνεργο/ωφελούμενο στο επίκεντρο της πολιτικής, επιταχύνει τις διαδικασίες υλοποίησης προγραμμάτων ΣΕΚ και απλοποιεί τις διαδικασίες και τη διαφάνεια της ΣΚΕ (ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων ) vii. Έλαβε χώρα η συγχώνευση δια απορροφήσεως των Νομικών Προσώπων Ιδιωτικού Δικαίου «Εθνικό Κέντρο Πιστοποίησης Δομών Δια Βίου Μάθησης (Ε.ΚΕ.ΠΙΣ.)», «Εθνικό Κέντρο Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Κ.Ε.Π.)» και «Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων (Ε.Ο.Π.Π.)» εποπτείας του Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, Κοινή Υπουργική Απόφαση /Η (ΦΕΚ 2351/ ) viii. Συστάθηκε και συγκροτήθηκε η Γνωμοδοτική Επιτροπή για την ανάπτυξη του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων, Υπουργική Απόφαση 72159/Η (ΦΕΚ 1642/ ) ix. Έλαβε χώρα η κατάργηση των ανωνύμων εταιρειών «Παρατηρητήριο Απασχόλησης Ερευνητική Πληροφορική (ΠΑΕΠ) Α.Ε.» και «Επαγγελματική Κατάρτιση (ΕΚΑΕ) Α.Ε.» και συστάθηκε νομικό προσώπου ιδιωτικού δικαίου με την επωνυμία «Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας και Ανθρωπίνου Δυναμικού» (Ε.Ι.Ε.Α.Δ.) (Άρθρο 88 του Νόμου 3996 για την αναμόρφωση του ΣΕΠΕ (ΦΕΚ170/ )). x. Θεσμοθετήθηκαν οι όροι και οι προϋποθέσεις ηλεκτρονικής υποβολής εντύπων αρμοδιότητας Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) και Οργανισμού Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ) (Υ.Α. υπ αριθμόν 17227/32/ ). ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 10 ~

12 Αξιολόγηση της συνοχής του ΕΠΑΝΑΔ στο νέο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον Συγκεκριμένα, η επικαιροποίηση της ανάλυσης SWOT, υπό το πρίσμα της νέας κοινωνικοοικονομικής κατάστασης ανέδειξε μια σειρά νέων αναγκών, στις οποίες πρέπει να παρέμβει το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα και αφορούν : Στοχευμένα προγράμματα ενεργητικών πολιτικών κυρίως στην κατεύθυνση της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, Δημιουργία ισχυρών προϋποθέσεων πρόσβασης στην απασχόληση των γυναικών, των νέων, των μακροχρόνια ανέργων και ειδικών ομάδων του πληθυσμού μέσω στοχευόμενων προγραμμάτων ενεργητικών πολιτικών συνολικά και ανά ομάδα, Ανάπτυξη συμπράξεων του ΟΑΕΔ με άλλους φορείς (πχ ΟΤΑ, ιδιωτικούς φορείς, κοινωνικούς εταίρους, Πανεπιστήμια, ΜΚΟ) στην κατεύθυνση αφενός ανακούφισης του φόρτου και αφετέρου στη δυνατότητα βελτιωμένης και στοχευμένης σχεδίασης παρεμβάσεων Αντιμετώπιση του αυξημένου ποσοστού και του κινδύνου φτώχειας με την υλοποίηση δράσεων δικτύωσης υπέρ της κοινωνικής συνοχής σε περιφερειακό επίπεδο με την συνδρομή όλων των τοπικών φορέων Συνέχιση των δράσεων ενθάρρυνσης της επαγγελματικής δραστηριότητας των γυναικών βάσει της εναρμόνισης οικογενειακής επαγγελματικής ζωής και της αποδέσμευσής τους από τη φροντίδα παιδιών και εξαρτώμενων ατόμων -προώθηση βιώσιμου συστήματος εναρμόνισης Βάσει των παραπάνω, οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι, και οι επιλογές στρατηγικής του ΕΠ ΑΝΑΔ παραμένουν επίκαιροι και ορθοί (όπως αναδεικνυόταν και στην ex ante αξιολόγηση). Ειδικότερα, το ΕΠΑΝΑΔ αποτελεί το κατεξοχήν πρόγραμμα που υπηρετεί με στενή συνέργεια πολιτικές που στοχεύουν στην ενίσχυση της παραγωγικότητας (πχ με δράσεις κατάρτισης εργαζομένων στο πλαίσιο προσαρμογής των επιχειρήσεων, δια των οποίων αυξάνεται η παραγωγικότητα) και στην τόνωση της απασχόλησης (πχ με δράσεις ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης). Επιπροσθέτως, οι κατηγορίες παρεμβάσεων που αναφέρονται σε ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης (επιχειρηματικότητα ανέργων, επιχορήγηση για την απόκτηση εργασιακής εμπειρίας κλπ), σε υποστηρικτικά μέτρα για τη προώθηση της ισότητας των φύλων στην απασχόληση (εναρμόνιση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής) και στην πρόληψη και αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού ευπαθών ομάδων (Ελληνομάθεια, Τοπικές Δράσεις Κοινωνικής Ένταξης για ευάλωτες ομάδες κλπ) παρουσιάζουν έντονη συνάφεια με την στοχοθεσία του Εθνικού Μεταρρυθμίσεων και κατ επέκταση με τη στρατηγική Ευρώπη 2020, η οποία δίνει μεγάλη σημασία στην απασχόληση του 75% της ηλικιακής κατηγορίας ετών και στη μείωση των ατόμων που βρίσκονται ή κινδυνεύουν να βρεθούν σε κατάσταση φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Επίκαιρη εξακολουθεί να είναι και η εξωτερική συνοχή του ΕΠΑΝΑΔ δηλ. η συνάφεια του με τις ευρωπαϊκές πολιτικές και προτεραιότητες. Αποτίμηση ορθότητας και αξιοπιστίας ποιοτικών & ποσοτικών στόχων Επιπρόσθετα, το Πρόγραμμα αξιολογήθηκε ως προς την ορθότητα και αξιοπιστία του συστήματος των ποιοτικών και ποσοτικών του στόχων ανά Άξονα Προτεραιότητας. Επιχειρήθηκε παράλληλα η επικαιροποίηση της ποσοτικοποίησης των στόχων δεικτών του, καθώς και η μέτρηση της δημιουργούμενης απασχόλησης. Το σύστημα δεικτών του ΕΠΑΝΑΔ κατά το σχεδιασμό του περιλάμβανε 39 δείκτες παρακολούθησης, εκ των οποίων 20 δείκτες εκροής (2 δείκτες ΕΣΠΑ) και 19 δείκτες αποτελέσματος (6 δείκτες ΕΣΠΑ). Σύμφωνα με την πρόταση αναθεώρησης το σύστημα δεικτών του ΕΠΑΝΑΔ πλέον περιλαμβάνει 49 δείκτες παρακολούθησης, εκ των οποίων οι 29 είναι δείκτες εκροής (2 δείκτες ΕΣΠΑ) και οι 20 είναι δείκτες αποτελέσματος (5 δείκτες ΕΣΠΑ). Η αύξηση του αριθμού των δεικτών (κυρίως των δεικτών εκροής), με την προσθήκη 9 νέων δεικτών είναι στην κατεύθυνση αφενός της ποσοτικοποίησης εκείνων των παρεμβάσεων, που στη φάση σχεδιασμού δεν μπορούσαν να ποσοτικοποιηθούν (πχ δράσεις κοινωνικής οικονομίας κλπ). Αναλυτικότερα και όσον αφορά στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 και λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι μεταξύ των 11 συστημικών παρεμβάσεων περιλαμβάνονται δράσεις στρατηγικού χαρακτήρα, η ολοκλήρωση των οποίων σηματοδοτεί και συνδέεται άμεσα με την έναρξη δράσεων παροχής των σχετικών υπηρεσιών (δράσεις «delivery») στο πλαίσιο των λοιπών αξόνων του ΕΠΑΝΑΔ, προστέθηκαν 3 νέοι δείκτες εκροών και 2 νέοι δείκτες αποτελέσματος. Στους λοιπούς Άξονες Προτεραιότητας οι σημαντικότερες αλλαγές που προτάθηκαν ως προς το σύστημα δεικτών του ΕΠΑΝΑΔ αλλά και τις τιμές στόχου αυτών, περιλαμβάνει: ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 11 ~

13 Άξονες Προτεραιότητας 4,5,6 Δείκτες Εκροών Αριθμός εργαζομένων (εκτός των δημοσίων υπαλλήλων και των εκπαιδευτικών) και αυτοαπασχολούμενων που συμμετέχουν σε ενέργειες κατάρτισης (Κωδ. 5008). Η μείωση της τιμής στόχου του δείκτη (από σε άτομα) κρίνεται σωστή καθόσον υπάρχει δραστική μείωση του αριθμού των απασχολούμενων (από εργαζομένους τον Ιούνιο του 2008, οι εργαζόμενοι ανέρχονται τον Ιούνιο του 2012 σε , δηλαδή το διάστημα απώλεσαν την εργασία τους άτομα, ποσοστό μείωσης 17%). Αριθμός δράσεων Διαρθρωτικής Προσαρμογής Επιχειρήσεων (Νέος Δείκτης). Προτάθηκε η προσθήκη του εν λόγω δείκτη εκροών λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι - σημαντικού προϋπολογισμού - δράσεις των ΑΠ 4,5,6 (Διαρθρωτική Προσαρμογή ΕΙΕΑΔ και ΟΑΕΔ Π/Υ 310 εκ ή 63 % της ΔΔ των ΑΠ 4,5,6) αφορούν αφενός στην παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών στην επιχείρηση για θέματα επιχειρηματικής λειτουργίας ή προσωπικού, και αφετέρου στη διενέργεια κατάρτισης / επανακατάρτισης του προσωπικού, εκ των οποίων μόνο η κατάρτιση καλύπτεται από σχετικό δείκτη εκροών, ενώ για την παροχή υπηρεσιών σύνταξης σχεδίων Διαρθρωτικής Προσαρμογής δεν υφίσταται σχετικός δείκτης εκροών. Η προσθήκη του εν λόγω δείκτη, που είναι εύκολα μετρήσιμος, επιτρέπει την παρακολούθηση των υλοποιούμενων παρεμβάσεων η δε ποσοτικοποίηση του ( τιμή στόχος 8.300) κρίνεται εφικτή, σύμφωνα με την πορεία υλοποίησης των ενταγμένων πράξεων που τροφοδοτούν το δείκτη. Δείκτες Αποτελέσματος Αύξηση ποσοστού εργαζομένων (εκτός των δημοσίων υπαλλήλων και των εκπαιδευτικών) και αυτοαπασχολούμενων που συμμετέχουν σε ενέργειες κατάρτισης επί του συνόλου των εργαζομένων και αυτοαπασχολουμένων (ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΣΠΑ) (Κωδ & 5011). Ο δείκτης προήλθε από βελτίωση υφιστάμενου δείκτη (έναντι της αύξησης του ποσοστού μετράται πλέον το ποσοστό), με παράλληλη μείωση της τιμής στόχου του δείκτη (4% έναντι αρχικού 7%) λόγω ελάττωσης του αριθμού των ωφελούμενων (ένεκα μείωσης των πόρων που το ΕΠΑΝΑΔ εφεξής κατανέμει σε δράσεις προς εργαζόμενους) και μείωσης του συνολικού πληθυσμού των εργαζομένων και αυτοαπασχολούμενων. Άξονες Προτεραιότητας 7,8,9 Δείκτες Εκροών Αριθμός ανέργων που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης (Κατάρτιση, STAGE, ΝΘΕ, ΝΕΕ) (Κωδ. 5031). Η τιμή στόχος του δείκτη αυξάνεται σε ωφελούμενους. Η εν λόγω αύξηση τεκμαίρεται από την μεταφορά πόρων προς τους ΑΠ 7,8,9 στην αναθεώρηση του ΕΠΑΝΑΔ ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των ωφελούμενων ανέργων από τον συνολικό συνεχώς διογκούμενο αριθμό ανέργων. Αριθμός εγγεγραμμένων ανέργων ηλιακά νέων και νεοεισερχόμενων στην αγορά εργασίας, που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης (Νέος Δείκτης). Προτείνεται να προστεθεί ο εν λόγω δείκτης για την ποσοτικοποίηση της υλοποίησης των στοχευμένων δράσεων προς ηλικιακά νέους ανέργους. Επιπλέον, είναι σε φάση διαβούλευσης προς οριστικοποίηση το «Σχέδιο Δράσης στοχευμένων παρεμβάσεων για την ενίσχυση της απασχόλησης και της επιχειρηματικότητας των νέων». Η τιμή στόχος του δείκτη ( νέοι), κρίνεται εφικτή καθόσον προκύπτει αθροιστικά από τις έως σήμερα υλοποιούμενες παρεμβάσεις καθώς και τις νέες σχεδιαζόμενες. Δείκτες Αποτελέσματος Ποσοστό εγγεγραμμένων ανέργων νέων (15-24 ετών) που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης πριν συμπληρώσουν 6 μήνες ανεργίας (ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΣΠΑ) (Κωδ. 5019). Προτείνεται ο εν λόγω δείκτης, που προέκυψε από τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το Μάρτιο του 2006, να καταργηθεί καθώς πλέον λόγω δυσκολιών μέτρησης - ωριμάζουν, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεθοδολογικές προσεγγίσεις για τον προσδιορισμό καταλληλότερου δείκτη. Ειδικότερα προτείνεται αντί των αποτελεσμάτων να μετρούνται εκροές και συγκεκριμένα να προστεθεί δείκτης εκροών που να μετράει τον αριθμό των εγγεγραμμένων ανέργων νέων που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης (βλέπε πρόταση νέου δείκτη εκροών: Αριθμός εγγεγραμμένων ανέργων ηλιακά νέων έως 35 ετών και νεοεισερχόμενων στην αγορά εργασίας, που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης). Ποσοστό εγγεγραμμένων μακροχρόνια ανέργων που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης επί του συνόλου των εγγεγραμμένων μακροχρόνια ανέργων που αναζητούν εργασία (ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΣΠΑ) (Κωδ. 5028). Η μείωση της τιμής στόχου του δείκτη (από 25% σε 20%) θεωρείται εφικτή, εάν θεωρηθεί ότι το σύνολο των πόρων με τους οποίος ενισχύονται οι ΑΠ 7,8,9 θα κατευθυνθεί προς όφελος των ηλικιακά νέων ανέργων οπότε συνακόλουθα απομειώνονται οι πόροι προς τους μακροχρόνια ανέργους. Ποσοστό εγγεγραμμένων ανέργων που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης και βρίσκουν/ παραμένουν σε θέση εργασίας 6 μήνες μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης, επί του συνόλου των εγγεγραμμένων ανέργων που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης (Κωδ. 5046). Ο εν λόγω δείκτης για την εκάστοτε μέτρηση του απαιτεί έρευνα πεδίου καθόσον οι αρμόδιοι ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 12 ~

14 φορείς παροχής ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης δεν διαθέτουν σχετικά συστήματα παρακολούθησης των ανέργων 6 μήνες μετά τη λήξη της παρέμβασης, ως εκ τούτου δεν έχει προσδιοριστεί τιμή στόχος. Άξονες Προτεραιότητας 10,11,12 Δείκτες Αποτελέσματος Ποσοστό εγγεγραμμένων ανέργων ΕΚΟ που ωφελούνται από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης και βρίσκουν/ παραμένουν σε θέση εργασίας 6 μήνες μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης επί του συνόλου των εγγεγραμμένων ανέργων ΕΚΟ που αναζητούν εργασία (Κωδ. 5058). Η κατάργηση του εν λόγω δείκτη προτείνεται λόγω των δυσκολιών τόσο στην παρακολούθηση όσο και στην μέτρησή του. Άξονες Προτεραιότητας 13,14,15 Δείκτες Εκροών Λειτουργία νέων δομών ψυχ. υγείας στην κοινότητα (Κωδ. 5573). Η τιμή στόχος του δείκτη μειώνεται σε 136 (από 189). Πλήθος στελεχών ψυχικής υγείας που συμμετείχαν σε ενέργειες κατάρτισης (Κωδ. 5576). Η τιμή στόχος του δείκτη μειώνεται σε (από 5.100). Λειτουργία νέων ή επεκτεινόμενων Ψυχιατρικών Τμημάτων σε γενικά νοσοκομεία (Κωδ. 5579). Η τιμή στόχος του δείκτη μειώνεται σε 20 (από27). Πλήθος θέσεων εργασίας, που συγχρηματοδοτούνται (Κωδ. 5085). Η τιμή στόχος του δείκτη μειώνεται σε (από 4.700). Η μείωση της ποσοτικοποίησης των δεικτών σχετίζεται με την μείωση της δαπάνης των ΑΠ13,14,15 και την μέχρι σήμερα βραδεία υλοποίηση των πράξεων που τροφοδοτούν τους δείκτες. Βασικό αίτιο καθυστέρησης στην υλοποίηση έργων Ψυχικής Υγείας παραμένει η καθυστέρηση των αντίστοιχων προσλήψεων για τις δομές ψυχικής υγείας Δημόσιου Δικαίου καθώς και οι περιορισμοί αυτών, λόγω της δημοσιονομικής προσαρμογής και των επιπτώσεων της παρούσας οικονομικής συγκυρίας. Οι δαπάνες μισθοδοσίας του προσωπικού αποτελούν το 75% του προϋπολογισμού των αντίστοιχων έργων, ως εκ τούτου οι καθυστερήσεις στην πρόσληψη των επαγγελματιών υγείας μέσω ΑΣΕΠ επιφέρουν και τις αντίστοιχες καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχετικών έργων. Κατάρτιση στελεχών σε θέματα μεταρρύθμισης (Νέος Δείκτης). Η σκοπιμότητα προσθήκης του εν λόγω δείκτη έγκειται στην ανάγκη ποσοτικοποίησης σχετικής δράσης (5.2.4) καθώς δεν υφίσταται δείκτης εκροών που να αντιστοιχεί στην παρακολούθησή της. Η τιμή στόχος του δείκτη διαμορφώνεται σε και κρίνεται εφικτή, σύμφωνα με τον προγραμματισμό του Υπουργείου Υγείας. Λήπτες υπηρεσιών σε προγράμματα πρόληψης (Νέος Δείκτης). Η σκοπιμότητα προσθήκης του εν λόγω δείκτη έγκειται στην ανάγκη ποσοτικοποίησης της κατηγορίας παρέμβασης 5.2 καθώς οι υφιστάμενοι δείκτες εκροών που αντιστοιχούν στην παρακολούθησή της δεν είναι πλήρως αντιπροσωπευτικοί των δράσεων που εκτελούνται. Η τιμή στόχος του δείκτη διαμορφώνεται σε και κρίνεται εφικτή, σύμφωνα με τον προγραμματισμό του Υπουργείου Υγείας. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, το αναθεωρημένο ΕΠΑΝΑΔ εμπεριέχει πλέγμα ποσοτικών στόχων και δεικτών που χαρακτηρίζονται από επάρκεια, πληρότητα και εννοιολογική καταλληλότητα και αποτυπώνουν αντιπροσωπευτικά το περιεχόμενο τόσο του ΕΠΑΝΑΔ συνολικά, όσο και αυτό καθενός εκ των ΑΠ. Οι επιλεγμένοι δείκτες είναι αντιπροσωπευτικοί των κύριων στόχων και προτεραιοτήτων που έχουν τεθεί, καθώς ανά ΑΠ επελέγησαν δείκτες οι οποίοι αντιστοιχούν στους Ειδικούς Στόχους και στις Δράσεις με την υψηλότερη χρηματοδοτική βαρύτητα. Οι εξεταζόμενοι δείκτες είναι στην μεγάλη τους πλειονότητα μετρήσιμοι ως προς τις τιμές βάσης και τις τιμές στόχου. Σημειώνεται επίσης ότι από την αξιολόγηση του πλέγματος στόχων και δεικτών του ΕΠΑΝΑΔ προκύπτει σε ικανοποιητικό βαθμό συσχέτιση των δεικτών εκροών και αποτελεσμάτων, καθώς κάθε δείκτης αποτελέσματος αντιστοιχεί και τροφοδοτείται από τουλάχιστον έναν δείκτη εκροών. Αποτελεσματικότητα - αποδοτικότητα ΕΠΑΝΑΔ Η Έκθεση Αξιολόγησης αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα του ΕΠΑΝΑΔ με βάση την πορεία υλοποίησης του μέχρι και 31/12/2011. Η αποτελεσματικότητα του ΕΠΑΝΑΔ μετρήθηκε με βάση τα στοιχεία φυσικής προόδου, όπως αυτά αποτυπώνονται στα εξαμηνιαία Δελτία Παρακολούθησης αναφοράς , ενώ πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με στελέχη της Διαχειριστικής Αρχής και Δικαιούχους για να ελεγχθεί η ορθότητα των στοιχείων. Δοθέντος ότι η αποτελεσματικότητα του ΕΠΑΝΑΔ μετρήθηκε με στοιχεία συσχετίσθηκε προς τούτο με στοιχεία οικονομικής προόδου , παρά το γεγονός ότι ο Σύμβουλος επικαιροποιεί την Βάση Αξιολόγησης με στοιχεία απορρόφησης ανά τρίμηνο). Σε ότι αφορά την αποτελεσματικότητα του ΕΠΑΝΑΔ, μέχρι τις 31/12/2011, ο σχετικός δείκτης αποτελεσματικότητας υπολογίζεται σε 0,30 (30% σταθμισμένη υλοποίηση του συνολικού φυσικού αντικειμένου του, τιμή που είναι ανάλογη της απορρόφησης και θεωρείται ως οριακά ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 13 ~

15 Αποτελεσματικότητα ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ON-GOING) ικανοποιητική για το χρονικό σημείο αναφοράς, με δεδομένο τον χρόνο θεσμικής και οργανωτικής προετοιμασίας που απαιτείται για την ενεργοποίηση ορισμένων πράξεων. Από την ανάλυση της φυσικής προόδου προκύπτει ικανοποιητική πρόοδος για τις παρεμβάσεις του Θεματικού Άξονα Προτεραιότητας 3, αλλά και του Θεματικού Άξονα 6, με δείκτες φυσικής υλοποίησης των έργων, που σε γενικές γραμμές, προσεγγίζουν τους τεθέντες στόχους για το Σχετικά ικανοποιητική πρόοδος διαπιστώνονται στα έργα του Θεματικού Άξονα 4, αντίθετα με ότι συμβαίνει στις παρεμβάσεις των Θεματικών Αξόνων 1 και 2. Διαπιστώνονται όμως και περιπτώσεις Θεματικών Αξόνων που καθυστερούν, όπως ο Θεματικός Άξονας 5. Σημαντική εμφανίζεται η διαφοροποίηση μεταξύ των δεικτών αποτελεσματικότητας των επιμέρους Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας του. Ο Θεματικός Άξονας Προτεραιότητας 3 εμφανίζει τον υψηλότερο δείκτη αποτελεσματικότητας (0,46), λόγω της υψηλής αποτελεσματικότητας των πράξεων που εντάσσονται στις κατηγορίες παρέμβασης «Ενεργητικές Πολιτικές Απασχόλησης» και «Υποστηρικτικά μέτρα για τη προώθηση της ισότητας των φύλων στην απασχόληση». Με δεδομένη και την υψηλή χρηματοδοτική βαρύτητα του ΘΑΠ στο σύνολο της δημόσιας δαπάνης του ΕΠΑΝΑΔ (53%), ο ΘΑΠ 3 συνεισέφερε περίπου το 81% της συνολικής αποτελεσματικότητας του ΕΠΑΝΑΔ μέχρι το χρονικό σημείο αναφοράς (31/12/2011). Δεύτερος σε αποτελεσματικότητα κατατάσσεται ο Θεματικός Άξονας Προτεραιότητας 6, με σταθμισμένο δείκτη 0,30, τιμή η οποία οφείλεται κυρίως στην υψηλή αποτελεσματικότητα της κατηγορίας πράξης "πληροφόρησηδημοσιότητα". Με βάση την συγκριτικά χαμηλή χρηματοδοτική του βαρύτητα στην συνολική δημόσια δαπάνη του (1,8%), ο ΘΑΠ 3 συνεισέφερε περίπου το 1,75% της συνολικής αποτελεσματικότητας του ΕΠΑΝΑΔ μέχρι το χρονικό σημείο αναφοράς. Τρίτος σε αποτελεσματικότητα κατατάσσεται ο Θεματικός Άξονας Προτεραιότητας 4, με δείκτη αποτελεσματικότητας που υπολογίζεται σε 0,24, τιμή η οποία οφείλεται στην σχετικά υψηλή αποτελεσματικότητα των κατηγοριών πράξεων "παρεμβάσεις για την κοινωνικο-οικονομική ένταξη ευπαθών ομάδων" και "προληψη του ιδρυματισμού και του στιγματισμού ΑμεΑ". Με δεδομένη την μικρή σχετικά χρηματοδοτική βαρύτητα του Θεματικού Άξονα Προτεραιότητας 4 στην συνολική δημόσια δαπάνη του ΕΠΑΝΑΔ (3%), ο Άξονας αυτός συνεισέφερε περίπου 8% της συνολικής αποτελεσματικότητας του μέχρι το χρονικό σημείο αναφοράς. Οι Θεματικοί Άξονες Προτεραιότητας 1 και 2 κυμαίνονται στα ίδια επίπεδα αποτελεσματικότητας μεταξύ τους, με δείκτες αποτελεσματικότητας 0,11 και 0,10 αντίστοιχα. Με βάση τη χρηματοδοτική τους βαρύτητα στην συνολική δημόσια δαπάνη του ΕΠΑΝΑΔ (3,6% και 18,5% αντίστοιχα), συμβάλλουν στο 7,34% (1,33% και 6,01%) της συνολικής αποτελεσματικότητας του μέχρι το χρονικό σημείο αναφοράς. Στον Θεματικό Άξονα Προτεραιότητας 5, ο δείκτης αποτελεσματικότητας κυμαίνεται σε 0,06. Με βάση την σχετικά χαμηλή χρηματοδοτική του βαρύτητα στην συνολική δημόσια δαπάνη του (12,34%), ο ΘΑΠ αυτός συνεισέφερε περίπου το 2,28% της συνολικής αποτελεσματικότητας του ΕΠΑΝΑΔ μέχρι το χρονικό σημείο αναφοράς. Για τον υπολογισμό της φυσικής ολοκλήρωσης του ΘΑΠ 5 και κατ επέκταση της αποτελεσματικότητας χρησιμοποιήθηκαν οι δείκτες «Λειτουργία νέων δομών ψυχ. υγείας στην κοινότητα» και «Πλήθος στελεχών ψυχικής υγείας που συμμετείχαν σε ενέργειες κατάρτισης». 0,50 0,45 ΘΑΠ 3 0,40 0,35 ΘΑΠ 6 0,30 0,25 ΘΑΠ 4 0,20 ΘΑΠ 2 0,15 0,10 ΘΑΠ 1 0,05 ΘΑΠ 5 0,00 0,0% 10,0% 20,0% 30,0% 40,0% 50,0% Απορρόφηση Πηγή: Επεξεργασία ΣΑ (Περίοδος αναφοράς 31/12/2011) Σημ: (1) Απορρόφηση = δαπάνες προς π/υ ΕΠ ΑΝΑΔ, (2) Κάθε κύκλος έχει διάμετρο ανάλογο με τον π/υ του ΘΑΠ ως προς τον π/υ του ΕΠ ΑΝΑΔ δηλ. την βαρύτητα του ΘΑΠ. Συνδυαστικό Γράφημα Αποτελεσματικότητας Απορρόφησης σε επίπεδο Θεματικών Αξόνων ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 14 ~

16 Κατευθύνσεις αναθεώρησης Καταλήγοντας και όσον αφορά στην Πρόταση Αναθεώρησης οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι, και οι επιλογές στρατηγικής του ΕΠ ΑΝΑΔ παραμένουν επίκαιροι και ορθοί εντούτοις απαιτείται ανακατανομή της χρηματοδοτικής βαρύτητας του για την επίτευξη των ποσοτικών και ποιοτικών στόχων του, καθώς προκύπτουν σημαντικές αλλαγές στις εξελίξεις του κοινωνικού οικονομικού περιβάλλοντος (με έμφαση στην εκρηκτική αύξηση της ανεργίας) γεγονός που οδηγεί σε ποσοτική αύξηση εξυπηρέτησης των βασικών στόχων του προγράμματος (κυρίως του Στόχου της Διευκόλυνσης Πρόσβασης στην Απασχόληση) από διαθέσιμους ή και πρόσθετους πόρους του ΕΣΠΑ. Η επικαιροποίηση της SWOT Ανάλυσης αποκάλυψε πολύ μεγάλες μεταβολές στο κοινωνικό -οικονομικό περιβάλλον που επηρεάζει άμεσα την εφαρμογή του ΕΠ ΑΝΑΔ. Η ανάλυση δυνατοτήτων αδυναμιών / ευκαιριών απειλών (SWOT Analysis) στην οποία στηρίχθηκε ο αρχικός σχεδιασμός του ΕΠΑΝΑΔ έχει μεταβληθεί άρδην και σε αυτή ενσωματώνονται πλέον νέοι κίνδυνοι και απειλές με προεξάρχουσα την αλματώδη αύξηση της ανεργίας, η οποία πλήττει πολύ περισσότερο τους ηλικιακά νέους ανέργους. Οι βασικές κατευθύνσεις για την αναθεώρηση είναι οι ακόλουθες: i. η αλματώδης αύξηση της ανεργίας σε συνδυασμό με τον περιορισμό των αμιγώς εθνικών πόρων καθιστά το ΕΠΑΝΑΔ, το χρηματοδοτικό εργαλείο για την καταπολέμηση των επιπτώσεων της δημοσιονομικής κρίσης στην αγορά εργασίας ii. με δεδομένο ότι αφενός την πρώτη περίοδο υλοποίησης ( ) δαπανήθηκαν σημαντικοί πόροι (και εθνικοί και κοινοτικοί) για τη διατηρησιμότητα των θέσεων εργασίας και αφετέρου έχει αυξηθεί δραστικά ο αριθμός των ανέργων απαιτείται η κατεύθυνση πόρων προς την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας λόγω του ότι η ύφεση δεν δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας iii. αναλογική κατανομή πόρων προς τις ποσοστώσεις των διαφόρων ομάδων ανέργων δηλ. των ηλικιακά νέων, των γυναικών, των μακροχρόνια ανέργων και ειδικών ομάδων του πληθυσμού μέσω στοχευόμενων προγραμμάτων ενεργητικών πολιτικών συνολικά και ανά ομάδα. Έμφαση πρέπει να δοθεί στη μείωση του χρόνου μετάβασης στην αγορά εργασίας, καθόσον η μεγάλης διάρκειας ανεργίας των νέων μπορεί να επηρεάσει τις προοπτικές απασχόλησής τους και επιπλέον να τροφοδοτήσει δυσμενέστερες δημογραφικές εξελίξεις (καθυστέρηση στη δημιουργία οικογένειας, περιορισμό της γεννητικότητας). Ιδιαίτερο βάρος πρέπει να δοθεί σε ηλικιακά νέα άτομα που δεν εργάζονται, ούτε συμμετέχουν σε κάποιο πρόγραμμα εκπαίδευσης ή κατάρτισης («άτομα ΝΕΕΤ»). Ο δείκτης NEET [άτομα ηλικίας ετών που δεν απασχολούνται, ούτε συμμετέχουν σε κάποιο πρόγραμμα εκπαίδευσης ή κατάρτισης, ως ποσοστό του πληθυσμού της ίδιας ηλικιακής ομάδας] διαμορφώθηκε σε 17,4% το έτος 2011 στη χώρα μας έναντι 11,7% το έτος Ο δείκτης NEET είναι ένας ιδιαίτερα σημαντικός δείκτης, καθώς τα άτομα που δεν απασχολούνται ούτε συμμετέχουν σε κάποιο πρόγραμμα εκπαίδευσης ή κατάρτισης αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο αποκλεισμού από την αγορά εργασίας καθώς και κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού1. iv. ενίσχυση της προσαρμοστικότητας των εργαζομένων και των επιχειρήσεων με την υλοποίηση στοχευμένων δράσεων για την ενίσχυση της βιωσιμότητας τους και την διατήρηση της απασχόλησης. Οι δράσεις διαρθρωτικής προσαρμογής πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι οι επιχειρήσεις βιώνουν σημαντικές πιέσεις ρευστότητας, αδυναμία μόχλευσης επενδύσεων και δραστηριοποιούνται σε περιβάλλον σημαντικά μειωμένης ιδιωτικής κατανάλωσης v. Αντιμετώπιση του αυξημένου ποσοστού και του κινδύνου φτώχειας με την υλοποίηση δράσεων δικτύωσης υπέρ της κοινωνικής συνοχής σε περιφερειακό επίπεδο με την συνδρομή όλων των τοπικών φορέων. Οι βασικές αρχές της ΕΠΑΝΑΔ είναι α) η εξοικονόμηση πόρων εσωτερικά στο Πρόγραμμα προς όφελος των ΑΠ 7,8.9 που στοχεύουν στους ανέργους με έμφαση στους ηλικιακά νέους ανέργους β) η χρηματοδοτική ενίσχυση του ΕΠΑΝΑΔ από πόρους άλλων ΕΠ του ΕΚΤ και συγκεκριμένα του ΕΠ Διοικητική Μεταρρύθμιση. Η εξοικονόμηση των πόρων εσωτερικά στο Πρόγραμμα εδράζεται σε κριτήρια, όπως: η πορεία υλοποίησης διαφόρων παρεμβάσεων εις τρόπον ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος απώλειας πόρων ένεκα υστέρησης στην απορρόφηση τους 1 Σύμφωνα με μελέτες, οι πιθανότητες ενός ατόμου να βρεθεί εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης επηρεάζονται από παράγοντες όπως: αναπηρία, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, απομακρυσμένες περιοχές, χαμηλό εισόδημα νοικοκυριού, γονείς άνεργοι, γονείς με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, γονείς μετανάστες κά. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 15 ~

17 η αναλογικότητα των πληθυσμών στόχου (εργαζόμενοι, άνεργοι) δηλ. η διείσδυση που το ΕΠΑΝΑΔ στη φάση σχεδιασμού του επετύγχανε ανά ομάδα, να μπορεί διατηρηθεί κατά το δυνατόν μέχρι τη λήξη του η συμπληρωματικότητα με εθνικούς πόρους (δηλ. συνέργεια ενεργητικών και παθητικών μέτρων) ο εξορθολογισμός των συστημικών παρεμβάσεων μετά τις σημαντικές θεσμικές αλλαγές που έγινα και οι οποίες δημιουργούν σημαντικές οικονομίες κλίμακας Σύμφωνα με τα ανωτέρω, οι βασικές αρχές και κατευθύνσεις για την υποβολή Πρότασης Αναθεώρησης του προγράμματος συνίστανται, ανά Θεματικό Άξονα Προτεραιότητας σε: Τη μείωση των διαθέσιμων πόρων των Αξόνων Προτεραιότητας 1, 2, 3 «Συστημικές Παρεμβάσεις», με βάση αμιγώς επιχειρησιακά και αξιολογικά κριτήρια, ήτοι την αξιοποίηση διαθέσιμων υπολοίπων από Συστημικές παρεμβάσεις - Σχέδια Δράσης που υλοποιήθηκαν με χαμηλότερο κόστος από το προβλεπόμενο και την αξιοποίηση πόρων από σχέδια δράσης Συστημικών παρεμβάσεων που αναμένεται, έως το τέλος του 2015, επίσης να παρουσιάσουν απορρόφηση χαμηλότερη από την αρχικά προβλεπόμενη. Η μείωση δεν θίγει την προοπτική επίτευξης των στόχων των συστημικών παρεμβάσεων. Τη μικρή σχετικά μείωση των διατιθέμενων πόρων των Αξόνων Προτεραιότητας 4,5,6 «Ενίσχυση της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων και του ανθρώπινου δυναμικού». Η μείωση αυτή σχετίζεται με βάση το γεγονός ότι κατά την εκπόνηση του ΕΠΑΝΑΔ η αναλογία εργαζομένων προς ανέργους ανερχόταν σε 10:1 ενώ κατά τα έτη που εκτυλίσσεται η δημοσιονομική κρίση ανατράπηκε άρδην ο συσχετισμός και σήμερα ο αριθμός των εργαζομένων έχει συρρικνωθεί δραστικά καθώς με στοιχεία ΕΕΔ 1ου τριμήνου 2012 η αναλογία εργαζομένων προς ανέργους ανέρχεται σε 3:1). Συνακόλουθα απαιτείται προσαρμογή της στοχοθεσίας του ΕΠΑΝΑΔ στις δύο αυτές ομάδες στόχου με αντίστοιχη διόρθωση των χρηματοδοτικών βαρυτήτων των συναφών Θεματικών Αξόνων Προτεραιότητας, μέσω της μεταφοράς πόρων από τον ΘΑΠ 2 στο ΘΑΠ 3. Τη σημαντική χρηματοδοτική ενίσχυση των Αξόνων Προτεραιότητας 7, 8, 9 «Διευκόλυνση της Πρόσβασης στην Απασχόληση», που εξυπηρετούν το Γενικό Στόχο 2, μέσω της ποσοτικής αύξησης και ταχύτατης ενεργοποίησης των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης, που η εύρεση πόρων για την υποστήριξη του μέγιστου πληθυσμού των ανέργων και αδύναμων κοινωνικών ομάδων είναι στις κύριες προτεραιότητες της πολιτείας. Σημειώνεται ότι την περίοδο δαπανήθηκαν σημαντικοί πόροι - κυρίως αμιγώς εθνικοί - στην διατηρησιμότητα των θέσεων εργασίας. Με δεδομένο ότι η παρατηρούμενη υψηλή ανεργία είναι ανεργία ύφεσης (δηλ. λόγω ανεπαρκούς προσφοράς θέσεων εργασίας σε σχέση με τη ζήτηση) είναι σημαντικό να κατευθυνθούν σημαντικοί πόροι στην δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ώστε αφενός να λειτουργήσει ανακουφιστικά και αφετέρου να αποτρέψει τον κίνδυνο μετατροπής της ανεργίας ύφεσης σε διαρθρωτική ανεργία. Τη διατήρηση των διατιθέμενων πόρων των Αξόνων Προτεραιότητας 10, 11, 12 «Πλήρης ενσωμάτωση του συνόλου του ανθρώπινου δυναμικού σε μια κοινωνία ίσων ευκαιριών», που αποτελεί έναν βασικό πυλώνα υποστήριξη των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, οι οποίες πλήττονται πολύπλευρα από την κρίση και αντιμετωπίζουν ευθέως το φάσμα της φτώχειας. Τη μείωση των διατιθέμενων πόρων των Αξόνων Προτεραιότητας 13, 14, 15 «Εδραίωση της Μεταρρύθμισης στον Τομέα της Ψυχικής Υγείας, Ανάπτυξη Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας του Πληθυσμού». και η μεταφορά τους στο Θεματικό Άξονα Προτεραιότητας 3, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της διογκούμενης ανεργίας και να αποκατασταθεί η κοινωνική συνοχή της χώρας. Ειδικότερα η ε λόγω μείωση προτείνεται λαμβάνοντας υπόψη την μέχρι σήμερα πορεία υλοποίησης των Α.Π. και ιδίως των δράσεων ψυχικής υγείας. Βασικό αίτιο καθυστέρησης στην υλοποίηση έργων Ψυχικής Υγείας παραμένει η καθυστέρηση των αντίστοιχων προσλήψεων για τις δομές ψυχικής υγείας Δημόσιου Δικαίου καθώς και οι περιορισμοί αυτών, λόγω της δημοσιονομικής προσαρμογής και των επιπτώσεων της παρούσας οικονομικής συγκυρίας. Οι δαπάνες μισθοδοσίας του προσωπικού αποτελούν το 75% του προϋπολογισμού των αντίστοιχων έργων, ως εκ τούτου οι καθυστερήσεις στην πρόσληψη των επαγγελματιών υγείας μέσω ΑΣΕΠ επιφέρουν και τις αντίστοιχες καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχετικών έργων. Τη διατήρηση των διατιθέμενων πόρων των Αξόνων Προτεραιότητας 16, 17, 18 «Τεχνική Υποστήριξη της Εφαρμογής», προκειμένου να υλοποιούνται έγκαιρα οι προπαρασκευαστικές ενέργειες προετοιμασίας των επιμέρους δράσεων των καθώς και οι απαραίτητες διαδικασίες διαχείρισης και παρακολούθησης, όπως αυτές προβλέπονται στο ΣΔΕΠ του ΕΣΠΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 16 ~

18 Executive Summary The Evaluation Report on the proposal to revise the OP "Human Resources Development" is a deliverable prepared by the external Evaluator of OPHRD, which aims to assess the continuing rightness and relevance of the strategy of the OPHRD, to evaluate the system of qualitative and quantitative targets, to evaluate the effectiveness and efficiency of the Program implementation till and finally to export and draw conclusions that will lead to a proposed revision of the Operational Programme Human Resources Development. The key findings, according to the content of the above Evaluation Report, are listed below. Changes in the external environment of OPHRD Changes regarding the socio-economic situation and the labor market Firstly, the socio-economic status of the country has been updated and the recent developments in the sectors of labor market, lifelong learning, social inclusion and health were analyzed. Since the approval of the Operational Program Human Resource Development (OPHRD) in 2007 and up to the drafting of the present report on the proposal to revise the OP, the following significant changes in the socioeconomic environment of the country have occurred with a special imprint on the labor market and the business and economic base of the country. In particular: 1. There was a dramatic worsening of the country s financial situation with a significant negative impact on all key economic indicators (the country is already in its fourth consecutive year with negative growth rates, while in 2011, the percentage reduction in the rate of growth fluctuated around 5,5%). 2. According to Hellenic Statistical Authority s (EL.STAT) data the unemployment rate during the second quarter of 2012 amounted to 23.6%, compared with 22.6% in the previous quarter and 16.3% in the corresponding quarter of The number of employed amounted to 3,793,147 persons and the unemployed to 1,168,761 (2 nd quarter of 2011, unemployed persons). Moreover and according to recent data from the EL.STAT (September 2012), the number of employees is reduced every year, starting the year In June 2008 the employed persons amounted to 4,560,612 and in June 2012 to only 3,766,415. The same period, unemployment is constantly rising. The number of unemployed in June 2008 was 363,083 persons and it rose to 1,216,410 in June Hence the target populations (employed and unemployed) for whom the OPHRD targets significant interventions have dramatically changed. 3. The unemployment rate for women (28.1%) is significantly higher than males equivalent (21.7%). The longterm unemployed (those seeking for work over a year) amounted to 59% of the total unemployed, and especially in Western Macedonia, about one person in three is unemployed (unemployment rate 30%). 4. The proportion of "young unemployed ", namely those who just entered the labor market seeking employment, amounts to 23.3% of the total unemployed, while the long-term unemployed (those looking for work for the past 12 months and more, regardless if they are "new" or "old" unemployed) are now the 59% respectively. 5. At regional level, the highest unemployment rate is in Western Macedonia (30% in 2012 versus 23,1% in 2011), in Central Greece (28,4% from 16,9%) and Central Macedonia (25,1% from 18,8%). Following, Western Greece (24,6% from 16,1%, Eastern Macedonia-Thrace (24% from 20,7%), Attica -where about 2/3 of the population live (23,8 % from 15,6%), Crete (22,6% from 13,4%), Epirus (22,1% from 16,1%), Thessaly (21,9% from 15,4%) and the Northern Aegean (21,7% from 14,1%). On the other hand, the lowest unemployment rate is in the Ionian Islands (14,3% from 14%), South Aegean (15,3% from 13.7%) and in Peloponnese (19.9% from 13.1%). 6. At sectoral level, it is noted that in all sectors of economy a decrease in the number of employees compared to the corresponding quarter of last year is recorded (2 nd 2012). In the primary sector, the reduction amounts to 3.1%, in secondary to 15% and in tertiary to 8.1%. The proportion of part-time employment stands at 7.3% of total employment. The percentage of employees (63.2%) is still below the average of the European Union (80%). 7. Qualitatively, further disturbing phenomena are noted: High youth unemployment. Higher unemployment rate is seen among young people aged years (55.0% in June 2012, versus 44.4% in June 2011). The problem of unemployment in our country is linked to a great extent with the difficulties entering the labor market that are facing both unskilled young people of low education level, high school graduates as well as graduates from technical schools and graduates from higher technological education and Higher Education. High women s unemployment. The unemployment rate among women amounts to 28.1% in June 2012 (versus 21% in June 2011), while the unemployment rate of men amounts to 21.7% (June 2012) versus 14.5% (June 2011). ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 17 ~

19 8. The recession that has plunged the Greek economy has led to serious negative impacts in the business environment (worsening of the economic climate, reduction of private consumption, subsequently liquidity shortage, closing down of businesses, significant increase of the unemployment rate). According to data from recent surveys, more than 8 in 10 companies (84.2%) record deterioration of their general economic situation, but also of all their various financial indicators: turnover, demand, liquidity, orders and investments. 9. Extremely low rate of participation of the labor force and adults in actions regarding Lifelong Learning- Continuing Education. The indicators of adult education in Greece remain extremely low. Greece occupies the 27th position (out of 33 countries evaluated) in extent of participation and the country s performance in lifelong learning is far from the European average of 27 (with a stake of just one third of the EU average i.e 2, 9% versus 9.5%). 10. In Greece, according to Eurostat Continuing Vocational Training Survey, only the 21% of Greek companies are implementing programs on continuing training, while the respective rate in the EU-27 level is 60% (Karantinos, 2008). Moreover it is reported that in the country in the first place (Denmark) the figure is 96%. Indeed, the total cost of these programs (as a percentage of total labor costs) amounts to 0.9%, compared with an average rate of 2.3% (EU-15). Changes in the institutional and regulatory environment During the implementation of the OPHRD up to today the following changes at institutional and regulatory level have occurred to address the consequences of the financial crisis: i. The percentage of Community co-financing (September 2011) was increased with a corresponding reduction of national contribution and an overall reduction of public financing for projects and programs of the NSRF ii. Agreement was reached with the European Commission for the direction of the NSRF funds to support entrepreneurship, support for exports, innovation and research as well as to cope with unemployment. iii. The institutional framework for the provision of lifelong learning with the adoption and implementation of Law 3879/2010 "Development of Lifelong Learning and other provisions" was established iv. The voting by the Greek House of Parliaments of Law 4019/2011 last September was the institutional beginning for the wider implementation of Social Economy in Greece. v. The context of the national strategy for the social inclusion of Roma submitted on with a strategic objective to remove the terms of Roma s social exclusion and creating conditions for the social inclusion of Roma, both Greek and foreigners living legally in the country. vi. A new management framework was established for the implementation of continuing vocational training (CVT) through the application of the granting system of training vouchers, which places the unemployed / beneficiary in the center of policy, accelerates the processes for implementation of CVT programs and simplifies the procedures and transparency of CVT (electronic submission of applications) vii. Merger by absorption of the Legal Entities of Private Law "National Accreditation Centre for Lifelong Learning (E.KE.PIS.)", "National Centre for Vocational Guidance (EKEP)" and "National Organisation for Certification of Qualifications (E.O.P.P.) "monitored by the Ministry of Education, Lifelong Learning and Religion, Joint Ministerial Decision / H (GG 2351/ ) viii. Establishment and Composition of the Consultative Committee for the development of the National Qualifications Framework, Ministerial Decision / H (GG 1642/ ) ix. Abolishment of the societe anonymes "Employment Observatory Research Information Technology (PAEP) SA" and "Vocational Training (EAEC), Inc." and establishment of a legal entity under private law known as "National Institute of Labour and Human Resources (E. I.E.A.D.) Article 88 of Law 3996 on the reform of the APR (FEK170/ ) x. The terms and conditions for electronic submission of forms competence of Labor Inspection Body (SEPE) and Manpower Employment Organization (OAED) (MD No /32/ ) were institutionalized. Evaluation of OPHRD coherence in the new socioeconomic environment Specifically, the update of the SWOT analysis, in light of the new socio-economic situation highlighted a number of new requirements, where the Operational Programme has to intervene and refer to: Programs of active labor policies targeted mainly towards the creation of new employment positions Creation of strong conditions for access to employment of women, young people, long-term unemployed and specific population groups through targeted programs of active labor policies overall and by group, Development of partnerships between the Manpower Employment Organization and other agencies (e.g local authorities, private sector, social partners, universities, NGOs) towards from one hand the relief of the burden and on the other enhancing the possibility for an improved and targeted interventions planning ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 18 ~

20 Addressing the increased rate of poverty risk and the implementation of networking actions in favor of social cohesion at regional level with the assistance of all local agents Continuation of actions encouraging women s professional activity based on the harmonization of family - professional life and their release from the care of children and dependents-promotion of a sustainable harmonisation system Based on the above, the key strategic objectives and strategic choices of the Operational Programme Human Resource Development, remain valid and correct (as suggested in the ex ante evaluation). In particular, the OP HRD remains the par excellance program that serves with close synergy, policies aimed at increasing productivity (e.g training actions for employees in the framework of businesses adaptation, through which productivity is increased) and boosting employment (e.g through actions of active labor policies). Additionally, the intervention categories referred in the employment active labor policies (entrepreneurship of the unemployed, grants for getting work experience, etc.) in support measures to promote gender equality in employment (harmonization of professional and family life) and the prevention and treatment of vulnerable groups social exclusion (Learning the Greek language, Local Actions for Social Inclusion of vulnerable groups, etc.) present strong coherence with the targeting of the National Reform Programme and subsequently with the Europe 2020 strategy, which places great importance on the employment of 75% of the age group years and reduction of people who are or risk finding themselves in the state of poverty and social exclusion. The external consistency of the OP HRD, namely its consistency with EU policies and priorities remains up to date. Assessment of the accuracy and reliability of qualitative & quantitative targets Additionally, the Operational Program was evaluated for the accuracy and reliability of the qualitative and quantitative objectives of each Priority Axis. At the same time, it was also attempted to update the quantification of targets - indicators of the Program and the measurement of created employment. During its design, the OP HRD system of indicators included 39 monitoring indicators, 20 of which were output indicators (2 NSRF indicators) and 19 result indicators (6 NSRF indicators). According to the revision proposal, the OP HRD system of indicators now includes 49 monitoring indicators, 29 of which are output indicators (2 NSRF indicators) and 20 are result indicators (5 NSRF indicators). The increase in the number of indicators (primarily the output indicators), with the addition of 9 new indicators, is directed to the quantification of those interventions, which in the design phase could not be quantified (e.g social economy actions, etc.). In detail and with regard to the Priority Axes 1,2,3 and considering the fact that among the 11 systemic interventions strategic actions are included, the completion of which marks and is directly linked to the initiation of actions for provision of the related services («delivery actions»), in the framework of the other OP HRD axes, 3 new output indicators and 2 new result indicators were added. In other Priority Axes the most significant changes proposed to the OP HRD system of indicators and target values of these include: Priority Axes 4,5,6 Output Indicators Number of employees (excluding civil servants and educators) and self-employed that participate in training actions (Code 5008). The reduction of the indicator target value (from 275,000 to 180,000 people) is viewed as correct because there is a drastic reduction in the number of employees (from workers in June 2008, the workers in June 2012 are calculated to , consequently during the period , people lost their jobs as, a reduction rate of 17%). Number of Structural Businesses Adaptation actions (New Indicator). The introduction of this output indicator was suggested taking into account the fact that of significant budget - actions of Priority Axes 4,5,6 (Structural Adaptation EIEAD and OAED Budget of 310 million or 63% of the Public Expenditure PAs 4,5,6) concern both the provision of consulting services to the business on issues regarding business operation or personnel as well as conducting staff training / retraining and from the above only the training is covered from a corresponding output indicator, while for the provision of services for drafting Structural Adaptation actions there was not a relevant output indicator. The addition of the indicator in question, which is easily measured, allows for the monitoring of the implemented interventions while its quantification (target value 8.300) is considered as feasible, according to the implementation progress of the approved actions that provide the indicator. Result indicators Number of employees (excluding civil servants and educators) and self-employed that participate in training actions of the total of employees and self-employed [NSRF INDICATOR] (Code 5010 & 5011). The ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 19 ~

21 indicator derived from improving the existing indicator (the percentage is now calculated against the percentage growth), while the target value of the indicator was reduced (4% against the initial 7%) due to reduction in the number of beneficiaries (due to scarcity of resources that the OP HRD hereinafter allocates actions to employees) and reducing the total population of employees and self-employed. Priority Axes 7,8,9 Output Indicators Number of unemployed benefiting from active laborr polices (Training, STAGE, New Employment Positions, New Entrepreneurs) (Code 5031). The target value of the indicator is increased to 340,000 beneficiaries. This growth is evidenced by the transfer of resources to Priority Axes 7,8,9 in the revision of the OP HRD so that the number of the unemployed beneficiaries is increased given the total continuously increasing number of unemployed. Number of the registered young unemployed and new entrants to the labor market, benefiting from active labor policies (New Indicator). This indicator is proposed to be added to quantify the implementation of targeted actions towards the young unemployed. Moreover, the Action Plan of targeted interventions to enhance employment and youth entrepreneurship is in consultation phase and soon to be finalized. The target value of the indicator ( young people), is possible as it is derived from the total sum of the current implemented interventions as well as the new planned interventions. Result Indicators Percentage of registered young unemployed (15-24 of age) that are benefited from active labor policies before they complete 6 months of unemployment [NSRF INDICATOR] (Code 5019). This indicator is proposed, as it was concluded from the European Council s Connotations in March 2006, to be removed, since now because of measurement difficulties, methodological approaches for determination of the most suitable indicator mature at European level. In particular, it is suggested that instead of results outputs should be measured and specifically to add an output indicator that will count the number of the registered young unemployed benefiting from active labor policies (see proposed new output indicator: Number of registered young unemployed up to 35 years old and new entrants to the labor market that benefit from active labor policies). Percentage of registered long-term unemployed who benefit from active labor policies on the total of the registered long-term unemployed that seeks for employment [NSRF INDICATOR] (Code 5028). The reduction of the indicator s target value (from 25% to 20%) is possible, assuming that the total of the resources that reinforce Priority Axes 7,8,9 will be directed towards the benefit of the young unemployed and subsequently the resources to the long term unemployed will be proportionately reduced. Percentage of registered unemployed benefiting from active labor policies and find / remain in a job 6 months after completion of the intervention on the total of the registered unemployed that are benefited from active labor policies (Code 5046). For each measurement of the indicator in question, field research is required since the responsible organizations for provision of active labor policies do not have the proper monitoring systems for the unemployed, 6 months after the end of the intervention and therefore the target value has not yet been determined. Priority Axes 10,11,12 Result Indicators Percentage of registered unemployed coming from vulnerable groups benefiting from active labor policies and find / remain in a job 6 months after completion of the intervention on the total of the registered vulnerable groups unemployed jobseekers (Code. 5058). The abolition of this indicator is recommended due to the difficulties regarding its monitoring and measurement. Priority Axes 13,14,15 Output Indicators Operation of new community mental health structures (Code. 5573). The target value of the indicator is reduced to 136 (from 189). Number of mental health professionals who participated in training activities (Code. 5576). The target value of the indicator is reduced to (from 5.100). Operation of new or expanded Psychiatric Departments in general hospitals (Code. 5579). The target value of the indicator is reduced to 20 (from 27). Number of co-financed employment positions (Code. 5085). The target value of the indicator is reduced to (from 4.700). The reduction of the quantification of indicators is related with the cost reduction of Priority Axes 13,14, 15 and the hitherto slow implementation of actions that provide for the indicators. The implementation of Mental ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 20 ~

22 Health projects remains the delay in the respective hiring for the Public Law mental health structures as well as their limitations due to the fiscal adjustment and the impact from the current economic downturn. The payroll staff expenditure account for 75% of the budget of the respective projects, hence the delays in the employment of health professionals through the High Board for Employees Selection, incur the corresponding delays in the implementation of the relevant projects. Training staff on reform issues (New Indicator). The feasibility of adding this indicator lies in the need to quantify the relevant action (5.2.4) as there is no output indicator corresponding to its monitoring. The target value of the indicator stands at and is considered as possible, according to the planning of the Ministry of Health. Recipients of services in prevention programs (New Indicator). The feasibility of adding this indicator lies in the need to quantify the intervention category 5.2 since the existing output indicators that correspond to its monitoring are not completely representative of the actions performed. The target value of the indicator stands at and it is seen as possible, according to the planning of the Ministry of Health. According to the aforementioned the revised OPHRD includes a grid of quantitative targets and indicators that are characterized by efficiency, completeness and conceptual relevance and depict in a representative way either the Operational Program s content as a whole or the content of each of the Priority Axes. The selected indicators are indeed representative of the main objectives and priorities that are set, as indicators are selected, per AP, that correspond to the Specific Objectives and Actions with the highest financial gravity. The indicators that are considered are in great majority measurable in terms of base prices and target values. It is also noted that the evaluation of the OP s objectives and indicators grid, shows a sufficiently clear correlation of indicators of outputs and results, as each result indicator corresponds and is powered by at least one output indicator. Effectiveness - efficiency of OP HRD (Operational Programme: Human Resources Development) The Evaluation Report assessed the effectiveness and efficiency of OP HRD on the basis of its implementation period till 31/12/2011. The effectiveness of OP HRD was measured on the basis of its natural progress data, as shown in the bi-annual Report Monitor Bulletins of , while there were meetings with officials of the Managing Authority and Beneficiaries in order to check the accuracy of the data. Given that the effectiveness of OP HRD was measured with data of , it was correlated with the data of financial progress of , despite the fact that the Evaluator updates the Assessment Base according to absorption data quarterly. With regard to the effectiveness of OP HRD, the relevant efficiency ratio till 31/12/2011 is calculated at a rate of 0.30 (30% weighted implementation of the whole scope of the Programme), a value which is proportionate according to absorption and is considered marginally satisfactory for the reference point of time given of institutional and organizational preparation required for the implementation of certain objectives. Physical progress objective analysis shows satisfactory progress for the Priority Thematic Axis 3 as well as Priority Thematic Axis 6, with physical implementation indicators of the projects, which in general terms are close to the set targets for A relatively satisfactory progress has been monitored in the projects of Thematic Axis 4, in contrast with the interventions of Thematic Axes 1 and 2. There are, though cases of Thematic Axes which are delayed, such as Thematic Axis 5. The differentiation between the effective indicators of the individual Thematic Axes of Priority of the Programme is significant. The Priority Thematic Axis 3 shows the highest effectiveness rate (0.46) due to the high effectiveness of the actions integrated in the intervention categories Active Employment Policies and Support measures for the promotion of gender equality in employment. Given the importance of the funding value of the Priority Thematic Axis towards the total weight of public expenditure of OP HRD (53%), Priority Thematic Axis 3 contributed approximately 81% of the total effectiveness of OP HRD up to the time reference point (31/12/2011). Second ranking in effectiveness is Priority Thematic Axis 6, with weighted rate 0.30, a value which is mainly due to the high effectiveness of the action category information publicity. Based on the comparatively low funding weighting in the total public expenditure of the Programme (1.8), Priority Thematic Axis 3 contributed about 1.75% of the total effectiveness of OP HRD up to the time reference point. Third ranking in effectiveness is Priority Thematic Axis 4, with weighted rate 0.24, a value which is mainly due to the high effectiveness of the action category interventions for the socio-economic integration of vulnerable groups and prevention of institutionalization and stigmatization of Disabled People. Given the relatively small funding weighting of Priority Thematic Axis 4 in the total public expenditure of OP HRD (3%), this Axis contributed about 8% of the total effectiveness of the Programme up to the time reference point. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 21 ~

23 Effectiveness ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ON-GOING) Priority Thematic Axes 1 and 2 range at the same effectiveness levels between them, with effectiveness indicators 0.11 and 0.10 respectively. Based on their funding weighting in the total public expenditure of OP HRD (3.6% and 18.5% respectively) contribute to 7.34% (1.33 and 6.01%) of the total effectiveness of the Programme up to the time reference point. In Priority Thematic Axis 5, the effectiveness index ranges at Based on the relatively low funding weighting in the total public expenditure of the Programme (12.34%), this Priority Thematic Axis contributed about 2.28% of the total effectiveness of OP HRD up to the time reference point. For the calculation of the physical implementation of Priority Thematic Axis 5 and, by extension, of the effectiveness the indicators Operation of new mental health structures in the community and Number of mental health executives participating in training activities. ΘΑΠ 3; 44,9%; 0,46; 53,44% ΘΑΠ 6; 9,8%; 0,30; 1,80% ΘΑΠ 4; 12,3%; 0,24; 10,30% ΘΑΠ 2; 3,3%; 0,10; 18,53% ΘΑΠ 1; 4,2%; 0,11; 3,59% ΘΑΠ 5; 3,9%; 0,06; 12,34% Absorption Source: Process by the Evaluator(Reference Period 31/12/2011) Note: (1) Absorption = expenses to the budget of Operational Programme: Human Resources Development (OP HRD); (2) Each cycle has a diameter proportionate with th budget of the Priority Thematic Axis to the budget of Operational Programme: Human Resources Development (OP HRD), namely the Priority Thematic Axis weighting Combined Effectiveness Absorption Graph at the level of Thematic Axes Revision directions Concluding and with regard to the Proposal of Revision, the basic strategic targets and the strategy choices of the Operational Programme: Human Resources Development (OP HRD) are still timely and correct, though a redistribution of the funding weighting of the Programme in order to achieve its quantitative and qualitative targets is required, as significant changes arise in the developments of the social financial environment (with emphasis on the explosive increase of the unemployment), a fact that leads to a quantitative increase of servicing to the basic objectives of the programme (mainly of the Objective of Facilitating Access to Employment) from available or/ and additional resources of NSRF. The updating of the SWOT Analysis revealed very big changes in the socio-financial environment which directly affects the application of the Operational Programme: Human Resources Development. The analysis of strengths weaknesses/ opportunities threats (SWOT Analysis) on which the initial planning of OP HRD was based, has completely changed and new threats and weaknesses are integrated leading to the explosive increase of unemployment which mainly affects the unemployed young people. The basic directions for the revision are the following: vi. The explosive increase of employment in combination with the restriction of the clearly national resources makes OP HRD the financial tool for the fighting of the impacts of the fiscal crisis in the labour market. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 22 ~

24 vii. Given that in the first implementation period ( ) considerable resources (national and community) were spent for the sustainability of jobs and the number of unemployed has drastically increased, the direction of resources to the creation of new jobs is required due to the fact that the recession does not create new jobs. viii. Proportional allocation of resources to the percentages of the various groups of unemployed, namely, the young, women, long-term unemployed and special population groups via targeted programmes of active polices in total and per group. Emphasis must be given to the reduction of the transition time to the labour market, as the long unemployment of the young people can affect their employment perspectives and, furthermore, cause more adverse demographic developments (delay in making a family, restriction of frequency of births). More weight must be given to young people that are not employed and do not participate in a training programme. The indicator NEET (Not in Education, Employment or Training) [people of years of age not employed, not participating in any training programme as percentage of the population of the same age group] was 17.4% in 2011 in our country compared to 11.7% in year The NEET index is a particularly significant index, as the people that are neither employed, nor do they participate in some training programme face a bigger risk of exclusion from the labor market as well as of poverty and social exclusion2 ix. The reinforcement of the adaptability of the employers and the businesses with the implementation of targeted actions in order to strengthen their viability and maintain employment. The actions of structural adaptation must take into account that businesses experience significant liquidity pressures, leverage inability of investments, and are active in an environment of considerably reduced private consumption. x. Dealing with the increased percentage and the risk of poverty with the implementation of networking actions in favour of the social cohesion at a regional level, with the help of all local bodies. The basic principles of OP HRD revision are: a) saving of internal resources in the Programme for the benefit of Priority Axes 7, 8, 9 aiming at the unemployed, with emphasis on the young unemployed; b) the financial strengthening of OP HRD from the resources of other Operation Programmes of the ESF and, in particular, of the Operational Programme: Administrative Reform. The saving of internal resources in the Programme is based on criteria, such as: The implementation progress of various interventions so that there is no risk of losing resources due to delay in their absorption The proportionality of the target populations (employees, unemployed), namely the penetration per group that OP HRD achieved in the planning phase, to be able to be preserved up to its expiry if possible The complementarity with national resources (namely synergy of active and passive measures) The rationalization of systemic interventions after the significant institutional changes carried out, which created significant economies of scale. In accordance with the above, the basic principles and directions for the submission of a Proposal of Revision of the programme per Priority Thematic Axis are: The decrease of available resources of Priority Axes 1, 2, 3 Systemic Interventions, on the basis of clearly operational and meritocratic criteria, namely the use of available balances from Systemic interventions Action Plans implemented at a lower cost from the forecasted one and the use of resources from action plans of Systemic interventions expected up to the end of 2015 to have lower absorption from the one forecasted. The decrease does not harm the prospect of achieving the targets of systemic interventions. The relatively small decrease of the available resources of Priority Axes 4, 5, 6 Reinforcement of the adaptability of Human Resources and Enterprises. This decrease is related to the fact that during the 2 According to studies, the possibilities of a person to be not in education, employment or training are affected by factors such as: disability, low education level, remote areas, low household income, unemployed parents, parents with low educational level, parents who are immigrants etc. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 23 ~

25 preparation of OP HRD, the ratio of employed people towards unemployed was 10:1, while during the years of fiscal crisis this correlation was completely changed and currently the number of the employed has been drastically decreased as with the data of the 1 st quota of 2012 of the Labour Force Survey, the ratio of the employed towards unemployed is 3:1. As a consequence, the targets of OP HRD must be adapted to these two groups, with a corresponding correction of the funding weighting of the relative Priority Thematic Axes, with transfer of resources from Priority Thematic Axis 2 to Priority Thematic Axis 3. The significant financial assistance to the Priority Axes 7, 8, 9 Facilitating Access to Employment servicing General Objective 2, via the quantitative increase and fast activation of the active employment policies in a period of financial crisis, when finding resources for the support of the big population of the unemployed and sensitive social groups are amongst the main priorities of the state. It is stated that in the period significant resources mainly clearly national ones were spent for the sustainability of the jobs. Given the fact that the high degree of unemployed is unemployment of recession (namely due to insufficient supply of jobs in relation to the demand), it is important to direct significant resources to the creation of jobs so that it can operate in order to relieve the situation, on the one hand, and, on the other, to prevent the risk of converting the unemployment of recession to structural unemployment. The perseverance of the available resources of Priority Axes 10, 11, 12 Complete integration of the human resources into a society of equal opportunities, which is a basic support pillar of the vulnerable groups of the population that are multilaterally affected by the crisis and run the risk of poverty. The decrease of the available resources of Priority Axes 13, Consolidation of the Mental Health Reform, Development of Primary Health Care and Safe Guarding of the Public Health of the Population and their transfer to Priority Thematic Axis 3 in order to face the impacts of the continuously expanding unemployment and restore the social cohesion of the country. In particular, the said decrease is proposed taking into account the implementation progress of the Priority Axes to date and, specifically, of the mental health actions. The basic reason of the delay of implementation of the Mental Health projects, is still the delay in the respective hiring for the mentally health structures governed by Public Law as well as their restrictions due to fiscal adaptation and the consequences of the current financial crisis. The payroll expenses of the personnel cover the 75% of the budget of the corresponding projects and, therefore, the delays in hiring professionals specialized in the health sector via the Supreme Council for Civil Personnel Selection (ASEP) cause the corresponding delays in the implementation of the projects. The perseverance of available resources in the Priority axes 16, 17, 18 Technical support so that the actions of the Program as well as the necessary monitoring and management processes, such as those laid down in the QUALITY SYSTEM of the NSRF are implemented in time. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 24 ~

26 Εισαγωγή Το παρόν παραδοτέο Γ.1: (Draft) αποτελεί το δεύτερο παραδοτέο που εκπονεί ο Σύμβουλος Αξιολόγησης (ΣΑ), σύμφωνα με την από υπογραφείσα σύμβαση, για λογαριασμό της Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης του Επιχειρησιακού «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» (ΕΥΔ ΕΠΑΝΑΔ), στο πλαίσιο του έργου: Σύμβουλος Αξιολόγησης κατά τη Διάρκεια Υλοποίησης (On- Going) του Επιχειρησιακού «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού». Το αντικείμενο του παρόντος παραδοτέου του ΣΑ αφορά στην εκπόνηση έκθεσης σε σχέση αφενός με την αποτίμηση τη συνεχιζόμενης ορθότητας και συνέπειας της στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ, την αξιολόγησης του συστήματος ποιοτικών και ποσοτικών στόχων καθώς την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα υλοποίησης του προγράμματος και αφετέρου με την εξαγωγή και διατύπωση συμπερασμάτων που οδηγούν σε πρόταση Επιχειρησιακού «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού». Το παρόν παραδοτέο διαρθρώνεται σε επτά (7) κεφάλαια ως ακολούθως: Η Εισαγωγή περιλαμβάνει το αντικείμενο του έργου της παρούσας έκθεσης. Το Πρώτο Κεφάλαιο περιλαμβάνει την αναλυτική περιγραφή των εργασιών της αξιολόγησης ως προς την αποτίμηση της συνεχιζόμενης ορθότητας και συνέπειας της στρατηγικής του. Στο πλαίσιο αυτό επιχειρείται η επικαιροποίηση της ανάλυσης της υφιστάμενης κοινωνικοοικονομικής κατάστασης λαμβάνοντας υπόψη και τις εξελίξεις στον τομέα της αγοράς εργασίας, της δια βίου μάθησης, της κοινωνικής ένταξης και της υγείας, η αξιολόγηση της εσωτερικής και εξωτερικής συνοχής του καθώς και η αξιολόγηση της εσωτερικής λογικής της στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ. Το Δεύτερο Κεφάλαιο αποτιμά την ορθότητα και την αξιοπιστία του συστήματος Ποιοτικών και ποσοτικών στόχων του ΕΠΑΝΑΔ, επικαιροποιεί την ποσοτικοποίηση των στόχων αυτών και των δεικτών του (όπου είναι εφικτό), υπολογίζει τη δημιουργούμενη απασχόληση (όπου είναι εφικτό) και τέλος αξιολογεί τον τρόπο παρακολούθησης των δεδομένων του Παραρτήματος 23 του Εφαρμοστικού Κανονισμού 1828/ Το Τρίτο Κεφάλαιο αναφέρεται στην χρηματοοικονομική πορεία του ΕΠΑΝΑΔ αξιολογώντας την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα του. Παρουσιάζει τη πορεία υλοποίησης των Έργων Προτεραιότητας του ΕΠΑΝΑΔ, αξιολογεί τη συνεισφορά του ΕΠΑΝΑΔ στην επίτευξη των στόχων του Μνημονίου Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής, αποτυπώνει τις αποκλίσεις μεταξύ αρχικού σχεδιασμού και υλοποίησης του. και καταλήγει στην εκτίμηση προβλέψεων υλοποίησης του ΕΠΑΝΑΔ σε σχέση με την επίτευξη των ποιοτικών, ποσοτικών και χρηματοδοτικών στόχων. Το Τέταρτο Κεφάλαιο συγκεντρώνει τις απαντήσεις στα ειδικά αξιολογητικά ερωτήματα όπως αυτές προκύπτουν στο πλαίσιο της ανάλυσης της περιβαλλοντικής επίδοσης του ΕΠΑΝΑΔ, της Οριζόντιας Εφαρμογής και Συμμόρφωσης με τις Αρχές α) της Ισότητας Μεταξύ Ανδρών και Γυναικών, β) της Μη Διάκρισης και γ) της Προσβασιμότητας των Ατόμων με Αναπηρία καθώς και της οριζόντιας εφαρμογής και συμμόρφωσης με τις Αρχές της EQUAL. Το Πέμπτο Κεφάλαιο επιχειρεί μια συνολική, συγκροτημένη και τεκμηριωμένη δέσμη προτάσεων αναθεώρησης του ΕΠΑΝΑΔ. Η προτεινόμενη αναθεώρηση βασίζεται αφενός στην ανάλυση της γενικής κοινωνικοοικονομικής κατάσταση της χώρας και των προτεραιοτήτων/ μεταρρυθμίσεων που προωθούνται στους τομείς της αγοράς εργασίας, της κοινωνικής ένταξης και της υγείας στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής της χώρας και αφετέρου στις εκτιμήσεις που προέκυψαν από την ανάλυση των χρηματοοικονομικών δεδομένων και της αποτελεσματικότητας του στο πλαίσιο της παρούσας αξιολόγησης. Τέλος στο Παράρτημα παρατίθενται πίνακες συνάφειας και πίνακες χρηματοοικονομικής υλοποίησης/ αποτελεσματικότητα/ αποδοτικότητας των ενταγμένων πράξεων του Επιχειρησιακού «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού». ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 25 ~

27 A Αποτίμηση της Συνεχιζόμενης Ορθότητας και Συνέπειας της Στρατηγικής του ΕΠΑΝΑΔ A.1 Επικαιροποίηση της Ανάλυσης της Υφιστάμενης Κατάστασης Ο σχεδιασμός και η εκπόνηση του Επιχειρησιακού «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» (ΕΠΑΝΑΔ ) πραγματοποιήθηκε το 2007, όταν η οικονομία της Ελλάδας ήταν σε ανοδική τροχιά. Για το σχεδιασμό λήφθηκαν υπόψη παράμετροι του εσωτερικού περιβάλλοντος της χώρας όπως τα δημογραφικά χαρακτηριστικά και η κατάσταση στην αγορά εργασίας, καθώς επίσης οι ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της κοινωνικής προστασίας και της υγείας. Κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος η κατάσταση του εσωτερικού περιβάλλοντος άλλαξε σημαντικά. Οι ρυθμοί ανάπτυξης έγιναν αρνητικοί, η ανεργία διογκώθηκε και η πτωτική τάση των δεικτών συνεχίζεται. Ως εκ τούτου το Ανθρώπινο Δυναμικό της Ελλάδας έχει άλλες ανάγκες σε σχέση με το 2007 που το ΕΠΑΝΑΔ καλείται σήμερα να καλύψει. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, αντικείμενο της παρούσας ενότητας αποτελεί: Αφενός η επανεξέταση και η επικαιροποίηση της υφιστάμενης κατάστασης και της ανάλυσης SWOT του ΕΠΑΝΑΔ η αποτίμηση της συνεχιζόμενης εγκυρότητας της ιεράρχησης των αναγκών, βάσει των οποίων έχει διαμορφωθεί η στρατηγική του ΕΠΑΝΑΔ. Η ανάλυση θα ακολουθήσει την εξής μεθοδολογία: 1. Αρχικά θα παρουσιαστεί η σύνοψη της υφιστάμενης γενικής οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης της χώρας με την καταγραφή των ποσοτικών δεδομένων που την προσδιορίζουν 2. Στη συνέχεια θα αποτιμηθεί η υφιστάμενη κατάσταση στον τομέα της αγοράς εργασίας, της δια βίου μάθησης, της κοινωνικής ένταξης και της υγείας με επικέντρωση στις εξελίξεις που ακολούθησαν την έγκριση του ΕΠΑΝΑΔ 3. Με βάση τα δεδομένα αυτά θα διενεργηθεί επικαιροποιημένη ανάλυση SWOT του ΕΠΑΝΑΔ 4. Τέλος, θα αποτυπωθεί η συνθετική διάγνωση όπου θα επιχειρηθεί μία πρώτη συσχέτιση αναγκών, προτεραιοτήτων-κατευθύνσεων και παρεμβάσεων, όπως προδιαγράφονται στο ΕΠΑΝΑΔ. Σκοπός της θα είναι η συνθετική επεξεργασία των ευρημάτων των προηγούμενων εργασιών, προκειμένου να θεμελιωθούν η τελική επικαιροποίηση της ανάλυσης SWOT και η συνεχιζόμενη εγκυρότητα της κατάταξης των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται με το ΕΠΑΝΑΔ. A.1.1 A Επικαιροποίηση της Κοινωνικοοικονομικής Ανάλυσης Μακροοικονομικές εξελίξεις Οι μακροοικονομικές εξελίξεις, από τη περίοδο που σχεδιάστηκε το ΕΠ ΑΝΑΔ ,έχουν αλλάξει σημαντικά, παγκοσμίως, στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Η οικονομική κρίση που ξεκίνησε στην Αμερική το 2008, είχε σοβαρές επιπτώσεις στην ΕΕ το 2009 προκαλώντας αρνητικούς ρυθμούς μεγέθυνσης. Από το 2010 η Ελλάδα πλήττεται από βαθειά δημοσιονομική κρίση με αποτέλεσμα να ενταχθεί σε μηχανισμό στήριξης, αποτελούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση - την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, για την αντιμετώπιση του ελλείμματος και του χρέους. Παράλληλα, η δημοσιονομική κρίση συνοδεύεται από παρατεταμένη και έντονη φάση ύφεσης. Στο πλαίσιο αυτό, η εξέλιξη των Βασικών Οικονομικών Δεικτών διαμορφώνεται ως εξής: Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Το ΑΕΠ, σε αντίθεση με την αυξητική πορεία που είχε από το 2001 έως και το 2008, πλέον βαίνει μειωμένο. Σύμφωνα με την ετήσια Έκθεση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για το έτος 2010 (έκδοση Απρίλιος 2011), το ΑΕΠ μειώθηκε το 2010 κατά 4,5% επηρεαζόμενο αποκλειστικά από την εγχώρια ζήτηση συγκεκριμένα την υποχώρηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 4,5%, της δημόσιας κατανάλωσης κατά 6,5% και των ακαθάριστων επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου κατά 16,5%. Υπολογίζεται ότι η οικονομία έχει συρρικνωθεί περίπου κατά 20% από το Για το 2012 η ύφεση αναμένεται να συνεχιστεί με ρυθμό της τάξεως του 2,8%, ενώ η ανάκαμψη μετατίθεται για το 2013, με αύξηση του ΑΕΠ που ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 26 ~

28 δεν θα υπερβαίνει το 1%. Με βάση τις προβλέψεις αυτές η Ελλάδα το 2012 θα διανύσει το τέταρτο συνεχόμενο έτος ύφεσης. Οι προβλέψεις της EUROSTAT για την κατά κεφαλή ετήσια μεταβολή του ΑΕΠ (%) φαίνονται στο παρακάτω πίνακα: Πίνακας 1 Ετήσια μεταβολή του κατά κεφαλή ΑΕΠ (%) (f)* 2012(f)* 2013(f)* Ελλάδα 3, ,6-0, ,5 ΕΕ 27 1, ,7-0,1-4,6 1,7 1,3 0,4 1,3 ΕΕ 25 1,7 2,3 2,6-0,3-4,6 1,7 1,3 0,4 1,2 Πηγή: EUROSTAT, 2012 * Σημείωση: το (f) σημαίνει πρόβλεψη Στην Ελλάδα το 2005 το κατά κεφαλή ΑΕΠ (%) ήταν 3,7% έναντι -5,7% (f) το Ως προς το επίπεδο παραγωγικότητας της εργασίας (ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ανά απασχολούμενο- ΕΕ27=100) από 98,4% του ευρωπαϊκού μέσου όρου (ΕΕ-27) το 2005 ανήλθε στο 94,8% το 2010 (Πηγή: Eurostat, Φεβρουάριος 2012). Πίνακας 2 Κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης και Παραγωγικότητα της εργασίας ανά απασχολούμενο Κατά κεφαλήν (f) 88.7(f) ΑΕΠ σε ΜΑΔ (ΕΕ25:100%) (f) Παραγωγικότητα 98.4(e) 97.3(p) 95.2(p) 97.9(p) 98.3(p) 94.8(p) της εργασίας ανά απασχολούμενο (ΕΕ27:100%) Πηγή: EUROSTAT, 2012 * Σημείωση: το (f) σημαίνει πρόβλεψη ** Σημείωση: το (e) & (p) σημαίνει ανά απασχολούμενο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος, ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή παρουσίασε μέση αύξηση πληθωρισμού για το έτος 2011 της τάξης του 3,7% σε σύγκριση με τον αντίστοιχο δείκτη του Η πραγματική αγοραστική δύναμη των καταναλωτών μειώνεται με πολύ μεγαλύτερο ρυθμό από το ρυθμό που αυξάνεται ο τιμάριθμος. Ο λόγος είναι ότι εξακολουθούν να σημειώνονται σημαντικές αυξήσεις σε βασικά είδη και υπηρεσίες ευρείας κατανάλωσης. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της ΕΣΥΕ, τον Μάρτιο του 2010 σε σχέση με τον Μάρτιο του 2009 παρατηρείται αύξηση 51% στην τιμή της βενζίνης, 28,4% στα τέλη κυκλοφορίας και στα διόδια και 39,2% στο πετρέλαιο θέρμανσης. Σχήμα 1 Μέσος Ετήσιος Πληθωρισμός περιόδου (Οκτώβριος) (Έτος βάσης: 2009=100,0) 110,00 105,00 100,00 95,00 Μέσος Ετήσιος Πληθωρισμός 90,00 85, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 27 ~

29 Σχήμα 2 Μεταβολή (%) μέσου δείκτη δωδεκαμήνου με αντίστοιχο δείκτη προηγούμενου δωδεκαμήνου περιόδου (Οκτώβριος) (Έτος βάσης: 2009=100,0) 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0, Μεταβολή (%) μέσου δείκτη δωδεκαμήνου με αντίστοιχο δείκτη προηγούμενου δωδεκαμήνου Πίνακας 3 Γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, περιόδου (Οκτώβριος) (Έτος (βάσης : 2009=100,0) Οκτώβριος Μέσος Ετήσιος Πληθωρισμός 94,86 98,80 100,00 104,71 109,56 Μεταβολή (%) μέσου δείκτη δωδεκαμήνου με αντίστοιχο δείκτη προηγούμενου δωδεκαμήνου 2,9 4,2 1,2 4,7 3,7 Σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο, κάτω του 1,5%, προβλέπεται ότι θα υποχωρήσει το μέσο επίπεδο του πυρήνα του πληθωρισμού. Χωρίς την επίπτωση των αυξήσεων των έμμεσων φόρων ο πυρήνας του πληθωρισμού θα διαμορφωθεί ακόμη χαμηλότερα, κατά μέσο όρο κάτω από το 1%, ενώ τον Ιανουάριο και το Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους ήταν αρνητικός. Στις εξελίξεις αυτές προβλέπεται ότι θα συμβάλουν η σταδιακή εξασθένηση της επίπτωσης που έχουν οι αυξήσεις των έμμεσων φόρων, καθώς και η συνεχιζόμενη μείωση τόσο της ζήτησης, όσο και του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, ιδίως στον επιχειρηματικό τομέα. Το ίδιο αποτέλεσμα αναμένεται να έχει και η ενίσχυση του ανταγωνισμού στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών καθώς θα προχωρεί η εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Οι μέσες ονομαστικές αποδοχές των μισθωτών στο σύνολο της οικονομίας εκτιμάται ότι θα μειωθούν κατά 2,7%. A Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Στην Ελλάδα παρατηρείται μια συνεχής μείωση του ρυθμού των γεννήσεων με αποτέλεσμα από το 1998 ο ρυθμός της φυσικής αύξησης του πληθυσμού παραμένει αρνητικός. Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (απογραφή του 2011) το σύνολο του πληθυσμού είναι άτομα από άτομα το Το ποσοστό του ενεργού πληθυσμού (15-64 ετών) σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είναι το 68,1% του πληθυσμού, με πτωτική τάση. Τα στοιχεία της EUROSTAT δείχνουν το ποσοστό του ενεργού πληθυσμού να έχει μειωθεί στο 59,6% το Από τα στοιχεία της απογραφής του 2001 φαίνεται ότι περίπου το 20% του πληθυσμού είναι στην ηλικιακή ομάδα Προβλέπεται επίσης να αυξηθεί το ποσοστό του πληθυσμού άνω των 65 και να ανέλθει σε 21,0% το έτος Η πρόβλεψη αυτή σηματοδοτεί τη «δημογραφική ωρίμανση» του ελληνικού πληθυσμού και προβάλλει επιτακτικά την ανάγκη σχεδιασμού πρόσθετων υπηρεσιών που θα απευθύνονται στα άτομα τρίτης ηλικίας. Ως προς την αναλογία ανδρών-γυναικών στο συνολικό πληθυσμό της χώρας, διαπιστώνεται ότι οι γυναίκες αποτελούν το 50,84% του πληθυσμού, ενώ οι άνδρες το 49,16% (Προσωρινά στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ, Απογραφή 2011). ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 28 ~

30 Πίνακας 4 Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδας ανά Περιφέρεια (Απογραφή 2011) Περιφέρεια Σύνολο Άνδρες Γυναίκες % % % Συνόλου Ανδρών Γυναικών Σύνολο Χώρας ,16 50,84 Ανατολική Μακεδονία και Θράκη ,62 49,34 50,66 Κεντρική Μακεδονία ,38 48,56 51,44 Δυτική Μακεδονία ,62 50,07 49,93 Ήπειρος ,12 49,28 50,72 Θεσσαλία ,77 49,53 50,47 Στερεά Ελλάδα ,07 50,86 49,14 Ιόνια Νησιά ,91 49,41 50,59 Δυτική Ελλάδα ,31 50,19 49,81 Πελοπόννησος ,39 50,67 49,33 Αττική ,34 48,33 51,67 Βόρειο Αιγαίο ,83 50,31 49,69 Νότιο Αιγαίο ,86 50,55 49,45 Κρήτη ,76 49,69 50,31 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ - Απογραφή 2011 Πίνακας ) Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδας ανά Κατηγορία Επιλέξιμων Περιφερειών (Απογραφή Περιφέρειες % Συνόλου Περιφέρειες Σύγκλισης (Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, Ήπειρος, Θεσσαλία, Ιόνια Νησιά, Δυτική 43,64% Ελλάδα, Πελοπόννησος, Βόρειο Αιγαίο, Κρήτη) Περιφέρειες Σταδιακής Εξόδου (Αττική, Κεντρική Μακεδονία, Δυτική Μακεδονία) 53,48% Περιφέρειες Σταδιακής Εισόδου (Στερεά Ελλάδα, Νότιο Αιγαίο) 9,46% Σύνολο Ελλάδας 99,98% Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ (Απογραφή 2011) A.1.2 A Υφιστάμενη Κατάσταση και Εξελίξεις στον Τομέα της Απασχόλησης, της Ανεργίας, της Κοινωνικής Προστασίας της Εκπαίδευσης και Δια Βίου Μάθησης και της Υγείας Ανάλυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα Η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει μια βαθιά κρίση, με κύρια χαρακτηριστικά το πολύ μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα, το τεράστιο χρέος και τη συνεχή διάβρωση της ανταγωνιστικής της θέσης. Τα προβλήματα αυτά προϋπήρχαν της διεθνούς κρίσης του 2008 και ήταν αναπόφευκτο να οδηγήσουν, αργά ή γρήγορα, σε αδιέξοδο. Καθώς διορθωτικές παρεμβάσεις δεν έγιναν, η κατάσταση επιδεινώθηκε, με αποκορύφωμα το δημοσιονομικό εκτροχιασμό το 2008 και το 2009 και την κλιμάκωση της διαφοράς αποδόσεων μεταξύ ελληνικών και γερμανικών κρατικών ομολόγων που ακολούθησε. Παράλληλα, η διεθνής κρίση μεγέθυνε τις συσσωρευμένες αρνητικές επιπτώσεις αυτών των χρόνιων αδυναμιών και επιτάχυνε την πτωτική πορεία της οικονομίας. Έχοντας ως δεδομένο ότι η οικονομική κρίση στην Ελλάδα καλύπτει κυρίως την περίοδο 2008 έως σήμερα διαφαίνεται ότι η κατάσταση στην αγορά εργασίας επιδεινώθηκε σταδιακά. A Ανάλυση των χαρακτηριστικών απασχόλησης Γενική εξέλιξη της απασχόλησης, της ανεργίας και του εργατικού δυναμικού Κατά την περίοδο , η συνολική απασχόληση μειώθηκε κατά άτομα, δηλαδή ποσοστιαία μείωση ίση με 17,22%. Αυτή η περιστολή είναι τεράστια, ειδικά εάν αναλογιστεί κανείς ότι την περίοδο , δηλαδή κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έντονης ανάπτυξης, η απασχόληση αυξήθηκε σωρευτικά κατά 14,7%. Οι άνεργοι κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2012 ήταν κατά 227,21% περισσότεροι από το 2008, φτάνοντας το 1.168,8 χιλιάδες άτομα, έναντι 357,2 χιλιάδες το ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 29 ~

31 Από την εξέλιξη των ετήσιων ρυθμών μεταβολής προκύπτει ότι τόσο η μείωση της απασχόλησης, όσο και η αύξηση της ανεργίας είναι επιταχυνόμενες. Δεδομένου ότι τα μεγέθη της απασχόλησης παρουσιάζουν μια χρονική υστέρηση προσαρμογής στις εξελίξεις της οικονομίας, η κατάσταση της απασχόλησης στην Ελλάδα αναμένεται να επιδεινωθεί περαιτέρω κατά τα επόμενα χρόνια. Υπάρχουν, άλλωστε, βάσιμες ενδείξεις, οι οποίες σχετίζονται με τη διακοπή λειτουργίας σχετικά μεγάλων επιχειρήσεων, ότι για μια μεγάλη σχετικά χρονική περίοδο μετά την έναρξη της ανάκαμψης της οικονομικής δραστηριότητας, η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει «ανάπτυξη χωρίς απασχόληση» (jobless growth). Πίνακας 6 Βασικά μεγέθη της αγοράς εργασίας (πληθυσμός ηλικίας άνω των 15 ετών) Απόλυτα μεγέθη (σε χιλ.) Ρυθμός μεταβολής Σύνολο Εργατικό δυναμικό 4.939, , , , ,9 0,7 0,9-1,1 0,6 0,46 Απασχολούμενοι 4.582, , , , ,1-1,1-2,3-6,1-9,3-17,22 Άνεργοι 357,2 442,6 594,0 810, ,8 23,9 34,2 36,5 127,0 227,21 Μη οικονομικά ενεργοί 4.290, , , , ,8-0,1-0,2 2,1 1,9 2,73 Σύνολο 9.230, , , , ,7 0,3 0,4 0,4 1,2 1,51 Άνδρες Εργατικό δυναμικό 2.925, , , , ,4-0,3 0,1-1,3-1,6-2,66 Απασχολούμενοι 2.788, , , , ,5-2,1-3,1-6,0-10,9-19,22 Άνεργοι 136,6 184,8 273,0 393,8 591,9 35,2 47,7 44,3 188,2 333,31 Μη οικονομικά ενεργοί 1.577, , , , ,5 1,6 1,2 3,6 6,5 9,64 Σύνολο 4.502, , , , ,0 0,3 0,5 0,4 1,3 1,65 Γυναίκες Εργατικό δυναμικό 2.014, , , , ,5 2,3 2,1-0,7 3,7 4,99 Απασχολούμενοι 1.793, , , , ,7 0,4-1,1-6,2-6,8-14,26 Άνεργοι 220,5 257,8 321,1 417,1 576,8 16,9 24,5 29,9 89,1 161,59 Μη οικονομικά ενεργοί 2.713, , , , ,3-1,0-1,0 1,2-0,9-1,3 Σύνολο 4.727, , , , ,7 0,4 0,4 0,3 1,1 1,38 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Από τα εμπειρικά στοιχεία, φαίνεται ότι έχει ενεργοποιηθεί μια δεύτερη φάση προσαρμογής της αγοράς εργασίας. Κατά την πρώτη φάση, που αφορά τα έτη 2009 και 2010, η μείωση της απασχόλησης αφορούσε περισσότερο του άνδρες. Κατά την ίδια περίοδο, το εργατικό δυναμικό αυξάνονταν, ενώ αντίστοιχα μειώνονταν ο μη οικονομικά ενεργός πληθυσμός. Κατά το έτος , οι παραπάνω τάσεις αντιστράφηκαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕΔ, κατά το τελευταίο έτος ο ρυθμός περιστολής της απασχόλησης των γυναικών ξεπέρασε οριακά εκείνο των ανδρών, ενώ το εργατικό δυναμικό παρουσίασε απόλυτη μείωση, ίση με 1,1%. Είναι αξιοσημείωτη η δραματική αύξηση των ανέργων μέσα σε ένα χρόνο κατά άτομα. Πρόσθετα, κατά την περίοδο έχουμε μείωση των απασχολούμενων αντρών κατά 19,1%, των γυναικών κατά 14,2% και κατά 17,2% το σύνολο των εργαζομένων. Η ενίσχυση του ρυθμού μείωσης της απασχόλησης των γυναικών, οφείλεται στο γεγονός ότι κατά την περίοδο η κρίση απασχόλησης επεκτάθηκε και στους κλάδους υψηλής συγκέντρωσης της γυναικείας εργασίας, ενώ στην προηγούμενη περίοδο είχε συγκεντρωθεί στη μεταποίηση και τις κατασκευές. Πίνακας 7 Απασχολούμενοι ανά φύλο (σε χιλ.) Άνδρες 2.788, , , , ,5 Γυναίκες 1.793, , , , ,7 Σύνολο 4.582, , , , ,1 Πηγή: Επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 30 ~

32 Η μείωση του εργατικού δυναμικού κατά πάσα πιθανότητα οφείλεται στην απογοήτευση των ανέργων που βλέποντας ότι οι προοπτικές εύρεσης εργασίας είναι μικρές αποχωρούν σταδιακά από την αγορά εργασίας. Η τάση μείωσης του εργατικού δυναμικού μάλλον θα ενισχυθεί κατά τα επόμενα χρόνια, λόγω των προγραμμάτων πρόωρης συνταξιοδότησης που προωθούνται στο δημόσιο τομέα (εφεδρεία). Σε στατιστικό επίπεδο η μείωση του εργατικού δυναμικού μέσω του μηχανισμού του «απογοητευμένου άνεργου» θα ανασχέσει εν μέρει την αύξηση του ποσοστού ανεργίας, λόγω του ότι το τελευταίο ορίζεται ως ο λόγος των ανέργων προς το εργατικό δυναμικό. Ωστόσο, η πολιτική απασχόλησης πρέπει να λάβει υπόψη ότι η μείωση του εργατικού δυναμικού που προέρχεται από την απογοήτευση των ανέργων (και όχι από την συνταξιοδότηση εργαζομένων), δεν συνιστά πραγματική μείωση της ανεργίας. Υπ αυτή την έννοια, η πολιτική απασχόλησης, τουλάχιστον κατά την επόμενη πενταετία θα πρέπει να υποθέσει ότι η πραγματική ανεργία είναι αρκετά υψηλότερη από την καταγραφόμενη. Σχήμα 3 Ρυθμός μεταβολής της απασχόλησης ανά φύλο (απασχολούμενοι άνω των 15 ετών) Η εξέλιξη της απασχόλησης ανά κλάδο Η κύρια μείωση της απασχόλησης έχει προέλθει από τον δευτερογενή τομέα και από τις κατασκευές. Σωρευτικά την περίοδο η απασχόληση στη μεταποίηση μειώθηκε κατά 179,3 χιλιάδες άτομα, στις κατασκευές κατά 185,6 χιλιάδες και στο σύνολο των υπηρεσιών κατά 372 χιλιάδες. Αυτοί οι δύο κλάδοι ευθύνονται για το 46,24% της συνολικής μείωσης της απασχόλησης, ενώ οι υπηρεσίες ευθύνονται για το 47,15% της μείωσης. Στις άλλες κατηγορίες (Πρωτογενής τομέας, Ενέργεια και Ύδρευση) το ποσοστό από 7,4% τώρα έχει μειωθεί στο 6,61%. Πρωτογενής τομέας Κατά το έτος , αντιστράφηκε η τάση ενίσχυσης του πρωτογενή τομέα, ο οποίος κατά την πρώτη φάση της ύφεσης παρουσίασε μια ενίσχυση της απασχόλησης η οποία είχε αποδοθεί στην στροφή των ανέργων στις αγροτικές εργασίες. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο και είχε παρατηρηθεί ξανά στο παρελθόν, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όσο και σε εθνικό. Σε περιόδους οικονομικής ύφεσης που ο αστικός τομέας της οικονομίας συμπιέζεται και η ανεργία αυξάνεται, ενισχύονται οι τάσεις αναζήτησης εργασίας στον αγροτικό τομέα. Αυτό το φαινόμενο αντιμετωπίστηκε από αρκετούς θετικά, ως μια ευκαιρία ενίσχυσης της αγροτικής παραγωγής σε συνδυασμό με την αναδιάρθρωσή της. Δευτερογενής τομέας Κατά την διάρκεια της παρούσας ύφεσης η μεταποίηση και οι κατασκευές παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες μειώσεις που υπερβαίνει τις εργαζόμενους σε κάθε κλάδο. Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι ο ρυθμός μείωσης της απασχόλησης είναι επιταχυνόμενος. Ενδεικτικά, η απασχόληση στη μεταποίηση μειώθηκε το 2009 κατά 4,2%, το 2010 κατά 6,4%, το 2011 κατά 13,7% και το 2012 κατά 33,27%. Αντίστοιχη πορεία ακολούθησε και η μείωση της απασχόλησης στις κατασκευές. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 31 ~

33 Ένα επιπλέον αρνητικό στοιχείο, αφορά το γεγονός ότι η μείωση της απασχόλησης στην μεταποίηση αφορά πλέον το σύνολο των επιμέρους κλάδων, δηλαδή ακόμα και εκείνους που παρουσιάζουν μια διαχρονική δυναμικότητα και είχαν καταφέρει να διατηρήσουν ή και να αυξήσουν την απασχόληση κατά τα δύο πρώτα χρόνια της ύφεσης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της βιομηχανίας τροφίμων, που αποτελεί και τον σημαντικότερο κλάδο της μεταποίησης ως προς τον όγκο της απασχόλησης. Ο κλάδος παρουσίασε αύξηση της απασχόλησης κατά το έτος 2009 και 2010, αλλά κατά το 2011 η μείωση έφτασε το 14,3%. Επίσης, μεγάλες απώλειες παρατηρούνται και στους κλάδους της κλωστοϋφαντουργίας και της κατασκευής ειδών ένδυσης. Ο πρώτος κυριολεκτικά κατέρρευσε καταγράφοντας σωρευτική μείωση της απασχόλησης ίση με 61,5%, ο δεύτερος παρουσιάζει απώλειες της τάξης του 42,9%. Σημαντικές μειώσεις παρουσιάζουν και οι κλάδοι της χημικής βιομηχανίας, της κατασκευής μεταλλικών προϊόντων και της παραγωγής φαρμακευτικών σκευασμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτοί οι κλάδοι αποτελούν τους πλέον δυναμικούς ως προς την αξία των εξαγωγών. Υπηρεσίες Αν και οι υπηρεσίες εμφανίζουν σημαντικές απώλειες, σε σχέση με τις αντίστοιχες μεταβολές στην μεταποίηση και τις κατασκευές εμφανίζουν μια σχετική «αντοχή» υπό την έννοια ότι η περιστολή της απασχόλησης είναι μικρότερη, ενώ ένα τμήμα της οφείλεται στη μείωση της απασχόλησης στο δημόσιο και στην αύξηση του αριθμού των συνταξιοδοτήσεων. Οι σημαντικότερες απώλειες (από ποσοτικής άποψης) καταγράφονται στους κλάδους του εμπορίου ( άτομα την περίοδο ), των ξενοδοχείων-εστιατορίων ( άτομα), στη δημόσια διοίκηση ( άτομα), στην εκπαίδευση ( άτομα) και στον πολιτιστικό τομέα ( άτομα). Αξίζει να σημειωθεί ότι ειδικά για τον τομέα των ξενοδοχείων ο ΟΑΕΔ υλοποιούσε εκτεταμένο πρόγραμμα στήριξης, αλλά παρ όλα αυτά η μείωσης της απασχόλησης ήταν σημαντική. Το νέο στοιχείο που εμφανίζεται κατά την τελευταία χρονιά είναι ότι η για πρώτη φορά από το 1981 εμφανίζεται μείωση στον κλάδο «δραστηριότερες νοικοκυριών ως εργοδοτών» που ουσιαστικά αναφέρεται στις υπηρεσίες φροντίδας στο σπίτι σε εξαρτημένα μέλη των νοικοκυριών. Η απασχόληση στον κλάδο αυξάνονταν διαρκώς από το 1981 έως και το 2010 αντικατοπτρίζοντας έμμεσα τις σημαντικές ανεπάρκειες του κοινωνικού κράτους στην Ελλάδα. Ωστόσο, υπό την πίεση της ύφεσης, η απασχόληση στον κλάδο από το 2 ο τρίμηνο του 2011 έως το αντίστοιχο του 2012 μειώθηκε κατά άτομα. Πίνακας 8 Απασχόληση ανά μονοψήφιο κλάδο οικονομικής δραστηριότητας (σε χιλ.) ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ 536,5 543,6 565,1 520,2 504,3 Α. ΓΕΩΡΓΙΑ, ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑ 518,5 529,6 551,7 509,8 494,0 Β. ΟΡΥΧΕΙΑ ΚΑΙ ΛΑΤΟΜΕΙΑ 18,0 14,0 13,4 10,4 10,3 ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ 538,8 516,0 483,1 417,0 359,5 Γ. ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ 538,8 516,0 483,1 417,0 359,5 ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΥΔΡΕΥΣΗ 66,1 60,4 59,9 50,8 46,2 Δ. ΠΑΡΟΧΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ, ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ, ΑΤΜΟΥ ΚΑΙ ΚΛ 36,1 30,5 27,6 22,7 26,0 Ε. ΠΑΡΟΧΗ ΝΕΡΟΥ, ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΛΥΜΑΤΩΝ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 30,0 29,9 32,3 28,1 20,3 ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ 399,1 366,6 330,0 262,2 213,5 ΣΤ. ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ 399,1 366,6 330,0 262,2 213,5 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ 3.041, , , , ,6 Ζ. ΧΟΝΔΡΙΚΟ ΚΑΙ ΛΙΑΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ. ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΜΗΧΑΝΟΚΙΝΗΤΩΝ 832,6 828,2 801,1 772,9 679,4 Η. ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ 215,4 219,8 204,8 205,5 182,7 Θ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΑΡΟΧΗΣ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙ 325,5 314,8 302,2 303,8 275,1 Ι. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 73,9 82,2 87,6 79,5 72,2 Κ. ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 121,0 114,1 115,1 111,9 122,4 Λ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ 9,2 8,7 6,5 4,5 6,5 Μ. ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ, ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤ 221,6 232,2 215,2 212,4 220,5 Ν. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 77,8 78,6 74,1 81,7 72,3 Ξ. ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΥΝΑ. ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙ 381,9 378,6 374,4 365,9 323,7 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 32 ~

34 Ο. ΕΑΙΔΕΥΣΗ 323,7 331,9 331,1 313,0 306,3 Π. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ 231,1 225,9 247,8 238,7 230,0 Ρ. ΤΕΧΝΕΣ, ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ 59,0 55,9 49,0 48,4 41,8 Σ. ΑΛΛΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ 94,0 86,3 87,1 87,6 75,9 Τ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ ΩΣ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ 73,4 87,1 91,3 78,6 58,4 Υ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΞΩΔΑΦΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΕΩΝ 1,7 1,1 1,5 2,0 2,2 ΣΥΝΟΛΟ 4.582, , , , ,1 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Ιδιοκτησιακό καθεστώς Ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς, η κύρια μείωση της απασχόλησης προέρχεται από τον ιδιωτικό τομέα (82% των συνολικών απωλειών). Ωστόσο, το μέτρο της εφεδρείας, σε συνδυασμό με το «πάγωμα» των προσλήψεων στο δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα και τον σημαντικό περιορισμό των συμβασιούχων αναμένεται να ασκήσει επιπλέον καθοδικές πιέσεις στην απασχόληση, οι οποίες θα διαχυθούν και στον ιδιωτικό τομέα. Κατά συνέπεια, ακόμα και στο υποθετικό πλην όμως εξαιρετικά απίθανο ενδεχόμενο διατήρησης του όγκου της απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα κατά τα επόμενα έτη, θα πρέπει να αναμένεται η περαιτέρω συρρίκνωση του συνολικού όγκου της απασχόλησης λόγω της σημαντικής συρρίκνωσης της απασχόλησης στο δημόσιο η οποία βάσει των δεσμεύσεων της ελληνικής κυβέρνησης πρέπει να προσεγγίσει τα άτομα για το 2012 και τα κατά την επόμενη πενταετία. Πίνακας 9 Απασχόληση ανά ιδιοκτησιακό καθεστώς επιχείρησης (σε χιλ.) ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΠΗΡΕΣΙΑ Ή ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ 1.022, ,4 989,2 945,7 Δημόσια υπηρεσία 519,6 518,0 497,8 483,3 ΝΠΔΔ ή ΝΠΙΔ ή Δημ. Οργανισμός 223,8 217,7 233,3 220,5 Δήμος Κοινότητα Δημ Επιχείρηση 127,0 136,3 138,4 131,9 Δημ Επιχείρηση Κοινής Οφέλειας 73,5 64,2 58,9 50,9 Κρατική τράπεζα 33,8 32,5 30,3 30,5 Επιχ ελεγχόμενη από Δημόσιο 44,4 36,8 30,4 28,5 ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ 3.560, , , ,7 Σύνολο 4.582, , , ,3 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Θέση στο επάγγελμα Για πρώτη φορά από το 1981, η μείωση της απασχόλησης αφορά και τους εργοδότες, οι οποίοι κατά την περίοδο μειώθηκαν κατά 27,7%, αποτυπώνοντας έμμεσα την αναστολή λειτουργίας πολλών, κυρίως μικρών, επιχειρήσεων. Οι αυτοαπασχολούμενοι παρά το γεγονός ότι κατά την διετία παρουσίασαν αύξηση, κατά την τελευταία χρονιά εμφανίζουν μείωση. Ποσοστιαία η μείωση περιορίζεται στο 2,6%, υποστηρίζει όμως την υπόθεση ότι από το 2012 και μετά η αγορά εργασίας εισήλθε σε μια δεύτερη, χειρότερη, φάση. Η μείωση της απασχόλησης των μισθωτών είναι η πλέον σημαντική λόγω του απόλυτου μεγέθους της. Σε απόλυτα νούμερα, την περίοδο οι μισθωτοί μειώθηκαν κατά 575,6 χιλιάδες ή 19%. Ο λόγος εργαζόμενων προς εργοδότες αυξήθηκε κατά την περίοδο Έτσι ενώ το 2008 σε κάθε εργοδότη αντιστοιχούσαν 7,8 μισθωτοί, η αντίστοιχη αναλογία το 2012 είχε διαμορφωθεί στο 8,7. Φαίνεται δηλαδή ότι η κρίση έχει ενεργοποιήσει και μια διαδικασία πόλωσης των επιχειρήσεων πλήττοντας περισσότερο τις μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις. Το παραπάνω επιβεβαιώνεται και από την κατανομή της απασχόλησης ανά μέγεθος επιχείρησης (βλ. παρακάτω). Ωστόσο, η υπόθεση απαιτεί περαιτέρω έρευνα προκειμένου να επιβεβαιωθεί. Από διαφορετικές πηγές προκύπτει 3 ότι η μείωση της απασχόλησης οφείλεται και στη διακοπή λειτουργίας σχετικά μεγάλων επιχειρήσεων (ΑΕ και ΕΠΕ), γεγονός που υποδηλώνει την κατάργηση μονάδων επιχειρήσεων που λειτουργούσαν αλυσίδες καταστημάτων 4.. Πίνακας 10 Κατανομή της απασχόλησης, ανά θέση στο επάγγελμα (σε χιλ.) Εργοδότες 381,2 384,9 354,9 325,1 275,3 Αυτοαπασχολούμενοι 957,6 961,2 975,3 953,0 931,9 Μισθωτοί 2.974, , , , ,8 3 Ετήσια Έκθεση Ελληνικού Εμπορίου 2010 και 2011, ΕΣΕΕ 4 Η σχετική ερώτηση στην ΕΕΔ αναφέρεται στον αριθμό εργαζομένων στο κατάστημα εργασίας του ερωτώμενου. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 33 ~

35 Βοηθοί στην οικογενειακή επιχείρηση 268,9 263,7 242,9 232,3 187,1 Σύνολο 4.582, , , , ,1 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται στις επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους και ειδικότερα σε εκείνες της επιχείρησης που απασχολούν από 11 έως 49 άτομα προσωπικό. Μικρότερες μειώσεις εμφανίζουν οι πολύ μικρές επιχειρήσεις (έως 10 άτομα προσωπικό) και οι μεγάλες επιχειρήσεις (άνω των 50 ατόμων προσωπικό). Κατά συνέπεια, οι περισσότερο εκτεθειμένες επιχειρήσεις στην κρίση είναι οι μεσαίου μεγέθους. Σε αυτές τις επιχειρήσεις οι εργασιακές σχέσεις είναι περισσότερο απρόσωπες (σε αντίθεση με τις πολύ μικρές επιχειρήσεις), συνεπώς η απόφαση για απόλυση περισσότερο εύκολη. Ταυτόχρονα όμως, λόγω του μικρού τους μεγέθους, αυτές οι επιχειρήσεις δεν έχουν αναπτύξει μεθόδους οργάνωσης της εργασίας (σε αντίθεση με τις μεγάλες επιχειρήσεις) που θα τους επέτρεπε την διατήρηση της όγκου της απασχόλησης μέσω αλλαγών στην οργάνωση της εργασίας. Πίνακας 11 Κατανομή της απασχόλησης ανά μέγεθος καταστήματος (σε χιλ.) Ως 10 άτομα 2.856, , , ,7 Πάνω από 10 άτομα 1.726, , , , άτομα 491,2 470,8 460,1 423, άτομα 346,4 340,5 311,0 297,9 50 και πάνω άτομα 481,1 470,4 469,0 451,6 Άγνωστος αλλά πάνω από 10 άτομα 407,3 383,5 386,6 352,8 Σύνολο 4.582, , , ,3 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Περιφερειακή κατανομή Η περιφερειακή κατανομή της απασχόλησης δεν διαφοροποιεί την εικόνα που έχει αναλυθεί στις προηγούμενες ενότητες. Οι απώλειες πλέον χαρακτηρίζουν το σύνολο των περιφερειών και ο ρυθμός περιστολής της απασχόλησης είναι επιταχυνόμενος. Σε απόλυτα μεγέθη, οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται στις περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας και Αττικής οι οποίες συγκεντρώνουν και τον κύριο όγκο της απασχόλησης λόγω της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Σε ποσοστιαίο επίπεδο στην χειρότερη θέση βρίσκονται όλες οι περιφέρειες της Μακεδονίας, η Θεσσαλία και η Πελοπόννησος. Πίνακας 12 Κατανομή της απασχόλησης ανά περιφέρεια (σε χιλ.) ΑΝΑΤ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΡΑΚΗ 236,2 235,6 226,8 202,0 02 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 763,5 748,8 734,1 676,9 03 ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 107,1 110,7 105,1 95,4 04 ΗΠΕΙΡΟΣ 136,6 137,6 139,7 128,3 05 ΘΕΣΣΑΛΙΑ 299,6 299,1 292,8 266,9 06 ΙΟΝΙΟΙ ΝΗΣΟΙ 94,7 95,8 91,7 89,9 07 ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ 281,3 282,4 283,3 265,0 08 ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΣ 223,6 212,9 215,8 205,2 09 ΑΤΤΙΚΗ 1.728, , , ,8 10 ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ 252,0 252,5 240,8 226,2 11 ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ 72,5 71,8 74,4 68,4 12 ΝΟΤΙΟ ΑΙΓΑΙΟ 125,7 123,9 121,3 116,0 13 ΚΡΗΤΗ 261,2 255,1 248,1 244,4 Σύνολο 4.582, , , ,3 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Επίπεδο εκπαίδευσης Ως προς το εκπαιδευτικό επίπεδο, είναι σαφές ότι η μείωση της απασχόλησης αφορά κυρίως τα άτομα μέσης και χαμηλής εκπαίδευσης, ενώ οι κάτοχοι πτυχίου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παρουσιάζουν μια σχετική αντοχή. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 34 ~

36 Ειδικότερα, οι εργαζόμενοι κάτοχοι απολυτηρίου μέσης εκπαίδευσης μειώθηκαν κατά την περίοδο κατά άτομα (-18,2%), οι κάτοχοι απολυτηρίου πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης μειώθηκαν κατά 324,4 χιλιάδες άτομα (-35,8%), ενώ οι κάτοχοι πτυχίου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μειώθηκαν κατά 91 χιλιάδες άτομα (-5,5%). Παρόλο που μέχρι το 2011 παρατηρείται αύξηση των απασχολούμενων που δεν πήγαν σχολείο εντούτοις το 2012 παρατηρείται μείωση και σε αυτή την κατηγορία εργαζομένων κατά 4,1 χιλιάδες άτομα (- 26,6%). Πίνακας 13 Απασχόληση ανά εκπαιδευτικό επίπεδο, Επίπεδο Εκπαίδευσης Τριτοβάθμια εκπαίδευση 1.637, , , , ,4 Δευτεροβάθμια εκπαίδευση 2.023, , , , ,8 Πρωτοβάθμια εκπαίδευση 906,0 886,6 834,7 722,0 581,6 Δεν πήγε καθόλου σχολείο 15,4 14,4 18,8 20,1 11,3 Σύνολο 4.582, , , , ,1 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Ηλικία Σε περίοδο οικονομικής κρίσης οι νέοι συγκαταλέγονται στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Καθώς απασχολούνται συνήθως με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και έχουν μικρότερη εργασιακή εμπειρία από ότι οι απασχολούμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, οι μεταβολές στην οικονομική δραστηριότητα τους επηρεάζουν περισσότερο από ότι άλλες ηλικιακές ομάδες. Τα παραπάνω ενισχύονται και από την εξέταση των στοιχείων που χαρακτηρίζουν την απασχόλησης των νέων. Ειδικότερα, ο πληθυσμός της ηλικιακής ομάδας ετών, είναι της τάξης του 20% του συνολικού πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας της χώρας με τάσεις μείωσης διαχρονικά, ενώ ο συνολικός πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας παραμένει σταθερός με τάσεις μικρής αύξησης. Οι γυναίκες ετών αντιπροσωπεύουν ένα μικρότερο ποσοστό κατά 1,0-1,5 ποσοστιαία μονάδα στο συνολικό γυναικείο πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας, με τάση μείωσης μεγαλύτερη από εκείνη των ανδρών. Το εργατικό δυναμικό της ηλικιακής ομάδας ετών είναι της τάξης του 19% του συνολικού εργατικού δυναμικού της Χώρας με σημαντικά μεγαλύτερη μείωση από την αντίστοιχη μείωση του συνολικού εργατικού δυναμικού μεταξύ (της τάξης του 4%) στους νέους και 1% στο συνολικό εργατικό δυναμικό. Το γυναικείο εργατικό δυναμικό αυτής της ηλικιακής ομάδας είναι της τάξης του 20% επί του συνολικού γυναικείου εργατικού δυναμικού, εμφανίζοντας μείωση μεταξύ , ενώ των νέων ανδρών το αντίστοιχο ποσοστό είναι της τάξης του 18%, εμφανίζοντας μικρότερη μείωση από εκείνη των νέων γυναικών. Εκτός της ηλικιακής ομάδας ετών της οποίας η απασχόληση υποδιπλασιάστηκε κατά την περίοδο , σημαντικές απώλειες παρατηρούνται στην απασχόληση της ηλικιακής ομάδας ετών (-214,9 χιλιάδες άτομά ή -26,3%) και στην απασχόληση της ηλικιακής ομάδας ετών (-190,5 χιλ. άτομα ή -7,3%). Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι η εξέλιξη των μεγεθών της ομάδας ετών, προσομοιάζει περισσότερο με την εξέλιξη των νεότερων ηλικιακών ομάδων, παρά με αυτή την μεγαλύτερων. Με άλλα λόγια, η ήδη εξαιρετικά εκτεταμένη περίοδος «νεότητας» που χαρακτηρίζει την ελληνική αγορά εργασίας φαίνεται να επεκτείνεται ακόμα περισσότερο, ενισχύοντας έτσι την ιδιότυπη γεροντοκρατία της ελληνικής αγοράς εργασίας. Πίνακας 14 Απασχόληση ανά ηλικιακή ομάδα (σε χιλ.), Ηλ. Ομάδα ,1 31,4 25,7 17,4 15, ,7 227,3 202,8 161,1 129, , ,5 440,2 373, ,5 1978,3 1948,7 1856, , ,1 2715,3 2734,7 2662, , ,9 86,5 80,1 76,4 58,5 ΣΥΝΟΛΟ 4.582, , , , ,1 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Ηλ. Ομάδα ,1 31,4 25,7 17,4 15, ,7 227,3 202,8 161,1 129,4 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 35 ~

37 Ηλ. Ομάδα ,5 559,0 515,5 440,2 373, , , , , , , , , , , ,9 86,4 80,1 76,4 58,5 ΣΥΝΟΛΟ 4.582, , , , ,1 Κατά το τρέχον έτος οι απασχολούμενοι νέοι ετών αντιπροσωπεύουν το 13,6% του συνόλου των απασχολούμενων στη Χώρα, με σημαντική μείωση μεταξύ , κατά 16%, έναντι αντίστοιχης μείωσης των συνολικά απασχολούμενων κατά 8,7%. Οι απασχολούμενες νέες γυναίκες ηλικίας ετών, συμμετέχουν με κατά τι μεγαλύτερο ποσοστό στο σύνολο των απασχολούμενων γυναικών, από εκείνων των νέων ανδρών. Παρατηρείται μείωση της τάξης του 1% μεταξύ , τόσο του ποσοστού συμμετοχής των απασχολούμενων νέων γυναικών στο σύνολο των απασχολούμενων γυναικών, όσο και ο αριθμός των απασχολούμενων νέων γυναικών, περίπου κατά 14%, έναντι 17,6% μείωσης του αριθμού των απασχολούμενων νέων ανδρών. Η ανεργία των νέων ετών για μια μεγάλη σειρά ετών είναι σημαντικά μεγαλύτερη από την ανεργία άλλων ηλικιακών ομάδων, ενώ παρουσιάζει ανοδική πορεία τα τελευταία χρόνια και επιδεινώνεται αυξητικά λόγω της ύφεσης και της οικονομικής κρίσης. Επίσης, διαχρονικά η ανεργία επιβαρύνει περισσότερο τις γυναίκες. Πίνακας 15 Ποσοστό ανεργίας ανά ηλικιακή ομάδα, Ηλ. Ομάδα % ανεργίας % επι των ανέργων ,0 31,1 37,4 54,7 64,3 3,6 3,2 2,6 2,6 2, ,7 23,5 30,6 41,4 52,2 16,5 15,8 15,0 14,1 12, ,8 14,0 18,3 27,7 36,8 23,6 20,6 19,4 20,8 18, , ,9 45,1 22,3 38,5 38,9 40,4 40, ,1 20,2 27,8 37,1 16,0 17,7 21,2 22,6 22,2 24, ,7 0,7 1,2 1,8 4,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 Σύνολο 7,2 8,9 11,8 16,3 23, Πηγή: Επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Πίνακας 16 Κατανομή των ανέργων ανά ηλικιακή ομάδα, Απόλυτα νούμερα (σε χιλ.) Ηλ. Ομάδα ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ ,4 6,0 8,6 10,1 12,9 7,4 8,2 6,7 10,9 14,8 12,7 14,2 15,3 21,0 27, ,4 28,5 37,5 52,7 65,4 34,7 41,5 51,8 61,2 76,4 59,1 70,0 89,3 113,9 141, ,7 43,5 54,5 83,0 113,9 48,6 47,7 60,6 85,5 103,7 84,3 91,2 115,2 168,5 217, ,7 61,7 101,2 148,2 239,3 93,7 110,5 138, ,5 137,5 172,3 239,4 326,2 491, ,9 44,6 70,4 99,1 159,0 36,2 49,7 63,4 80,7 128,4 63,1 94,3 133,9 179,8 287, ,6 0,4 0,7 0,5 1,5 0,0 0,2 0,3 0,8 1,1 0,6 0,6 1,0 1,4 2,6 ΣΥΝΟΛΟ 136,6 184,8 273,0 393,8 591,9 220,5 257,8 321,1 417,1 576,8 357,1 442,6 594,0 810, ,8 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Κατά το τρέχον έτος, η ανεργία των νέων ετών έφτασε στο 51,1%, με το συνολικό ποσοστό ανεργίας να ανέρχεται στο 23,6%. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 36 ~

38 Σχήμα 4 Ποσοστό ανεργίας κατά ηλικιακή ομάδα και συνολικά (Β Τρίμηνο 2012) Οι νέες γυναίκες πλήττονται όσο και οι νέοι άντρες, καθώς το ποσοστό ανεργίας των νέων γυναικών είναι 37,78% σε σχέση με 37,02% των νέων ανδρών. Μάλιστα, για την υπό εξέταση ηλικιακή ομάδα των νέων, στην οποία καταγράφεται το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας συγκριτικά με τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες, περίπου το 49% των ανέργων ηλικίας ετών δηλώνουν ότι αναζητούν για πρώτη φορά εργασία. Ο αριθμός των νέων (15-29 ετών) ανέργων αυξήθηκε κατά 27,5%, σε σχέση με το Β Τρίμηνο του A Ανάλυση των χαρακτηριστικών ανεργίας Δεδομένου ότι η αύξηση του εργατικού δυναμικού κατά την τριετία ήταν μικρή, η εικόνα της ανεργίας προσεγγίζει πολύ το αντίστροφο είδωλο της εικόνας της απασχόλησης που περιγράφηκε στις προηγούμενες σελίδες. Γενικά χαρακτηριστικά της ανεργίας Το γενικό ποσοστό ανεργίας ακολουθεί έντονα ανοδική πορεία, η οποία ως ένα σημείο έχει «αυτονομηθεί» από τις εξελίξεις στην υπόλοιπη οικονομία. Ενδεικτικό του παραπάνω είναι ότι ακόμα και τον τουριστικό μήνα Αύγουστο το ποσοστό ανεργίας συνέχισε να αυξάνεται, φτάνοντας το 18,4%. Ωστόσο, τα ποσοστά ανεργίας δεν κατανέμονται ισότιμα στο εργατικό δυναμικό. Συμπυκνώνοντας την ανάλυση, από τα εμπειρικά στοιχεία προκύπτει ότι: 1) Το ποσοστό ανεργίας των γυναικών είναι υψηλότερο από εκείνο των ανδρών. Ειδικότερα, το ποσοστό ανεργίας των γυναικών ήταν 27,3%, έναντι 20,8% των ανδρών, εάν ως περίοδος αναφοράς ληφθεί το β τρίμηνο του 2012 (μέσος όρος 23,6%). Πίνακας 17 Ποσοστό ανεργίας Σύνολο 7,2 8,9 11,8 16,3 23,6 Άνδρες 4,7 6,3 9,4 13,7 20,8 Γυναίκες 10,9 12,5 15,3 20,0 27,3 % επί των ανέργων Άνδρες 38,3 41,7 46,0 48,6 50,7 Γυναίκες 61,7 58,3 54,0 51,4 49,4 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) 2) Το ποσοστό ανεργίας των νεότερων είναι υψηλότερο από εκείνο των μεγαλύτερων σε ηλικία. Ειδικότερα, το ποσοστό ανεργίας των νέων ετών διαμορφώθηκε στο 64,3%, των νέων ετών διαμορφώθηκε στο 52,2%, των ετών στο 36,8%, των ετών στο 22,3%, των ετών στο 16% κ.ο.κ. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 37 ~

39 Πίνακας 18 Ποσοστό ανεργίας ανά ηλικιακή ομάδα Ηλ. Ομάδα % ανεργίας % επι των ανέργων ,0 31,1 37,4 54,7 64,3 3,6 3,2 2,6 2,6 2, ,7 23,5 30,6 41,4 52,2 16,5 15,8 15,0 14,1 12, ,8 14,0 18,3 27,7 36,8 23,6 20,6 19,4 20,8 18, , ,9 45,1 22,3 38,5 38,9 40,4 40, ,1 20,2 27,8 37,1 16,0 17,7 21,2 22,6 22,2 24, ,7 0,7 1,2 1,8 4,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 Σύνολο 7,2 8,9 11,8 16,3 23, Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) 3) Οι άγαμοι και οι χήροι/ες-διαζευγμένοι-ες, εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά ανεργίας από τους έγγαμους-ες. Το ποσοστό ανεργίας των άγαμων προσεγγίζει το 26,2% (22,9% για άνδρες & 31,9% για τις γυναίκες), ενώ το ποσοστό ανεργίας των χήρων/ες-διαζευγμένων-ες και των έγγαμων διαμορφώνεται στο 16% και 11,1% αντίστοιχα, δηλαδή χαμηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο. Ωστόσο και σε αυτές τις ομάδες το ποσοστό ανεργίας των γυναικών είναι υψηλότερο από εκείνο των ανδρών. Η διαφορά στο ποσοστό ανεργίας ανάμεσα σε άγαμους και έγγαμους/χήρους-ες/διαζευγμένους-ες οφείλεται πρωτίστως στον ηλικιακό παράγοντα. Δηλαδή, τα ποσοστά ανεργίας των άγαμων είναι υψηλότερα διότι αυτοί κατά κύριο λόγο είναι και νέοι στην ηλικία. Ωστόσο, οι διαφορές συντηρούνται και στις μεγαλύτερες ηλικίες κάτι που καταδεικνύει ότι οι μονογονεϊκές οικογένειες αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο ανεργίας απ ότι η «τυπική» μορφή οικογένειας. Πίνακας 19 Ποσοστό ανεργίας ανά οικογενειακή κατάσταση ΑΓΑΜΟΙ Άνδρες 9,4 11,2 15,7 22,9 Γυναίκες 17,0 18,8 23,7 31,9 Σύνολο 12,1 14,0 18,6 26,2 ΕΓΓΑΜΟΙ Άνδρες 1,9 3,5 5,8 8,4 Γυναίκες 8,3 9,6 11,6 14,8 Σύνολο 4,5 6,0 8,3 11,1 ΧΗΡΟΙ/ΡΕΣ & ΔΙΑΖΕΥΓΜΕΝΟΙ/ΝΕΣ Άνδρες 3,6 6,5 9,0 13,3 Γυναίκες 9,5 13,4 14,8 17,4 Σύνολο 7,6 11,1 12,9 16,0 ΣΥΝΟΛΟ Άνδρες 4,7 6,3 9,4 13,7 Γυναίκες 10,9 12,5 15,3 20,0 Σύνολο 7,2 8,9 11,8 16,3 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) 4) Το ποσοστό ανεργίας των ομάδων του πληθυσμού με υψηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο είναι χαμηλότερο από εκείνο των ομάδων με χαμηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο. Έτσι, το γενικό ποσοστό ανεργίας των κατόχων διπλωμάτων μεταπτυχιακών σπουδών ή των κατόχων διδακτορικού διαμορφώθηκε στο 12,9%, έναντι 16,2% των αποφοίτων ΑΕΙ-ΤΕΙ, 26% των αποφοίτων σχολών ανώτερης τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης, και 26% των αποφοίτων μέσης εκπαίδευσης. Οι απόφοιτοι τριτάξιας μέσης εκπαίδευσης και δημοτικού εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας, αλλά αυτό οφείλεται στο μικρό απόλυτο μέγεθος αυτών των ομάδων και στο γεγονός ότι η συντριπτική τους πλειονότητας είναι μεγαλύτερης ηλικίας και βρίσκεται πλησίον της σύνταξης. Ωστόσο, το ποσοστό ανεργίας των ατόμων που δεν πήγε καθόλου σχολείο, διαμορφώθηκε στο 35,8% παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα αυτών των ανθρώπων είναι άνω των 50 ετών. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι το ποσοστό ανεργίας των αποφοίτων σχολών ανώτερης τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης είναι υψηλότερο από εκείνο των αποφοίτων μέσης εκπαίδευσης, για λόγους που δεν σχετίζονται ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 38 ~

40 με την ηλικία. Αυτό το φαινόμενο, που χαρακτηρίζει παραδοσιακά την ελληνική αγορά εργασίας, καταδεικνύει την μειωμένη αξιοπιστία της τεχνικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Και στην περίπτωση του εκπαιδευτικού επιπέδου, το ποσοστό ανεργίας των γυναικών είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο των ανδρών. Πίνακας 20 Ποσοστό ανεργίας ανά εκπαιδευτικό επίπεδο ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ Διδακτορικό ή Μεταπτυχιακός τίτλος 5,2 6,8 7,4 9,7 12,9 5,4 5,3 5,8 9,3 11,7 4,9 8,7 9,4 10,3 14,3 Πτυχίο Ανωτάτων Σχολών 5,3 6,3 8,1 11,6 16,2 3,4 4,7 6,2 8,4 12,8 7,3 7,9 9,9 14,6 19,4 Πτυχίο Ανώτερης Τεχν. Επαγ. Εκπαίδευσης 9,6 10,0 14,2 19,0 26,0 5,8 6,3 10,0 14,0 20,7 13,6 14,0 18,7 24,5 31,6 Απολυτήριο Μέσης Εκπαίδευσης 7,7 9,8 12,8 17,7 26,0 5,1 6,7 9,4 14,5 22,5 11,7 14,6 17,8 22,4 31,4 Απολυτήριο 3-ταξ Μέσης Εκπαίδευσης 7,8 10,7 13,6 17,8 25,7 4,6 8,3 12,3 16,0 23,0 15,1 15,8 16,3 21,6 30,9 Απολυτήριο Δημοτικού 5,9 7,7 10,5 14,9 24,0 3,9 5,5 9,0 14,2 24,0 9,4 11,5 13,1 16,1 23,8 Μερικές τάξεις Δημοτικού 5,5 9,7 14,0 24,9 25,07 4,9 10,4 13,5 23,0 24,7 6,5 8,8 14,9 27,5 27,4 Δεν πήγε καθόλου σχολείο 12,3 13,0 19,7 34,5 35,8 8,6 17,1 20,9 33,9 36,0 16,7 6,6 17,0 35,2 35,4 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) Όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά επιδρούν σωρευτικά. Με άλλα λόγια, το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στον πληθυσμό εμφανίζουν οι νέες γυναίκες, με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο, που είναι άγαμες. Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας εμφανίζουν οι μεγαλύτερης ηλικίας άνδρες, υψηλού εκπαιδευτικού επιπέδου που είναι παντρεμένοι. Γενικά χαρακτηριστικά των ανέργων 1) Περίπου ένας στους δύο άνεργους είναι μακροχρόνια άνεργος, δηλαδή άνεργος πάνω από 12 μήνες. Το ποσοστό αυτό είναι ελαφρός χαμηλότερο από εκείνο του 2008 (51,5%), λόγω της συνεχούς τροφοδότησης της ανεργίας από νέους άνεργους. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί το γεγονός ότι περίπου το 25% των ανέργων (20,1% για τους άνδρες και 29,9% για τις γυναίκες), παραμένουν άνεργοι για πάνω από δύο (2) έτη, ενώ το 11,9% των ανέργων (8,2% για τους άνδρες και 15,4% για τις γυναίκες) παραμένουν άνεργοι για πάνω από τέσσερα (4) έτη. Πίνακας 21 Κατανομή ανέργων βάσει την διάρκεια ανεργίας ΑΝΔΡΕΣ Έως 5 μήνες 36,3 44,2 39,9 33,7 Από 6 έως 11 μήνες 18,5 19,6 18,8 19,8 Πάνω από 12 μήνες 45,3 36,2 41,3 46,4 Σύνολο 100,0 100,0 100,0 100,0 ΓΥΝΑΙΚΕΣ Έως 5 μήνες 29,5 34,7 28,3 27,1 Από 6 έως 11 μήνες 15,2 17,5 18,5 17,9 Πάνω από 12 μήνες 55,3 47,8 53,2 55,0 Σύνολο 100,0 100,0 100,0 100,0 ΣΥΝΟΛΟ Έως 5 μήνες 32,1 38,7 33,7 30,3 Από 6 έως 11 μήνες 16,4 18,4 18,6 18,8 Πάνω από 12 μήνες 51,5 43,0 47,7 50,9 Σύνολο 100,0 100,0 100,0 100,0 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 39 ~

41 2) Ένας στους δύο άνεργους (53,3%) είναι ηλικίας έως 35 ετών και το 37,5% είναι ηλικίας έως 29 ετών. Λόγω της ύφεσης η αναλογία των νέων σε ηλικία ανέργων στο σύνολο των ανέργων έχει υποχωρήσει, αυτό όμως οφείλεται στην ταχύτερη αύξηση του αριθμού των ανέργων μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 35 ετών). Πίνακας 22 Κατανομή ανέργων ανά ηλικιακή ομάδα και φύλο ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ ,4 6,0 8,6 10,1 7,4 8,2 6,7 10,9 12,7 14,2 15,3 21, ,4 28,5 37,5 52,7 34,7 41,5 51,8 61,2 59,1 70,0 89,3 113, ,7 43,5 54,5 83,0 48,6 47,7 60,6 85,5 84,3 91,2 115,2 168, ,0 24,0 40,1 61,9 38,2 43,0 54,1 68,1 60,2 67,1 94,3 130, ,6 21,8 34,2 46,1 29,2 35,9 41,5 59,2 39,9 57,7 75,7 105, ,1 15,9 26,9 40,2 26,3 31,6 42,6 50,7 37,4 47,5 69,4 90, ,4 14,0 22,9 31,6 16,3 20,7 28,3 40,8 23,8 34,7 51,2 72, ,6 16,0 24,8 37,9 12,9 18,5 21,3 23,5 21,4 34,5 46,1 61, ,6 9,6 16,1 21,2 5,7 8,7 10,6 12,7 12,3 18,3 26,7 33, ,3 5,0 6,6 8,4 1,3 1,8 3,2 3,7 5,6 6,8 9,9 12, ,6 0,4 0,7 0,5 0,0 0,2 0,3 0,8 0,6 0,6 1,0 1,4 ΣΥΝΟΛΟ 136,6 184,8 273,0 393,8 220,5 257,8 321,1 417,1 357,1 442,6 594,0 810,8 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) 3) Η ανεργία στην Ελλάδα είναι σχεδόν αποκλειστικά ακούσια. Το 2008, περίπου το 13,4% των ανέργων είχε απορρίψει τουλάχιστον μία πρόταση εργασίας για λόγους που σχετίζονται είτε με τον μισθό, είτε με τις προοπτικές σταδιοδρομίας, είτε με την αναντιστοιχία με τα προσόντα τους, είτε με το ωράριο, είτε με τον τόπο εργασίας. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2011 ήταν μόλις 6,7%. Πίνακας 23 Άνεργοι που δεν έχουν απορρίψει πρόταση εργασίας (%) Άνδρες 86,2 88,1 92,8 95,1 Γυναίκες 86,8 88,1 90,9 91,6 Σύνολο 86,6 88,1 91,8 93,3 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) 4) Η συντριπτική πλειονότητα των ανέργων δεν έχει παρακολουθήσει κανένα πρόγραμμα συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης, ενώ η σημαντική αύξηση της ανεργίας περιόρισε ακόμα περισσότερο το ποσοστό εκείνων που έχουν παρακολουθήσει κάποιο. Το 2008, μόλις το 3,4% των ανέργων είχε συμμετάσχει σε κάποιο πρόγραμμα ΣΕΚ, το 2011 το ποσοστό είχε μειωθεί στο 1,9%. Πίνακας 24 Άνεργοι που έχουν συμμετάσχει σε προγράμματα ΣΕΚ (%) Άνδρες 2,7 2,2 1,2 0,7 Γυναίκες 3,8 3,5 2,1 1,9 Σύνολο 3,4 3,0 1,7 1,3 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) 5) Η επιδείνωση της ύφεσης έχει επιδράσει καταλυτικά και στην επιχειρηματικότητα των ανέργων. Το 2009, το 14,9% ήταν διατεθειμένο να προσπαθήσει να ξεκινήσει δική του επιχείρηση, το 2011, το ποσοστό αυτό είχε περιοριστεί στο 2,3%. Πίνακας 25 Κατανομή ανέργων ανά είδος εργασίας που αναζητεί Άνδρες Προσπαθεί να κάνει δική του εργασία 17,4 4,5 3,0 Ζητούσε εργασία ως μισθωτός 82,6 95,5 97,0 Γυναίκες Προσπαθεί να κάνει δική του εργασία 13,0 2,6 1,6 Ζητούσε εργασία ως μισθωτός 87,0 97,4 98,4 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 40 ~

42 Σύνολο Προσπαθεί να κάνει δική του εργασία 14,9 3,5 2,3 Ζητούσε εργασία ως μισθωτός 85,1 96,5 97,7 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) 6) Ένα από τα χαρακτηριστικά της σύνθεσης των ανέργων, είναι η σημαντική μείωση των νέων ανέργων, δηλαδή των ανέργων που δεν είχαν εργαστεί στο παρελθόν. Το 2008, οι άνεργοι χωρίς προηγούμενη εργασιακή εμπειρία αποτελούσαν το 36,5% του συνόλου των ανέργων, αλλά το 2011 είχαν μειωθεί στο 24,6%. Η διαφορά αυτή οφείλεται αποκλειστικά στην σημαντική αύξηση των απολύσεων λόγω της ύφεσης, οι οποίες τροφοδότησαν την ανεργία με πολύ υψηλότερο ρυθμό απ ότι η φυσική αύξηση του εργατικού δυναμικού. Πίνακας 26 Νέοι άνεργοι δεν είχε εργαστεί στο παρελθόν Άνδρες 32,5 22,9 18,6 19,9 Γυναίκες 39,0 33,9 28,2 29,0 Σύνολο 36,5 29,3 23,8 24,6 Πηγή: επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων ΕΕΔ (Β τρίμηνο) A Δαπάνες για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας Μέσα σε αυτό περιβάλλον, όπως αναλύθηκε στις προηγούμενες ενότητες, ο ρόλος της πολιτικής απασχόλησης και ειδικότερα το μίγμα και το ύψος των δαπανών για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας σε μια περίοδο ύφεσης είναι καίριας σημασίας προκειμένου να μειώσει άμεσα τις αρνητικές συνέπειες της ύφεσης, αλλά και να προετοιμάσει το έδαφος για την ανάκαμψη, ελαχιστοποιώντας τη χρονική υστέρηση ως προς την προσαρμογή της απασχόλησης στην βελτίωση του οικονομικού περιβάλλοντος. Οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας σε περιόδους ύφεσης μπορούν να κωδικοποιηθούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες Ενεργητικών Πολιτικών Απασχόλησης: α) ενέργειες διατήρησης της απασχόλησης, β) ενέργειες δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και γ) ενέργειες κατάρτισης. Επιπρόσθετα σε περιόδους ύφεσης δεδομένης της μεγάλης αύξησης του αριθμού των ανέργων, σημαντικό ρόλο μπορεί να διατελέσει και η συμβουλευτική των ανέργων. Η εκδήλωση της κρίσης στην Ελλάδα, συνοδεύτηκε από έναν ριζικό επαναπροσανατολισμό των υλοποιούμενων πολιτικών απασχόλησης. Διαπιστώνεται σαφής περιορισμός των προγραμμάτων προώθησης της αυτοαπασχόλησης και της επιχειρηματικότητας (ΝΕΕ) ή επιδότησης εργοδοτών για τη δημιουργία Νέων Θέσεων Εργασίας (ΝΘΕ). Αντίθετα, ο κύριος όγκος των παρεμβάσεων αφορά προγράμματα επιδότησης των ασφαλιστικών εισφορών με στόχο την αποτροπή των απολύσεων. Επίσης, στην Ελλάδα, ήδη προωθούνται, ως μέσο ανάσχεσης των απολύσεων, εκτεταμένα προγράμματα διατήρησης των θέσεων εργασίας που κατά κύριο λόγο προσφέρουν επιδότηση των ασφαλιστικών εισφορών. Σημειώνεται ότι και η διεθνής εμπειρία συνηγορεί υπέρ της διατήρησης αυτών των προγραμμάτων. Επιπρόσθετα, είναι χαρακτηριστικό ότι σε περιόδους κρίσης τα προγράμματα κατάρτισης τείνουν να «παθητικοποιούνται», δηλαδή να λειτουργούν κυρίως ως μηχανισμοί εισοδηματικής ενίσχυσης των ωφελουμένων. Τα παραπάνω ενισχύουν την αναγκαιότητα στήριξης των ενεργητικών πολιτικών σε χώρες που πλήττονται από υψηλά ποσοστά ανεργίας. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον στη αξιοποίηση των ΕΠΑ ως μέτρο πολιτικής για την καταπολέμηση της ανεργίας αντανακλάται στις δαπάνες που γίνονται. Τα κράτη μέλη της ΕΕ δαπανούν μεγάλα ποσά για τις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει η κατανομή των δαπανών μεταξύ ενεργητικών και παθητικών πολιτικών απασχόλησης. Ειδικότερα, οι σημαντικότερες διαπιστώσεις είναι οι κάτωθι: ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 41 ~

43 1. Υπάρχει μεγάλη ανομοιογένεια στις δαπάνες ΕΠΑ μεταξύ των κρατών μελών. Πιο συγκεκριμένα οι συνολικές δαπάνες για την αγορά εργασίας υπερέχουν το 3% του ΑΕΠ στο Βέλγιο (3,79%), την Ισπανία (3,75%), την Ιρλανδία (3,47%) και τη Δανία (3,22%), ενώ είναι σημαντικά μικρότερες στη Ρουμανία (0,46%), τη Μάλτα (0,51%), τη Βουλγαρία (0,65%), το Ηνωμένο Βασίλειο (0,66%) και την Ελλάδα (0,91%). Πίνακας 27 Συνολικές δημόσιες δαπάνες (% GDP) για πολιτικές στην αγορά εργασίας % GDP EU -27 : : : : : : 2,00 1,83 1,60 1,61 2,17 Belgium : : : : : 3,42 3,41 3,31 3,19 3,28 3,79 Bulgaria : : : : : 0,78 0,68 0,60 0,48 0,45 0,65 Czech Rep. : : : 0,46 0,50 0,50 0,49 0,49 0,46 0,42 0,66 Denmark : 4,22 4,09 4,14 4,39 4,34 3,77 3,23 2,66 2,43 3,22 Germany 3,41 3,12 3,15 3,39 3,45 3,39 2,91 2,59 2,02 1,90 2,52 Estonia : : : : 0,26 0,23 0,19 0,15 0,15 0,27 1,50 Ireland : : : : : 1,59 1,51 1,52 1,61 2,10 3,47 Greece : : : : : 0,56 0,48 0,54 0,50 0,62 0,91 Spain : : : : : 2,12 2,12 2,15 2,16 2,58 3,75 France 2,72 2,56 2,56 2,68 2,78 2,66 2,48 2,30 2,17 2,01 2,40 Italy : : : : : 1,28 1,29 1,21 1,10 1,21 1,75 Cyprus : : : : : : : 0,74 0,59 0,51 0,70 Latvia : : : : 0,49 0,51 0,54 0,55 0,46 0,48 1,34 Lithuania : : : : 0,35 0,31 0,34 0,39 0,43 0,37 0,91 Luxembourg : : 0,70 0,74 0,96 1,05 1,10 1,03 0,94 0,89 1,29 Hungary : : : : : 0,67 0,69 0,64 0,63 0,64 0,98 Malta : : : : : : : 0,56 0,50 0,49 0,51 Netherlands 3,45 3,12 3,07 3,22 3,41 3,45 3,27 2,86 2,47 2,31 2,87 Austria 1,88 1,71 1,78 1,82 2,02 2,03 2,15 2,12 1,92 1,83 2,35 Poland : : : : : : 1,28 1,16 1,01 0,91 1,59 Portugal : : : : 1,77 1,83 1,92 1,76 1,54 1,52 2,06 Romania : : : : 0,67 0,63 0,54 0,42 0,34 0,27 0,46 Slovenia : : : : : : 0,68 0,65 0,50 0,45 0,96 Slovakia : : : : : 0,50 0,60 0,65 0,59 0,69 0,90 Finland 3,36 2,94 2,76 2,81 2,94 2,97 2,77 2,57 2,26 2,14 2,77 Sweden 3,77 3,03 2,64 2,52 2,36 2,43 2,39 2,24 1,71 1,38 1,80 U.K. : : : : : 0,64 0,62 0,51 0,48 0,46 0,66 Norway : 1,11 1,17 1,35 1,65 1,62 1,59 1,08 0,98 : : Πηγή: Eurostat. 2. Οι δαπάνες για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας στην Ελλάδα, είναι από τις χαμηλότερες στη Ευρώπη των 27. Από το 2000, έως και το 2009, η σχετική δαπάνη στην Ελλάδα κινείται μεταξύ 0,46% έως 0,9%, τη στιγμή που ο μέσος ευρωπαϊκός όρος (ΕΕ-27) κινείται ανάμεσα σε 1,5% και 2,2%. Η εθνική δαπάνη για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας το 2005 ισούταν με το 23,9% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, και με το 41,8% το Πίνακας 28 Δαπάνες για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας ως ποσοστό του ΑΕΠ Σύνολο Δαπανών Ενεργητικές πολιτικές Παθητικές πολιτικές Έτος Ελλάδα ,63 0,24 0, ,61 0,25 0, ,50 0,17 0, ,46 0,09 0, ,54 0,14 0, ,48 0,06 0, ,54 0,14 0,38 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 42 ~

44 2007 0,50 0,15 0, ,62 0,14 0, ,91 0,21 0,69 Ευρωπαϊκή Ένωση (27) ,00 0,51 1, ,83 0,50 1, ,60 0,46 0, ,61 0,46 0, ,17 0,55 1,40 Πηγή: ΟΟΣΑ / Eurostat Σε ό,τι αφορά τις δαπάνες των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης (εξαιρουμένων των δαπανών των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης), η μέση ετήσια δαπάνη ανά άνεργο στην Ελλάδα (σε ονομαστικές τιμές) αυξήθηκε από 528 το 2004, σε το 2009, τη στιγμή που ο μέσος όρος της ΕΕ-27 κινείται κοντά στα ανά άνεργο, ενώ ο μέσος όρος της ΕΕ-15 είναι ακόμα υψηλότερος (κοντά στα ανά άνεργο). Αντίστοιχα, η μέση δαπάνη για παθητικές πολιτικές ανά άνεργο στην Ελλάδα, αυξήθηκε από /χρόνο το 2004, σε /χρόνο το 2009, τη στιγμή που ο μέσος όρος της ΕΕ-27 είναι περίπου /άνεργο, και της ΕΕ-15 είναι /άνεργο. Ο διπλασιασμός των σχετικών δαπανών κατά την περίοδο , είναι εκ των πραγμάτων θετικός, ωστόσο η απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο είναι τεράστια. Σχήμα 5 Δαπάνες (σε ) των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης ανά άνεργο Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων Eurostat και Έρευνας Εργατικού Δυναμικού (β τρίμηνο) Σχήμα 6 Δαπάνες (σε ) των παθητικών πολιτικών απασχόλησης ανά άνεργο ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 43 ~

45 Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων Eurostat και Έρευνας Εργατικού Δυναμικού (β τρίμηνο) 3. Ως προς τις ενεργητικές πολιτικές, αυτές κατά την περίοδο απορρόφησαν μεσοσταθμικά το 25,9% των δαπανών για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας, έναντι 31,4% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, η δεκαετία του 2000 εμφανίζει έντονες μεταβολές ως προς της σχέση ενεργητικών-παθητικών πολιτικών. Για παράδειγμα, κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας, οι δαπάνες για ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης έφτασαν να αποτελούν έως και το 40% των δαπανών για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας, στοιχείο που κατάτασσε τότε την Ελλάδα στην υψηλότερη θέση ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ. Στη συνέχεια όμως, κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας, υπήρξε μια σημαντική αποκλιμάκωση. Το σημαντικότερο στοιχείο στην προκειμένη περίπτωση, δεν είναι τόσο η υστέρηση σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όσο οι έντονες αυξομειώσεις του ύψους των δαπανών για ενεργητικές πολιτικές που παρατηρείται στην Ελλάδα. Πίνακας 29 Σχέση ενεργητικών-παθητικών πολιτικών Ενεργητικές πολιτικές Ελλάδα 38,1 25,9 12,8 26,9 31,6 23,0 23,3 Ευρωπαϊκή Ένωση (27) 36,1 30,9 28,7 30,9 32,6 32,4 28,2 Παθητικές πολιτικές Ελλάδα 61,9 74,1 87,2 73,1 68,8 77,0 76,7 Ευρωπαϊκή Ένωση (27) 63,9 69,1 71,3 69,1 67,4 67,6 71,8 πηγή: Eurostat Πηγή: Eurostat Ελλάδα 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Παθητικές πολιτικές Ενεργητικές πολιτικές Ευρωπαϊκή Ένωση (27) ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 44 ~

46 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Παθητικές πολιτικές Ενεργητικές πολιτικές Πηγή: Eurostat A Συγκριτική ανάλυση των εξελίξεων στην αγορά εργασίας σε σχέση με την ΕΕ Απασχόληση Σύμφωνα με τα στοιχεία της EUROSTAT που παρουσιάζονται στους παρακάτω πίνακες το συνολικό ποσοστό απασχόλησης μετά από σταθερή αύξηση τα τελευταία χρόνια μειώθηκε από 60,1% το 2005 στο 59,6% το Η περαιτέρω μείωση προβλέπεται μέχρι το 2015 λόγω της αυξημένης ανεργίας που έχει προκαλέσει η ύφεση. Σημειώνεται ότι ο στόχος της Ελλάδας με βάση το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ) είναι η επίτευξη Συνολικού Ποσοστού Απασχόλησης 65% για το Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την απασχόληση έχει βάλει στόχο το 75% των ατόμων στην ηλικία να είναι εργαζόμενοι μέχρι το Να σημειωθεί ότι το 60,1% ποσοστό απασχόλησης του 2005 και το 59,6% του 2010 είναι αρκετά χαμηλότερο από το ευρωπαϊκό μέσο όρο (63,8%) το 2005 και (64,1%) το 2010 που είναι επίσης χαμηλότερο από το στόχο της Λισσαβόνας για 70% ποσοστό απασχόλησης έως το Η διαφορά από το ευρωπαϊκό μέσο όρο οφείλεται κυρίως στα χαμηλά ποσοστά απασχόλησης των γυναικών (για το 2010, Ελλάδα: 48,1% έναντι 58,2% της ΕΕ-27, στόχος Λισσαβόνας τουλάχιστον 60% έως το 2010) και των νέων ατόμων (για το 2010, Ελλάδα: 20,4% έναντι 34,0% της ΕΕ-27). Στο ΕΣΠΑ έχει αποτυπωθεί ως στόχος για το 2015 το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών να ανέλθει σε 52%. Το ποσοστό απασχόλησης των εργαζομένων ηλικίας ετών (στόχος Λισσαβόνας 50% έως το 2010) παρουσίασε μια μικρή αύξηση από το 2005 μέχρι το 2010 (41,6% έναντι 42,3%) πλησιάζοντας το ευρωπαϊκό μέσο όρο 46,3% το Περαιτέρω, η μέση ηλικία εξόδου από την εργασία στην Ελλάδα διαμορφώνεται στα 61,5 χρόνια το 2009 έναντι τα 59,5 χρόνια το Στη ΕΕ-25 ο μέσος όρος ανήλθε στο 60,7% το 2004 και το 61,4% στη ΕΕ-25 το Πίνακας 30 Ποσοστά απασχόλησης ανά φύλο στις ηλικιακές ομάδες ετών σε Ελλάδα και ΕΕ Σύνολο ΕΛΛΑΔΑ 60,1 61,0 61,4 61,9 61,2 59,6 ΕΕ 27 63,4 64,4 65,3 65,8 64,5 64,1 ΕΕ 15 65,2 66,1 66,8 67,1 65,8 65,4 Άνδρες ΕΛΛΑΔΑ 74,2 74,6 74,9 75,0 73,5 70,9 ΕΕ 27 71,3 71,6 72,5 72,7 70,7 70,1 ΕΕ ,9 73,6 74,2 74,1 71,9 71,3 Γυναίκες ΕΛΛΑΔΑ 46,1 47,4 47,9 48,7 48,9 48,1 ΕΕ 27 56,3 57,2 58,2 58,9 58,4 58,2 ΕΕ-15 57,4 58,6 59,5 60,1 59,6 59,5 Πηγή: Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, EUROSTAT, 2012 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 45 ~

47 Πίνακας 31 Ποσοστά απασχόλησης στις ηλικιακές ομάδες ετών, ετών και ετών σε Ελλάδα και ΕΕ (Σύνολο) ΕΛΛΑΔΑ ετών ΕΕ Σύνολο ΕΕ ετών Σύνολο ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ - 27 ΕΕ ΕΛΛΑΔΑ ετών ΕΕ Σύνολο ΕΕ Πηγή: Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, EUROSTAT, 2012 Να σημειωθεί ότι τα ποσοστά απασχόλησης για τις γυναίκες στην Ελλάδα σε όλες τις ηλικιακές ομάδες είναι πολύ χαμηλότερα από τους άνδρες. όπως αποτυπώνεται στον Πίνακα που ακολουθεί. Στην ομάδα ετών το έτος 2011 το ποσοστό είναι 19.6% για τους άνδρες και 12.9% για τις γυναίκες. Στην ομάδα ετών είναι 80.0% έναντι 52.3% και στην ομάδα ετών είναι 56.8% έναντι 27.3%. Πίνακας 32 Ποσοστά απασχόλησης στις ηλικιακές ομάδες ετών, ετών και ετών σε Ελλάδα και ΕΕ (Άνδρες - γυναίκες) ετών Άνδρες ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ ετών Άνδρες ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ ετών Άνδρες ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ ετών Γυναίκες ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ ετών Γυναίκες ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ ετών Γυναίκες ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ Πηγή: Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, EUROSTAT, 2012 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 46 ~

48 Κλάδοι που μειώθηκε η απασχόλησ η ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ON-GOING) Πίνακας 33 Διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στην απασχόληση ανά ηλικιακή ομάδα (%)* ΕΛΛΑΔΑ 28,1 27, ,3 24,6 22,8 20, ετών ΕΕ ,0 14,4 14,3 13,8 12,3 11,9 11,6 ΕΕ , , ,3 11,8 11,5. ΕΛΛΑΔΑ 10, ,5 10 9,6 8,3.6, ετών ΕΕ ,8 6,1 6,2 5,9 4,2 4,4 4,3 ΕΕ ,8 5,9 5,8 5,3 3,4 3,6 3,4. ΕΛΛΑΔΑ 31,2 29,5 29,3 28,3 26,2 24,2 22, ετών ΕΕ ,5 15,9 15,6 14,9 13,2 12,6 12,5 ΕΕ ,3 16,9 16,5 15,5 13,6 13,1 12,8. ΕΛΛΑΔΑ 33,0 32,6 32,2 31, , ετών ΕΕ ,9 17, , ΕΕ ,6 17,3 17,2 17, ,3 14,3 Πηγή: EUROSTAT, 2012 * Σημείωση: Τα ποσά που αναφέρονται στον πίνακα προκύπτουν από την αφαίρεση των ποσοστών απασχόλησης των γυναικών από τα αντίστοιχα των ανδρών. Το θετικό πρόσημο στις τιμές δηλώνει ότι τα ποσοστά απασχόλησης των ανδρών είναι μεγαλύτερα από τα αντίστοιχα των γυναικών. Στον πίνακα που ακολουθεί αποτυπώνονται οι διαφορές των ποσοστών απασχόλησης ανά εκπαιδευτικό επίπεδο. Τα στοιχεία δείχνουν τη σημασία της εκπαίδευσης στην απασχολησιμότητα στην Ελλάδα και στην ΕΕ- 27. Συγκεκριμένα το 75.1% στην ηλικιακή ομάδα τω ετών με υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο στην Ελλάδα το έτος 2011 και το 83.7% στην ΕΕ-27 στο ίδιο έτος είχαν απασχόληση. Το ποσοστό των απασχολημένων με μεσαίο επίπεδο εκπαίδευσης είναι 62.0% στην Ελλάδα και 73.2% στην ΕΕ-27. Μόνον το 54.0% στην Ελλάδα και το 53.5% στην ΕΕ-27 των ατόμων με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης είναι απασχολούμενοι το έτος Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Απασχόλησης θέτει ως στόχο το 40% στην ηλικιακή ομάδα ετών να έχει ολοκληρώσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πίνακας 34 Ποσοστά απασχόλησης ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην ηλικιακή ομάδα των ετών ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ ΕΕ Πηγή: EUROSTAT, 2012 Σύμφωνα με τα δεδομένα του επόμενου πίνακα από τους 21 μονοψήφιους κλάδους της ελληνικής οικονομίας μειώθηκε η απασχόληση σε 16 από αυτούς κατά εργαζόμενους, ενώ αυξήθηκε η απασχόληση στους υπόλοιπους 5 κλάδους κατά εργαζομένους. Οι Κατασκευές είναι ο κυριότερος κλάδος στον οποίο μειώθηκε η απασχόληση και ακολουθούν της Γεωργίας, δασοκομίας και αλιείας, η Μεταποίηση και η Εκπαίδευση στους οποίους αναλογεί το 75% περίπου της μεταβολής των 16 μονοψήφιων κλάδων που μειώθηκε η απασχόληση. Από τους υπόλοιπους 5 κλάδους που αύξησαν την απασχόληση τους ο κυριότερος είναι αυτός των Διοικητικών και υποστηρικτικών δραστηριοτήτων. Υψηλό Εκπαιδευτικό Επίπεδο Μεσαίο Εκπαιδευτικό Επίπεδο Χαμηλό Εκπαιδευτικό Επίπεδο Πίνακας 35 Κλαδικές μεταβολές στο σύνολο των απασχολουμένων και Σε χιλ Συνολική Πλήρη Μερική Μισθωτοί Συνολική Μεταβολή Απασχολούμενων -231,2-233,1 1,9-152,0 Κατασκευές -73,2-79,5 6,3-57,2 Γεωργία, δασοκομία και αλιεία -43,4-43,8 0,5-6,0 Μεταποίηση -41,2-41,7 0,5-34,2 Εκπαίδευση -22,3-14,9-7,5-23,9 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 47 ~

49 Κλάδοι που αυξήθηκε η απασχόλησ η Κλάδοι που μειώθηκε η απασχόληση Κλάδοι που αυξήθηκε η απασχόληση ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ON-GOING) Σε χιλ Συνολική Πλήρη Μερική Μισθωτοί Δραστηριότητες υπηρεσιών παροχής καταλύματος -15,8-22,7 7,0-12,5 και υπηρεσιών Μεταφορά και αποθήκευση -13,9-14,3 0,4-9,1 Επαγγελματικές, επιστημονικές κλπ. δραστηριότητες -7,2-6,1-1,2-11,2 Δραστηριότητες νοικοκυριών ως εργοδοτών -5,5 1,1-6,6-4,1 Ενημέρωση και επικοινωνία -5,4-6,2 0,8-4,0 Παροχή νερού, επεξεργασία λυμάτων κλπ. -4,0-4,1 0,1-3,9 Χονδρικό και λιανικό εμπόριο κλπ. -3,5-6,3 2,8 15,5 Διαχείριση ακίνητης περιουσίας -2,5-2,2-0,3-0,2 Παροχή ηλεκτρικού ρεύματος κλπ. -2,5-2,4-0,1-3,2 Ορυχεία και λατομεία -2,3-2,0-0,3-2,7 Χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές -0,8-0,8 0,0 1,0 δραστηριότητες Τέχνες, διασκέδαση και ψυχαγωγία -0,3 1,6-1,9 0,5 Συνολική μεταβολή μειούμενων κλάδων -243,8-248,8-175,8 Διοικητικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες 9,9 9,8 0,1 6,1 Σε χιλ. Άλλες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών 1,8 4,2-2,5 0,5 Δραστηριότητες σχετικές με την ανθρώπινη υγεία 0,7-1,4 2,0-3,7 Δραστηριότητες ετερόδικων οργανισμών και 0,3 0,5-0,2 0,3 φορέων Δημόσια διοίκηση και άμυνα, υποχρεωτική 0,0-2,0 2,0 0,0 κοινωνική ασφάλιση Συνολική μεταβολή αυξανόμενων κλάδων 12,6 15,7 23,8 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕΔ 2010, 2011 Α τριμήνου *Οι Συνολικές μεταβολές στη πλήρη και τη μισθωτή απασχόληση συμπεριλαμβάνουν τους κλάδους όπου η απασχόληση έχει αυξηθεί ή μειωθεί αντίστοιχα, ανεξάρτητα της μεταβολής της συνολικής απασχόλησης Συνολική Πλήρη Μερική Μισθωτοί Συνολική Μεταβολή Απασχολούμενων -356,5 Κατασκευές -48,3 Γεωργία, δασοκομία και αλιεία -30,1 Μεταποίηση -65,1 Εκπαίδευση -0,5 Δραστηριότητες υπηρεσιών παροχής καταλύματος και υπηρεσιών -88,3 Μεταφορά και αποθήκευση -13,7 Επαγγελματικές, επιστημονικές κλπ. δραστηριότητες 2,9 Δραστηριότητες νοικοκυριών ως εργοδοτών -25,0 Ενημέρωση και επικοινωνία -9,5 Παροχή νερού, επεξεργασία λυμάτων κλπ. -4,4 Χονδρικό και λιανικό εμπόριο κλπ. -14,1 Διαχείριση ακίνητης περιουσίας 1,2 Παροχή ηλεκτρικού ρεύματος κλπ. 1,0 Ορυχεία και λατομεία 0,5 Χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες 4,9 Τέχνες, διασκέδαση και ψυχαγωγία -4,2 Συνολική μεταβολή μειούμενων κλάδων -292,7 Διοικητικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες -7,8 Άλλες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών -10,6 Δραστηριότητες σχετικές με την ανθρώπινη υγεία -11,1 Δραστηριότητες ετερόδικων οργανισμών και φορέων -0,1 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 48 ~

50 Σε χιλ Συνολική Πλήρη Μερική Μισθωτοί Δημόσια διοίκηση και άμυνα, υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση -34,3 Συνολική μεταβολή αυξανόμενων κλάδων -63,9 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕΔ 2010, 2011 Α τριμήνου *Οι Συνολικές μεταβολές στη πλήρη και τη μισθωτή απασχόληση συμπεριλαμβάνουν τους κλάδους όπου η απασχόληση έχει αυξηθεί ή μειωθεί αντίστοιχα, ανεξάρτητα της μεταβολής της συνολικής απασχόλησης. Ανεργία Το ποσοστό ανεργίας το 2005 είχε διαμορφωθεί στο 9,85% έναντι του 10,5% το Η πρόβλεψη ήταν να συνεχιστεί η πτωτική τάση και η ανεργία να περιορισθεί στο 6,9% το (Στόχος του ΕΣΠΑ). Όμως λόγου της οικονομικής κρίσης και της ύφεσης η ανεργία ανήλθε στο 20,9% το Νοέμβριο του 2011 και προβλέπεται να συνεχιστεί η ανοδική πορεία μέχρι το Το ποσοστό ανεργίας των γυναικών εξακολουθεί να είναι μεγαλύτερο από αυτό των ανδρών το έτος 2010 (16,2% έναντι 9,9%) αλλά η διαφορά έχει μειωθεί από το 2005 που το ποσοστό ανεργίας των γυναικών και ανδρών ήταν 15,3% και 6,1% αντίστοιχα. Συνολικά, στα σχετικά χαμηλά ποσοστά απασχόλησης των γυναικών συντελούν παράγοντες όπως α) ελλείψεις σε υποδομές για τη φροντίδα παιδιών προσχολικής ηλικίας, β) ρυθμίσεις του πρωτοβάθμιου εκπαιδευτικού συστήματος (π.χ. ωράρια κλπ.), γ) πτυχές του θεσμικού περιβάλλοντος (διακρίσεις, ωράρια εργασίας, ασφαλιστικό σύστημα κλπ.) και δ) επικρατούσες στάσεις και αντιλήψεις της κοινωνίας. Η ανεργία των νέων ατόμων στην Ελλάδα έχει εκτοξευθεί από 26% το 2005 στο 47,2% τον Οκτώβριο του 2011 και η ανεργία των νέων γυναικών έχει φτάσει στο 52,5%. Στη μείωση της ανεργίας των νέων αναμένεται ότι θα συμβάλει η εφαρμογή της απόφασης του Εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του 2006, σύμφωνα με την οποία έως το τέλος του 2007, σε κάθε νέο που εγκαταλείπει το σχολείο και είναι άνεργος θα πρέπει να προσφέρεται εργασία, μαθητεία, συμπληρωματική επιμόρφωση ή άλλο μέτρο απασχολησιμότητας εντός έξι μηνών, ενώ έως το 2010 η προθεσμία αυτή θα πρέπει να μειωθεί σε 4 μήνες (Δείκτης ΕΣΠΑ). Πίνακας 36 Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ στην ηλικιακή ομάδα ετών ΕΛΛΑΔΑ 9,8 8,9 8,3 7,7 9,5 12, ετών ΕΕ ,0 8,3 7,2 7,1 9,0 9,7 9,6 ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ ,2 7,8 7,1 7,2 9,2 9,6 9,6 Πηγή: EUROSTAT, 2011 Πίνακας 37 Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ ανά φύλο στην ηλικιακή ομάδα ετών ετών Άνδρες ΕΛΛΑΔΑ 6,1 5,6 5,2 5,1 6,9 9,9 - ΕΕ ,3 7,6 6,6 6,7 9,1 9,7 9,5 ΕΕ ,5 7,2 6,5 6,8 9,2 9,6 9, ετών Γυναίκες ΕΛΛΑΔΑ 15,3 13,6 12,8 11,4 13,2 16,2 - ΕΕ ,9 9,0 7,9 7,6 9,0 9,6 9,7 ΕΕ ,0 8,7 7,9 7,8 9,1 9,6 9,8 Πηγή: EUROSTAT, 2011 Πίνακας 38 Ηλικίες κάτω από 25 ετών ΣΥΝΟΛΟ Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ στην ηλικιακή ομάδα κάτω από 25 ετών Οκτ.2011* ΕΛΛΑΔΑ 26,0 25,1 22,9 22,0 25,7 32,8 47,2 ΕΕ ,6 17,5 15,7 15,8 20,1 21,1 21,4 ΕΕ ,7 16,2 15,2 15,7 19,9 20,4 20,7 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 49 ~

51 Πηγή: EUROSTAT, 2011 Πίνακας και 2012 Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα ανά φύλο στην ηλικιακή ομάδα ετών για το έτος 2011 ΜΗΝΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΣΥΝΟΛΟ 37,7 39,6 40,8 42,5 42,7 43,9 44,7 46,0 46,6 47,2 - - Άνδρες 31,9 33,6 35,1 36,8 36,5 37,8 39,0 40,9 42,0 42,8 - - Γυναίκες 44,8 46,9 47,7 49,4 50,2 51,3 51,7 52,2 52,3 52, ΜΗΝΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΣΥΝΟΛΟ -16,2-17,9-18,7-19,4-18,8-19,1-19, Άνδρες Γυναίκες Πηγή: EUROSTAT, 2012 Πίνακας 40 Διαφορές μεταξύ των δυο φύλων στην ανεργία (%)* ΕΛΛΑΔΑ 9,2 6,3 ΕΕ-27 1,9-0,1 ΕΕ-15 1,9 0 Πηγή: EUROSTAT, 2011 * Σημείωση: Τα ποσά που αναφέρονται στον πίνακα προκύπτουν από την αφαίρεση των ποσοστών ανεργίας των γυναικών από τα αντίστοιχα των ανδρών (πίνακας 9β). Το θετικό πρόσημο στις τιμές δηλώνει ότι τα ποσοστά απασχόλησης των ανδρών είναι μεγαλύτερα από τα αντίστοιχα των γυναικών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του πίνακα που ακολουθεί πάνω από το 1/5 των ανέργων ή οι και 22,3% είναι «Νέοι άνεργοι», δηλαδή εισέρχονται για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας αναζητώντας απασχόληση, ενώ κατά το προηγούμενο έτος αναλογούσαν στο 23,6% των ανέργων ( άνεργοι), ενώ η αύξηση τους σε σχέση με το προηγούμενο έτος οφείλεται κατά 53% στην αύξηση των «Νέων» ανέργων γυναικών. Οι «παλαιοί» άνεργοι (όσοι δηλαδή έχουν εργαστεί στο παρελθόν), ξεπερνούν τα 3/4 των ανέργων (77,2%) και ανέρχονται σε ανέργους, από 76,4% των ανέργων που αποτελούσαν το προηγούμενο έτος ( άνεργοι), παρουσιάζοντας μία αύξηση της τάξεως του 36,4% ή ανέργων. Η εν λόγω αύξηση οφείλεται κυρίως στις μεταβολές των ανδρών αλλά και στην συνολική μεταβολή των ανέργων άνω των 30 ετών, με εξέχουσα την ηλικιακή ομάδα των ετών στην οποία οφείλεται πάνω από το ήμισυ της μεταβολής των ανέργων που έχουν εργαστεί στο παρελθόν (51%). Οι μακροχρόνια άνεργοι (όσοι δηλαδή αναζητούν εργασία πάνω από 12 μήνες, ανεξάρτητα αν είναι «νέοι» ή «παλαιοί»), αποτελούν το 46,2% των ανέργων έναντι 44,6% που αποτελούσαν το προηγούμενο έτος ( έναντι ). Στην αύξηση των μακροχρόνια ανέργων κατά ανέργους αναλογεί στην ηλικιακή ομάδα άνω των 30 ετών το 63% της μεταβολής. Όπως προκύπτει από τις παραπάνω μεταβολές των κατηγοριών των ανέργων, η αύξηση αυτών σε σχέση με το προηγούμενο έτος προέρχεται κυρίως από αυξήσεις των «παλαιών» ανέργων καθώς και όσων η διάρκεια ανεργίας είναι μεγαλύτερη του ενός έτους. Οι άνεργοι με διάρκεια ανεργίας είναι μεγαλύτερη του ενός έτους. Οι άνεργοι με διάρκεια ανεργίας μικρότερη του έτους συμμετέχουν κατά 46% στην συνολική μεταβολή των ανέργων ενώ το 80% αυτών η διάρκεια ανεργίας τους κυμαίνεται από 6-11 μήνες. Πίνακας 41 Α τρίμηνο Οι μεταβολές των ανέργων ανά φύλο, διάρκεια και ομάδες ηλικιών 12 Λιγότερο Σύνολο Τώρα θα μήνες από ένα Ανέργων αρχίσουν μήνες μήνες μήνες και μήνα άνω «Νέοι» Άνεργοι «Παλαιοί» Άνεργοι και τα δύο 205,8 3,5 12,3 19,3 25,7 36,9 108,0 42,5 163,3 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 50 ~

52 φύλα ετών 70,0 0,9 4,9 5,9 7,5 11,2 39,6 35,8 34,2 30+ ετών 135,8 2,6 7,4 13,4 18,3 25,7 68,4 6,7 129,1 Άνδρες 120,0 0,9 9,3 10,8 17,5 26,0 55,4 20,0 100, ετών 39,8 0,3 4,7 3,5 5,1 10,0 16,1 17,4 22,4 30+ ετών 80,2 0,6 4,6 7,3 12,4 16,0 39,3 2,6 77,6 Γυναίκες 85,9 2,6 3,0 8,5 8,3 10,9 52,6 22,5 63, ετών 30,2 0,6 0,2 2,4 2,4 1,2 23,5 18,4 11,9 30+ ετών 55,6 2,0 2,8 6,1 5,9 9,7 29,1 4,2 51,5 Πηγή: Γ.Γ. ΕΛ.ΣΤΑΤ, ΕΕΔ 2010, 2011 Α τριμήνου Το συνολικό ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας (περισσότερο από 12 μήνες) το 2005 ήταν 5,1% έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου του 3,9% σύμφωνα με στοιχεία της EUROSTAT. Το 2010 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 5,7% έναντι 3,9%. Το 2008 ήταν 3,6% στην Ελλάδα έναντι 2,95 στην ΕΕ. Στόχος του ΕΣΠΑ για το 2015 είναι να έχουν ωφεληθεί από ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης το 25% των μακροχρόνια ανέργων. Όπως φαίνεται στο πίνακα που ακολουθεί η μακροχρόνια ανεργία για όλα τα έτη που εξετάζονται είναι αυξημένη στην Ελλάδα σε σύγκριση με την ΕΕ-27 και το ποσοστό των μακροχρόνια άνεργων γυναικών είναι αρκετά ψηλότερο από το ποσοστό των ανδρών. Συγκεκριμένα το 2005, το 6,1% των ανδρών έναντι το 15,3% των γυναικών ήταν άνεργοι μακροχρόνια και το 2011, το 15,0% των ανδρών έναντι το 21,4% των γυναικών. Στην ΕΕ- 27 η διαφορά μεταξύ των φύλων είναι ελάχιστη. Πίνακας 42 Ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας στην Ελλάδα και ΕΕ ανά φύλο ΕΛΛΑΔΑ 9,9 8,9 8,3 7,7 9,5 12,6 17,7 ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ ,0 8,3 7,2 7,1 9,0 9,7 9,7 ΕΕ ,3 7,8 7,1 7,2 9,2 9,6 9,7 ΕΛΛΑΔΑ 6,1 5,6 5,2 5,1 6,9 9,9 15,0 Άνδρες ΕΕ ,4 7,6 6,6 6,7 9,1 9,7 9,6 ΕΕ ,7 7,2 6,5 6,8 9,2 9,6 9,6 ΕΛΛΑΔΑ 15,3 13,6 12,8 11,4 13,2 16,2 21,4 Γυναίκες ΕΕ ,8 9,0 7,9 7,6 9,0 9,6 9,8 ΕΕ ,1 8,7 7,9 7,8 9,1 9,6 9,8 Πηγή: EUROSTAT, 2012 Όσον αφορά τα άτομα µε εθνικότητα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στη χώρα µας, µε βάση στοιχεία Ερευνών του Εργατικού Δυναμικού, εμφανίζουν μικρότερα ποσοστά ανεργίας και υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης από τα άτομα µε εθνικότητα της ΕΕ. Όπως φαίνεται και στον πίνακα που ακολουθεί, τα ποσοστά ανεργίας των μεταναστών μειώθηκαν σε σχέση με το 2004 και είναι χαμηλότερα του μέσου όρου της Ελλάδας, τόσο για τους άνδρες, όσο και για τις γυναίκες. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι κατά την τελευταία πενταετία, περίπου οι μισές νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν οφείλονται στην απασχόληση αλλοδαπών. Πίνακας 43 Ποσοστό ανεργίας μεταναστών σε Ελλάδα στην ηλικιακή ομάδα ετών Σύνολο Άνδρες Γυναίκες Υπήκοοι ΕΕ 27 8,0 2,0 11,0 Υπήκοοι Κρατών εκτός ΕΕ 6,0 4,0 11,0 Πηγή: EUROSTAT, 2008 Το πρόβλημα της ανεργίας αντιμετωπίζεται ιδιαίτερα έντονα από άτομα µε αναπηρία και άτομα άλλων ευάλωτων κοινωνικά ομάδων, κυρίως λόγω των ιδιαιτεροτήτων που τα χαρακτηρίζουν. Συγκεκριμένα, τα άτομα µε αναπηρία βρίσκονται εκτός της αγοράς εργασίας σε ποσοστά κατά πολύ υψηλότερα από εκείνα του γενικού πληθυσμού της χώρας (συμφωνά µε στοιχεία της ΕΣΥΕ του 2003, το 84% των ατόμων µε αναπηρία βρίσκεται εκτός εργατικού δυναμικού), ενώ τα άτομα µε αναπηρία εντός της αγοράς εργασίας καλύπτουν σε μεγάλο βαθμό θέσεις εργασίας χαμηλών δεξιοτήτων και αμοιβών. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έρευνα της ΕΣΥΕ σχετικά με τα άτομα με αναπηρία ή με προβλήματα υγείας (2002), το 18,2% του πληθυσμού της χώρας αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα υγείας ή κάποια αναπηρία και περισσότερα από τα μισά άτομα βρίσκονται σε ηλικίες άνω των 65 ετών. Το ποσοστό ανεργίας για τα άτομα αυτά είναι μικρότερο από το αντίστοιχο ποσοστό του γενικού πληθυσμού (8,9% έναντι 9,6%). Επίσης, ποσοστό 84% των ατόμων είναι οικονομικά μη ενεργά, έναντι 58% του γενικού πληθυσμού. Το ένα τρίτο από αυτά τα ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 51 ~

53 άτομα που είναι άνεργα ή οικονομικά μη ενεργά κρίνουν ότι θα χρειάζονταν κάποια βοήθεια στο χώρο εργασίας. Η μορφή βοήθειας που δηλώνουν ότι χρειάζονται περισσότερο είναι η υποστήριξη και κατανόηση από προϊσταμένους και συναδέλφους. Σχήμα 7 Ποσοστά εργαζομένων, ανέργων και μη ενεργών που δηλώνουν πρόβλημα υγείας ή αναπηρίας Πηγή: ΕΣΥΕ, 2002 A Κοινωνική Προστασία Ο κίνδυνος φτώχειας σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία για τα έτη , εμφανίζει μια σχετικά σταθερή πτωτική τάση όπως φαίνεται στο πίνακα που ακολουθεί. Το ποσοστό των ατόμων που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας στην Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2010 στο 20,1% έναντι του 19,5% το 2005, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος τα έτη αυτά ήταν 16,5% και 16,4% και ο στόχος του ΕΣΠΑ είναι να μειωθεί στο 16% το Η ποσοστιαία διαφορά του κινδύνου φτώχειας μεταξύ ανδρών γυναικών είναι 2,6 μονάδες για το 2005 και επίσης 2,6 μονάδες το Το ποσοστό των ατόμων που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας είναι σημαντικά χαμηλότερο για τους απασχολούμενους (13,2% το 2004 και 13,8% το 2010). Επίσης υψηλό κίνδυνο φτώχειας παρουσιάζουν τα μοναχικά νοικοκυριά ηλικιωμένων (39,4% το 2010), τα μονογονεϊκά νοικοκυριά με αρχηγό γυναίκα (40,3%), οι πολύτεκνες οικογένειες (32,5%), καθώς και τα νοικοκυριά όπου τουλάχιστον ο ένας είναι άνω των 65 ετών (29,8%). Πίνακας 44 Κίνδυνος φτώχειας ανά φύλο σε Ελλάδα και ΕΕ ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ ,5 16,6 16,7 16,4 16,3 16,4 ΕΛΛΑΔΑ 19,5 20,8 19,2 20,1 19,7 20,1 ΕΕ ,7 15,9 15,8 15,5 15,4 15,7 Άνδρες ΕΕ ,9 15,2 15,5 15,2 15,2 15,4 ΕΛΛΑΔΑ 18,1 19,8 18,4 19,6 19,1 19,3 ΕΕ ,1 17,3 17,5 17,4 17,1 17,1 Γυναίκες ΕΕ ,6 16,9 17,3 17,2 16,9 17 ΕΛΛΑΔΑ 20,8 21, ,7 20,2 20,9 Πηγή: EUROSTAT, 2012 Πίνακας 45 Κίνδυνος φτώχειας στην Ελλάδα ανά κατάσταση απασχόλησης, Άνδρες Γυναίκες 2010 Άνδρες Γυναίκες Σύνολο 20,0 18,4 21,5 20, Εργαζόμενοι 13,2 14,1 11,9 13, Συνταξιούχοι 25,7 22,6 29,7 19, Πηγή: EUROSTAT, 2012 Δαπάνες Κοινωνικής προστασίας Από στοιχεία της EUROSTAT φαίνεται ότι τη δεκαετία οι δαπάνες κοινωνικής προστασίας αυξήθηκαν από 21,7% του ΑΕΠ στο 26,0% το 2008, πλησιάζοντας το μέσο ευρωπαϊκό όρο των ΕΕ-27 που ανέρχεται στο 26,4%. Παρά το γεγονός ότι οι κοινωνικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ στη χώρα μας είναι σχεδόν ισοδύναμες ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 52 ~

54 με το μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο, το ποσοστό φτώχειας είναι πολύ υψηλότερο, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να αποδοθεί στα διαρθρωτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει το σύστημα κοινωνικής προστασίας της χώρας μας. Πράγματι, ενώ οι δαπάνες για κοινωνικά επιδόματα και αντίστοιχες παροχές στην ΕΕ-27 μειώνουν τη φτώχεια κατά 9,5 ποσοστιαίες μονάδες το 2010, στη χώρα μας μια σχεδόν ισοδύναμη δαπάνη (ως ποσοστό του ΑΕΠ) μειώνει τη φτώχεια κατά 3,7 μόνο ποσοστιαίες δαπάνες. Το γεγονός αυτό, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις του συστήματος κοινωνικής προστασίας στη χώρα μας. Πίνακας 46 Κίνδυνος φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά ηλικιακή ομάδα ετών ΕΕ ,7 33,7 33,7 33,1 33,3 34,8 ΕΕ ,7 33,0 33,2 32,5 33,3 34,9 ΕΛΛΑΔΑ 22,6 24,9 27,1 25,8 25,2 25, ετών ΕΕ ,3 24,6 24,1 23,2 23,6 24,7 ΕΕ ,6 24,2 23,8 22,9 23,7 24,9 ΕΛΛΑΔΑ 19,8 21,1 21,6 21,7 20,8 22, ετών ΕΕ ,2 23,2 23,3 22,7 21,6 19,7 ΕΕ ,1 23,8 23,9 22,8 21,6 20,0 ΕΛΛΑΔΑ 32,2 30,0 28,0 26,6 26,7 27,5 ΣΥΝΟΛΟ Πηγή: EUROSTAT, 2012 ΕΕ ,0 26,2 25,8 25,1 25,1 25,7 ΕΕ ,5 25,8 25,7 24,8 25,2 25,9 ΕΛΛΑΔΑ 22,6 23,4 23,7 23,3 22,7 23,8 Πίνακας 47 Κίνδυνος φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά φύλο ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ Άνδρες ΕΕ ΕΛΛΑΔΑ ΕΕ Γυναίκες ΕΕ ΕΛΛΑΔΑ Πηγή: EUROSTAT, 2012 Ως προς την κατανομή του εισοδήματος, σύμφωνα με τον πίνακα που ακολουθεί με τα στοιχεία της EUROSTAT, η Ελλάδα παρουσιάζει σχετικά μεγάλη ανισότητα (Λόγος πεμπτημορίων S80/S20: 5.6 για το 2010, έναντι 5.0 της ΕΕ-27). Πίνακας 48 Συντελεστής Gini* ΕΕ ΕΕ Ελλάδα Πηγή: EUROSTAT 2012 * Σημείωση: Η τιμή του δείκτη κυμαίνεται από 0% (πλήρης εισοδηματική ισότητα) έως 100% (πλήρης εισοδηματική ανισότητα) Πίνακας 49 «Λόγος των εισοδηματικών πεμπτημορίων»* ΕΕ ΕΕ Ελλάδα Πηγή: EUROSTAT 2012 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 53 ~

55 * Σημείωση: Είναι ο λόγος του συνολικού εισοδήματος που λαμβάνεται από τον πληθυσμό ο οποίος βρίσκεται στο άνω 20% της εισοδηματικής κατανομής (άνω πεμπτημόριο) προς το συνολικό εισόδημα που λαμβάνεται από τον πληθυσμό ο οποίος βρίσκεται στο κάτω 20% της εισοδηματικής κατανομής (κάτω πεμπτημόριο). Ως εισόδημα εννοείται το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα. Η στρατηγική στον τομέα της κοινωνικής προστασίας εκφράζεται κυρίως από την Εθνική Στρατηγική για την Κοινωνική Προστασία και την Κοινωνική Ένταξη (περιλαμβάνει το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη/Ε.Σ.Δ.ΕΝ, την Εθνική Στρατηγική για τις Συντάξεις και Εθνική Στρατηγική για την Υγεία και τη Μακροχρόνια Φροντίδα ), εκτενέστερη αναφορά της οποίας ακολουθεί στα επόμενα κεφάλαια. A Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Εκπαίδευση Τα ποσοστά της σχολικής διαρροής στην Ελλάδα βρίσκονται σε χαμηλότερα επίπεδα από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το 2005 στην ΕΕ-25 το ποσοστό σχολικής διαρροής ήταν 15,5% έναντι 13,6% στην Ελλάδα. Όμως σύμφωνα με τα στοιχεία της EUROSTAT μέχρι το 2010 στην ΕΕ-25 το ποσοστό έχει μειωθεί στο 13,8% αλλά στην Ελλάδα έχει μείνει σχεδόν σταθερή στο 13,7%. Ο στόχος της Ευρώπης είναι να μειωθεί το μέσον όρο ποσοστό της σχολικής διαρροής στο 10% μέχρι το Ως προς το επίπεδο εκπαίδευσης των νέων, στην Ελλάδα το 2005 το 84% του πληθυσμού ετών έχει ολοκληρώσει τουλάχιστον τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, έναντι του 77,5% για την ΕΕ-27. Σημειώνεται ότι στην Ελλάδα, όπως και σε όλα τα Κράτη Μέλη, το ποσοστό ολοκλήρωσης της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι μεγαλύτερο για τις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Πίνακας 50 Άτομα ηλικίας ετών που ολοκλήρωσε τουλάχιστον τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ανά φύλο (% του πληθυσμού) ΣΥΝΟΛΟ ΕΛΛΑΔΑ 84,0 81,0 82,1 82,1 82,2 83, ΕΕ 27 77,5 77,9 78,1 78,5 78,6 79, Άνδρες ΕΛΛΑΔΑ 79,4 75,5 77,5 78,0 77,8 79, ΕΕ 27 74,8 75,1 75,5 75,6 75,9 76, Γυναίκες ΕΛΛΑΔΑ 88,7 86,6 87,0 86,6 86,9 87, ΕΕ 27 80,2 80,8 80,8 81,4 81,4 81, Πηγή: EUROSTAT, 2012 Αναφορικά με το εκπαιδευτικό επίπεδο, το 2011 το ποσοστό του πληθυσμού ετών που ολοκλήρωσε τουλάχιστον την δευτεροβάθμια εκπαίδευση διαμορφώθηκε στο 83.6 % έναντι 84% το 2005 (Γυναίκες: 87.4 % έναντι 88,7%, Άνδρες: 79.8 % έναντι 79,4%), σημαντικά υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό της ΕΕ-27 (79,0%). Λιγότερο θετική είναι η εικόνα αναφορικά με την εκπαιδευτική επίδοση ανάλογα με την ηλικία, καθώς τα άτομα με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο αποτελούν το 41,1% των ατόμων της ηλικιακής ομάδας ετών και 58,1% των ατόμων της ηλικιακής ομάδας ετών, ποσοστά σημαντικά υψηλότερα από τα αντίστοιχα της ΕΕ. Για τις δαπάνες για την παιδεία ως ποσοστό του ΑΕΠ τα πιο πρόσφατα στοιχεία για την Ελλάδα της EUROSTAT δείχνουν ότι το 2005 ανέρχονταν στο 4,04% έναντι 5,04% της ΕΕ-25. Πίνακας 51 Ποσοστό ατόμων με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο ανά ηλικιακή ομάδα το 2010 Ηλικιακές Ομάδες (σε έτη) ΕΛΛΑΔΑ 23,1 32,3 46,6 66,8 24,7 29,8 41,1 58,1 ΕΕ 22,0 27,5 33,4 44,2 19,0 24,2 29,3 38,5 Πηγή: EUROSTAT, 2012 Στον πίνακα που ακολουθεί αποτυπώνονται οι διαφορές των ποσοστών απασχόλησης ανά εκπαιδευτικό επίπεδο. Τα στοιχεία αποδεικνύουν τη σημασία της εκπαίδευσης στην απασχολησιμότητα στην Ελλάδα και στην ΕΕ-27. Συγκεκριμένα το 56.7% στην ηλικιακή ομάδα τω ετών με υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο στην Ελλάδα το έτος 2011 και το 69.9% στην ΕΕ-27 στο ίδιο έτος είχαν απασχόληση. Το ποσοστό των απασχολημένων με μεσαίο επίπεδο εκπαίδευσης είναι 56.7% στην Ελλάδα και 69.9% στην ΕΕ-27. Μόνον το 53.6% στην Ελλάδα και το 53.0% στην ΕΕ-27 των ατόμων με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης είναι απασχολούμενοι το έτος Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 54 ~

56 Ευρωπαϊκή Στρατηγική Απασχόλησης έχει βάλει στόχο το 40% στην ηλικιακή ομάδα ετών να τελειώσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πίνακας 52 Ποσοστά απασχόλησης ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην ηλικιακή ομάδα των ετών ΕΛΛΑΔΑ Υψηλό Εκπαιδευτικό ΕΕ Επίπεδο ΕΕ Μεσαίο ΕΛΛΑΔΑ Εκπαιδευτικό ΕΕ Επίπεδο ΕΕ Χαμηλό ΕΛΛΑΔΑ Εκπαιδευτικό ΕΕ Επίπεδο ΕΕ Πηγή: EUROSTAT, 2012 Δια βίου μάθηση Ο στόχος της ΕΕ είναι να συμμετέχουν σε προγράμματα δια βίου μάθησης το 15% του πληθυσμού ετών μέχρι το Από τα στοιχεία του πίνακα που ακολουθεί φαίνεται ότι η Ελλάδα είναι σε αρκετά χαμηλότερο ποσοστό έναντι της ΕΕ -27 από το 2005 έως το Συγκεκριμένα για το 2011 η Ελλάδα είχε ποσοστό συμμετοχής για το σύνολο της ηλικιακής ομάδας ετών 2.4% έναντι 8.9% για την ΕΕ-27 και 10.1% για την ΕΕ-15. Η διαφορά του ποσοστού συμμετοχής στην Ελλάδα μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι ελάχιστη. Στην ΕΕ- 27 και ΕΕ-15 υστερούν οι γυναίκες με 2 περίπου ποσοστιαίες μονάδες. Πίνακας 53 Ποσοστό του πληθυσμού (25-64 ετών ) που συμμετέχει σε προγράμματα δια βίου μάθησης ΕΛΛΑΔΑ 1,9 1,9 2,1 2,9 3,3 3,0 2.4 ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ ,6 9,5 9,3 9,4 9,3 9,1 8.9 ΕΕ ,1 11,0 10,7 10,8 10,7 10, ΕΛΛΑΔΑ 1,9 2,0 2,2 2,8 3,2 3,1 2.6 Άνδρες ΕΕ ,8 8,6 8,4 8,5 8,4 8,3 8.2 ΕΕ ,2 10,0 9,6 9,7 9,7 9,4 9.3 ΕΛΛΑΔΑ 1,8 1,8 2,1 3,1 3,3 2,9 2.3 Γυναίκες ΕΕ ,4 10,4 10,2 10,2 10,2 10,0 9.6 ΕΕ ,0 12,0 11,7 11,7 11,7 11, Πηγή: EUROSTAT, 2012 Η Ελλάδα εμφανίζει από τα χαμηλότερα ποσοστά συμμετοχής στη δια βίου μάθηση σε σύγκριση ακόμα και με νέα κράτη μέλη. Η υστέρηση με τον μέσο ευρωπαϊκό ποσοστό συμμετοχής φτάνει τις 6,1 ποσοστιαίες μονάδες, καταδεικνύοντας με τον καλύτερο τρόπο την ανάγκη ενίσχυσης της δια βίου μάθησης σε όλες τις παραγωγικές ηλικιακές ομάδες και σε όλες τις κατηγορίες του εργατικού δυναμικού της χώρας με ευέλικτα προγράμματα κατάρτισης. Σημειώνεται ότι ο Στόχος της Ελλάδας αναφορικά με τη δια βίου μάθηση είναι ποσοστό 6% των ατόμων ετών να έχουν συμμετάσχει σε προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης έως το 2015-Δείκτης ΕΣΠΑ). Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε συμμετοχές για δράσεις δια βίου μάθησης, με τη συμμετοχή του παρόντος Επιχειρησιακού σε αυτό το στόχο να ανέρχεται κατά προσέγγιση σε συμμετοχές (Δείκτης ΕΣΠΑ). A Υγεία Η υφιστάμενη κατάσταση στην Ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και προάσπισης της Δημόσιας Υγείας του πληθυσμού. Σύμφωνα με στοιχεία από τη Λευκή Βίβλο (white paper): Μαζί για Υγεία (Together for Health): Μια στρατηγική προσέγγιση για την ΕΕ , το ετήσιο οικονομικό βάρος από στεφανιαία νοσήματα φτάνει το 1% του ΑΕΠ περίπου και οι δαπάνες για ψυχικές διαταραχές μέχρι το 3% ή 4% του ΑΕΠ. Οι δαπάνες για την υγεία πρέπει να συνοδεύονται από επενδύσεις στη πρόληψη προστατεύοντας και βελτιώνοντας τη συνολική φυσική και ψυχική υγεία του πληθυσμού, που σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ σήμερα αντιστοιχούν κατά μέσο όρο ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 55 ~

57 μόνο στο 3% του ετήσιου προϋπολογισμού για την υγεία των κρατών μελών έναντι 97% που δαπανήθηκε για περίθαλψη και θεραπευτική αγωγή. Δημογραφικές αλλαγές συμπεριλαμβανομένης και της γήρανσης του πληθυσμού αλλάζουν τη μορφολογία των νόσων και επιβαρύνουν τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας στην ΕΕ. Η υποστήριξη της ενεργούς γήρανσης σημαίνει τη προώθηση της υγιεινής ζωής καθ όλη τη διάρκεια της ζωής, με στόχο στην αποτροπή των προβλημάτων υγείας και αναπηριών από τη μικρή ηλικία και καταπολέμηση των ανισοτήτων στην υγεία που συνδέονται με κοινωνικούς, οικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Αποτελεί γενική διαπίστωση ότι στην Ελλάδα το δημόσιο σύστημα υγείας δεν έχει αναπτύξει την πρόληψη και την προαγωγή της υγείας τόσο όσο παρατηρείται σε άλλες αναπτυγμένες χώρες. Οι δαπάνες για την υγεία στην Ελλάδα ως ποσοστό του ΑΕΠ ήταν 9,6% το 2007 σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ. Συγκριτικά στη Γαλλία ήταν 11%, Γερμανία 10,5%, Ελβετία 10,6%, Εσθονία 5,2%, Ιρλανδία 7,7% και Πολωνία 6,2%. Πίνακας 54 Δαπάνες για την Υγεία ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ Ελλάδα 8,9 8,7 9,6 9,6 9,6 Γαλλία 10,9 11,0 11,1 11,0 11,0 Γερμανία 10,8 10,6 10,7 10,6 10,5 Ελβετία 11,3 11,3 11,2 10,8 10,6 Εσθονία 5,0 5,1 5,0 5,0 5,2 Ιρλανδία 7,4 7,6 7,6 7,5 7,7 Πολωνία 6,2 6,2 6,2 6,2 6,4 Πηγή : OECD HEALTH DATA, 2011 Η διασφάλιση της ποιότητας και η βελτίωση της αποτελεσματικότητας στον τομέα των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας (αλληλεγγύης) με σκοπό την μεγαλύτερη ικανοποίηση των πολιτών, καθώς και ο έλεγχος του οικονομικού κόστους για την επίτευξη της οικονομικής αποδοτικότητας, συνιστούν τις βασικές επιδιώξεις των σύγχρονων μεταρρυθμίσεων για την αναβάθμιση της ποιότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών υγείας. Η ποιοτική αναβάθμιση των παρεχομένων υπηρεσιών προϋποθέτει την παρέμβαση σε όλα τα επίπεδα φροντίδας υγείας με ιδιαίτερη έμφαση και προσπάθεια στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Επιπλέον, απαιτείται καθιέρωση ενιαίων κανόνων και προτύπων για όλες τις μονάδες παροχής υπηρεσιών υγείας και αποτελεσματική εποπτεία. Απαιτείται η θέσπιση σχετικών κριτηρίων, η ανάπτυξη θεραπευτικών πρωτοκόλλων και η εφαρμογή διαδικασιών ποιοτικού ελέγχου. Στο πλαίσιο αυτό και λαμβάνοντας υπόψη: αφενός τις πρόσφατες θεσμικές μεταρρυθμίσεις στην Ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και Προάσπισης της Δημόσιας Υγείας του πληθυσμού με την σύσταση του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΠΥ) (Νόμος 3918/2011), στον οποίο μεταφέρονται και εντάσσονται ως υπηρεσίες, αρμοδιότητες και προσωπικό ο Κλάδος Υγείας του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων Ενιαίο Ταμείο Ασφάλισης Μισθωτών (ΙΚΑ ΕΤΑΜ) με τις μονάδες υγείας του, το κέντρο διάγνωσης ιατρικής της εργασίας του ΙΚΑ με το σύνολο του εξοπλισμού του, οι Κλάδοι Υγείας του Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ) και του Οργανισμού Ασφάλισης Ελεύθερων Επαγγελματιών (ΟΑΕΕ) και ο Οργανισμός Περίθαλψης Ασφαλισμένων Δημοσίου (ΟΠΑΔ), όπως διαμορφώθηκε με τις διατάξεις του ν. 3655/2008 (ΦΕΚ 58 Α ), ως προς τις παροχές σε είδος και αφετέρου το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία, το οποίο αποτελεί το πρώτο σχέδιο εθνικής στρατηγικής στην υγειονομική ιστορία της χώρας η κατεύθυνση της στρατηγικής θέτει ως προτεραιότητα τον επαναπροσανατολισμό του υγειονομικού συστήματος: Από την άγνοια στην έγκυρη ενημέρωση. Από τη θεραπεία στην πρόληψη και στην πρώιμη παρέμβαση. Από τη νοσοκομειακή περίθαλψη στην κοινοτική φροντίδα. Από την αποτελεσματικότητα στη συνέργεια. Από το γραφειοκρατικό γιγαντισμό των υπηρεσιών στην ευελιξία. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 56 ~

58 Από την παθητική διαχείριση, στην παραγωγική και συντονισμένη διαχείριση των ανθρώπινων και οικονομικών πόρων. Από τη θεωρία στην ενίσχυση της έρευνας και της αξιολόγησης. Η εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για τη Δημόσια Υγεία αναμένεται να έχει σημαντικά αποτελέσματα σε πολλά επίπεδα των υπηρεσιών υγείας και της ποιότητας ζωής των πολιτών, αφού για πρώτη φορά η Ελλάδα αποκτά μια ολοκληρωμένη και συνεκτική πολιτική για την προστασία και την προαγωγή της Δημόσιας Υγείας, με θετικές συνέπειες τόσο για την υγεία του πληθυσμού, μέσω της μείωσης των δεικτών νοσηρότητας και θνησιμότητας, που οφείλονται σε σημαντικούς παράγοντες κινδύνου, όσο και για τις υπηρεσίες υγείας και την κοινωνία στο σύνολό της. Η υφιστάμενη κατάσταση στον τομέα της Ψυχικής Υγείας Η εφαρμογή της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης ξεκίνησε στη χώρα μας με την ψήφιση του νόμου για το Εθνικό Σύστημα Υγείας (Ν.1397/83), διευρύνθηκε με τον Ν.2071/92 και παγιώθηκε με το Ν. 2716/99 «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και άλλες διατάξεις». Στις αρχές της δεκαετίας του 80, λειτουργούσαν 9 ειδικά ψυχιατρικά νοσοκομεία ενώ αντίστοιχα το δίκτυο κοινοτικών υπηρεσιών ήταν υποτυπώδες. Ο στρατηγικός σχεδιασμός ψυχικής υγείας ξεκίνησε στη χώρα μας μέσω του Κανονισμού 815/84 της Ε.Ε, ο οποίος στην πρώτη φάση ( ) εστίασε στον εκσυγχρονισμό των ΨΝ, στη δημιουργία νέων κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και στη δεύτερη φάση ( ) στην προώθηση της αποϊδρυματοποίησης, ιδιαίτερα στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1995:34). Μετά τη λήξη του Κανονισμού 815/84, τον Ιούνιο του 1995, το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας προέβη στην εκπόνηση ενός δεκαετούς Σχεδίου Δράσης με την επωνυμία «Ψυχαργώς», το οποίο υποβλήθηκε στην Ε.Ε. το Ειδικότερα το Εθνικό Σχέδιο Δράσης Ψυχαργώς αναπτύχθηκε σε δύο άξονες. Ο πρώτος αφορά στη συνέχιση της αποασυλοποίησης, ο δεύτερος στη δημιουργία μονάδων ψυχικής υγείας στην κοινότητα. Τα έτη στο πλαίσιο της υλοποίησης της Β φάσης του προγράμματος «Ψυχαργώς» συντελέστηκε η κατάργηση των ασυλικών τμημάτων 5 εκ των 9 ψυχιατρικών νοσοκομείων της χώρας (Πέτρας Ολύμπου το 2005, Χανίων το 2006, Κέρκυρας το 2006, Παιδοψυχιατρικό Αττικής το 2007, Τρίπολης το 2009). Παράλληλα, μειώθηκε δραστικά ο αριθμός των χρονίων ασθενών που νοσηλεύονταν στα εναπομείναντα ψυχιατρικά νοσοκομεία, δηλαδή στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Αττικής, στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Αττικής- Δρομοκαϊτειο, στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Θεσσαλονίκης. Ως συνέπεια του προγράμματος αποασυλοποίησης οι ψυχικά νοσούντες που διαβιούν σε 452 Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης ανά την επικράτεια ανέρχονται σε 2.689, ενώ αντίστοιχα οι ασθενείς μακράς διαμονής που νοσηλεύονται ακόμα στα ψυχιατρικά νοσοκομεία είναι περίπου 650 εκ των οποίων 95 στο Δρομοκαϊτειο, 183 στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής και 43 στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Θεσσαλονίκης. Θεσμικός πυλώνας της μεταρρύθμισης που αφορά την εργασιακή ένταξη των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές αποτέλεσε ο Ν. 2716/99, ο οποίος θεσμοθετεί τους Κοινωνικούς Συνεταιρισμούς Περιορισμένης Ευθύνης (ΚΟΙΣΠΕ). Σύμφωνα με το άρθρο 12 του Ν. 2716/99, οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης (ΚΟΙΣΠΕ) είναι παραγωγικές, εμπορικές και κοινωνικές μονάδες οι οποίες αναπτύσσουν οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα και συνιστούν μια μορφή απασχόλησης που παρέχει ψυχοκοινωνική υποστήριξη και εποπτεία των απασχολούμενων με προβλήματα ψυχικής υγείας. Έως τώρα έχουν αναπτυχθεί 18 ΚΟΙΣΠΕ και ο συνολικός αριθμός των εργαζόμενων ασθενών με ψυχικές διαταραχές έχει ανέλθει σε 270 άτομα περίπου. Στον πίνακα που ακολουθεί αποτυπώνονται οι κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής Υγείας που παρέχονται σε καθεμία από τις 13 Περιφέρειες της Χώρας: ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 57 ~

59 Πίνακας 55 Κατανομή Δομών παροχής κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής Υγείας στις 13 Περιφέρειες της Χώρας Πηγή: «Εκ των υστέρων (ex post) αξιολόγηση της εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης «ΨΥΧΑΡΓΩΣ» από το 2000 μέχρι και το 2009», Μάρτιος 2011 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 58 ~

60 Αναφορικά με την ανάπτυξη του δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών, μόνο 5 (Πρέβεζα, Φλώρινα, Καστοριά, Ημαθία και Βοιωτία) από τους 52 νομούς της χώρας δεν έχουν κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενώ με την ολοκλήρωση του Ε.Π. Υγεία-Πρόνοια το ήμισυ των νομών της χώρας διαθέτουν ένα ικανοποιητικό δίκτυο υπηρεσιών. Η ανάπτυξη των κοινοτικών υπηρεσιών λειτουργεί ως φίλτρο για την ανάσχεση της ιδρυματικής περίθαλψης των ατόμων με ψυχικές διαταραχές και διασφαλίζειι την κοινωνική ενσωμάτωση των ψυχικά πασχόντων. Η ολοκλήρωση του δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, έτσι ώστε να είναι δυνατός ο μετασχηματισμός και των υπολοίπων 3 Ψυχιατρικών νοσοκομείων (ΨΝΑ, Δρομοκαϊτειο, ΨΝ Θεσσαλονίκης) υλοποιείται μέσω του Άξονα 5 του ΕΠΑΝΑΔ. Σύμφωνο Spidla Η ασυνέχεια στη χρηματοδότηση των κοινοτικών δράσεων ψυχικής υγείας και οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση του προγράμματος Β Ψυχαργώς είχε ως συνέπεια την παρέμβαση της ΕΕ, η οποία οδήγησε στη σύναψη Συμφώνου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ελληνικής Κυβέρνησης. Το Σύμφωνο Spidla περιλάμβανε συμφωνημένα σημεία στα οποία έπρεπε να υπάρξουν δράσεις από μέρους της τελευταίας, και Οδικό Χάρτη υλοποίησής τους. Οι προϋποθέσεις αυτές ήταν αναγκαίες προκειμένου να προχωρήσει το επόμενο πρόγραμμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης που υλοποιείται στο πλαίσιο του παρόντος Επιχειρησιακού του ΕΣΠΑ Τα κύρια σημεία του Συμφώνου είναι τα παρακάτω: 1. Η προσήλωση τόσο της Ε.Ε., όσο και των Ελληνικών αρχών στη φιλοσοφία, στις αρχές και στους στόχους του προγράμματος «ΨΥΧΑΡΓΩΣ» και στη συνέχισή του μέσω του Άξονα Προτεραιότητας 5 του Ε.Π. «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού » (ΕΠΑΝΑΔ) 2. Η δέσμευση των Ελληνικών αρχών στην ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης μέσω ΕΣΠΑ Η αξιολόγηση του προγράμματος «ΨΥΧΑΡΓΩΣ» από Ομάδα Διεθνών Ανεξάρτητων Εμπειρογνωμόνων. 4. Η δέσμευση των Ελληνικών αρχών με εξασφαλίσουν την πλήρη στελέχωση των δομών που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του «ΨΥΧΑΡΓΩΣ» και να προγραμματίσουν έγκαιρα τη στελέχωση των νέων δομών που πρόκειται να δημιουργηθούν. 5. Η προώθηση, εκ μέρους των Ελληνικών αρχών της πιστοποίησης και της έκδοσης των αδειών λειτουργίας των ψυχιατρικών δομών των ΜΚΟ, όπως και η σύναψη συμφώνων μεταξύ του ΥΥΚΑ και των ΜΚΟ που θα επικυρώνουν την εκχώρηση και τους όρους προσφοράς των υπηρεσιών ψυχικής υγείας εκ μέρους τους (ποιοτικά πρότυπα, στοιχεία κοστολόγησης, κριτήρια και διαδικασίες παρακολούθησης, αξιολόγησης και οικονομικού ελέγχου). 6. Η σε μόνιμη βάση επίλυση των προβλημάτων τακτικής χρηματοδότησης των ΜΚΟ. 7. Η εκ μέρους των Ελληνικών αρχών ανάπτυξη, στήριξη και εξασφάλισης της ομαλής λειτουργίας των ΚοιΣΠΕ. 8. Η δέσμευση των Ελληνικών αρχών για την ανάπτυξης μιας επαρκούς μεθόδου συλλογής πληροφοριών που θα παρέχει τη δυνατότητα της συστηματικής και δυναμικής παρακολούθησης της εφαρμογής του προγράμματος της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, το αναθεωρημένο Πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Δράσης Ψυχαργώς Γ (το οποίο βρίσκεται σε φάση διαβούλευσης) αποτελεί συνισταμένη των ακόλουθων παραμέτρων: Του αξιακού υποστρώματος της κοινοτικής ψυχιατρικής Του προγενέστερου στρατηγικού σχεδιασμού της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης (Εθνικό Σχέδιο Δράσης Ψυχαργώς Γ ) Του προγενέστερου επιχειρησιακού σχεδιασμού του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Των σημείων του Συμφώνου Spidla Των αξόνων δράσης του ΕΣΠΑ Των συστάσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Ευρωπαϊκού Συμφώνου Ψυχικής Υγείας Των αξιολογήσεων και της αποτίμησης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης Ψυχαργώς Β και των σχετικών προτάσεων εμπλεκόμενων θεσμικών φορέων Της πολιτικής ψυχικής υγείας που εφαρμόζεται με κοινοτικούς και εθνικούς πόρους Των νέων αναδυόμενων αναγκών λόγω της οικονομικής κρίσης Λαμβάνοντας υπόψη τις ανωτέρω παραμέτρους, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης Ψυχαργώς Γ διαρθρώνεται σε τρεις άξονες δράσης: Ο πρώτος αναφέρεται στον προγραμματισμό των δράσεων για την ανάπτυξη δομών στην κοινότητα για την κάλυψη του συνόλου των αναγκών του τομέα της Ψυχικής Υγείας και διαμορφώνεται σε περιφερειακή βάση, ενώ εξειδικεύεται σε επίπεδο νομού και τομέα ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 59 ~

61 Το δεύτερο μέρος αναφέρεται στο σχεδιασμό των δράσεων για προαγωγή της ψυχικής υγείας του γενικού πληθυσμού και της πρόληψης της κακής ψυχικής υγείας. Το τρίτο αναφέρεται σε δράσεις που αφορούν την οργάνωση του συστήματος ψυχιατρικής περίθαλψης (τομεοποίηση, παρακολούθηση, αξιολόγηση) και τις δράσεις έρευνας και επιμόρφωσης του προσωπικού. A.1.3 Δράσεις και στοιχεία αποτελέσματα υλοποίησης της Γ Προγραμματικής περιόδου στον τομέα των Ανθρωπίνων Πόρων και της Κοινωνικής Συνοχής Ο τομέας των ανθρωπίνων πόρων αποτέλεσε την 1 η από τις 7 συνολικά προτεραιότητες (Άξονες) της Τρίτης Προγραμματικής Περιόδου , εκφράστηκε δε, οριζόντια σε όλα τα Επιχειρησιακά Προγράμματα. Ειδικότερα, οι δράσεις του ΕΚΤ στη χώρα μας υλοποιήθηκαν μέσω των τριών Τομεακών Προγραμμάτων (ΕΠΑΕΚ, ΕΠΕΑΕΚ και ΕΠ Υ-Π) και συμπεριλήφθηκαν οριζόντια στο Σχεδιασμό τόσο των ΠΕΠ όσο και των άλλων Τομεακών, όπως για παράδειγμα το ΕΠ ΚτΠ και το ΕΠ Ανταγωνιστικότητα. Συμπληρωματικά λειτούργησε και η EQUAL, η οποία υλοποιήθηκε με επιτυχία σε δύο κύκλους, διασφαλίζοντας τη διάδοση αρχών όπως είναι η εταιρικότητα, η διακρατικότητα, η καινοτομία, η ενεργός συμμετοχή των ομάδων στόχων στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση των παρεμβάσεων και η οριζόντια προσέγγιση στην προώθηση της ισότητας ανδρών γυναικών. Α. Όσον αφορά το ΕΠΑΕΚ , κυρίαρχα ζητήματα της στρατηγικής αποτέλεσαν: Η πρόληψη της ανεργίας και ιδιαίτερα της μακροχρόνιας. Η στήριξη και προώθηση του ανέργου στην απασχόληση. Η προώθηση της ισότητας των ευκαιριών πρόσβασης στην αγορά εργασίας για όλους και ιδιαίτερα για εκείνους που απειλούνται με Κοινωνικό Αποκλεισμό. Η βελτίωση της πρόσβασης και της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας. Η αναβάθμιση των προσόντων των εργαζομένων και των παρεχόμενων υπηρεσιών του Δημόσιου Τομέα. Βάσει των στοιχείων των αποτελεσμάτων υλοποίησης του ΕΠΑΕΚ υπερκαλύφθηκαν οι τεθέντες στόχοι όσον αφορά την υλοποίηση του φυσικού αντικειμένου. Πιο συγκεκριμένα επί αρχικού στόχου να ωφεληθούν από τις δράσεις του Ε.Π άτομα, τελικά ωφελήθηκαν άτομα (ποσοστό επίτευξης 107%). Ειδικότερα και ανά τομέα παρέμβασης: Αναβαθμίστηκαν οι υπηρεσίες προώθησης στην Απασχόληση με στόχο την εξατομικευμένη προσέγγιση και ολοκληρώθηκε το δίκτυο των Δημοσίων Υπηρεσιών Απασχόλησης (121 Κέντρα Προώθησης στην Απασχόληση και Τοπικές Υπηρεσίες Απασχόλησης) σε ολόκληρη τη χώρα, τόσο ως προς τις υποδομές όσο και ως προς το ανθρώπινο δυναμικό. Αναπτύχθηκε για πρώτη φορά, σύστημα Διάγνωσης των Αναγκών Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, το οποίο στηρίζεται στην πλήρη ανάλυση στοιχείων για την προσφορά, αλλά και για τη ζήτηση εργασίας και πρόσφατα την αποτίμηση των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης, με τη δημιουργία δεικτών για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των εν λόγω πολιτικών σε τοπικό επίπεδο. Παράλληλα εφαρμόστηκαν πολιτικές πρόληψης της ανεργίας με την ενεργητική συμμετοχή των πολιτών, τη διαρκή αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των επαγγελματικών τους δεξιοτήτων. Αποτέλεσμα της πολιτικής αυτής είναι το γεγονός ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ανέργων (σε ποσοστό περί το 75%) που ωφελήθηκαν από τις δράσεις του Επιχειρησιακού ήταν νέοι άνεργοι πριν συμπληρώσουν έξι μήνες ανεργίας ή άνεργοι άνω των 25 ετών πριν συμπληρώσουν δώδεκα μήνες ανεργίας. Δράσεις προώθησης στην Απασχόληση. Από την έναρξη υλοποίησης του Ε.Π. μέχρι την ολοκλήρωσή του στο σύνολο της χώρας, μέσω των προγραμμάτων επιδότησης επιχειρήσεων από τον ΟΑΕΔ για την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, απόκτησης εργασιακής εμπειρίας και επιχορήγησης ανέργων για την ίδρυση μικρών, κυρίως ατομικών επιχειρήσεων, ωφελήθηκαν συνολικά άτομα. Ενέργειες κατάρτισης ανέργων και εργαζομένων. Δια μέσου του Επιχειρησιακού αναβαθμίστηκαν οι δεξιότητες του εργατικού δυναμικού της χώρας σε όλους τους τομείς της οικονομίας (πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή), με προγράμματα συνεχιζόμενης κατάρτισης για ανέργους και εργαζόμενους του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην καταπολέμηση του ψηφιακού αναλφαβητισμού, στην προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, στον εκσυγχρονισμό ιδιαίτερα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και στην βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Συνολικά σε σχετικές δράσεις κατάρτισης συμμετείχαν άτομα συμπεριλαμβανομένων και των καταρτιζόμενων στα προγράμματα ελληνομάθειας. Ενέργειες προώθησης της ισότητας γυναικών και ανδρών. Στην προσπάθεια συμφιλίωσης της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, προκειμένου να βοηθηθεί η ένταξη και η παραμονή των γυναικών στην αγορά εργασίας, το Υπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας εισηγήθηκε και ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 60 ~

62 διαπραγματεύτηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της Ε.Π. «Απασχόληση και Επαγγελματική Κατάρτιση» 2005, τη συνέχιση της λειτουργίας των 370 δομών φύλαξης παιδιών και φροντίδας ηλικιωμένων και ανήμπορων ατόμων μέχρι Κατόπιν νέας διαπραγμάτευσης με την Ε.Ε. το ΥΠΑ επέτυχε νέα παράταση της συγχρηματοδότησης της λειτουργίας των 360 δομών έως την 31/08/2008. Επίσης ενισχύθηκαν μέσω ολοκληρωμένων παρεμβάσεων και θετικών δράσεων, γυναίκες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και δυσκολίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας. Στην κατεύθυνση διαμόρφωσης συνθηκών ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών έχει θεσπιστεί η υποχρεωτική συμμετοχή των γυναικών με αυξημένη αναλογία (60%) σε κάθε χρηματοδοτούμενη παρέμβαση από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα. Από τα στοιχεία υλοποίησης φυσικού αντικειμένου η συμμετοχή των γυναικών ανέρχεται στο 62,9%. Δράσεις Κοινωνικής Προστασίας και Ενσωμάτωσης Ωφελήθηκαν άτομα Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων από δράσεις Κοινωνικής Προστασίας και Ενσωμάτωσης. Πρόσθετα και από την άποψη των γενικότερων παρεμβάσεων, επανακαθορίστηκε ο αριθμός των απαιτούμενων δομών ΣΕΚ και βελτιώθηκε το σύστημα πιστοποίησης µε την προσθήκη νέων κριτηρίων αξιολόγησης, ενώ εφαρμόστηκε σύστημα πιστοποίησης φορέων. Συνολικά έχουν πιστοποιηθεί: 279 Φορείς Κατάρτισης με 588 δομές (ΚΕΚ) 23 Φορείς Εξειδικευμένων Κέντρων Κοινωνικής και Επαγγελματικής Ένταξης ατόμων με αναπηρία (ΑΜΕΑ) με 27 δομές 4 φορείς, με 12 δομές για Κέντρα Κοινωνικής Ένταξης για απεξαρτημένα άτομα ή υπό απεξάρτηση. Παράλληλα συγκροτήθηκε Μητρώο Εκπαιδευτών ΣΕΚ. Οι νέες συνθήκες στη ΣΕΚ είχαν μεταξύ άλλων- ως αποτέλεσμα την καινοτομική για την Ελλάδα διαδικασία Πιστοποίησης Εκπαιδευτών Ενηλίκων. Επίσης, ξεκίνησε η εφαρμογή συστήματος πιστοποίησης επαγγελματικών περιγραμμάτων έως την ολοκλήρωση του προγράμματος αναπτύχθηκαν και πιστοποιήθηκαν 145 νέα επαγγελματικά περιγράμματα. Αναλυτικότερα: Συστάθηκε μητρώο εκπαιδευτών ΣΕΚ στο οποίο μέχρι τέλους της τρίτης περιόδου έχουν ενταχθεί εκπαιδευτές και η διαδικασία ένταξης παραμένει διαρκής. Πραγματοποιήθηκαν 526 προγράμματα κατάρτισης στο πλαίσιο του έργου «Εκπαίδευση Εκπαιδευτών» με τελικό δικαιούχο την Ειδική Υπηρεσία Εφαρμογής και αναδόχους τα ΚΕΚ. Κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων αυτών εκπαιδεύτηκαν εκπαιδευτές θεωρητικής κατάρτισης και πρακτικής άσκησης. Σημειώνεται ότι για την υλοποίηση των προγραμμάτων Εκπαίδευσης Εκπαιδευτών ακολουθήθηκε η διαδικασία του ανοικτού δημόσιου διαγωνισμού. Το δε διδακτικό υλικό και τα προτεινόμενα εποπτικά μέσα βασίστηκαν στα παραδοτέα των προαναφερόμενων μελετών. Έχουν καταρτιστεί και πιστοποιηθεί 260 εκπαιδευτές εκπαιδευτών ενηλίκων Κατά τη διαδικασία πιστοποίησης εκπαιδευτών, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη και υλοποιείται από το ΕΚεΠις, πιστοποιήθηκαν εκπαιδευτές. Καταλήγοντας, στο πλαίσιο του ΕΠ. υλοποιήθηκαν επίσης ολοκληρωμένες παρεμβάσεις υπέρ ειδικών μειονεκτουσών ομάδων, όπως παλιννοστούντες, Έλληνες τσιγγάνοι και Έλληνες μουσουλμάνοι, άτομα με αναπηρίες - πρώην χρήστες ουσιών, φυλακισμένoι, μακροχρόνια άνεργοι άνω των 45 και οροθετικoί. Ειδικότερα, ωφελήθηκαν : τσιγγάνοι και Έλληνες μουσουλμάνοι, από τους οποίους 621 ήταν άνδρες και 804 γυναίκες, άτομα με αναπηρίες - πρώην χρήστες ουσιών, από τους οποίους ήταν άνδρες και 848 γυναίκες, παλιννοστούντες, από τους οποίους 201 ήταν άνδρες και γυναίκες και φυλακισμένοι, μακροχρόνια άνεργοι άνω των 45 και οροθετικoί, από τους οποίους 414 ήταν άνδρες και γυναίκες, Α. Όσον αφορά το Ε.Π. Υγεία- Πρόνοια , κυρίαρχα ζητήματα της στρατηγικής αποτέλεσαν: Η ποιοτική αναβάθμιση και εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών Υγείας, θέτοντας ως στόχους: τη λειτουργική και οργανωτική μεταρρύθμιση των μονάδων υγείας και την ολοκλήρωση των δομών και υποδομών, την περιφερειακή συγκρότηση και τη λειτουργική ολοκλήρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και την προσαρμογή τους. Η ανάπτυξη πρωτοβάθμιων υπηρεσιών υγείας στα μεγάλα αστικά κέντρα (8 νέα Αστικά Κέντρα Υγείας και 3 Κέντρα Υγείας). ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 61 ~

63 Η διασφάλιση και προαγωγή της δημόσιας υγείας, μέσω της αξιοποίησης των υπαρχουσών δομών και υποδομών, της λειτουργίας υποστηρικτικών μηχανισμών και της προώθησης εξειδικευμένων πολιτικών και προγραμμάτων. Η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού για την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών και την προώθηση των στρατηγικών στόχων της εθνικής πολιτικής στον τομέα της υγείας. Η λειτουργική αναβάθμιση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας με την κατάργηση ψυχιατρικών νοσοκομείων, η τομεοποίηση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και η εκκίνηση της ανάπτυξης δικτύου κοινοτικών δομών και προγραμμάτων για την πρόληψη, την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια φροντίδα ψυχικής υγείας. Η διασφάλιση της συνέχειας της φροντίδας στο επίπεδο της κοινότητας, η προαγωγή της πρόληψης και η ενίσχυση των δράσεων επανένταξης στην κοινωνική και οικονομική ζωή των χρόνιων ψυχικά ασθενών και των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας που διαβιούν στην κοινότητα. Η διασύνδεση των υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας με το ΕΣΥ, τις δομές Ψυχικής υγείας και τις δομές προώθησης στην απασχόληση Η παραπάνω στρατηγική εξειδικεύτηκε για τον τομέα της ψυχικής υγείας με την εφαρμογή της Β Φάσης του Εθνικού «Ψυχαργώς» ( , με ενδιάμεση αναθεώρηση το 2006) και για τον τομέα της πρόνοιας με την εφαρμογή πιλοτικών δράσεων αποϊδρυματισμού ΑμεΑ που διαβιούν σε κλειστά περιβάλλοντα φροντίδας, καθώς επίσης και με τη δημιουργία δικτύου κοινωνικών υποστηρικτικών υπηρεσιών σε πρωτοβάθμιο επίπεδο. Το ΕΠ Υγεία- Πρόνοια προέβλεπε την ανάπτυξη ενός σημαντικού δικτύου δομών αποασυλοποίησης σε όλη την Ελλάδα. Παράλληλα, στόχευσε στη δημιουργία και λειτουργική υποστήριξη ενδιάμεσων δομών για την αποϊδρυματοποίηση και την προώθηση της αυτόνομης και ημιαυτόνομης διαβίωσης ατόμων με αναπηρία που διαβιούν σε κλειστού τύπου προνοιακές δομές. Επιπλέον, δημιουργήθηκε σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση, το Δίκτυο κοινωνικών υποστηρικτικών υπηρεσιών, το οποίο αναδείχτηκε σε καλή πρακτική σε τοπικό επίπεδο, για την υποστήριξη ατόμων που απειλούνται από ή βιώνουν αποκλεισμό αφενός από την αγορά εργασίας και αφετέρου από τη δυνατότητα πρόσβασης στις υπάρχουσες κοινωνικές υπηρεσίες. Με τον τρόπο αυτό, εξασφαλίζονται ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας. Οι ανάγκες για την πραγματοποίηση έργων υποδομής, όπου απαιτήθηκε, καλύφθηκαν από το ΕΠ Υγεία- Πρόνοια και από τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ). Στο πλαίσιο της προαγωγής της Δημόσιας Υγείας και της προώθησης της ένταξης ευπαθών ομάδων στην αγορά εργασίας με την συμβολή στη μείωση των υγειονομικών ανισοτήτων, σε ότι τουλάχιστον αφορά την πρόληψη και την προαγωγή υγείας, το Πρόγραμμα χρηματοδότησε ολοκληρωμένες παρεμβάσεις αγωγής υγείας σε άτομα που ωφελήθηκαν από το ΕΠΑΕΚ και προωθήθηκαν στην αγορά εργασίας ή αναζητούσαν εργασία. Η παρέμβαση περιλάμβανε κατάρτιση στο προσωπικό υπηρεσιών υγείας, πρόνοιας και προώθησης στην απασχόληση με στόχο την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Πέρα από τους συγκεκριμένους άξονες προτεραιότητας, στο πλαίσιο του προωθήθηκε και η κατάρτιση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού σε θέματα ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και σε θέματα κοινωνικής αλληλεγγύης. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν ενέργειες στήριξης των διαδικασιών μετάβασης από το προστατευτικό μοντέλο και τον ιδρυματισμό σε υπηρεσίες που εξασφαλίζουν ισότητα ευκαιριών. Σύμφωνα με τα ανωτέρω και ανά άξονα του ΕΠ Υγεία Πρόνοια τα ποσοτικά αποτελέσματα ανά άξονα προτεραιότητας περιλάμβαναν: Άξονας Προτεραιότητας 1 «Υγεία» Δημιουργία Κέντρων Υγείας Αστικού Τύπου (δημιουργήθηκαν 8 Κέντρα Υγείας Αστικού Τύπου) Δημιουργία Κέντρων Υγείας Απομακρυσμένων Περιοχών (δημιουργήθηκαν 4 Κέντρα Υγείας Απομακρυσμένων Περιοχών). Αναβάθμιση της νοσοκομειακής δυναμικότητας, μετρούμενης με τον αριθμό τόσο των γενικών κλινών που υφίστανται βελτίωση όσο και αυτών που δημιουργούνται (αναβαθμίστηκε το 16% των γενικών κλινών κυρίως στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη) Δημιουργία νέων και ποιοτική και λειτουργική αναβάθμιση υπαρχουσών ειδικών κλινών (αυξήθηκαν οι ειδικές κλίνες κατά 17% ενώ αναβαθμίστηκε το 26% των υπαρχουσών) Επέκταση και τεχνολογικός εκσυγχρονισμός των εργαστηρίων με στόχο την διεύρυνση της υποστηρικτικής τους ικανότητας (αναβαθμίστηκε του 14% των υπαρχόντων εργαστηρίων) Ενέργειες αγωγής υγείας για επωφελούμενους ευπαθών κοινωνικά ομάδων (αναπτύχθηκαν 14 Σχέδια δράσης Δημόσιας Υγείας) Άξονας Προτεραιότητας 2 «Ψυχική Υγεία» Αποασυλοποίηση των ψυχικά ασθενών: αποασυλοποιήθηκε το 76% των ασθενών ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 62 ~

64 Μείωση ασυλικών κλινών δημοσίων ψυχιατρικών νοσοκομείων με μετασχηματισμό και πλήρη κατάργηση των ασυλικών κλινών 5 εξ αυτών (αύξηση των ψυχιατρικών τμημάτων των γενικών νοσοκομείων και δημιουργία τμημάτων παρέμβασης στην κρίση δημιουργία εργαστηρίων (επαγγελματικής εκπαίδευσης και αποκατάστασης). Επιτεύχθηκε ο στόχος Δημιουργία εξωνοσοκομειακών δομών πρόληψης Ψυχικής Υγείας : Κάλυψη του 24% του πληθυσμού Δημιουργία μονίμων θέσεων εργασίας επαγγελματιών ψυχικής υγείας: Δημιουργήθηκαν θέσεις Κατάρτιση του συνόλου του προσωπικού (υπάρχοντος και νεοπροσλαμβανόμενου) των νέων δομών : Καταρτίστηκε το 100% του συνόλου του προσωπικού Άξονας Προτεραιότητας 3 «Πρόνοια» Παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών σε ΑΜΕΑ και άλλα άτομα ευπαθών ομάδων (περίπου άτομα). Ωφελήθηκαν άτομα Μεταφορά σε δομές αποϊδρυματισμού (Προώθηση στην αυτόνομη διαβίωση και κοινωνικο-οικονομική (επαν)ένταξη του 9% των ατόμων που διαβιούν σε ιδρύματα). Μεταφέρθηκε το 8,2 % των ατόμων που διαβιούν σε ιδρύματα Άξονας Προτεραιότητας 4 «Ανθρώπινοι Πόροι» Κατάρτιση εργαζομένων του τομέα υγείας σε ποσοστό 13 %. - Επιτεύχθηκε ποσοστό 11% Κατάρτιση εργαζομένων του τομέα πρόνοιας σε ποσοστό 7 %. - Επιτεύχθηκε ποσοστό 12% Στα αποτελέσματα των παραπάνω επιχειρησιακών προγραμμάτων θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η συμβολή της EQUAL, η οποία σχεδιάστηκε να προωθήσει την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση, που αποσκοπεί στην επίτευξη υψηλού επιπέδου απασχόλησης για όλες τις ομάδες στην αγορά εργασίας. Αξιοποιώντας τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο των Κοινοτικών Πρωτοβουλιών «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» και «ADAPT», η Κ.Π. EQUAL λειτούργησε στο Σ πιλοτικά για την ανάπτυξη και διάδοση νέων πολιτικών (καινοτομία), προκειμένου να καταπολεμηθεί κάθε είδους διάκριση και ανισότητα που βιώνουν όσοι αναζητούν πρόσβαση στην αγορά εργασίας και όσοι βρίσκονται ήδη σε αυτή. Οι καλές πρακτικές της Πρωτοβουλίας θα αξιοποιηθούν οριζόντια από το παρόν Επιχειρησιακό Πρόγραμμα. A.1.4 Περιφερειακή Εξειδίκευση Αναγκών Από την ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης διαπιστώνεται ότι υπάρχουν διαφορετικές αναπτυξιακές επιδόσεις κάθε Περιφέρειας, με συνέπεια τη διαφοροποίηση της επιλεξιμότητας κατά την υλοποίηση του την παρούσα προγραμματική περίοδο. Έτσι, παράλληλα με τη διαφοροποίηση των Περιφερειών της χώρας με κριτήριο τις αναπτυξιακές τους επιδόσεις, καταγράφονται σημαντικές διαφοροποιήσεις στα πεδία της αγοράς εργασίας, της ανεργίας, της φτώχειας, καθώς και της κοινωνικής πολιτικής συνολικά. Στο πλαίσιο αυτό λαμβάνονται υπόψη στοιχεία, όπως η επιτυχής σύζευξη της ζήτησης με την προσφορά εργασίας, ο ρυθμός μεταβολής του εργατικού δυναμικού (εξαιτίας της ύπαρξης περισσότερων γυναικών και νέων ή και μεταναστών στην εργασία), η εξέλιξη της ανεργίας, της φτώχειας και της κοινωνικής πολιτικής, καθώς και οι άνισες επιπτώσεις των ανωτέρω στο χώρο ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 63 ~

65 (διοικητικό και γεωγραφικό). Το «χάρτη» αυτό συμπληρώνουν οι διάφορες κοινωνικές ομάδες, οι οποίες εμφανίζουν προβλήματα σε άμεση συνάρτηση με τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε Περιφέρειας. Οι παραπάνω ανάγκες - στόχοι σε περιφερειακό επίπεδο συστηματοποιούνται: Σε εστιασμένες παρεμβάσεις στις έντεκα (11) Περιφέρειες του Στόχου 1 για την ταχύτερη αντιμετώπιση των ανωτέρω αναγκών, μέσω της οποίας θα επιταχυνθεί η ανάπτυξή τους. Περαιτέρω, οι παρεμβάσεις στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης και στις Περιφέρειες Σταδιακής Εξόδου θα συνδεθούν με τις χωρικές ιδιαιτερότητες κάθε ανάγκης, σύμφωνα με την αποτίμηση της υφιστάμενης κατάστασης του τομέα, αλλά και με την υποστήριξη συγκεκριμένων «συστημάτων» που προβλέπονται οριζόντια στις συστημικές παρεμβάσεις του ΕΠ ΑΝΑΔ Για παράδειγμα, θα δοθεί έμφαση στην ανεργία των νέων και των γυναικών και στην αντιμετώπιση της μακροχρόνιας ανεργίας, η οποία εντοπίζεται κυρίως σε περιφέρειες με χαμηλή τουριστική ανάπτυξη. Στην σταθεροποίηση και ενδυνάμωση των θετικών αναπτυξιακών των δύο (2) Περιφερειών του Στόχου 2 με παράλληλη επίλυση των αρνητικών φαινομένων. Σημειώνεται ότι αν και οι Περιφέρειες του Στόχου 2 (Σταδιακής Εισόδου) διαπνέονται θεωρητικά από ομογενοποιημένα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, στην περίπτωση των δύο συγκεκριμένων Περιφερειών Ν. Αιγαίου και Στερεάς Ελλάδας, εμφανίζονται έντονα φαινόμενα ενδοπεριφερειακών χαρακτηριστικών ανισοτήτων, τα οποία θα αντιμετωπισθούν στο ΕΠ ΑΝΑΔ στο βαθμό που αυτές αντανακλώνται στις διατυπωθείσες ανάγκες. Η συγκεκριμένη χωρική στόχευση όσον αφορά τους ανθρώπινους πόρους, συνδυάζεται με την γενικότερη στρατηγική του ΕΣΠΑ , σύμφωνα με την οποία, στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες Περιφέρειες της χώρας θα δοθεί έμφαση στην εξασφάλιση της βιωσιμότητας των δυναμικών τους χαρακτηριστικών, με την ενίσχυση των υποδομών, των θεσμικών μηχανισμών και των οργανωτικών καινοτομιών που κρίνονται αναγκαίες για την περαιτέρω στήριξη της ανάπτυξης. Οι παραπάνω ανάγκες δεν τεκμηριώνουν μόνο τους γενικούς και ειδικούς στόχους του, αλλά αναδεικνύουν τις συνιστώσες της χωρικής διάστασης του εθνικού αναπτυξιακού προγραμματισμού (spatial planning strategy), οι οποίες εστιάζουν σε συγκεκριμένα χωρικά σύνολα: τις πόλεις, τις ορεινές περιοχές, τις νησιωτικές περιοχές καθώς και τις αγροτικές περιοχές και τις περιοχές που συνδέονται με την αλιεία. Σε κάθε χωρικό σύνολο το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα θα αντιμετωπίσει τις αντίστοιχες ανάγκες και προβλήματα που εκφράζονται στο ανθρώπινο δυναμικό και την κοινωνική συνοχή με ολοκληρωμένες παρεμβάσεις, είτε αυτόνομα, είτε σε συνέργια με τις παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ. Πίνακας 56 Ποσοστά απασχόλησης, ανεργίας, και μεταβολή νεοεισερχομένων ανέργων ανά Περιφέρεια % μεταβολή % % % % νέοεισερχομένων Τύπος Ονομασία απασχόλησης απασχόλησης Ανεργίας Ανεργίας Περιφέρειας Περιφέρειας ανέργων Σύγκλισης Σταδιακής Εξόδου Κρήτη 64,92* (1) 61,6* (1) 7,1 * (1) 13,4 (2) 98,8 Ιόνια Νησιά 64,06*(2) 59,4* (3) 8,6* (2) 14,2 (5) 41,1 Πελοπόννησος 63,62* (3) 60,0* (2) 8,7* (3) 13,1 (1) 30,2 Θεσσαλία 60,39* (6) 56,0 (7) 9,5* (6) 15,4 (6) 13,9 Ανατ. Μακεδονία & 59,54 (8) 52,4 (12) 11,9 (12) 20,7* (11) 121,4 Θράκη Ήπειρος 56,28 (12) 55,5 (9) 11,5 (11) 16,1 (8) 39,9 Δυτική Ελλάδα 56,65 (11) 54,6 (10) 10,6 (8) 16,1 (8) 28,5 Βόρειο Αιγαίο 56,82 (10) 55,6 (8) 10,2 (7) 14,1 (4) 275,9 Αττική 61,37* (4) 57,7* (5) 8,8* (4) 15,6 (7) 42,3 Κεντρική Μακεδονία 57,87 (9) 53,5 (11) 11,1 (10) 18,8* (10) 60,9 Δυτική Μακεδονία 52,05 (13) 51,2 (13) 18,1 (13) 23,1* (12) 16,0 Νότιο Αιγαίο 61,01* (5) 58,1* (4) 9,3* (5) 13,7 (3) 825,8 Στερεά Ελλάδα 60,00 (7) 56,7* (6) 11,0 (9) 16,9* (9) 85,3 Σταδιακής Εισόδου Σύνολο Περιφερειών 60,10 56,4 9,9 16,3 53,1 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, β τρίμηνο 2011 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 64 ~

66 * Επιδόσεις υψηλότερες από το μέσο όρο της χώρας Σημείωση: οι αριθμοί στην παρένθεση υποδηλώνουν την κατάταξη σε σχέση με τις άλλες Περιφέρειες Πίνακας 57 Κίνδυνος φτώχειας ανά Περιφέρεια Τύπος Περιφέρειας Ονομασία Περιφέρειας Κίνδυνος Φτώχειας Κρήτη 15,7%* (2) Ιόνια Νησιά 24,5% (6) Πελοπόννησος 29,0% (9) Σύγκλισης Θεσσαλία 26,0% (8) Ανατ. Μακεδονία και Θράκη 32,2% (13) Ήπειρος 36,2% (12) Δυτική Ελλάδα 30,3% (11) Βόρειο Αιγαίο 18,9%* (3) Αττική 12,2%* (1) Σταδιακής Εξόδου Κεντρική Μακεδονία 22,7% (4) Δυτική Μακεδονία 23,9% (5) Σταδιακής Εισόδου Νότιο Αιγαίο 29,3% (10) Στερεά Ελλάδα 25,7% (7) Σύνολο Περιφερειών 21,0 Πηγή: Kikilias El. And Gazon E. with the collaboration of D. Ntontis, Regional aspects of Povery in Grecce, EKKE Social Cohesion Bulletin, 1/2005 *Επιδόσεις υψηλότερες από το μέσο όρο της χώρας Σημείωση: οι αριθμοί στην παρένθεση υποδηλώνουν την κατάταξη σε σχέση με τις άλλες Περιφέρειες Στη συνέχεια, γίνεται ιδιαίτερη προσέγγιση των ζητημάτων αυτών ανά χωρική ενότητα, έτσι όπως έχουν προσδιοριστεί στο ΕΣΠΑ, δεδομένου ότι στις διαφοροποιήσεις αυτές στηρίζεται η εστίαση των δράσεων του ΕΠ ΑΝΑΔ: A. Χωρική ενότητα Μακεδονίας - Θράκης Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Η απασχόληση στο διάστημα μειώθηκε κατά 14,5%, οδηγώντας στην απώλεια θέσεων εργασίας. Η υψηλότερη μείωση της απασχόλησης παρατηρείται στο δευτερογενή τομέα κατά 46,8%, ακολουθεί ο πρωτογενής τομέας με μείωση κατά 17,2% και ο τριτογενής με μικρή μείωση 0,8%. Η γεωργία κτηνοτροφία είναι ο πιο σημαντικός κλάδος στην Περιφέρεια με συμμετοχή στην απασχόληση 23,4%,το Ακολουθεί ο κλάδος του εμπορίου με ποσοστό 17,1% αρκετά βελτιωμένο σε σχέση με το 2008, η δημόσια διοίκηση με 11,2%, η εκπαίδευση με 8,7%, τα ξενοδοχεία εστιατόρια με 7,6%, η υγεία με 6,1% και οι κατασκευές με 4,1% από 7,1% το Οι υπόλοιποι κλάδοι συμμετέχουν με μερίδια χαμηλότερα του 4,0%. Στην Αν. Μακεδονία και Θράκη το ποσοστό ανεργίας ακολουθεί ανοδική πορεία κυρίως τα δύο τελευταία έτη (2010, 2011) όπως επίσης παρατηρούνται ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά ανεργίας συγκριτικά με τις υπόλοιπες περιφέρειες αλλά και το σύνολο χώρας. Το 2011 το ποσοστό ανεργίας ήταν 20,7% (ένας στους πέντε από τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό της περιφέρειας είναι άνεργος). Το 2011 η Περιφέρεια κατέχει το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό ανεργίας μετά τη Δυτική Μακεδονία (23,1%), το οποίο εμφανίζεται σημαντικά υψηλότερο συγκριτικά με το αντίστοιχο ποσοστό ανεργίας στο σύνολο της χώρας (16,3%). Η άνοδος του αριθμού των ανέργων τα έτη , σημειώνει αύξηση της τάξεως του 141,7%, δηλ, συνολικά οι άνεργοι αυξήθηκαν κατά άτομα. Οι νέοι άνεργοι στο ίδιο διάστημα αυξήθηκαν κατά 121,4%, το οποίο αποτελεί το τρίτο μεγαλύτερο ποσοστό αύξησης της ανεργίας στη κατηγορία των νέων, συγκρινόμενο με τις υπόλοιπες περιφέρειες. Η ανεργία ανά ηλικιακή ομάδα παρουσιάζεται στο πίνακα που ακολουθεί. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 65 ~

67 Πίνακας 58 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης Αν. Μακεδονία και Θράκη Απόλυτη Μεταβολή % Μεταβολή , , , , ,7 65 και άνω ,0 Σύνολο ,7 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, β τρίμηνο 2011 Το χρονικό διάστημα , η κατηγορία Αναλφάβητοι και Ορισμένες τάξεις του δημοτικού, σημειώνει ένδειξη υψηλής αύξησης ανεργίας (1.311,1%).και η κατηγορία υποχρεωτικής εκπαίδευσης σημειώνει τη δεύτερη υψηλότερη μεταβολή με 154,3%. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση ακολουθεί με 143,1% και η δευτεροβάθμια με 53,1%. Η ανεργία ανά εκπαιδευτικό επίπεδο παρουσιάζεται στο πίνακα που ακολουθεί. Πίνακας 59 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης Αν. Μακεδονία και Θράκη Σύνολο ,7 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, β τρίμηνο 2011 Ο κλάδος με την υψηλότερη αύξηση της ανεργίας ( ) εμφανίζεται ο κλάδος της γεωργίας (1.292,7%) και ακολουθεί ο κλάδος Άλλες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών5 με αύξηση της τάξης του 371,7%. Εν συνεχεία, ο κλάδος του εμπορίου σημειώνει σημαντική αύξηση (332,4%), ο κλάδος των κατασκευών (240,3%) και της υγείας (221,4%). Ο μόνος κλάδος που σημειώνει μείωση είναι της ενημέρωσης και της επικοινωνίας (- 31,0%), όπου λόγω του πολύ περιορισμένου μεγέθους η μείωση αυτή θεωρείται ενδεικτική. Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας Απόλυτη Μεταβολή Ποσοστιαία Μεταβολή Τριτοβάθμια Εκπαίδευση ,1 Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ,1 Υποχρεωτική Εκπαίδευση ,3 Αναλφάβητοι και Ορισμένες τάξεις του δημοτικού ,1 Η απασχόληση στη Κεντρική Μακεδονία από το 2008 μέχρι το 2011 μειώθηκε 11,3%. Οι περισσότερες θέσεις εργασίας χάθηκαν από το δευτερογενή τομέα ( θέσεις ή ισοδύναμα η μία στις τρεις θέσεις απασχόλησης του τομέα). Ακολουθεί ο τομέας των υπηρεσιών με απώλειες θέσεις και ο πρωτογενής τομέας με Οι κλάδοι με την υψηλότερη απασχόληση στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας για το 2011 είναι το εμπόριο και επισκευή οχημάτων, η μεταποίηση, η γεωργία και αλιεία, η εκπαίδευση και τα ξενοδοχεία και εστιατόρια. Ο κλάδος των ξενοδοχείων και εστιατορίων σημείωσε τη μεγαλύτερη αύξηση θέσεων εργασίας με Ακολουθούν οι δραστηριότητες υγείας και κοινωνικής μέριμνας με νέες θέσεις. Οι μεγαλύτερες απώλειες σημειώθηκαν στις κατασκευές (34.404) και στη μεταποίηση (23.289). 5 Η κατηγορία αυτή συμπεριλαμβάνει δραστηριότητες επαγγελματικών, επιχειρηματικών, συνδικαλιστικών, θρησκευτικών οργανώσεων καθώς και δραστηριότητες επισκευής ηλεκτρονικών υπολογιστών και ειδών ατομικής ή οικιακής χρήσης και προσωπικών υπηρεσιών. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 66 ~

68 Οι δυναμικοί κλάδοι είναι: τα ξενοδοχεία και εστιατόρια, οι δραστηριότητες υγείας και κοινωνικής μέριμνας, οι χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες, οι μεταφορές και αποθήκευση, οι δραστηριότητες ετερόδικων οργανισμών και η παροχή υπηρεσιών. Οι κλάδοι με την πιο έντονη φθίνουσα πορεία είναι : η μεταποίηση, οι κατασκευές, και ακολουθεί το χονδρικό εμπόριο και λιανικό εμπόριο. Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας είναι δεύτερη όσον αφορά την αύξηση του αριθμού ανέργων στη χώρα. Η ποσοστιαία μεταβολή της ανεργίας μεταξύ 2010 και 2011 εκτοξεύτηκε στο 46%. Οι νέοι άνεργοι στην περίοδο αυξήθηκαν στο 60,9%. Η ανεργία ανά ηλικιακή ομάδα παρουσιάζεται στον πίνακα που ακολουθεί: Πίνακας 60 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας Ηλικιακές ομάδες Μεταβολή Μεταβολή (%) , , , , ,8 65 και άνω ,0 Σύνολο ,5 Πηγή: Έρευνες Εργατικού Δυναμικού, ΕΛΣΤΑΤ. Το εκπαιδευτικό επίπεδο των ανέργων για το 2011 παρουσιάζεται στον επόμενο πίνακα. Πίνακας 61 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας Εκπαιδευτικό επίπεδο Μεταβολή Μεταβολή (%) Τριτοβάθμια Εκπαίδευση ,8 Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ,0 Υποχρεωτική Εκπαίδευση ,0 Αναλφάβητοι και Ορισμένες τάξεις του δημοτικού ,7 Σύνολο ,5 Πηγή: Έρευνες Εργατικού Δυναμικού, ΕΛΣΤΑΤ. Οι άνεργοι απόφοιτοι κάποιας τριτοβάθμιας σχολής αποτελούν το 25% των ανέργων, δευτεροβάθμιας το 48% και υποχρεωτικής το 27%. Οι άνεργοι κατά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας είναι οι εξής: στη μεταποίηση, στο χονδρικό και λιανικό εμπόριο, στις κατασκευές και στο τουρισμό. Οι κλάδοι που πληγήκαν περισσότερο από τη κρίση είναι η μεταποίηση, οι κατασκευές και το εμπόριο. Η επαγγελματική ομάδα που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο αριθμό ανέργων είναι οι ειδικευμένοι τεχνίτες με ανέργους και ακολουθούν οι απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών και οι πωλητές με ανέργους. Οι ανειδίκευτοι εργάτες και οι υπάλληλοι γραφείου είναι άλλες δύο επαγγελματικές ομάδες με υψηλό αριθμό ανέργων ( και αντίστοιχα) ενώ οι άνεργοι στα υπόλοιπα επαγγέλματα είναι λιγότεροι από Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 67 ~

69 Η απασχόληση στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας μειώθηκε κατά 11,95% από το Οι πιο σημαντικοί κλάδοι στη Περιφέρεια είναι: «Γεωργία, δασοκομία, αλιεία με»» με το 17,6%, «Χονδρικό και λιανικό εμπόριο. Επισκευή μηχανοκίνητων οχημάτων και μοτοσικλετών» με το 16,5% και «Μεταποίηση» με 11,8%. Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας είχε το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας πανελλαδικά (23,1%) το δεύτερο τρίμηνο του Πρέπει να σημειωθεί ότι η Περιφέρεια είχε πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας ακόμη και πριν από την οικονομική κρίση. Το 2008 η ανεργία ήταν ήδη στο 12,4% όταν σε εθνικό επίπεδο δεν ξεπερνούσε το 7,2%. Οι νέοι άνεργοι της περιφέρειας συνιστούν το 3,7% περίπου του συνόλου των νέων ανέργων. Η ηλικιακή διάρθρωση των ανέργων παρουσιάζεται στον πίνακα που ακολουθεί: Πίνακας 62 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας Ηλικιακές ομάδες Μεταβολή Μεταβολή (%) ετών , ετών , ετών , ετών , ετών ,6 65 ετών και άνω ,5 Σύνολο ,7 Πηγή: Έρευνες Εργατικού Δυναμικού, ΕΛΣΤΑΤ. Οι πολυπληθέστερες ομάδες ανέργων στη Δυτική Μακεδονία, οι οποίες ταυτόχρονα πλήττονται και σφοδρότερα από την κρίση, είναι η ομάδα ετών, κατά κύριο λόγο, και η ομάδα ετών στη συνέχεια. Το εκπαιδευτικό επίπεδο των ανέργων παρουσιάζεται στον επόμενο πίνακα. Πίνακας 63 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας Εκπαιδευτικό επίπεδο Μεταβολή Μεταβολή (%) Τριτοβάθμια Εκπαίδευση ,3 Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ,0 Υποχρεωτική Εκπαίδευση ,5 Αναλφάβητοι και Ορισμένες τάξεις του δημοτικού ,0 Σύνολο ,7 Πηγή: Έρευνες Εργατικού Δυναμικού, ΕΛΣΤΑΤ Η αύξηση των ανέργων με απολυτήριο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε απόλυτο μέγεθος είναι σημαντικά μεγαλύτερη από τις υπόλοιπες κατηγορίες εκπαίδευσης. Σε σχετικούς όρους, όμως, η ομάδα που υφίσταται τη μεγαλύτερη αύξηση των ανέργων είναι οι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς ο αριθμός τους διπλασιάστηκε (209,3%). Ακολουθούν οι απόφοιτοι δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (208%), ενώ οι απόφοιτοι υποχρεωτικής εκπαίδευσης έχουν πληγεί λιγότερο από κάθε άλλη εκπαιδευτική ομάδα (157,5% περισσότεροι άνεργοι σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2008). Το δεύτερο τρίμηνο του 2011 περισσότεροι από τους μισούς ανέργους στην περιφέρεια προέρχονται από τρεις μόλις κλάδους και, συγκεκριμένα, τον κλάδο «Κατασκευές» (18,7% του συνόλου των ανέργων ή άνεργοι), τον κλάδο «Μεταποίηση» (17,7% ή άνεργοι) και τον κλάδο «Χονδρικό και λιανικό εμπόριο. Επισκευή μηχανοκίνητων οχημάτων και μοτοσικλετών» (10,5% ή άνεργοι). ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 68 ~

70 B. Χωρική ενότητα Θεσσαλίας, Ηπείρου και Στερεάς Ελλάδας Περιφέρεια Θεσσαλίας Η απασχόληση μειώθηκε κατά 10,5% στο διάστημα στη Περιφέρεια της Θεσσαλίας. Μεταξύ 2008 και 2011 στην Περιφέρεια Θεσσαλίας μεγάλο μέρος της απασχόλησης εντοπίζεται στους κλάδους της γεωργίας, δασοκομίας και αλιείας και του χονδρικού και λιανικού εμπορίου. Οι συγκεκριμένοι κλάδοι συγκεντρώνουν αθροιστικά το 30 με 40% των απασχολουμένων στα έτη αυτά. Ακολουθούν στη συνέχεια με ποσοστό της τάξεως του 10%, οι κλάδοι της εκπαίδευσης, της μεταποίησης, της δημόσιας διοίκησης και άμυνας. Σχετικά υψηλό ποσοστό απασχόλησης παρουσίαζε ο κλάδος των κατασκευών στην αρχή της περιόδου (9%) αλλά το 2011 περιορίστηκε στο 5%. Ο κλάδος των ξενοδοχείων και εστιατορίων κυμαίνεται γύρω στο 6 με 8%. Για τους υπόλοιπους κλάδους το μέρος της απασχόλησης περιορίζεται και δεν ξεπερνά το 5%. Στη Περιφέρεια Θεσσαλίας η ανεργία αυξήθηκε 112,7% μεταξύ Οι νέοι άνεργοι το 2011 ανέρχονται στο 25,6% του συνόλου των ανέργων της Περιφέρειας. Το 2011 το υψηλότερο ποσοστό των ανέργων (40%) αντιπροσωπεύεται από την ηλικιακή κατηγορία των ετών. Ως προς τις μεταβολές της ανεργίας, η μεγαλύτερη αύξηση εντοπίζεται για τα πολύ νέα άτομα, ηλικίας μεταξύ ετών (337,7%). Η ηλικιακή σύνθεση των ανέργων παρουσιάζεται στον επόμενο πίνακα: Πίνακας 64 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Θεσσαλίας Ηλικιακή ομάδα Αριθμός ανέργων Απόλυτη Μεταβολή % Μεταβολή , , , , ,0 65 και άνω ,0 Σύνολο ,7 Πηγή: ΕΛ.ΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, β τρίμηνο. Το εκπαιδευτικό επίπεδο των ανέργων παρουσιάζεται στον επόμενο πίνακα. Πίνακας 65 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Θεσσαλίας Επίπεδο εκπαίδευσης Απόλυτη Μεταβολή % Μεταβολή Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Υποχρεωτική Εκπαίδευση Αναλφάβητοι και Ορισμένες τάξεις του δημοτικού Σύνολο Πηγή: ΕΛ.ΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, β τρίμηνο. Από το 2008 στο 2011, ο αριθμός των ανέργων υπερδιπλασιάστηκε για τους αποφοίτους δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και για όσους ολοκλήρωσαν την υποχρεωτική εκπαίδευση. Οι ποσοστιαίες μεταβολές ανέργων είναι υψηλότερες και ανέρχονται σε 127% και 155% αντίστοιχα για όσους ολοκλήρωσαν την δευτεροβάθμια εκπαίδευση και για όσους την υποχρεωτική. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 69 ~

71 Οι περισσότεροι άνεργοι (6.282 άτομα) προέρχονται από τον κλάδο της μεταποίησης, ακολουθούν στη συνέχεια άλλοι τρεις κλάδοι με αριθμό μεγαλύτερο από άτομα ο καθένας: εμπόριο (5.631 άτομα), κατασκευές (4.346 άτομα), ξενοδοχεία-εστιατόρια (3.447 άτομα). Το 2010, στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, το μεγαλύτερος μέρος των ανέργων, με τον αριθμό τους να ξεπερνά τα άτομα, ήταν απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών (6.590 άτομα), ειδικευμένοι τεχνίτες (3.905 άτομα) και ανειδίκευτοι εργάτες (3.733 άτομα). Σημειώνεται ότι άτομα είναι άνεργα πάνω από 8 έτη. Σημαντικοί σε αριθμό παραμένουν επίσης οι άνεργοι που εργάζονταν ως χειριστές σταθερών βιομηχανικών εγκαταστάσεων και μηχανημάτων (1.980 άτομα), ως επιστημονικό προσωπικό και καλλιτέχνες (1.950) και ως τεχνολόγοι (1.397). Αντίθετα, οι λιγότεροι άνεργοι προέρχονται από την επαγγελματική κατηγορία των ειδικευμένων γεωργών και κτηνοτρόφων (164 άτομα). Περιφέρεια Ηπείρου Η απασχόληση στη Περιφέρεια Ηπείρου μειώθηκε κατά 8,4% από το 2008 και το ποσοστό διαμορφώθηκε στο 55%. Μέσα σε 4 χρόνια χάθηκαν θέσεις εργασίας. Ο αριθμός των απασχολούμενων το 2011 ήταν Ο κύριος όγκος των απασχολουμένων είναι συγκεντρωμένος στους κλάδους της γεωργίας, δασοκομίας και αλιείας και του χοντρικού και λιανικού εμπορίου. Οι δυο αναφερόμενοι κλάδοι καταλαμβάνουν αθροιστικά λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο των απασχολουμένων και για τα έτη 2008 έως 2011 οι διακυμάνσεις είναι ελάχιστες. Γύρω στο 10% των εργαζομένων απορροφούν ξεχωριστά οι κλάδοι της μεταποίησης, των κατασκευών, των ξενοδοχείων και εστιατορίων, της δημόσιας διοίκησης και άμυνας καθώς και της εκπαίδευσης. Στους υπόλοιπους κλάδους το ποσοστό τους στη συνολική απασχόληση δεν ξεπερνά το 5 με 6%. Το 2011 το ποσοστό ανεργίας της Περιφέρειας είναι της τάξεως του 16,5%. Από άτομα που ήταν το 2008, ο αριθμός των ανέργων εκτοξεύτηκε σε το Μεταξύ 2008 και 2011, η αύξηση του αριθμού των ανέργων αντιστοιχεί σε άτομα. Η ποσοστιαία μεταβολή της ανεργίας μεταξύ 2008 και 2011 είναι υψηλή στην Ήπειρο (79,0%) αλλά παραμένει σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με το σύνολο της χώρας (127,0%). Στην Περιφέρεια Ηπείρου, μεταξύ 2008 και 2011, ο αριθμός των νέων ανέργων αυξήθηκε κατά 39,9% και αφορά άτομα. Το 2011, από το σύνολο των ανέργων το 43,8% ή οι είναι νέοι άνεργοι. Η ηλικιακή σύνθεση της ανεργίας παρουσιάζεται στο πίνακα που ακολουθεί: Πίνακας 66 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Ηπέιρου Ηλικιακή ομάδα Αριθμός ανέργων Απόλυτη % Μεταβολή Μεταβολή , , , , ,8 65 και άνω ,0 Σύνολο ,0 Πηγή: ΕΛ.ΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, β τρίμηνο. Η αύξηση της ανεργίας πλήττει ιδιαίτερα τους νέους μεταξύ 15 και 19 ετών και το πιο ώριμο εργατικό δυναμικό, μεταξύ 45 και 64 ετών. Ωστόσο το 2011 ιδιαίτερα υψηλό παραμένει το μέρος των ανέργων (40%) μεταξύ ετών. Το εκπαιδευτικό επίπεδο των ανέργων παρουσιάζεται στον πίνακα που ακολουθεί: ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. ~ 70 ~

72 Πίνακας 67 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ηλικίας 15 ετών και ανά εκπαιδευτικό επίπεδο στην Περιφέρεια Ηπείρου Επίπεδο εκπαίδευσης Απόλυτη Μεταβολή % Μεταβολή Τριτοβάθμια Εκπαίδευση ,9 Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ,3 Υποχρεωτική Εκπαίδευση ,2 Αναλφάβητοι και Ορισμένες ,0 τάξεις του δημοτικού Σύνολο ,0 Πηγή: ΕΛ.ΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, β τρίμηνο. Οι περισσότεροι άνεργοι προέρχονται από τον κλάδο των κατασκευών, του εμπορίου και των ξενοδοχείωνεστιατορίων. Ένα μεγάλο μέρος ανέργων είναι ανειδίκευτοι εργάτες, απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών, υπάλληλοι γραφείου καθώς και εκπαιδευτικοί. Η αύξηση της ανεργίας είναι ιδιαιτέρα έντονη για άτομα που ασκούσανε επιστημονικά, καλλιτεχνικά και συναφή επαγγέλματα, για τους ειδικευμένους τεχνίτες καθώς και για τους απασχολούμενους στην παροχή υπηρεσιών. Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Εξαιτίας της οικονομικής κρίσης η απασχόληση μειώθηκε την περίοδο κατά θέσεις εργασίας ή κατά 9,3%. Όσον αφορά στους επιμέρους τομείς απασχόλησης, ο τριτογενής τομέας (υπηρεσίες) έχει το μεγαλύτερο μερίδιο απασχόλησης στην Περιφέρεια της Στερεάς Ελλάδας, καθώς απασχολεί άτομα, δηλαδή πάνω από τους μισούς εργαζόμενους συνολικά. Η μείωση στην απασχόληση εξαιτίας της κρίσης είναι μεγαλύτερη στον δευτερογενή τομέα, καθώς οι θέσεις εργασίας το δεύτερο τρίμηνο του 2011 είναι λιγότερες κατά σε σύγκριση με το Αυτό σημαίνει, ότι περίπου ένας στους πέντε που εργάζονταν στον δευτερογενή τομέα στην αρχή της κρίσης δεν εργάζεται πια. Η κρίση έχει πλήξει λιγότερο τον τριτογενή τομέα, καθώς έχει μειώσει τις θέσεις απασχόλησης λιγότερο από 10%, ενώ στον πρωτογενή τομέα έχουν δημιουργηθεί νέες θέσεις εργασίας που ισοδυναμούν με αύξηση της αρχικής απασχόλησης κατά 2,9%.Αυτό σημαίνει ότι παρατηρείται μια στροφή προς τον πρωτογενή τομέα, ίσως επειδή οι θέσεις εργασίας μειώνονται στους υπόλοιπους τομείς. Η ανεργία αυξήθηκε 107,5% στη τριετία Η αύξηση των νέων ανέργων από το ανέρχεται στο 85,3%. Στο πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι άνεργοι ανά ηλικιακή ομάδα. Πίνακας 68 Μεταβολές (απόλυτες και ποσοστιαίες) των ανέργων ανά ηλικιακές ομάδες στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Ηλικιακές ομάδες Μεταβολή Μ&epsil