Πέρα από το δίλημμα λιτότητα ή ανάπτυξη: 11 κείμενα για την

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πέρα από το δίλημμα λιτότητα ή ανάπτυξη: 11 κείμενα για την"

Transcript

1 Πέρα από το δίλημμα λιτότητα ή ανάπτυξη: 11 κείμενα για την Εκδόσεις ΗΛΙΟΣΠΟΡΟΙ 2013

2 2 11 κείμενα για την αποανάπτυξη Επιμέλεια έκδοσης και κειμένων: Γιώργος Καλλής, καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης Πάνος Πετρίδης, ερευνητής στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Οικολογίας, Βιέννη Ηλιόσποροι (δίκτυο για την κοινωνική και πολιτική οικολογία) Mετάφραση κειμένων στα ελληνικά: Ηλιόσποροι (δίκτυο για την κοινωνική και πολιτική οικολογία) Εξώφυλλο, σελιδοποίηση: Αριστείδης Παπαδάκης Εκδόσεις Ηλιόσποροι, 2013 (άδεια κοινής χρήσης creative commons, επιτρέπεται η μηεμπορική αναπαραγωγή με αναφορά στον δημιουργό και τις εκδόσεις). Ιστοσελίδα: Για ελεύθερη διαδικτυακή διακίνηση και ανατύπωση.

3 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 3 Τίτλοι πρωτότυπων άρθρων που μεταφράστηκαν στα ελληνικά: 1. Kallis, G., Martinez Alier, J., Norgaard, R. B. (2009), Paper assets, real debts: An ecological economic exploration of the global economic crisis, Critical perspectives on international Business, Vol. 5 No. 1/2. 2. Latouche S. (2010), Degrowth, Editorial / Journal of Cleaner Production 18, Demaria F., Schneider F., Sekulova F., Martinez Alier J. (2013), What is Degrowth? From an activist slogan to a social movement, Environmental Values, Volume 22, Number 2, April 2013, pp (25) 4. Fournier V., (2008), Escaping from the economy: the politics of degrowth, International Journal of Sociology and Social Policy, Vol. 28 No. 11/12, pp Kallis G., (2011), Sustainable Degrowth and the (re)radicalization of environmentalism, Revista Nous Horitzons 202 / Martínez Alier, J. (2010): Environmental Justice and Economic Degrowth: An Alliance between Two Movements, CES conference on The Revival of Political Economy, Coimbra, October Latouche, S. (2012), Can the Left Escape Economism?, Capitalism Nature Socialism, 23:1, Petridis P. (2012), From economism to autonomy: a value reading of the Greek crisis, 3rd International Conference on Degrowth, Ecological Sustainability and Social Equity, Venice, September 2012.

4 4 11 κείμενα για την αποανάπτυξη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Χάρτινα κεφάλαια, πραγματικά χρέη: Η διερεύνηση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης από τη σκοπιά των oικολογικών oικονομικών. Γιώργος Καλλής, Joan Martinez Alier, Richard B. Norgaard Αποανάπτυξη: η λέξη και το νόημα της. Serge Latouche Τί είναι η αποανάπτυξη; Από ένα σλόγκαν ακτιβιστών σε ένα κοινωνικό κίνημα. Federico Demaria, François Schneider, Filka Sekulova, Joan Martinez Alier 4. Έξοδος από την οικονομία: η πολιτική της αποανάπτυξης. Valérie Fournier Πολιτική οικολογία και αποανάπτυξη. Μιχάλης Θεοδωρόπουλος Αποανάπτυξη: κάλεσμα για την εκ νέου ριζοσπαστικοποίηση της οικολογίας. Γιώργος Καλλής Περιβαλλοντική δικαιοσύνη και οικονομική αποανάπτυξη: μια συμμαχία δύο κινημάτων. Joan Martinez Alier Μπορεί η Αριστερά να ξεφύγει από τον οικονομισμό; Serge Latouche Από τον οικονομισμό στην αυτονομία: η ελληνική κρίση και το πρόταγμα της αποανάπτυξης. Πάνος Πετρίδης Συμπεράσματα: αποανάπτυξη, Ε λλάδα και κρίση. Γιώργος Καλλής, Πάνος Πετρίδης Αντί επιλόγου: Χρόνης Μίσσιος, ο πνευματικός πατέρας της αποανάπτυξης στην Ελλάδα. 187

5 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 5 Αφιερωμένο στον Χρόνη Μίσσιο

6 6 11 κείμενα για την αποανάπτυξη Πρόλογος Η αποανάπτυξη είναι το κάλεσμα για μια οργανωμένη έξοδο από την καπιταλιστική οικονομία της ανάπτυξης. Είναι μια ριζοσπαστική, πολιτική, οικολογική και αριστερή ιδέα ο καιρός της οποίας έχει φτάσει προ πολλού. Προκειμένου να συνεχίσει να αναπτύσσεται η οικονομία θυσιαζόμαστε όλοι στο βωμό της. Η αποανάπτυξη προσφέρει ένα λεξιλόγιο το οποίο μας βοηθά τόσο να οργανώσουμε και να στοχεύσουμε την κριτική στην καρδιά του προβλήματος, την ανάγκη δηλαδή του καπιταλισμού να αναπτύσσεται συνεχώς ώστε να μην καταρρεύσει, όσο και να αρχίσουμε να συνδέουμε και να νοηματοδοτούμε τα ψήγματα του «άλλου κόσμου» ο οποίος ξεπηδάει μέσα από τις στάχτες της κρίσης, ενός κόσμου αλληλεγγύης, συντροφικότητας, απλότητας και συνεργασίας. Ενός κόσμου «από κοινού». Η παρούσα έκδοση παρουσιάζει, για πρώτη φορά στα ελληνικά, κείμενα από την διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία για την αποανάπτυξη. Τα τελευταία χρόνια και μετά από τα διεθνή συνέδρια για την αποανάπτυξη στο Παρίσι το 2008 και τη Βαρκελώνη το 2010 έχει υπάρξει ένας οργασμός επιστημονικής έρευνας σε θέματα αποανάπτυξης από περιβαλλοντολόγους, οικονομολόγους, κοινωνιολόγους, πολιτικούς επιστήμονες και γεωγράφους. Στα ελληνικά έχει μεταφραστεί μόνο το, σημαντικότατο, έργο του Serge Latouche και πιο πρόσφατα αυτό του Carlos Taibo. Η έκδοσή μας έχει στόχο να φέρει το ελληνικό κοινό σε επαφή με ορισμένα από τα σημαντικότερα κείμενα στο θέμα της αποανάπτυξης που έχουν κάνει την εμφάνισή τους τα τελευταία χρόνια σε επιστημονικά συγγράμματα στα αγγλικά. Διαλέξαμε κείμενα τα οποία να μην είναι τεχνικά και τα οποία να επικεντρώνονται κυρίως στην πολιτική διάσταση της αποανάπτυξης. Στόχος μας ήταν να αναδείξουμε την ποικιλομορφία των θέσεων της αποανάπτυξης και να βοηθήσουμε τον αναγνώστη ή την αναγνώστρια να συλλάβουν την ιδέα μέσα από την πολυπλον ιστορικ ή της πορεί α. κότητά της και μέσα από τη Ο τόμος ξεκινάει με ένα κείμενο από τους Καλλή, Martinez Alier και Norgaard το οποίο παρέχει μια οικολογική ερμηνεία της οικονομικής κρίσης της Δύσης. Το άρθρο αυτό το οποίο γράφτηκε το Φθινόπωρο του 2008, διαπνέεται από μια αισιοδοξία για τις ευκαιρίες τις οποίες ανοίγει η κρίση, μια αισιοδοξία που είναι πολύ δυσκολότερο, αν όχι αδύνατο, να έχει κάποιος πέντε χρόνια μετά, πόσο μάλλον κάποιος που ζει στην Ελλάδα, η οποία βρίσκεται στη δίνη της κρίσης. Η αισιοδοξία του κειμένου, ακόμα και τότε, ήταν τακτική και όχι βασισμένη στις πραγματικές συνθήκες. Για να το πούμε πιο κοινά, δεν μας έπαιρνε και δεν μας παίρνει να μην είμαστε αισιόδοξοι. Αυτό ακριβώς το πνεύμα εμπνέει και τα περισσότερα από τα κείμενα της συλλογής, οι συγγραφείς της οποίας διέπονται από αυτό το οποίο ο Gramsci είχε ονομάσει απαισιοδοξία της σκέψης, αλλά αισιοδοξία της θέλησης. Το κείμενο του Καλλή και των συνεργατών του κλείνει με το κάλεσμα για έξοδο από τον οικονομισμό και την οικονομία της ανάπτυξης. Αυτό το κάλε

7 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 7 σμα είναι η ουσία της αποανάπτυξης, έννοια η οποία απασχολεί το υπόλοιπο βιβλίο και στην καρδιά της οποίας χτυπάει το δεύτερο κείμενο, από τον «πατέρα» της αποανάπτυξης τον Serge Latouche, γραμμένο για την πρώτη έκδοση επιστημονικών συγγραμμάτων για την αποανάπτυξη στα αγγλικά. Ο Latouche αναλύει την αμφισημία του όρου και τις δυσκολίες του να μεταφραστεί σε διαφορετικές γλώσσες. Μέσα από την αναζήτηση της σωστής μεταφοράς της λέξης, αναδεικνύει τις ιδέες τις οποίες προσπαθεί να εκφράσει ο όρος, φέρνοντας μας εγγύτερα στην ουσία του και αναδεικνύοντας γιατί η μετάφραση στα ελληνικά δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι «απομεγέθυνση», ένας τεχνικά σωστός όρος, ο οποίος όμως δεν εκφράζει αυτό που ο Latouche και όλοι εμείς που γράφουμε για την αποανάπτυξη θέλουμε να εκφράσουμε. Το τρίτο κεφάλαιο από τον Demaria και τους συνεργάτες του δίνει μια πανοραμική εικόνα της ιστορίας της ιδέας της αποανάπτυξης, των πολλαπλών θεωρητικών πηγών τις οποίες συγκεράζει, και τη σύζευξη την οποία πραγματώνει μεταξύ πολιτικών ακτιβιστών, διανοούμενων και επιστημόνων και απλών ανθρώπων οι οποίοι έχουν αποφασίσει να αλλάξουν δραστικά την ζωή τους εδώ και τώρα. Η συμβολή του κειμένου είναι στο να αναδείξει ότι η αποανάπτυξη δεν είναι μια μονοσήμαντη ιδέα, αλλά ότι βασίζεται σε έναν δημιουργικό πλουραλισμό, τόσο στο επίπεδο της δράσης και της πολιτικής, όσο και της θεωρίας. Η θεωρία είναι το αντικείμενο του επόμενου κεφαλαίου, γραμμένου από τη Valerie Fournier, η οποία κάνει μια καταπληκτική ανασκόπηση της γαλλικής βιβλιογραφίας περί αποανάπτυξης και των επιρροών αυτής. Αντίθετα με κάποιους άλλους από τους συγγραφείς αυτής της έκδοσης, οι οποίοι προέρχονται από το πεδίο των οικολογικών οικονομικών και οι οποίοι τονίζουν τη σημασία της ελάττωσης της κατανάλωσης και της παραγωγής, η Fournier συλλαμβάνει την αποανάπτυξη πρωτίστως ως μια κριτική αυτής καθεαυτής της έννοιας της οικονομίας και ως κάλεσμα για να δραπετεύσουμε από αυτήν, τόσο εννοιολογικά όσο και στην πράξη. Τα επόμενα τέσσερα κεφάλαια συνδέουν την αποανάπτυξη με διαφορετικά κοινωνικά και πολιτικά κινήματα. Ο Μιχάλης Θεοδωρόπουλος κάνει μια ε κτενή ιστορική ανασκόπηση της κοινωνικής και πολιτικής οικολογίας, όπως αυτή διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες και επηρέασε τον πολιτικό λόγο, και επισημαίνει ότι η αποανάπτυξη αποτελεί μια επικαιροποιημένη έκφανση των προταγμάτων που εκείνη εισήγαγε ήδη από τη δεκαετία του Σε παρόμοιο κλίμα, ο Γιώργος Καλλής στο έκτο κεφάλαιο υποστηρίζει ότι η αποανάπτυξη αναδεικνύει εκ νέου την ξεχασμένη ριζοσπαστική ψυχή του οικολογικού κινήματος και είναι ίσως η μόνη σωτηρία του από τον τεχνοκρατικό επιστημονισμό στον οποίο έχει περιέλθει. Ο Martinez Alier στο επόμενο κεφάλαιο καταρρίπτει τον μύθο ότι η αποανάπτυξη είναι μια ιδέα η οποία αφορά μόνο τη Δύση. Το κείμενο του μας θυμίζει τις τεράστιες ζημιές από την ανάπτυξη στον «τρίτο κόσμο» και κυρίως το τεράστιο οικολογικό χρέος προς τις περιοχές οι οποίες τροφοδοτούν την παγκόσμια οικονομία με καύσιμα και ορυκτά και στις οποίες επιστρέφουν οι επιπτώσεις από τα αέ

8 8 11 κείμενα για την αποανάπτυξη ρια του θερμοκηπίου. Το κίνημα της αποανάπτυξης στον πλούσιο Βορρά, υπενθυμίζει ο Martinez Alier, θα βρει σύμμαχους στο παγκόσμιο κίνημα για την περιβαλλοντική δικαιοσύνη και τον περιβαλλοντισμό των φτωχών στο Νότιο ημισφαίριο. Στο αμέσως επόμενο κείμενο ο Latouche απαντά στην κριτική ότι η αποανάπτυξη δεν τα βάζει με τον καπιταλισμό. Δεν υπάρχει πιο αντικαπιταλιστική θέση από αυτή της αποανάπτυξης, λέει ο Latouche, και θέτει την αποανάπτυξη ως μία έννοια απαραίτητη για την αναγέννηση της αριστεράς. Τα τελευταία τρία κείμενα επιστρέφουν στα δικά μας, τα της Ελλάδας. Ο Πάνος Πετρίδης στο ένατο κεφάλαιο συνδέει τη θεωρία της αποανάπτυξης με το έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη περί αυτονομίας και άμεσης δημοκρατίας, υποστηρίζοντας πως η κρίση και οι πολιτικές λιτότητας με το πλαστό δίλημμα «ανάπτυξη» ή καταστροφή έχουν ενδυναμώσει τον οικονομισμό και έχουν κλείσει τις ευκαιρίες για έναν συμμετοχικό δημόσιο διάλογο που θα μας βοηθήσει να βγούμε «δημιουργικά» από την κρίση, τον οποίον προσπάθησε να ανοίξει το κίνημα των πλατειών. Το συλλογικό μας κείμενο στο δέκατο κεφάλαιο επιχειρεί να φέρει μαζί τα νήματα αυτού του βιβλίου, συμπεραίνοντας το τί τελικά είναι και τί δεν είναι η αποανάπτυξη και κωδικοποιώντας τις συνέπειες της θεωρίας για τα κινήματα πολιτών, την αριστερά και την πολιτική οικολογία στη χώρα μας. Ένα βασικό επιχείρημα του κειμένου μας είναι ότι στην κριτική της οικονομιστικής λογικής της ωφέλειας, της συσσώρευσης και της διαρκούς ανάπτυξης, η ιδέα της αποανάπτυξης συναντά ξεχασμένα ψήγματα του παραδοσιακού ελληνικού φαντασιακού, τα οποία μπορούν να μιλήσουν σε πολύ μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού από ότι μια οικολογιστική ερμηνεία της αποανάπτυξης ως εθελούσια μείωση της κατανάλωσης. Η Μεσόγειος αποτελεί έναν εναλλακτικό πόλο απέναντι στην προτεσταντική νεωτερικότητα και η ελληνική παράδοση αποτελεί μια πλούσια δεξαμενή μη καπιταλιστικών εθιμικών, αξιών και θεσμών, τα οποία συμβαδίζουν με τη λογική της αποανάπτυξης, και τα οποία μπορούμε να ξανασυναντήσουμε στην αναζήτηση του καινούριου. Σε αυτό το πνεύμα, κλείνουμε τον τόμο με την αναδημοσίευση ενός παλαιότερου κειμένου από τον Χρόνη Μίσσιο, στην μνήμη του οποίου αφιερώνουμε αυτό το μικρό μας έργο. Θέλουμε να αναγνωρίσουμε τόσο την επιρροή του στη σκέψη μας, μέσα από τα γραπτά του και την προσωπική μας επαφή, όσο και να καταδείξουμε ότι η αποανάπτυξη δεν είναι μια καινούρια ιδέα η οποία μας έρχεται από έξω, αλλά μια ιδέα φτιαγμένη από την ίδια μαγιά και το ίδιο υλικό με ό,τι καλύτερο έχει να αναδείξει η ελληνική οικολογική και αριστερή σκέψη. Η ολοκλήρωση αυτού του βιβλίου δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τους εθελοντές μεταφραστές οι οποίοι μας διέθεσαν απλόχερα τον ελεύθερο χρόνο τους και έκαναν δυνατή την μεταφορά των κειμένων αυτών από τα αγγλικά: Φωτεινή Αναστασίου, Χρυσόστομος Γαλανός, Γιώργος Κουτρούλης, Έφη Μαύρου,

9 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 9 Άγγελος Νικολόπουλος, Ειρήνη Σωτηροπούλου, Έλενα Τορναρίτη, Κατερίνα Χρυσανθοπούλου και Ιωάννα Ταγάρα. Ο Γιώργος Καλλής θέλει να ευχαριστήσει τους φίλους και συναδέλφους από τη συλλογικότητα «Έρευνα και Αποανάπτυξη» (Research & Degrowth, στη Βαρκελώνη, με τους οποίους «από κοινού» έφτασε σε πολλές από τις ιδέες τις οποίες φέρνει στον τόμο αυτό. Γιώργος Καλλής Πάνος Πετρίδης ΗΛΙΟΣΠΟΡΟΙ

10 10 11 κείμενα για την αποανάπτυξη Κεφάλαιο 1 Χάρτινα κεφάλαια, πραγματικά χρέη: Η διερεύνηση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης από τη σκοπιά των οικολογικών οικονομικών Γιώργος Καλλής a, Joan Martinez Alier b, Richard B. Norgaard c a ICREA and Institut de Ciència i Tecnologia Ambientals (ICTA), Universitat Autònoma de Barcelona, Barcelona, Spain, b Departament d Economia i d Història Econòmica and Institut de Ciència i Tecnologia Ambientals (ICTA), Universitat Autònoma de Barcelona, Barcelona, Spain, c Energy and Resources Group, University of California at Berkeley, Berkeley, California, USA. Ο Benjamin M. Friedman, συγγραφέας του βιβλίου «Οι Ηθικές Συνέπειες της Οικονομικής Ανάπτυξης» (The Moral Consequences of Economic Growth), α ναφέρει ότι όταν εργαζόταν στην Morgan Stanley στις αρχές της δεκαετίας του 1970 οι ετήσιες εκθέσεις της εταιρίας ήταν γεμάτες φωτογραφίες με εργοστάσια και άλλες χειροπιαστές δραστηριότητες. Σήμερα, οι ετήσιες εκθέσεις της Wall Street απεικονίζουν όχι τόσο το επιχειρηματικό αντικείμενο των εταιριών τις οποίες αντιπροσωπεύουν, αλλά τα χρηματοοικονομικά τους στοιχεία, με ανοδικές και καθοδικές καμπύλες, γραφήματα, και φωτογραφίες των ίδιων των χρηματιστών. Σύμφωνα με τον Friedman η αίσθηση είναι ότι «σε πολλές από αυτές τις εταιρίες η επιχειρηματική δραστηριότητα απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την πραγματική οικονομική δραστηριότητα». Αυτή η φράση θα μπορούσε να συνοψίσει την τρέχουσα κρίση. Οι χρηματιστές της Wall Street άρχισαν να πιστεύουν ότι οι χρηματικές αξίες με τις οποίες είχαν αξιολογήσει τα κάθε είδους κεφάλαια ήταν λογικές, επειδή α πλούστατα, αυτοί οι ίδιοι τις είχαν αντιστοιχίσει σε αυτά τα κεφάλαια. David Leonhardt, New York Times, 21 Σεπτεμβρίου Πριν από πολύ καιρό ο Marx είχε παρατηρήσει το πώς ο αχαλίνωτος καπιταλισμός μετασχηματιζόταν σε κάτι σαν μυθολογία, αποδίδοντας πραγματική υπόσταση, δύναμη και ικανότητες σε αντικείμενα τα οποία δεν ήταν έμψυχα [...] Το να αποδίδεις ανεξάρτητη υπόσταση σε κάτι το οποίο, ουσιαστικά, έχεις φτιάξει εσύ, είναι ο τέλειος ορισμός αυτού που οι Εβραϊκές και οι Χριστιανικές Γραφές αποκαλούν ειδωλολατρία. Rowan Williams, Αρχιεπίσκοπος Canterbury, The Spectator, 24 Σεπτεμβρίου 2008.

11 11 κείμενα για την αποανάπτυξη Εισαγωγή Η δημόσια συζήτηση για την ερμηνεία της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης κυριαρχείται από ερμηνείες που επικεντρώνονται στα άμεσα και απτά αίτια: τους άπληστους τραπεζίτες, τα αλόγιστα δάνεια, τα χωρίς έλεγχο χρηματοοικονομικά προϊόντα ή την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων στις ΗΠΑ. Άλλοι, όπως οι Μαρξιστές ή οι ετερόδοξοι οικονομολόγοι, δίνουν δικαίως έμφαση στις δομικές αιτίες της κρίσης, συνδέοντάς την με την εγγενή αστάθεια και ανισοκατανομή της συσσώρευσης κεφαλαίου στις καπιταλιστικές οικονομίες και την κυκλική επανάληψη οικονομικών κρίσεων σε αυτές. Ε μείς εδώ θέλουμε να φωτίσουμε μια άλλη, εξίσου δομική, πλευρά της κρίσης, την οικολογική, στην οποία λίγη προσοχή έχει δοθεί μέχρι τώρα. Το παρόν κεφάλαιο θέτει ορισμένους βασικούς προβληματισμούς που αφορούν την τρέχουσα οικονομική κρίση από την σκοπιά της επιστήμης των οικολογικών οικονομικών. Συγκεκριμένα, υποστηρίζουμε ότι: Στις ρίζες της κρίσης βρίσκεται η συνεχώς αυξανόμενη αποσύνδεση της χάρτινης οικονομίας του χρήματος από την πραγματική οικονομία της παραγωγής. Οι μύθοι του οικονομισμού δηλαδή, του συνδυασμού ακαδημαϊκών, λαϊκών και πολιτικών πεποιθήσεων που εξυπηρετούν στην ερμηνεία και την αιτιολόγηση της οικονομικής κρίσης ήταν αυτοί οι οποίοι επέτρεψαν και δικαιολόγησαν την αποσύνδεση μεταξύ της πραγματικής και της χάρτινης οικονομίας. Το κόστος της χρηματοπιστωτικής κρίσης ωχριά μπροστά στο κόστος της οικολογικής κρίσης. Η κρίση δίνει ευκαιρίες, σε επιστημονικό επίπεδο, να ξεφύγουμε από τα πλαίσια του οικονομισμού, και σε πρακτικό επίπεδο, να προτείνουμε ε ναλλακτικά κοινωνικά οικονομικά παραδείγματα, όπως η αποανάπτυξη και η περιβαλλοντική δικαιοσύνη. Πρώτα όμως ας εξηγήσουμε σε τι συνίστανται τα οικολογικά οικονομικά τα οποία παρέχουν το πλαίσιο της ανάλυσής μας. 2. Οικολογικά οικονομικά: επαναφέροντας τη φυσική πραγματικότητα στην οικονομία Το πεδίο που είναι γνωστό ως οικολογικά οικονομικά (ΟΟ) (ecological economics) γεννήθηκε μέσα από τη συνεργασία οικονομολόγων και φυσικών επιστημόνων, κυρίως βιολόγων και οικολόγων, οι οποίοι διαφωνούσαν ριζικά με τον τρόπο με τον οποίο η συμβατική οικονομική επιστήμη αντιμετώπιζε, και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει, τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Σήμερα τα ΟΟ συγκεράζουν ένα πολυσχιδές φάσμα ερευνών που τα συνδέει η φιλοδοξία της επανάκτησης αυτού που ήταν σημείο έναρξης για τα κλασικά

12 12 11 κείμενα για την αποανάπτυξη οικονομικά, την αντίληψη δηλαδή της φύσης ως κομβικού παράγοντα στη λειτουργία της οικονομίας. Μπορούμε να διακρίνουμε ανάμεσα σε μια πιο συντηρητική γραμμή οικολογικών οικονομικών, η οποία αποδέχεται τις βασικές αρχές της νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας και εργάζεται για την καλύτερη σύνδεση μεταξύ οικολογικών και οικονομικών μοντέλων ή για την καλύτερη κοστολόγηση των περιβαλλοντικών ζημιών, και μια πιο κριτική, πολιτική οικονομική σχολή στην οποία ανήκουμε κι εμείς, η οποία αναζητά νέα παραδείγματα κατανόησης των οικολογικών οικονομικών συστημάτων στο σύνολό τους, δίνοντας έμφαση σε θέματα διανομής, θεσμών και σχέσεων εξουσίας (Spash 1999). Οδηγό παράστασής μας αποτελεί η κριτική του Georgescu Roegen (1971) στην οικονομική επιστήμη, στη βάση των νόμων της θερμοδυναμικής και ιδίως της εντροπίας, και η ουσιώδης διάκριση που έκανε μεταξύ αποθεμάτων και ροών (αν και υπάρχει μακρά γραμμή σκέψης σε αυτά τα θέματα και πριν από αυτόν βλέπε Martinez Alier 1990). Άλλες θεμελιώδεις συνεισφορές στα ΟΟ ήταν η θέση του Kenneth Boulding (1966) περί των βιοφυσικών περιορισμών της οικονομικής δραστηριότητας και η ερμηνεία από τον Karl William Kapp (1970) των περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων (externalities) ως μετατόπιση ζημιών και άρα ως κανόνα και όχι εξαίρεση στις οικονομίες της αγοράς 1. Τα ΟΟ θεωρούν την οικονομία ως μέρος και υποσύστημα ενός μεγαλύτερου από αυτές οικοσυστήματος (Daly 1991). Τα οικολογικά και τα οικονομικά συστήματα διαμορφώνουν το ένα το άλλο μέσα από μία σχέση μεταβολισμού, όπου η οικονομική διαδικασία τροφοδοτείται με ενέργεια και πρώτες ύλες από τη φύση, επιστρέφοντάς τες σε αυτή μετά τη χρήση τους (Giampietro 2003). Η σχέση αυτή είναι μια σχέση διαρκούς συνεξέλιξης όπου οικονομικές και οικολογικές συνθήκες αλληλομεταβάλλονται (Norgaard 1994). Τα ΟΟ απορρίπτουν τις υποθέσεις περί απόλυτα ορθολογικής ατομικής συμπεριφοράς (homo economicus) οι οποίες διέπουν τη συμβατική οικονομική επιστήμη, όπως και τη συναφή κανονιστική αρχή, η οποία εναποθέτει την επίλυση και ιεράρχηση των διαφορετικών ανθρώπινων αξιών στην αγορά και στις αναλύσεις κόστους οφέλους. Τα ΟΟ αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν πολλαπλές αξίες, οι οποίες είναι συγκρίσιμες αλλά όχι προσμετρήσιμες, και σίγουρα όχι όλες αναγώγιμες σε χρήμα. Γι αυτό και συνηγορεί υπέρ των δημοκρατικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων, όπου πολλαπλές αξίες, ανά 1 [Σ.τ.Μ.] Στην οικονομική επιστήμη, η έννοια της εξωτερικότητας αναφέρεται στην περίπτωση κατά την οποία η δράση ενός υποκειμένου έχει επιπτώσεις στην ευημερία ενός άλλου υποκειμένου, χωρίς το πρώτο υποκείμενο να υφίσταται τα κόστη ή τα οφέλη που προκαλεί η δράση του στο δεύτερο υποκείμενο μέσα από τον μηχανισμό της αγοράς. Το κλασσικό παράδειγμα είναι το εργοστάσιο που αδειάζει τα απόβλητα του σε ένα ποτάμι χωρίς να πληρώνει το κόστος που έχει αυτό για τους ψαράδες που ψαρεύουν λίγο παρακάτω από το εργοστάσιο. Η έννοια της εξωτερικότητας οριοθετεί τα περιβαλλοντικά προβλήματα ως προβλήματα έλλειψης δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και αγορών συναλλαγής. Αν για παράδειγμα, οι ψαράδες είχαν δικαίωμα σε μια συγκεκριμένη ποιότητα νερού το εργοστάσιο θα έπρεπε να τους αποζημιώσει. Η πολιτική οικονομία αντιθέτως αναγνωρίζει ότι αυτή η μετατόπιση του κόστους είναι εγγενής και συστηματική διαδικασία εντός του καπιταλισμού και του κυνηγιού για κέρδος, και άρα αποτέλεσμα της γενικευμένης αγοράς και όχι προϊόν της έλλειψής της.

13 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 13 γκες και επιθυμίες λαμβάνονται υπόψη (Martinez Allier et al. 1998, Norgaard 1994). Είναι αλήθεια πάντως, ότι αν και γενικώς είναι εναντίον της κοστολόγησης της φύσης, πολλοί οικολόγοι οικονομολόγοι αναγνωρίζουν ότι αφού ζούμε σε μια κοινωνία όπου βασιλεύει η γενικευμένη αγορά, δεν μπορούμε να αποφύγουμε κάποιες φορές να μιλάμε με χρηματικούς όρους (όπως π.χ. όταν αξιολογούμε περιβαλλοντικές ζημίες). Τα ΟΟ έχουν επικρίνει ιδιαίτερα τη σύγχυση της προόδου με την ανάπτυξη (Norgaard 1994) και τις αδυναμίες του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) ως δείκτη ευημερίας τόσο λόγω των τεχνικών αδυναμιών του (van den Bergh 2006) όσο και, πιο ουσιαστικά, για το ότι αποκρύπτει και δεν μετρά τα κοινωνικά περιβαλλοντικά και διανεμητικά κόστη της οικονομικής ανάπτυξης (Martinez Alier 2002). Σύμφωνα με τα ΟΟ, αυτά που οι οικονομολόγοι ονομάζουν εξωτερικότητες και αντιμετωπίζουν ως προβλήματα λογιστικής φύσης, είναι στην ουσία επιτυχείς μετατοπίσεις κόστους και εκφράσεις πολιτικής και θεσμικής ισχύος, όπου ισχυροί οικονομικοί παράγοντες καταφέρνουν να προσκομίζουν αυτοί το κέρδος από μια δραστηριότητα και να περνούν το κόστος της, συχνά περιβαλλοντικό, σε άλλους ή στην κοινωνία στο σύνολό της (Martinez Alier 2002). Τι σχέση έχουν όμως όλα αυτά με την υφιστάμενη κρίση; 3. Πραγματικός και χάρτινος πλούτος Αντί να εστιάζουμε την ανάλυση της οικονομίας και της κρίσης στα χρηματοπιστωτικά μεγέθη και τους χρηματικούς δείκτες, τα ΟΟ μας καλούν να δούμε την οικονομία σε τρία επίπεδα, τρεις ορόφους αν θέλετε. Στον επάνω «όροφο» βρίσκεται η χρηματική οικονομία, με την οποία συνήθως ασχολούμαστε, το μέγεθος της οποίας μπορεί να αυξηθεί με δάνεια από τον ιδιωτικό ή το δημόσιο τομέα, μερικές φορές χωρίς καν δυνατότητα αποπληρωμής όπως στη περίπτωση της τρέχουσας κρίσης. Το χρηματοοικονομικό σύστημα δανείζεται από το μέλλον, με τον προσδοκία ότι η απεριόριστη οικονομική ανάπτυξη θα κάνει δυνατή την αποπληρωμή των τόκων και των χρεών. Στον αμέσως από κάτω όροφο, έχουμε αυτό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν «η πραγματική οικονομία», δηλαδή το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές. Όταν αυτό αυξάνεται πράγματι γίνεται δυνατή η αποπληρωμή μέρους ή όλου του χρέους το οποίο συσσωρεύεται στον επάνω όροφο, αλλά όταν δεν αυξάνεται επαρκώς, τότε αρχίζουν οι χρεωκοπίες. Η αύξηση των χρεών αναγκάζει την πραγματική οικονομία να μεγεθυνθεί, αλλά σε αυτή τη μεγέθυνση υπάρχουν όρια. Στο «ισόγειο» της οικονομίας και κάτω από την πραγματική οικονομία των οικονομολόγων, υπάρχει η «πραγματικά πραγματική» οικονομία των ΟΟ, δηλαδή οι ροές της ενέργειας και των πρώτων υλών οι οποίες τροφοδοτούν την οικονομία, και η μεγέθυνση των οποίων δεν εξαρτάται μόνο από οικονομικούς παράγοντες (αγορές και τιμές), αλλά και από φυσικούς και βιολογικούς περιορισμούς οι οποίοι βρίσκονται έξω από την αγορά. Η «πραγματικά πραγματική» οικονομία περιλαμβάνει επίσης και τη γη, την

14 14 11 κείμενα για την αποανάπτυξη ικανότητα των ανθρώπων να εργάζονται και την αφανή οικιακή εργασία και εργασία αναπαραγωγής. Η εξήγηση της κρίσης είναι απλή για τα ΟΟ: ο πάνω όροφος της οικονομίας μεγεθύνθηκε πολύ περισσότερο και γρηγορότερα απ ότι μπορούσε να υποστηρίξει η πραγματική οικονομία από κάτω. Αυτό ακριβώς το σημείο τόνισε ο Frederick Soddy, Νομπελίστας Χημείας στις αρχές του 20 ου αιώνα, στο βιβλίο του «Πλούτος στα Λογιστικά Βιβλία, Εικονικός Πλούτος και Χρέος (Book Wealth, Virtual Wealth and Debt) (Soddy 1926) το οποίο εκδόθηκε το 1926 (Martinez Alier 1990). Ο Soddy υποστήριξε ότι το οικονομικό σύστημα μπορεί εύκολα να αυξήσει τα χρέη του (ιδιωτικά ή δημόσια) και να παρανοήσει έτσι την επέκταση των χρεώσεων ως δημιουργία πραγματικού πλούτου. Ωστόσο, στο βιομηχανικό σύστημα, η αύξηση της παραγωγής και της κατανάλωσης σημαίνουν και αύξηση στην εξαγωγή και τελική καύση ορυκτών καυσίμων. Η υποχρέωση αποπληρωμής των έντοκων χρεών θα μπορούσε να εκπληρωθεί αν πιέζονταν οι οφειλέτες (λιτότητα). Άλλοι τρόποι αποπληρωμής των χρεών είναι η υποτίμηση και ο πληθωρισμός ή η «οικονομική ανάπτυξη» (η οποία μετράται όμως με λανθασμένο τρόπο, επειδή βασίζεται σε υποτιμημένους περιορισμένους πόρους και δε λαμβάνει υπόψη τη ρύπανση που δημιουργεί). Σύμφωνα με τον οικολόγο οικονομολόγο Herman Daly, η τρέχουσα κρίση οφείλεται στην υπερ ανάπτυξη των χρηματοπιστωτικών κεφαλαίων σε σχέση με τον πραγματικό πλούτο: αντίθετα από τη συχνά διατυπωμένη άποψη σε σχέση με την κρίση, το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη ρευστότητας, αλλά η υπερβολική ρευστότητα που προηγήθηκε. Μέσω του χρέους, της απελευθέρωσης των τραπεζών και των κακών δανείων, κυκλοφορεί στην αγορά πολύ περισσότερο χρήμα από αυτό που δικαιολογεί η πραγματική οικονομική δραστηριότητα, πόσο μάλλον η πραγματικά πραγματική (Daly 2008). Η αξία του παρόντος πλούτου δεν επαρκεί πλέον ως εγγύηση για το εκρηκτικό χρέος κι έτσι το χρέος με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο πρέπει να απαξιωθεί (Daly 2008). Μπορεί η πραγματική οικονομία να προφτάσει να αναπτυχθεί τόσο ώστε να αποπληρώσει το συσσωρευμένο χρέος; Οι οικολόγοι οικονομολόγοι διαφωνούν με τους νεοκλασικούς οικονομολόγους 2 σχετικά με το αν η διαρκής ανάπτυξη είναι εφικτή ή ακόμα και επιθυμητή. Οι οικολόγοι οικονομολόγοι αμφισβητούν την αισιόδοξη υπόθεση των νεοκλασικιστών (καθώς και των περισσότερων από τους κεϋνσιανούς ή τους μαρξιστές) ότι η υποκατάσταση 2 [Σ.τ.Μ.] Τα νεοκλασικά οικονομικά είναι όρος που χρησιμοποιείται για τους διάφορους κλάδους της οικονομικής επιστήμης οι οποίοι εστιάζουν στον προσδιορισμό τιμών, αποτελεσμάτων και διανομής εισοδημάτων στις αγορές μέσω προσφοράς και ζήτησης και με βάση τη θεωρία ορθολογικής επιλογής (rational choice theory), η οποία βασίζεται στην τυποποίηση οικονομικών και κοινωνικών συμπεριφορών. Τα νεοκλασικά οικονομικά κυριαρχούν στον τομέα των μικρο οικονομικών και μαζί με τα κεϋνσιανά οικονομικά συνιστούν τον πιο διαδεδομένο κλάδο οικονομικών σήμερα.

15 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 15 φυσικών πόρων με βιομηχανικό κεφάλαιο και η τεχνολογική καινοτομία θα μπορούν εσαεί να υπερβαίνουν τα όποια βιοφυσικά όρια (Daly 1991). Αυτό δεν συνιστά μια απλουστευμένη θέση ότι υπάρχουν απόλυτα βιοφυσικά όρια στην ανάπτυξη, αλλά μια σοβαρή εκτίμηση της πιθανότητας ότι η εξάντληση των ενεργειακών και υλικών αποθεμάτων, η υποβάθμιση των «δεξαμενών απορρόφησης ρύπων», όπως η ατμόσφαιρα, και η αυξανόμενη ε ποίκηση της χερσαίας γης, πιθανότατα να αποτελέσουν σε κάποια στιγμή περιορισμό όσον αφορά τη μεγέθυνση της κλίμακας της οικονομίας (Norgaard 1994). Το ανθρώπινο είδος ξέρει να προσαρμόζεται, αλλά η προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες ενδέχεται να μην είναι βαθμιαία και οι όποιες αλλαγές στα οικοσυστήματα να μην είναι αναστρέψιμες. Οι πόροι, η ατμόσφαιρα ή τα οικοσυστήματα έχουν τα δικά τους όρια, τα οποία αν ξεπεραστούν τα οδηγούν σε δραματικές και ταχύτατες μεταμορφώσεις. Το ανθρώπινο είδος πιθανότατα θα προσαρμοστεί σε ό,τι επιφυλάξει το μέλλον, όμως το ερώτημα είναι πόσοι και ποιοί θα επιβιώσουν, πώς θα ζουν και τί πόνο θα βιώσουμε κατά τη διαδικασία. Οι βιοφυσικοί περιορισμοί και το ισόγειο της πραγματικά πραγματικής οικονομίας περιορίζουν και τον ρυθμό μεγέθυνσης της πραγματικής οικονομίας. Εκτός από τη χρηματοπιστωτική φούσκα και τη φούσκα στην αγορά ακινήτων, στην τρέχουσα κρίση συνέβαλλαν και οι υψηλές τιμές του πετρελαίου. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στο ολιγοπώλιο του ΟΠΕΚ και την κερδοσκοπία στην αγορά πετρελαίου αλλά και στο ότι προσεγγίζουμε το σημείο κορύφωσης παραγωγής πετρελαίου (Deffeyes 2001) το οποίο γεννά και προσδοκίες για όρια στην προσφορά και τροφοδοτεί τη στροφή κεφαλαίων και κερδοσκόπων προς το πετρέλαιο. Ενώ στην κρίση της δεκαετίας του 1920 η τιμή των πρώτων υλών έπεσε για λίγα χρόνια πριν το 1929, αυτή τη φορά οι τιμές τους εκτοξεύθηκαν πριν την κρίση (κάτι στο οποίο συνέβαλλαν και οι λάθος επιδοτήσεις στα βιο καύσιμα) και παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα για αρκετούς μήνες μετά τη σοβαρή κάμψη στα χρηματιστήρια, η οποία άρχισε τον Ιανουάριο του Στα τέλη του 2008 οι τιμές του πετρελαίου και των πρώτων υλών μειώθηκαν, αλλά αυτό οφειλόταν στην κάμψη της ζήτησης και τη μείωση της κατανάλωσης του πετρελαίου λόγω της κρίσης, και όχι στην αύξηση της προσφοράς (Financial Times 2008). Αμέσως μετά οι τιμές αυξήθηκαν εκ νέου. Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι το πετρέλαιο στα 150 δολάρια το βαρέλι είναι ακόμα φτηνό, αφού δεν λαμβάνεται υπόψη η μελλοντική εξάντλησή του και άρα η βέλτιστη κατανομή του μεταξύ των γενεών, ούτε οι εξωτερικότητες από τη χρήση του, όπως η αλλαγή του κλίματος, το κόστος της οποίας είναι τεράστιο. Η τιμή του πετρελαίου στον 21 ο αιώνα, για τον έναν ή το άλλον λόγο, θα παραμείνει υψηλή. Με υψηλές τιμές, γίνονται προσοδοφόρες οι επενδύσεις στα λιγότερο προσβάσιμα και χαμηλότερης ποιότητας αποθέματα, όπως οι αμμοπίσσες της Alberta στον Καναδά, η καύση των οποίων επιταχύνει το φαινόμενο του θερμοκηπίου, ή το πετρέλαιο στα βάθη του δάσους του Αμαζονίου, με τεράστιες κοινωνικές και οικολογικές

16 16 11 κείμενα για την αποανάπτυξη επιπτώσεις. Συνεπώς ο σημερινός ρυθμός ανάπτυξης που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα πιθανότατα δεν είναι βιώσιμος, και αν είναι, θα είναι καταστροφικός για μεγάλα μέρη του πλανήτη, άμεσα μέσω της άντλησης οριακών αποθεμάτων υδρογονανθράκων και έμμεσα μέσω της κλιματικής αλλαγής. Ακόμα και αν κάποιος δεν έχει πειστεί ότι φτάνουμε το σημείο κορύφωσης παραγωγής πετρελαίου, το γεγονός παραμένει ότι φαντάζει πολύ δύσκολο, για πλείστους άλλους λόγους, να μπορέσει η οικονομία να συνεχίσει να μεγεθύνεται αρκετά γρήγορα σε πραγματικούς όρους, ώστε να προφτάσει να αποπληρώσει την τεράστια συσσώρευση χρέους (Daly 2008). Σύμφωνα με τον Daly (2008) το να αντικαθιστούμε παλιά με νέα φυσικά κεφάλαια, στον ίδιο χώρο, κοστίζει όλο και περισσότερο. Έχουμε γεμίσει από αγαθά και υποδομές και υπάρχει λίγος χώρος για να κτίσουμε καινούρια, πόσο μάλλον όσο η ανισότητα στα εισοδήματα αυξάνεται, εμποδίζοντας τους περισσότερους ανθρώπους από το να αγοράσουν τα καινούργια αγαθά που θέλει να τους προσφέρει η αγορά εκτός αν το κάνουν με πίστωση. Εξίσου σημαντικό είναι ότι με τους προβαλλόμενους (επιθυμητούς) ρυθμούς ανάπτυξης για την παγκόσμια οικονομία, η αλλαγή στη γήινη ατμόσφαιρα λόγω των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου θα έχει τόσο καταστροφικές συνέπειες που μπορεί να αντισταθμίσουν και με το παραπάνω την όποια ανάπτυξη (Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος IPCC 2007). Τα ευχολόγια περί «άυλης ανάπτυξης» (de materialised growth) είναι όνειρα θερινής νυκτός (Martinez Alier 2002, Polimeni et al. 2008). Η αναπροσαρμογή του χρέους, όπως έγινε και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, φαντάζει επιτακτική από την σκοπιά των ΟΟ, αφού δεν μπορούμε να καταστρέψουμε τον πλανήτη για να αποπληρώσουμε τις εσφαλμένες υποσχέσεις του παρελθόντος. 4. Τα πραγματικά τοξικά χρέη Οι οικονομολόγοι ονομάζουν τα κεφάλαια που παίρνουν τη μορφή απαιτήσεων, ή και χρεών, και παραμένουν ανεξόφλητα «τοξικά» αφού η ονομαστική τους αξία δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική και ουσιαστικά αποτελούν ζημιά για αυτόν που τα κατέχει. Τι γίνεται όμως με υποχρεώσεις όπως το χρέος της Δύσης προς τις μελλοντικές γενιές και τις φτωχότερες χώρες του πλανήτη για τις εκπομπές του διοξειδίου του άνθρακα με τις οποίες η ανάπτυξή της τις έχει επιβαρύνει (Srinivasan et al. 2008); Τεράστια περιβαλλοντικά χρέη έχουν και οι πολυεθνικές εταιρίες. Η Chevron Texaco για παράδειγμα πρέπει να πληρώσει 18 δισεκατομμύρια δολάρια τον Ισημερινό για τη ρύπανση του Αμαζονίου. Η εταιρία Rio Tinto έχει τεράστια ιστορία απλήρωτων χρεών από την ίδρυσή της, το 1888, στην Ανδαλουσία, απ όπου πήρε και το όνομά της, καθώς και στην Bougainville, στη Ναμίμπια, και στην Δυτική Παπούα, μαζί με την Freeport McMoran (Martinez Alier 2002). Αυτά είναι χρέη απλήρωτα προς τους εγχώριους πληθυσμούς, οι οποίοι στερούνται τα μέσα να τα διεκδικήσουν, το ίδιο και

17 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 17 τα χρέη της Shell στο δέλτα του Νίγηρα. Αυτά είναι τα πραγματικά τοξικά χρέη, αλλά έχουν γραφτεί μόνο στα βιβλία της ιστορίας και όχι στα λογιστικά βιβλία. Δεν χρειάζεται να μεταφράσουμε την αξία του περιβάλλοντος σε δολάρια, για να καταλάβουμε ότι, κατά πάσα πιθανότητα, το οικονομικό κόστος από μια καθολική υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και από την διαφαινόμενη κλιματική αλλαγή θα είναι κατά μία τάξη μεγέθους μεγαλύτερο από το συσσωρευμένο χρέος που βρίσκεται πίσω από τη σημερινή κρίση (Millenium Ecosystem Assessment 2005, IPCC 2007). Οι επερχόμενες οικολογικές κρίσεις θα έπρεπε να μας ανησυχούν ακόμα περισσότερο από ότι δικαίως ανησυχούμε για την τρέχουσα οικονομική κρίση. Αποτελεί ειρωνεία το ότι οι οικονομολόγοι προτείνουν ως λύση στα οικολογικά προβλήματα την ίδια συνταγή που κρύβεται πίσω από την οικονομική κρίση. Η ιδέα τους είναι να χρηματοποιήσουμε τις οικολογικές υπηρεσίες, δηλαδή να αποτιμήσουμε σε χρήματα τις υπηρεσίες που προσφέρει το φυσικό περιβάλλον και να αφήσουμε μετά τις ελεύθερες αγορές να ρυθμίσουν την προσφορά τους χωρίς κρατική παρέμβαση. Αυτή είναι η βασική ιδέα πίσω από την αγορά εκπομπών ρύπων άνθρακα. Ο Karl Polanyi (1944), στο έργο του «Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός» (The Great Transformation), διέγνωσε το παράλληλο μεταξύ της εμπορευματοποίησης και εν τέλει απορρύθμισης της αγοράς του χρήματος και της εμπορευματοποίησης και μετατροπής της φύσης σε οικονομικό προϊόν, καθώς και τον διπλό κίνδυνο που αυτές ελλοχεύουν. Η θέση του ήταν ότι τα χρήματα, όπως η φύση και η εργασία, είναι πλασματικά προϊόντα, δηλαδή, προϊόντα τα οποία δεν είναι αποτέλεσμα της παραγωγικής διαδικασίας και τα οποία δεν έχουν στόχο την ανταλλαγή, όμως κυκλοφορούν στην αγορά ως τέτοια με αποτέλεσμα να υπονομεύονται οι συνθήκες αναπαραγωγής τους. Όπως και ο Polanyi, έτσι και πολλοί οικολόγοι οικονομολόγοι επιμένουν ότι είναι όχι μόνο αδύνατο αλλά και ανεπιθύμητο να μετασχηματιστεί η φύση σε «προϊόν προς πώληση» (Vatn and Bromley 1994) και ότι τα όποια βήματα προς αυτή την κατεύθυνση οδηγούν στην υποβάθμιση και όχι στην προστασία της. Τα επιχειρήματα αυτά όμως πηγαίνουν αντίθετα στο κυρίαρχο ρεύμα: η τάση στον ύστερο καπιταλισμό είναι η δημιουργία διαρκώς νέων πλασματικών αγορών για την απορρόφηση κεφαλαίων, από τα χρηματικά παράγωγα μέχρι την αγορά ρύπων, τα δικαιώματα νερού και τις αμοιβές για περιβαλλοντικές υπηρεσίες (Kosoy 2008). Όσον αφορά το περιβάλλον, ο μέγας κίνδυνος είναι να συνδεθεί η αξία και το επίπεδο της προστασίας των υπηρεσιών του περιβάλλοντος με τα σκαμπανεβάσματα των αγορών (Harvey 1996, Kosoy 2008), όπως καταδεικνύει η πρόσφατη κατάρρευση της ευρωπαϊκής αγοράς ρύπων. Για να καταλάβουμε όμως πώς δημιουργήθηκαν αυτοί οι μύθοι των αυτορυθμιζόμενων αγορών, της αέναης ανάπτυξης και εν τέλει πως συντελέστηκε η αποσύνδεση της πλασματικής οικονομίας από την πραγματική, θα πρέ

18 18 11 κείμενα για την αποανάπτυξη πει να στραφούμε στον χώρο των ιδεών και στην αλληλεπίδρασή τους με την πολιτική και τα οικονομικά. 5. Οι μύθοι του οικονομισμού Θα πρέπει να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα στην πραγματική οικονομία που βρίσκεται «εκεί έξω» και στο σύμπλεγμα των μύθων που μας βοηθούν να της δίνουμε νόημα και να ζούμε και να συνεργαζόμαστε μέσα σε αυτήν. Αυτή τη διάκριση μπορούμε να την παραλληλίσουμε με εκείνη που αντιδιαστέλλει τη φύση ως πραγματικότητα από το σύμπλεγμα των μύθων που οι παραδοσιακές κοινωνίες διατηρούν για τη φύση και για τη σχέση τους με αυτήν. Στις παραδοσιακές κοινωνίες οι μύθοι παρέχουν ερμηνείες για τα φυσικά φαινόμενα, διευκολύνουν τις ατομικές και συλλογικές αποφάσεις και δίνουν νόημα και συνοχή στη ζωή. Επειδή οι άνθρωποι ενεργούν με βάση τους μύθους τους, οι κοινωνίες και το φυσικό περιβάλλον διαμορφώνονται και εξελίσσονται μαζί και γύρω από αυτούς. Στη σύγχρονη εποχή, όπου δρούμε με βάση επιστημονικές ερμηνείες, οι οποίες στην αρχή προήλθαν από τη μηχανική, μετά από τη χημεία, και πρόσφατα από τη βιολογία, βλέπουμε τα καλλιεργούμενα εδάφη και τις αγροτικές κοινωνίες να μετασχηματίζονται και να εξελίσσονται μαζί και πάνω στους δρόμους και το φαντασιακό της επιστήμης (Norgaard 1994). Ως σύγχρονοι άνθρωποι, ενεργούμε με πεποιθήσεις για τον κόσμο μας, έναν κόσμο που είναι εν πολλοίς οικονομικός, πεποιθήσεις οι οποίες είναι ριζωμένες στην επιστήμη των οικονομικών. Αναφερόμαστε σε αυτό το σύμπλεγμα μύθων με τον όρο «οικονομισμός». Η δραστηριότητα της παγκόσμιας αγοράς μεγάλωσε 25 φορές κατά τον εικοστό αιώνα, και η οικονομία έγινε ο ίδιος ο Κόσμος 3 για τους μισούς σχεδόν ανθρώπους του πλανήτη. Με τη διείσδυση της στην καθημερινή ζωή και την πραγματοποίηση ανταλλαγών σε όλο και μεγαλύτερες αποστάσεις, η οικονομία της αγοράς παρεμβλήθηκε μεταξύ ημών και της φύσης, εμποδίζοντάς μας από το να βλέπουμε τις ηθικές συνέπειες των αποφάσεών μας. Η ανάπτυξη του οικονομικού Κόσμου διευκολύνεται και δικαιολογείται από την οικονομική σκέψη, αλλά το αποτέλεσμα είναι να απλοποιείται. Η απλοποίηση είναι το κλειδί στην κυρίαρχη προσέγγιση της ορθολογικής σκέψης, η οποία διέπει τις φυσικές επιστήμες και την ιδέα των ειδικοτήτων. Η ιστορία της ακαδημαϊκής οικονομικής σκέψης μπορεί να γίνει κατανοητή ως μια διαδικασία θέσπισης των ορίων της ειδικότητας, μιας διεργασίας εξορθολογισμού των επιχειρημάτων, που είτε αγνοούν πλήρως είτε υιοθετούν χονδροειδείς απλουστεύσεις για τον φυσικό κόσμο και για τα ηθικά ζητήματα του τί είναι σωστό και τί λάθος. Όλο και περισσότερο, οι σύγχρονοι άνθρωποι αναγκάζονται να κατανοούν το φυσικό κόσμο περνώντας μέσα από την οικονομία. Οι οικονομολόγοι, 3 [Σ.τ.Μ] Με τον όρο Κόσμος, με κεφαλαίο, αποδίδουμε τον όρο «cosmos» και με τον όρο κόσμος, με πεζό, τον όρο «world».

19 11 κείμενα για την αποανάπτυξη 19 πρώτοι, ενθάρρυναν αυτήν την προσέγγιση με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους Barnett και Morse (1963). Το επιχείρημά τους ήταν ότι οι φυσικοί πόροι δεν μπορεί να γίνονται πιο σπάνιοι, αφού οι τιμές τους μειώθηκαν από τα τέλη του 19 ου αιώνα και κατά το μεγαλύτερο τμήμα του 20 ου αιώνα. Σύμφωνα με τους οικονομολόγους οι αυξανόμενες τιμές είναι η καλύτερη ένδειξη σπανιότητας των φυσικών πόρων, είτε ακολουθώντας τη λογική της προσφοράς και της ζήτησης του Ricardo με τη βασική παρατήρησή του ότι στην παραγωγή πρώτα χρησιμοποιείται η καλύτερη γη, είτε μέσω του πιο εξειδικευμένου μοντέλου του Hotelling περί της βέλτιστης διαχρονικής χρήσης των φυσικών πόρων. Αυτός ο τρόπος σκέψης μπορεί να συνοψιστεί σε ένα απλό λογικό συλλογισμό: Αν οι πόροι είναι σπάνιοι, και Αν οι συμμετέχοντες στην αγορά των πόρων γνωρίζουν ότι είναι σπάνιοι, τότε Οι τιμές των πόρων θα αυξηθούν. Οι Barnett & Morse, καθώς και πολυάριθμοι οικονομολόγοι και μη έκτοτε (Simon 1981, Lomborg 2001), απλώς αντέστρεψαν το επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι αφού οι τιμές των πόρων πέφτουν, τότε δεν γίνεται οι πόροι να είναι σπάνιοι. Αλλά η πρώτη προκείμενη του ίδιου επιχειρήματός, ότι δηλαδή η οικονομία συνδέεται με την πραγματικότητα, έχει ξεχαστεί. Αν οι συμμετέχοντες στην αγορά δεν γνωρίζουν ότι οι πόροι είναι σπάνιοι, με την πραγματική έννοια της φράσης, τότε το οικονομικό επιχείρημα ακυρώνεται. Αν ξέρουν πράγματι, τότε θα μπορούσαμε απλώς να τους ρωτήσουμε πόσο σπάνιοι είναι. Αυτό θα ήταν προτιμότερο, αφού έτσι θα μπορούσαμε να δούμε τις διαφορές στην κατανόηση ή τη γνώση και τους διαφορετικούς κινδύνους που έχει η κάθε εκτίμηση, από το να συμπυκνώνουμε όλη την πολυπλοκότητα και όλη την πληροφορία σε έναν μόνο δείκτη, την τιμή, ο οποίος δεν δίνει καμία άλλη πληροφορία (Norgaard 1990). Το κρίσιμο θέμα εδώ είναι ότι για να λειτουργούν καλά οι αγορές, πρέπει επαρκής αριθμός από τους συμμετέχοντες σε αυτές να κατανοούν, ανεξάρτητα ο καθένας, την πραγματικότητα πίσω από τις αγορές. Οι οικονομολόγοι όμως, υποστηρίζουν ότι μπορούμε να καταλάβουμε την πραγματικότητα μέσω των αγορών ανεξάρτητα από το αν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες στην αγορά κατανοούν την πραγματικότητα ή όχι. Εδώ βρίσκεται το κλειδί για την κρίση της αγοράς ακινήτων στις ΗΠΑ. Κρίνοντας την πραγματικότητα μέσω της αγοράς, οι αγοραστές σπιτιών και οι τράπεζες ήταν σίγουροι ότι οι τιμές των σπιτιών θα συνέχιζαν να ανεβαίνουν, επειδή απλώς οι τιμές των σπιτιών, όπως έδειχνε η πρόσφατη ιστορία, «πάντα ανεβαίνουν». Οι δανειστές παρείχαν δάνεια σε ιδιοκτήτες σπιτιών, οι οποίοι είχαν ελάχιστες δυνατότητες να τα αποπληρώσουν, βασιζόμενοι στην πεποίθηση ότι η οικονομία θα παραμείνει υγιής και ότι οι τιμές των σπιτιών πάντα θα ανεβαίνουν. Οι δανειστές ήξεραν ότι οι νέοι ιδιοκτήτες σπιτιών ίσως να μην μπορούσαν να

20 20 11 κείμενα για την αποανάπτυξη αποπληρώσουν τις υποθήκες τους, αλλά δεν το θεωρούσαν πρόβλημα, επειδή πίστευαν ότι στο κάτω κάτω θα βρίσκονταν με ένα περιουσιακό στοιχείο στην κατοχή τους, η αξία του οποίου θα ήταν πάντα μεγαλύτερη από το ανεξόφλητο τμήμα της υποθήκης. Τότε οι επενδυτικές τράπεζες της Wall Street ανασκεύασαν αυτές τις επισφαλείς υποθήκες σε κεφάλαιο, παρουσιάζοντάς τες ως περιζήτητες μετοχές και δημιουργώντας μια ανερχόμενη αγορά. Η μαζική αυταπάτη δούλεψε και η αίσθηση αυξανόμενου πλούτου βοήθησε με την σειρά της να αυξηθούν κι άλλο οι τιμές των ακινήτων, αυξάνοντας τη ζήτηση για σπίτια. Όλα ανέβαιναν, μέχρις ότου άρχισαν να ανεβαίνουν και οι τιμές του πετρελαίου και της βενζίνης, και η οικονομία άρχισε να μην δείχνει πια τόσο υγιής. Οι δόσεις των δανείων άρχισαν να μην πληρώνονται, οι χρεωκοπίες ακολούθησαν και οι τράπεζες άρχισαν να κατάσχουν, αλλά κάνοντάς το αυτό, οι τιμές των ακινήτων άρχισαν να πέφτουν και ξαφνικά οι τράπεζες να βρίσκουν εαυτούς με δάνεια και κεφάλαια τα οποία ήταν πλέον «τοξικά». Όλα τα μέρη που εμπλέκονταν σε αυτήν τη διαδικασία έβλεπαν αυτό που εκείνοι θεωρούσαν ότι ήταν πραγματικότητα μέσα από τις τάσεις που παρουσιάζονταν στην αγορά αντί να κοιτάζουν την ίδια την πραγματικότητα πίσω από την αγορά. Για τους ίδιους λόγους που προέκυψε η οικονομική κρίση, έτσι και η διαχείρισή της είναι δύσκολη, επειδή οι οικονομικοί παράγοντες κοιτάζουν τις τιμές των κεφαλαίων που καταρρέουν, αντί να κοιτάζουν την πραγματική κατάσταση της οικονομίας, η οποία σίγουρα δεν έχει αλλάξει και τόσο δραματικά. Κάνοντάς το αυτό, η αγορά καταρρέει ακόμα πιο γρήγορα, σαν μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Όταν επιχειρούμε να αξιολογήσουμε την οικολογική βάση της οικονομίας, η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο δύσκολη. Σύμφωνα με έναν σχετικά απλό δείκτη, το οικολογικό αποτύπωμα, ο παγκόσμιος πληθυσμός πρέπει να μειώσει την κατανάλωσή του κατά 25% ώστε η κατανάλωση και η διαχείριση των απορριμμάτων να είναι βιώσιμη (Wackernagel et al. 2002). Η αξιολόγηση από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC 2007) δείχνει ότι χρειάζεται να μειώσουμε τις εκπομπές των αερίων θερμοκηπίου κατά 80% παγκοσμίως μέχρι το 2050 ώστε να αποφύγουμε επιβλαβείς, αν όχι καταστροφικές, κλιματικές αλλαγές. Οι Hansen et al. (2008) υ ποστηρίζουν ότι έχουμε ήδη ξεπεράσει το σημείο της καταστροφικής κλιματικής αλλαγής και πρέπει να μειώσουμε το υφιστάμενο επίπεδο των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Η Αξιολόγηση του Οικοσυστήματος της Χιλιετίας (Millennium Ecosystem Assessment 2005: 1) υποστηρίζει ότι «οι αλλαγές που έχουν ήδη συντελεστεί στα οικοσυστήματα είχαν οφέλη για την ευημερία των ανθρώπων και την οικονομική ανάπτυξη, όμως τα οφέλη αυτά επιτυγχάνονται με όλο και μεγαλύτερο κόστος, με επιδείνωση πολλών υπηρεσιών των οικοσυστημάτων, κίνδυνο μη γραμμικών αλλαγών και εν τέλει επιδείνωση της φτώχιας για σημαντικές μερίδες του πληθυσμού. Αυτά τα προβλήματα, αν δεν αντιμετωπιστούν, θα μειώσουν σημαντικά τα οφέλη που οι μελλοντικές γενιές θα αποκομίσουν από τα οικοσυστήματα».

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Ολοκλήρωση ροών μάζας και ενέργειας σε βιομηχανικό σύμπλεγμα Βασικά στοιχεία διαμόρφωσης περιβαλλοντικής πολιτικής Παραδείγματα βιομηχανικής

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 2: Οικονομική Ανάπτυξη και Οικονομική Μεγέθυνση (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. AUT/LHTEE Εισαγωγή (1/3) Για 1-2 αιώνες, δηλ. ένα ελάχιστο κλάσμα της παγκόσμιας ιστορίας, καίμε μέσα σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τις προτεραιότητες, τόσο σε συλλογικό, όσο και σε ατομικό επίπεδο. Φέρνει αλλαγές στο καταναλωτικό προφίλ και στις συνήθειες των πολιτών.

Αλλάζει τις προτεραιότητες, τόσο σε συλλογικό, όσο και σε ατομικό επίπεδο. Φέρνει αλλαγές στο καταναλωτικό προφίλ και στις συνήθειες των πολιτών. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ, κ. ΓΙΑΝΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ ΚΑΙ ΛΙΑΝΕΜΠΟΡΙΟ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

τα βιβλία των επιτυχιών

τα βιβλία των επιτυχιών Τα βιβλία των Εκδόσεων Πουκαμισάς συμπυκνώνουν την πολύχρονη διδακτική εμπειρία των συγγραφέων μας και αποτελούν το βασικό εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιούν οι μαθητές των φροντιστηρίων μας. Μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση 1) Χωρίς πληθωρισμό και με ονομαστικό επιτόκιο (i).03, κάποιος μπορεί να ανταλλάξει μια μονάδα σημερινής κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Monetary System... for dummies

Monetary System... for dummies Monetary System... for dummies Basics of a monetary system Diomides Skalistis Ποιο είναι το πρόβλημα σήμερα Τι είδους κρίση έχουμε Εθνική; Οικονομική; Πολιτιστική; Ανθρωπιστική; Περιβαλλοντολογική; Κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Α ΤΟΜΟΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Α ΤΟΜΟΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Α ΤΟΜΟΣ ΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Α ΤΟΜΟΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Οικονομικές Επιστήμες Αρχές Οικονομικής Θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Outsourcing: Ένας μηχανισμός καινοτομίας για τις επιχειρήσεις

Outsourcing: Ένας μηχανισμός καινοτομίας για τις επιχειρήσεις Μέσο: ΚΕΡΔΟΣ Ημ. Δημοσίευσης: 23 Ιουλίου 2014 Outsourcing: Ένας μηχανισμός καινοτομίας για τις επιχειρήσεις Κωνσταντίνος Ε. Καρύδης* Ο Peter Bendor-Samuel, στο βιβλίο του Turning Lead into Gold: The Demystification

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση

Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα

Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα Χρήστος Α. Ιωάννου Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ημερίδα Ε.Ι.Ε.Α.Δ. «Η Αγορά Εργασίας σε Κρίση» Η αγορά εργασίας σε κρίση ; Κρίση είναι επιεικής χαρακτηρισμός. Κρίση ήταν όταν

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ 2012 / 4 ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ του Philip Pilkington και Warren Mosler Εισαγωγή Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να προσφέρει µια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε.

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε. ΑΑΑ Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση A global sustainability framework and initiative of the United Nations Environment Programme Finance Initiative Ένα παγκόσμιο πλαίσιο και μια πρωτοβουλία της Πρωτοβουλίας

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Μικροοικονομία Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία Βιογραφικό σημείωμα Η Ζιζή Σαλίμπα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (DEA) και διδακτορικό δίπλωμα

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 15.4.2015 2014/2236(INI) ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την κοινωνική καινοτομία στην καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών [ 1 ] [ 1 ] Υδροηλεκτρικός Σταθμός Κρεμαστών - Ποταμός Αχελώος - Ταμιευτήρας >> H Περιβαλλοντική Στρατηγική της ΔΕΗ είναι ευθυγραμμισμένη με τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). ΑΘ. ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ : ΑΟΘ για ΕΠΑΛ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1. ΟΜΑΔΑ Α 1.1.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ;

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ; ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ Ή ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ; ΕΠΟ11 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ - ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2009 1495 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Πολλοί μελετητές αποφεύγουν

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑ.Λ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑ.Λ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 7 ΟΥ & 8 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ-ΛΑΘΟΥΣ ΕΠΑ.Λ Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λανθασµένη καθεµία από τις παρακάτω προτάσεις σηµειώνοντας το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ» Οργάνωση της νέας Δραστηριότητας / Σχέδιο MarkeMng / Το ανθρώπινο δυναμικό / Οικονομικό Σχέδιο / Ανάλυση Κινδύνων

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 28.2.2012 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την προετοιμασία για τη διάσκεψη κορυφής «Ρίο+20» - Συνεδρίαση Διακοινοβουλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Σύνοψη και συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Φεβρουάριος 2009 Η σημερινή ύφεση της οικοδομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ!

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ: Η ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΜΟΙΡΑΖΕΤΑΙ - Μια εταιρία δεν μπορεί να θεωρείται «πράσινη» αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ 74. Φθινόπωρο 2010 ΚΥΠΡΟΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ) Μαρτίου 2011 ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ 74. Φθινόπωρο 2010 ΚΥΠΡΟΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ) Μαρτίου 2011 ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ 74 ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ Φθινόπωρο 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΥΠΡΟΣ (ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ) Μαρτίου 2011 Αντιπροσωπεία της

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ: Κυρίες και κύριοι χαίρετε. Στα επόμενα λεπτά της παρουσίασής μου πρόκειται να εστιάσω κυρίως στο εμπορικό κομμάτι, στην εμπορική διάσταση που έχουν οι εξελίξεις στην περιοχή μας όσον

Διαβάστε περισσότερα

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που 1 Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που έχουμε, είναι ότι ζούμε σε μία εποχή μεγάλων αλλαγών.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Ενότητα 2: Ο θεσμός της κοινωνικής οικονομίας Δρ. Ανδρονίκη Καταραχιά Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Αγορές Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές του Στρατή Κωνσταντίνου in DEEP ANALYSIS Η κατανομή του πλούτου μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και ΜΜΕ. Δρ. Νικολάου Ιωάννης Λέκτορας Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και ΜΜΕ. Δρ. Νικολάου Ιωάννης Λέκτορας Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και ΜΜΕ Δρ. Νικολάου Ιωάννης Λέκτορας Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ 2. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα