Διατροφή και Καρκίνος: Ανασκόπηση επιδημιολογικών και κλινικών ερευνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διατροφή και Καρκίνος: Ανασκόπηση επιδημιολογικών και κλινικών ερευνών"

Transcript

1 ΕΙΔΙΚΟ ΑΡΘΡΟ Διατροφή και Καρκίνος: Ανασκόπηση επιδημιολογικών και κλινικών ερευνών Κόντου Νίκη 1, Γεωργίου Γεωργία 2, Παναγιωτάκος Δημοσθένης 3 1. Διαιτολόγος Διατροφολόγος, Msc, Yποψ. Διδάκτωρ Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, Τμήμα Διατροφής, Α.Ο.Ν.Α. «Ο Άγιος Σάββας», Αθήνα 2. Φοιτήτρια Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκοπείου Πανεπιστημίου 3. Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας της Διατροφής, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Περίληψη Στους αιτιολογικούς παράγοντες του καρκίνου περιλαμβάνονται οι διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, περιβαλλοντικοί και γενετικοί παράγοντες. Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά παγκοσμίως και αναμένεται να αυξηθεί η συνολική του επίπτωση, ενώ το 80% των καρκίνων του πεπτικού, του μαστού και του προστάτη οφείλονται σε κακές διαιτητικές συνήθειες. Πολλές έρευνες γίνονται με σκοπό να συσχετίσουν τη διατροφή στο σύνολό της αλλά και στα επιμέρους συστατικά με την πρόληψη του καρκίνου, χωρίς να έχουν βρεθεί ακόμα πολλά ισχυρά δεδομένα. Σημαντικές συσχετίσεις έχουν βρεθεί για την προστατευτική δράση των φρούτων και λαχανικών με τον καρκίνο παχέος εντέρου, την επιβαρυντική δράση του κόκκινου κρέατος και τον προστατευτικό ρόλο του γάλακτος στον κολοορθικό καρκίνο. Η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ σχετίζεται με την εμφάνιση καρκίνου στοματικής κοιλότητας και οισοφάγου, ενώ τα πολύ ζεστά ροφήματα πιθανόν να παίζουν κάποιο ρόλο στην εμφάνιση καρκίνου στόματος ή και του γαστρεντερικού. Η υψηλή πρόσληψη λίπους φαίνεται να σχετίζεται με τον καρκίνο του κολοορθικού, ενώ η ζάχαρη και αλάτι ίσως να συνδέονται με τον καρκίνο του στομάχου. Σημαντικό ρόλο πέρα από τη διατροφή έχει βρεθεί ότι παίζουν τόσο η φυσική δραστηριότητα, με ισχυρά ευρήματα ότι προστατεύει από την εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου, αλλά και το ποσοστό σωματικού λίπους αποτελώντας επιβαρυντικό παράγοντα για την εμφάνιση καρκίνου μαστού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Μελέτες της επίδρασης των μικροθρεπτικών συστατικών, βιταμινών asklipiou.gr Σελίδα 323

2 και ιχνοστοιχείων οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι τα συμπληρώματα διατροφής θα πρέπει να αποφεύγονται και η κάλυψη των αναγκών πρέπει να γίνεται μέσα από μία ισορροπημένη διατροφή. Λέξεις κλειδιά: Καρκίνος, διατροφή, τρόφιμα, επεξεργασία, σωματικό λίπος, φυσική δραστηριότητα, συστάσεις πρόληψης. Υπεύθυνος αλληλογραφίας Νίκη Κόντου, Διαιτολόγος Διατροφολόγος, MSc, υποψ. Διδάκτωρ Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, Τμήμα Διατροφής, Γ. Ν. Άγιος Σάββας, Αθήνα SPECIAL ARTICLE Nutrition and cancer: Review of epidemiological studies and clinical trials Kontou Niki 1, Georgiou Georgia 2, Panagiotakos Demosthenes 3 1. Dietician Nutritionist, MSc, Candidate Doctor, Harokopio University. Department of Dietetics and Nutrition, Agios Savvas Cancer Hospital, Athens 2. Student in Department of Dietetics Nutrition, Harokopio University 3. Associate Professor in Biostatistics Epidemiology of Nutrition, Dept of Dietetics Nutrition, Harokopio University Abstract Risk factors of cancer include unhealthy dietary habits, physical inactivity, smoking, various genetic and environmental factors. Cancer is the second cause of death after cardiovascular diseases with increased incidence; moreover, 80% of gastrointestinal, breast and prostate cancers are attributed to unhealthy eating habits. Many surveys have investigated the role of diet in cancer prevention. Here we summarized current knowledge about dietary factors associated asklipiou.gr Σελίδα 324

3 Τόμος 9 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιο ς - Σεπτέμβριο ς 2010 with cancer incidence. There is a strong correlation of the protective effect of fruits and vegetables with colon cancer and the negative effect of red meat and the protective effect of milk on colorectal cancer. High alcohol consumption is related to higher incidence of mouth and esophageal cancers, with hot drinks playing a role in mouth or even gastrointestinal cancers. High fat consumption seems to play a negative role in colorectal cancer, where sugar and salt might be negatively related to stomach cancer. Beyond nutrition, physical inactivity and body fat seems to play an important role in cancer, where there are strong evidence that the first protects against colorectal cancer and the second increases the incidence of breast cancer after menopause. Data for the role of micronutrients, vitamins and minerals lead to the suggestion that dietary supplements should be avoided and all nutritional needs should be covered through a well balanced diet. Key words: Cancer, nutrition, food, preparation, body fat, physical activity, guidelines for prevention. Corresponding author Niki Kontou, MSc Dietician Nutritionist, Candidate Doctor, Harokopio University. Department of Dietetics and Nutrition, Agios Savvas Cancer Hospital, Athens Επιδημιολογία του καρκίνου Ο καρκίνος, όπως ονομάστηκε από τον ιστούς στο σώμα. Στους αιτιολογικούς Ιπποκράτη, κατάλαβε μια από τις των καρκινικών κυττάρων σε διάφορους παράγοντες περιλαμβάνονται η υψηλότερες θέσης νοσηρότητας στον πλανήτη κληρονομικότητα, η φυλή, η γεωγραφική του εικοστού πρώτου αιώνα. Χαρακτηρίζεται κατανομή, διάφορες φυσικές ή χημικές από ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των καρκινογόνες ουσίες 1,2, το κάπνισμα 1,3,4, η κυττάρων λόγω βλάβης στην κωδικοποίηση πολύωρη έκθεση στον ήλιο και την ιονίζουσα του DNA και διαταραχή της διαδικασίας της ακτινοβολία 1 2, οι κακές διατροφικές κυτταροδιαίρεσης καθώς και από μετάσταση asklipiou.gr Σελίδα 325

4 συνήθειες, η μειωμένη φυσική δραστηριότητα και η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ 1,2,5,6. Το 2006 στην Ευρώπη διαγνώστηκαν νέες περιπτώσεις καρκίνου (συμπεριλαμβανομένου και των καρκίνων δέρματος, πλην του μελανώματος) και θάνατοι από καρκίνο. Οι πιο κοινές μορφές καρκίνου ήταν ο καρκίνος μαστού ( νέες περιπτώσεις, 13,5% της συνολικής επίπτωσης του καρκίνου), ακολουθούμενος από τον καρκίνο παχέος εντέρου ( , 12,9%) και τον καρκίνο πνεύμονα ( , 12,1%). Η πιο συχνή αιτία θανάτου από καρκίνο οφειλόταν στον καρκίνο πνεύμονα ( , 19,7%), ακολουθούμενη από τον καρκίνο του παχέος εντέρου ( θάνατοι), μαστού ( ) και στομάχου ( ). Από το 2004 ο συνολικός αριθμός νέων περιπτώσεων καρκίνου στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά Με την ετήσια εκτίμηση των 3,2 εκατομμυρίων νέων περιπτώσεων καρκίνου (53% για τους άνδρες και 47% στις γυναίκες) και 1,7 εκατομμύρια θανάτους (56% στους άνδρες και 44% στις γυναίκες), ο καρκίνος παραμένει ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα υγείας στην Ευρώπη και με τη γήρανση του πληθυσμού που θα προκαλεί συνεχή αύξηση των αριθμών αυτών, πρέπει να ληφθούν μέτρα πρόληψης του καρκίνου 7. Στην Ελλάδα τα στατιστικά στοιχεία από το WΗΟ δείχνουν στα άτομα, 18,9 άντρες και 8,9 γυναίκες νοσούν από καρκίνο στομάχου, 31 άντρες και 21,3 γυναίκες από καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού, 88,7 άντρες και 12,7 γυναίκες από καρκίνο παγκρέατος, 81,8 γυναίκες από καρκίνο μαστού, 21,3 γυναίκες από καρκίνο μήτρας και 81 άντρες από καρκίνο προστάτη. Γενικά 423,9 άντρες και 259,5 γυναίκες νόσησαν το 2006 στα άτομα που μελετήθηκαν. Τα αντίστοιχα ποσοστά θνησιμότητας για τα άτομα ήταν 12,3 άντρες και 5,9 γυναίκες πέθαναν από καρκίνο στομάχου, 15,5 άντρες και 10,8 γυναίκες από καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού, 69 άντρες και 11,4 γυναίκες από καρκίνο παγκρέατος, 21,7 γυναίκες από καρκίνο μαστού, 5,1γυναίκες από καρκίνο μήτρας και 18,8 άντρες από καρκίνο προστάτη 8. Ο ρόλος της διατροφής στον καρκίνο Οι περισσότερες μορφές καρκίνου δεν είναι κληρονομούμενες. Εντούτοις, ο καρκίνος είναι μία νόσος διαταραγμένης γονιδιακής έκφρασης που οφείλεται σε αλλαγές του γενετικού κώδικα, του DNA 1. Για τη μετατροπή ενός κυττάρου από φυσιολογικό σε καρκινογόνο απαιτείται να αποκτήσει αυτό διαφορετικά φαινοτυπικά χαρακτηριστικά ως αποτέλεσμα μεταβολών στο γονότυπο. Οι περισσότεροι καρκίνοι μπορούν να διαγνωστούν κλινικά μόνο μετά από αρκετά χρόνια ή και δεκαετίες μετά τη βλάβη του DNA. Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι ετεροκυκλικές αμίνες που βρίσκονται στο μαγειρεμένο κρέας είναι καρκινογόνες ουσίες για τον μαστικό αδένα και asklipiou.gr Σελίδα 326

5 το κόλον, διάφορα διατροφικά συστατικά προκαλούν απόπτωση (έναν από τις προστατευτικούς μηχανισμούς εναντίον του καρκίνου), αντιοξειδωτικές ουσίες από τα τρόφιμα καταστέλλουν σποραδικές μεταλλάξεις ενώ άλλοι διαιτητικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και τη μεθυλίωση του DNA Έχει βρεθεί ότι το 80% των καρκίνων του πεπτικού, του μαστού και του προστάτη οφείλονται σε κακές διαιτητικές συνήθειες 1,11,12. Ο τρόπος με τον οποίο τα τρόφιμα, η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα επηρεάζουν την κυτταρική λειτουργία και οδηγούν σε κύτταρα ικανά για καρκινογένεση φαίνεται στις εικόνες 1 και Αλκοολούχα ποτά Πολλά φυτικά και μερικά ζωικά τρόφιμα που υπόκεινται στην διαδικασία της ζύμωσης χρησιμοποιούνται ώστε να παραχθούν αλκοολούχα ποτά. Με αυτό το τρόπο εξάλλου παρασκευάζονται εδώ και χιλιάδες χρόνια τώρα. Τα κύρια ποτά που καταναλώνονται και παράγονται κατά αύξουσα σειρά, είναι οι μπύρες, οι μηλίτες, τα κρασιά, τα ενισχυμένα κρασιά και τα ηδύποτα. Η περιεκτικότητα σε αιθανόλη των διαφορετικών ποτών ποικίλει. Τα οινοπνευματώδη ποτά προκαλούν αλλαγές στη διάθεση καθώς και βιολογικές επιδράσεις στον οργανισμό όπως απώλεια συντονισμού. Στις περισσότερες χώρες το ποτό χρησιμοποιείται νόμιμα ως μέρος της Copyrigh t 2010 κοινωνικοποίησης των ανθρώπων. Εντούτοις ορισμένοι πολιτισμοί απαγορεύουν την κατανάλωση του. Με την εκβιομηχάνιση και την αστικοποίηση και ως εκ τούτου την εύκολη διαθεσιμότητα των οινοπνευματωδών ποτών (που φορολογούνται ή όχι ), η κατανάλωση τείνει να αυξάνεται. Το οινόπνευμα τείνει να χαλαρώνει τις ηθικές αναστολές των ανθρώπων, ενώ η συχνή κατανάλωση του προκαλεί εθισμό. Γι αυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στις προσωπικές και επαγγελματικές ζωές των ανθρώπων. Ήταν γνωστό παλαιότερα μέχρι σήμερα ότι η συνεχής κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελεί αιτία κίρρωσης του ήπατος με διαφορετική βέβαια ευαισθησία στα διάφορα άτομα. Γενικά αποτελεί αιτία καρκίνων διαφόρων οργάνων γεγονός που αποδεικνύεται επίσημα επιστημονικά στα τέλη της δεκαετίας του 90. Η βιβλιογραφία δεν δείχνει κάποιο ασφαλές όριο κατανάλωσης και η επίδραση της αιθανόλης είναι ίδια ανεξαρτήτως της μορφής του ποτού που καταναλώνεται. Η αιθανόλη ταξινομείται από την διεθνή βιβλιογραφία ως καρκινογόνος ουσία. Το ποτό αποτελεί αιτία καρκίνου του στόματος, του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου 14 18, του ορθού, του κόλου και του μαστού 21 ενώ δεν επηρεάζει τον καρκίνο στα νεφρά 22. Όσο αφορά στον γυναικείο πληθυσμό συγκεκριμένα, το οινόπνευμα, αποτελεί πιθανή αιτία καρκίνου στο ήπαρ, στο ορθό και στο κόλον 19, 22, 23. asklipiou.gr Σελίδα 327

6 Τ Ο ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Νερό, χυμοί φρούτων και άλλα μη αλκοολούχα ποτά, και ζεστά ποτά Το νερό είναι απαραίτητο. Χωρίς νερό, οι άνθρωποι πεθαίνουν σε διάστημα ημερών. Η επάρκεια και η ασφάλεια του νερού, εμφιαλωμένου ή μη, αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας. Η ποιότητα του μπορεί να επιβαρυνθεί λόγω χημικής ή μικροβιολογικής μόλυνσης 24. Τα φρούτα και ο πολτός των φρούτων αφού συγκεντρωθούν και μεταφερθούν σε ειδικούς χώρους επεξεργάζονται ώστε να μετατραπούν σε χυμό. Το νερό για αραίωση, η ζάχαρη καθώς και άλλα συστατικά προστίθενται συχνά στην τελική διαδικασία ανασύνθεσης των. Τα μη αλκοολούχα ποτά γίνονται συνήθως από νερό, σάκχαρα, χρωστικές ουσίες, αρωματικές ουσίες, μίγματα βοτάνων και άλλων συστατικών, ώστε να δώσουν διακριτικό ύφος και χαρακτήρα. Η κατανάλωση μη αλκοολούχων ποτών, ενωμένων με διοξείδιο του άνθρακα και ποτών τύπου κόλας, έχει αυξηθεί πολύ στον 20ο αιώνα, και συνεχίζει να αυξάνεται σε όλο τον κόσμο. Η άνοδος είναι χαρακτηριστική σε ομάδες ανθρώπων με χαμηλό εισόδημα. Το τσάι και ο καφές αποτελούν τα κύρια ζεστά ποτά που καταναλώνονται παγκοσμίως 25. Και τα δύο αυτά ποτά περιέχουν τονωτικά και βιοενεργά συστατικά. Πολλοί άνθρωποι προσθέτουν σε αυτά γάλα και ζάχαρη. Τα άμεσα στοιχεία που δείχνουν πως τα μη οινοπνευματώδη ποτά προάγουν τον καρκίνο, είναι οι περιπτώσεις όπου έχουμε μόλυνση των παροχών νερού με αρσενικό καθώς και οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες που πολλές φορές σερβίρονται 24. Οι μελέτες δείχνουν τον καρκίνο στο πνεύμονα να έχει άμεση συσχέτιση με το αρσενικό που μπορεί να περιέχεται σε μολυσμένο νερό. Το νερό μολυσμένο από αρσενικό συμβάλει πιθανώς και στην ανάπτυξη καρκίνου στο δέρμα 26. Γενικότερα το αρσενικό και οι ενώσεις αρσενικού αποτελούν αναγνωρισμένες καρκινογόνες ουσίες. Αναφορικά με τα παραπάνω ο καρκίνος στις κύστης και των νεφρών δεν φάνηκε να έχει κάποια συσχέτιση 27. Οι αυξημένες θερμοκρασίες που προαναφέρθηκαν αποτελούν επιβαρυντικό παράγοντα για ανάπτυξη καρκίνου στην γλώσσα καθώς και σε όλη την γαστρεντερική οδό. Το Maté, μια βοτανική έγχυση, όπως πίνεται παραδοσιακά στα μέρη της Λατινικής Αμερικής, είναι πιθανώς μια αιτία ανάπτυξης καρκίνου στον οισοφάγο. Το βότανο που περιέχεται δεν θεωρείται υπεύθυνο για αυτή την σχέση αλλά η ψηλή θερμοκρασία του ποτού αυτού. Υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία που αναφέρουν ότι το maté αποτελεί αιτία των καρκίνων στο στόμα, στο φάρυγγα, και στο λάρυγγα. Υπάρχουν περιορισμένα όμως στοιχεία και όχι πολλά που προτείνουν ότι τα ψηλής θερμοκρασίας ποτά αποτελούν αιτία ανάπτυξης καρκίνου στον οισοφάγο 28, 29. Αποτελεί απίθανο γεγονός ο καφές να έχει οποιαδήποτε ουσιαστική επίδραση στον asklipiou.gr Σελίδα 328

7 κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου είτε του παγκρέατος είτε του νεφρού 25, 29. Λιπαρά οξέα Τα λίπη και τα έλαια είναι τα πυκνότερα ενεργειακά τρόφιμα της διατροφής επομένως η παχυσαρκία αποτελεί συνοδό πρόβλημα σε μια διατροφή με ψηλή σύσταση στα οργανικά αυτά συστατικά. Η συμβολή τους στη συνολική διαιτητική πρόσληψη αυξάνεται με την βιομηχανοποίηση και την αστικοποίηση. Το κρέας από τα αναπαραγόμενα ζώα αποτελεί την ψηλότερη πηγή λίπους από ότι το κρέας από τα άγρια είδη ζώων. Παράλληλα το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα αποτελούν σημαντική πηγή λίπους στις αναπτυγμένες χώρες. Πολλά τρόφιμα περιέχουν σημαντική ποσότητα λίπους από τις πηγές των εγκαταστάσεών που παρασκευάζονται. Γενικά η βιβλιογραφία είναι περιορισμένη αναφορικά με την επίδραση των λιπών της διατροφής (οποιασδήποτε μορφής και τύπου) στην επίπτωση εμφάνισης καρκίνου. Διαθέσιμα στοιχεία αναφέρουν πως διατροφή ψηλή σε λίπη και έλαια αποτελεί αίτιο μερικών μορφών καρκίνου ενώ τίποτα μέχρι τώρα δεν αποδεικνύει ότι προστατεύουν από αυτόν 30, 31. Περιορισμένες είναι οι μελέτες που δείχνουν πως το συνολικό λίπος αποτελεί αιτία καρκίνου του πνεύμονα και του μαστού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες 34 36, η κατανάλωση βουτύρου επηρεάζει τον καρκίνο στον πνεύμονα και γενικά ότι το ζωικό λίπος αιτιάται τον καρκίνο στο ορθό και στο κόλον 37, 3 8. Λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ξηροί καρποί, χορταρικά, βότανα και καρυκεύματα Τα λαχανικά και τα φρούτα πλην ελαχίστων εξαιρέσεων είναι γενικά χαμηλά σε ενεργειακή πυκνότητα τρόφιμα και όταν καταναλώνονται σε ποικιλία, αποτελούν πηγή βιταμινών, ανόργανων αλάτων, και άλλων βιοενεργών ενώσεων (φυτοχημικά). Πολλά μη αμυλούχα λαχανικά, συμπεριλαμβανομένων των λαχανικών για σαλάτες και των φρούτων μπορεί να είναι ακατέργαστα, κατεργασμένα, μπορούν να φαγωθούν ωμά ή ψημένα. Τα όσπρια αποτελούν σημαντική πηγή πρωτεΐνης. Οι παραδοσιακές τροφές συνδυάζουν τα δημητριακά/σιτηρά με τα όσπρια και με αυτό τον τρόπο το γεύμα τους έχει αρκετή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη καλής ποιότητας, συγκρινόμενο με ένα γεύμα μικρής περιεκτικότητας σε ζωικά τρόφιμα. Οι ξηροί καρποί και τα όσπρια αποτελούν πηγή απαραίτητων λιπαρών οξέων για τον οργανισμό. Τα τρόφιμα της κατηγορίας αυτής αποτελούν σημαντικές πηγές φυτικών ινών. Βότανα και καρυκεύματα έχουν ισχυρές φαρμακολογικές και μαγειρικές ιδιότητες. Ο άνθρωπος παρουσιάζει μεταβλητή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, η οποία επηρεάζεται από την καταγωγή, το μακρο και μικροκοινωνικό περιβάλλον και την οικονομική κατάσταση του. Η κατανάλωση οσπρίων επίσης asklipiou.gr Σελίδα 329

8 παρουσιάζει ποικιλότητα στους πληθυσμούς. Τα φασόλια καθώς και τα προϊόντα τους είναι βασικά τρόφιμα σε λατινοαμερικανικούς πληθυσμούς, σε Ανατολικές και Ασιατικές χώρες, ενώ είναι ασήμαντα τρόφιμα για Βορειοαμερικανικές και Ευρωπαϊκές διατροφές. Η κατανάλωση καρυδιών, σπόρων, βοτάνων και καρυκευμάτων ποικίλει επίσης. Οι κουζίνες της Μέσης Ανατολής και της Ινδίας χρησιμοποιούν μια μεγάλη ποικιλία των βοτάνων και των καρυκευμάτων. Το σκόρδο επίσης που ταξινομείται στην ομάδα των βοτάνων καταναλώνεται σε σημαντικές ποσότητες σε μερικές χώρες 39, 40. Τα συμπεράσματα από μελέτες της δεκαετίας του 90 για τα φρούτα και τα λαχανικά και τον προστατευτικό τους ρόλο στην ανάπτυξη καρκίνου ήταν πολύ λιγότερο εντυπωσιακά από ότι περίμεναν οι ερευνητές. Τα αποτελέσματα για τα όσπρια, τους ξηρούς καρπούς, τους σπόρους, τα βότανα και τα καρυκεύματα παραμένουν μη αξιολογήσιμα. Τα μη αμυλούχα λαχανικά πιθανώς προστατεύουν από τους καρκίνους του στόματος, του φάρυγγα, του λάρυγγα, 40, 41 του οισοφάγου 40, και του στομαχιού 40, 44, 45. Πολύ λίγα είναι τα βιβλιογραφικά δεδομένα που παρουσιάζουν τον προστατευτικό ρόλο τους στο καρκίνο του πνεύμονα 40, 46, 47, του ορθού, του κόλου 40, 48 και του ενδομητρίου40, 49, 50. Το σκόρδο πιθανώς να προστατεύει από τον ορθοκολικό καρκίνο 50, 51. Περιορισμένα είναι τα δεδομένα για τα όσπρια, τη σόγια καθώς και τα προϊόντα αυτής ως προς τον προστατευτικό τους ρόλο στον καρκίνο του στομάχου και του προστάτη. Τα φρούτα στο σύνολό τους, πιθανώς να λειτουργούν προστατευτικά για την εμφάνιση καρκίνου στοματικής κοιλότητας, φάρυγγα, λάρυγγα, πνεύμονα, οισοφάγου και στομάχου. Λίγα είναι τα στοιχεία που δείχνουν την θετική τους δράση για τον καρκίνο ήπατος, παγκρέατος, ορθού και κόλου. Το τσίλι συμπεριλαμβάνεται σε αυτή την μεγάλη κατηγορία τροφίμων και περιορισμένα στοιχεία το ενοχοποιούν ως αιτία καρκίνου στομάχου 40, 48. Τα τρόφιμα που περιέχουν φυλλικό οξύ προστατεύουν από τον καρκίνο παγκρέατος, οισοφάγου, ορθού και κόλου Τα τρόφιμα που περιέχουν καρoτενοειδή φαίνεται να έχουν προστατευτικό ρόλο για το καρκίνο στοματικής κοιλότητας, φάρυγγα, λάρυγγα και πνεύμονα.. Τα τρόφιμα που περιέχουν β καροτένιο δείχνουν να έχουν προστατευτικό ρόλο για τον καρκίνο οισοφάγου όπως και η βιταμίνη C 59,60. Tρόφιμα που περιέχουν λυκοπένιο προστατεύουν πιθανώς από τον καρκίνο προστάτη 61. Το σελήνιο πιθανώς προστατεύει από τον καρκίνο προστάτη και υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία που προτείνουν πως προστατεύει και από τον καρκίνο στομάχου, ορθού και κόλου Κρέας και κρεατοπαρασκευάσματα asklipiou.gr Σελίδα 330

9 Το κρέας αποτελεί σημαντική πηγή πρωτεϊνών και μικροσυστατικών. Ανάλογα με τον τρόπο που θα επεξεργαστούν, θα αποθηκευτούν και θα προετοιμαστούν, το κρέας, τα πουλερικά και το ψάρι, θα διατηρήσουν ή θα αποβάλουν συγκεκριμένα ποσά λίπους. Επιπλέον σημαντικό αποτελεί το είδος του κρέατος που καταναλώνεται γιατί κάποια είδη κρέατος περιέχουν μεγαλύτερη ποσότητα λίπους από ότι κάποια άλλα. Ανάλογα με το εισόδημα των ανθρώπων φάνηκε να σχετίζεται η κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος. Στην Κίνα βρέθηκε πως η κατανάλωση μοσχαρίσιου κρέατος σχετίζεται με χαμηλό και μέσο εισόδημα ανθρώπων ενώ το κόκκινο κρέας καταναλωνόταν από άτομα με ψηλό εισόδημα. Σε πολλές χώρες η εκτροφή πουλερικών και ψαριών όλο και αυξάνεται με αποτέλεσμα σημαντική άνοδος στην κατανάλωσή τους. Συμπερασματικά τα στοιχεία για την επιβαρυντική δράση του κρέατος είναι ισχυρότερα σήμερα απ' οτι στα μέσα της δεκαετίας του '90, ενώ τα στοιχεία για την επίδραση στο καρκίνο των πουλερικών, των ψαριών και των αυγών είναι γενικά ανεπαρκή 65. Τα στοιχεία που φανερώνουν τα κόκκινα κρέατα και τα επεξεργασμένα κρέατα σαν αιτία του καρκίνου στο ορθό και στο κόλον είναι γενικά αποδεκτή, ενώ περιορισμένα είναι τα στοιχεία που προτείνουν ότι το κόκκινο κρέας αποτελεί αιτία των καρκίνων στον οισοφάγο, στον πνεύμονα, στο πάγκρεας και στο ενδομήτριο. Τα τρόφιμα που ψήνονται στη σχάρα, και καπνίζονται, αποτελούν αιτία καρκίνου στομάχου. Τέλος το κρέας αποτελεί πηγή ζωικών λιπών και πηγή θερμίδων, παράγοντες που επιδρούν αρνητικά στην εμφάνιση νεοπλάσματος Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα Το γάλα και τα προϊόντα που γίνονται από το γάλα, όπως τυρί, βούτυρο και γιαούρτι έγιναν από τότε που εξημερώθηκαν τα ζώα. Το ολόπαχο γάλα, τυρί και γιαούρτι, έχουν μεγάλη ποσότητα σε λίπος και θερμίδες αν και οι απόλυτες συγκεντρώσεις στο υγρό γάλα είναι χαμηλότερες από εκείνες στο τυρί λόγω της μεγαλύτερης περιεκτικότητάς του σε νερό. Τα προϊόντα αυτά περιέχουν μεγάλο αριθμό βιταμινών συμπεριλαμβανομένης της ρετινόλης, της ριβοφλαβίνης και ιδιαίτερα του ασβεστίου. Σε χώρες όπου καταναλώνονται μεγάλες ποσότητες γάλακτος και γαλακτοκομικά προϊόντα, τα τρόφιμα αυτά αποτελούν και την κύρια πηγή ασβεστίου. Τα χαμηλής περιεκτικότητας λίπους, γαλακτοκομικά προϊόντα, διατηρούν όλη την πρωτεΐνη, τις υδατοδιαλυτές βιταμίνες ενώ οι λιποδιαλυτές βιταμίνες είναι σημαντικά μειωμένες. Γι αυτό πολλές φορές το χαμηλό σε λιπαρά γάλα είναι ενισχυμένο με Βιταμίνες Α και D. Μέχρι πρόσφατα (19 ος αιώνας ), το γάλα από τα ζώα χρησιμοποιήθηκε ως υποκατάστατο ανθρώπινου γάλακτος για να ταΐζονται τα νήπια. Οι ενήλικες δεν asklipiou.gr Σελίδα 331

10 κατανάλωναν τέτοιου είδους γάλα και εάν το έκαναν ήταν σε μικρές ποσότητες. Από τον 20 ο αιώνα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα αποτέλεσαν σημαντικό τρόφιμο για τους Αμερικάνους και Ευρωπαίους πολίτες και πολλοί ήταν οι αρμόδιοι πλέον που ασχολούνταν με την παραγωγή του. Βιομηχανοποιήθηκαν επομένως οι χώροι όπου συντηρούνταν και τρέφονταν τα βόδια,αναπτύχθηκαν και βελτιώθηκαν οι τεχνικές παραγωγής, συσκευασίας και ψύξης. Το γάλα σε σκόνη αποτελεί συστατικό πολλών τροφίμων στην αγορά. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το γάλα, αποδεικνύεται να παρουσιάζουν συσχέτιση με διάφορες μορφές καρκίνου 72. Το γάλα προστατεύει πιθανώς από τον ορθοκολικό καρκίνο 72, 73. Περιορισμένα στοιχεία δείχνουν ότι το γάλα προστατεύει από την εμφάνιση καρκίνου στην ουροδόχο κύστη 72, 74, 75. Υπάρχουν μελέτες που προτείνουν ότι το τυρί αποτελεί επιβαρυντικό στοιχείο για την ανάπτυξη του ορθοκολικού καρκίνου 72, 76, 77. Διατροφές ψηλές σε περιεκτικότητα γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων αποτελούν πιθανή αιτία ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη 72, 78, 79. Παραγωγή προϊόντων, συντήρηση, επεξεργασία και προετοιμασία Σχεδόν όλα τα τρόφιμα και τα ποτά τροποποιούνται προτού να καταναλωθούν, όπως για παράδειγμα με το ξεφλούδισμα ή το μαγείρεμα. Η πλειοψηφία των τροφίμων και των ποτών που καταναλώνονται από τους περισσότερους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο τροποποιούνται με πολλούς και ποικίλους τρόπους. Τα προϊόντα στις υπεραγορές, στα μικρά καταστήματα, και στη λιανική αγορά είναι κατεψυγμένα, παστεριωμένα, κονσερβοποιημένα, εμφιαλωμένα ή συσκευασμένα. Τα περισσότερα από αυτά τα τρόφιμα περιέχουν κάποια ποσότητα θρεπτικών συστατικών αν και υπέστησαν σημαντική επεξεργασία. Κοινοί δρόμοι επεξεργασίας είναι η χρήση συντηρητικών, η τροποποίηση αμύλου, η προσθήκη ζάχαρης, η υδρογόνωση των λιπών, η προσθήκη ουσιών, ενισχυτικών γεύσης,χρωστικών και γλυκαντικών ουσιών. Γενικά η αυξημένη κατανάλωση λίπους, ελαίων και ζάχαρης, οφείλεται στην αυξανόμενη τέτοιου είδους επεξεργασία των τροφίμων. Τα φυτικά και ζωικά προϊόντα περιέχουν ίχνη από γεωργικές χημικές ουσίες. Η βιομηχανική προετοιμασία, επεξεργασία των τροφίμων, η συντήρηση και η μαγειρική επεξεργασία αλλάζουν την σύσταση των τροφίμων αλλά μπορεί να είναι και προστατευτικές για ορισμένα θρεπτικά συστατικ ά. Η παραγωγή προϊόντων, η συντήρηση, η επεξεργασία και η προετοιμασία μπορεί να έχουν αρνητική, ουδέτερη ή θετική επίδραση στην εμφάνιση διάφορων μορφών καρκίνου. Τα τρόφιμα που υφίστανται τέτοιες διαδικασίες και η επίδρασή τους, κρίνονται asklipiou.gr Σελίδα 332

11 βάση με την κατηγορία που κατατάσσονται. Σε αυτό το τμήμα συνοψίζονται πληροφορίες και συμπεράσματα που αφορούν τους τρόπους με τους οποίους τα συγκεκριμένα τρόφιμα και ποτά υφίστανται τροποποίηση πριν από την κατανάλωση. Μελέτες για τις συγκεκριμένες διαδικασίες γίνονται ώστε να καθιερωθούν κανονισμοί για την ασφάλεια και την λειτουργία των χημικών ουσιών και όλων τον πρόσθετων που χρησιμοποιούνται γενικά και είναι τοξικά για τον άνθρωπο. Γενικότερα τα επιδημιολογικά στοιχεία που φανερώνουν την επίδραση των μεθόδων τροποποίησης στην εμφάνιση καρκίνου είναι λίγα. Δεν κατακρίνεται η σωστή χρήση διάφορων μεθόδων τροποποίησης των τροφίμων εάν γίνεται βάση σύγχρονων και καλά ρυθμισμένων προδιαγραφών και συστάσεων. Οι αλλαγές που γίνονται στα επεξεργασμένα τρόφιμα και στα ποτά μέσα στα καλά ρυθμισμένα, σύγχρονα συστήματα είναι απίθανο να τροποποιήσουν και να αυξήσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου σημαντικά 80, 81. Διαιτητικά συστατικά και συμπληρώματα Επιστήμη της διατροφής διαχωρίζει τα τρόφιμα σύμφωνα με τα οργανικά θρεπτικά συστατικά τους. Έτσι κατηγοριοποιούνται στους υδατάνθρακες, στα λίπη, στις πρωτεΐνες. Ακόμη τα τρόφιμα περιέχουν ανόργανα άλατα, βιταμίνες και νερό. Οι βιολογικές τους λειτουργίες εξερευνούνται μεμονωμένα ή σε συνδυασμό. Τώρα όλο και περισσότερο τα πρόσθετα θεωρούνται από την δημόσια υγεία μέρος μιας ολοκληρωμένης διατροφικής προσέγγισης τόσο στα τρόφιμα όσο και στα ποτά. Τα βιοενεργά συστατικά των τροφίμων (γνωστά ως φυτοχημικά) και τα συμπληρώματα θα αναφερθούν εν συντομία. Τα μακροθρεπτικά συστατικά, οι υδατάνθρακες, τα λίπη και οι πρωτεΐνες δεν φανέρωσαν κάποια εντυπωσιακά αποτελέσματα στη σχέση τους με τον καρκίνο. Τυχαιοποιημένες μελέτες που διεξήχθηκαν με σκοπό τη διερεύνηση της σχέσης και επίδρασης των συμπληρωμάτων διατροφής στην εμφάνιση καρκίνου έδωσαν πολύ εντυπωσιακά αποτελέσματα. Τα συμπληρώματα β καροτεινοειδών σε ψηλές δόσεις αποτελούν επιβαρυντικό παράγοντα ανάπτυξης καρκίνου στο πνεύμονα για τους καπνιστές. Είναι απίθανο το ότι το β καροτένιο έχει ουσιαστική επίδραση στον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου προστάτη και μελανώματος. Περιορισμένα στοιχεία δείχνουν την ρετινόλη να προστατεύει από τον καρκίνο δέρματος. Ακόμη η α τοκοφερόλη προστατεύει από τον καρκίνο προστάτη Το ασβέστιο προστατεύει πιθανώς από τον ορθοκολικό καρκίνο ενώ το σελήνιο προστατεύει από τον προστατικό καρκίνο, από τον ορθοκολικό καρκίνο και τον καρκίνο του πνεύμονα 86. Επίσης τα συμπληρώματα σελήνιου προστατεύουν από τον καρκίνο στο δέρμα asklipiou.gr Σελίδα 333

12 Ζάχαρη και αλάτι περιορισμένα 95, 96. Οι διάφορες ποικιλίες ζάχαρης είναι γλυκαντικές ουσίες και σύμφωνα με κάποια έντυπα αναφέρονται ως συντηρητικά ή πρόσθετα γεύσης. Η ζάχαρη ως στερεό τρόφιμο ή ως σιρόπι αποτελεί συστατικό σε πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα και ποτά. Φυσικά αποτελούν μέσο παροχής ενέργειας και τίποτα άλλο. Η συνολική κατανάλωση ζάχαρης αυξάνεται παγκοσμίως, ιδιαίτερα στις χαμηλού εισοδήματος χώρες. Τις τελευταίες δεκαετίες καταναλώνονται τρόφιμα και ποτά με πρόσθετο τη ζάχαρη με αποτέλεσμα ένα ουσιαστικό ποσοστό αύξησης της ενεργειακής πρόσληψης να οφείλεται σε αυτό. Αναφορικά με τη ζάχαρη η βιβλιογραφία καθίσταται πάλι ανεπαρκής, πιθανόν να αποτελεί παράγοντα εμφάνισης καρκίνου στο κόλον και στο ορθό Το αλάτι (χλωριούχο νάτριο) αποτελεί επίσης συντηρητικό καθώς και πρόσθετο γεύσης. Το νάτριο και το χλώριο στο αλάτι είναι μικροσυστατικά που χρειάζεται ο άνθρωπος σε πολύ μικρές ποσότητες. Στη φύση, τα τρόφιμα είναι γενικά χαμηλά ή πολύ χαμηλά σε νάτριο σε αντίθεση με τα επεξεργασμένα, συντηρημένα τρόφιμα. Κατανάλωση αλατιού γίνεται συνήθως με κατανάλωση επεξεργασμένων αλμυρών από τις υπεραγορές ή κατά την προσθήκη αλατιού στο μαγείρεμα. Τα στοιχεία για τη σχέση του αλατιού με την εμφάνιση καρκίνου του στομάχου είναι Ο ρόλος της φυσικής δραστηριότητας και του σωματικού βάρους Η φυσική δραστηριότητα προστατεύει από την εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου 97, 98. Ενδεχομένως να έχει προστατευτική επίδραση στον καρκίνο του ενδομητρίου, του μαστού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, ενώ τα στοιχεία που υποστηρίζουν την προστατευτική της δράσης σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είναι ελάχιστα 99. Περιορισμένα είναι και τα στοιχεία σχετικά με την επίδρασή της στον καρκίνο του πνεύμονα και του παγκρέατος 100. Όσον αφορά την επίδραση του σωματικού βάρους και συγκεκριμένα του υψηλού ποσοστού σωματικού λίπους έχει βρεθεί ότι επηρεάζει σημαντικά την εμφάνιση αδενοκαρκινώματος οισοφάγου, καρκίνου του παγκρέατος, ορθοκολικού, μαστού (μετά την εμμηνόπαυση), ενδομητρίου και νεφρών. Πιθανότατα να προκαλεί καρκίνο χοληδόχου κύστεως, ενώ περιορισμένα είναι τα στοιχεία για την εμφάνιση καρκίνου του ήπατος Συμπεράσματα: Συστάσεις πρόληψης του καρκίνου Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα των ερευνών για την επίπτωση του καρκίνου το Παγκόσμιο Ίδρυμα για τη Μελέτη του καρκίνου (World Cancer Research Fund) και το Αμερικάνικο Ινστιτούτο για τη Μελέτη του asklipiou.gr Σελίδα 334

13 Καρκίνου εξέδωσαν το 2007 οδηγίες πρόληψης του καρκίνου 105. Συνοπτικά οι οδηγίες αυτές περιλαμβάνουν: Σωματικό λίπος: να διατηρείτε το σωματικό βάρος μέσα στα φυσιολογικά όρια, με τον δείκτη μάζας σώματος να κυμαίνεται μεταξύ 21 23kg/m 2. για τον πληθυσμό που είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι η σύσταση είναι στην επόμενη δεκαετία το βάρος να μειωθεί ή να παρμείνει σταθερό. Φυσική δραστηριότητα: τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα μέτριας έντασης φυσική δραστηριότητα με απώτερο στόχο τα 60 λεπτά ημερησίως άσκησης μέτριας έντασης ή 30 λεπτά ημερησίως έντονης φυσικής δραστηριότητας. Τρόφιμα και ποτά που προάγουν την αύξηση του σωματικού βάρους: περιορισμός των πυκνών ενεργειακά τροφίμων και των ποτών που περιέχουν ζάχαρη, κατανάλωση ταχυφαγείων σπάνια αν όχι ποτέ. Τρόφιμα φυτικής προέλευσης: να προτιμάτε κυρίως τρόφιμα της ομάδας αυτής, καταναλώνοντας τουλάχιστον 600 γραμμάρια τη ημέρα μη αμυλούχων λαχανικών και φρούτων. Τρόφιμα ζωικής προέλευσης: περιορίστε την κατανάλωση κόκκινου κρέατος σε ποσότητα μικρότερη των 300 γραμμαρίων την εβδομάδα και αποφύγετε την κατανάλωση κρεατοσκευασμάτων. επεξεργασμένων Αλκοόλ: περιορίστε την κατανάλωσή του σε 2 ποτά ημερησίως για τους άνδρες και 1 ποτό για τις γυναίκες. Συντήρηση, επεξεργασία και Παρασκευή: περιορίστε την κατανάλωση αλατιού και αποφύγετε τα μουχλιασμένα δημητριακά ή όσπρια. Συμπληρώματα διατροφής: καλύψτε τις διατροφικές σας ανάγκες από την διατροφή αποφεύγοντας της χρήση των συμπληρωμάτων. Και δύο ειδικές συστάσ εις: Μητρικός θηλασμός; Οι μητέρες να θηλάζουν, τα παιδιά να θηλάζονται για διάστημα έξι μηνών αποκλειστικά. Για τους επιζήσαντες από τον καρκίνο: να ακολουθήσετε τις προηγούμενες συστάσεις για την πρόληψη του καρκίνου Βιβλιογραφία 1. Doll R, Peto R. The causes of cancer: quantitative estimates of avoidable risks of cancer in the United States today. J Natl Cancer Inst 1981;66: World Health Organization and International Agency for Research on Cancer. World Cancer Report. Lyon: IARC Press, Nishikawa A, Mori Y, Lee IS et al. Cigarette smoking, metabolic activation asklipiou.gr Σελίδα 335

14 ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟ Υ and carcinogenesis. Curr Drug Metab 2004;5: Alberg A. The influence of cigarette smoking on circulating concentrations of antioxidant micronutrients. Toxicology 2002;180: Uauy R, Solomos N. Diet, nutrition and the life course approach to cancer prevention. J Nutr 2005;135:2934s 45s 6. Calle E. Kaaks R. overweight, obesity and cancer: epidemiological evidence and proposed mechanisms. Nat Rev Cancer 2004;4: Ferlay J, Autier P, Boniol M et al. Estimates of the cancer incidence and mortality in Europe in Ann Oncol 2007; 18: WHO Global Infobase: The impact of cancer in Greece. https://apps.who.int/infobase/report 9. Hanahan D, Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell 2000;100: Bohnsack BL, Hirschi KK. Nutrient regulation of cell cycle progression.annu Rev Nutr 2004; 24: Willet WC. Diet nutrition and avoidable cancer. Environ Health perspect 1995;103(suppl 8): Cummings J, Bingham S. Diet and the prevention of cancer. BMJ 1998:317: World Cancer Reasearch Fund and American institute for Cancer Research. Food, nutrition, physical activity and the prevention of cancer: a global perspective. Washington DC: AICR, Gronbaek M, Becker U, Johansen D, et al. Population based cohort study of the association between alcohol intake and cancer of the upper digestive tract. BMJ 1998;317: Kasum CM, Jacobs DR, Jr., Nicodemus K, et al. Dietary risk factors for upper aerodigestive tract cancers. Int J Cancer 2002;99: Kato I, Nomura AM, Stemmermann GN, et al. Prospective study of the association of alcohol with cancer of the upper aerodigestive tract and other sites. Cancer Causes Control 1992;3: Crosignani P, Russo A, Tagliabue G, et al. Tobacco and diet as determinants of survival in male laryngeal cancer patients. Int J Cancer 1996;65: Maier H, Dietz A, Gewelke U, et al. Tobacco and alcohol and the risk of head and neck cancer. Clin Investig 1992;70: Klatsky AL, Armstrong MA, Friedman GD, et al. The relations of alcoholic beverage use to colon and rectal cancer. Am J Epidemiol 1988;128: asklipiou.gr Σελίδα 336

15 Τόμ ος 9 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος - Σεπτέμβριος Cho E, Smith Warner SA, Ritz J, et al. Alcohol intake and colorectal cancer: a pooled analysis of 8 cohort studies. Ann Intern Med 2004;140: Petri AL, Tjonneland A, Gamborg M, et al. Alcohol intake, type of beverage, and risk of breast cancer in pre and postmenopausal women. Alcohol Clin Exp Res 2004;28: Pelucchi C, La Vecchia C, Negri E, et al. Alcohol drinking and renal cell carcinoma in women and men. Eur J Cancer Prev 2002;11: Donato F, Tagger A, Gelatti U, et al. Alcohol and hepatocellular carcinoma: the effect of lifetime intake and hepatitis virus infections in men and women. Am J Epidemiol 2002;155: Tchounwou PB, Patlolla AK, Centeno JA. Carcinogenic and systemic health effects associated with arsenic exposure a critical review. Toxicol Pathol 2003;31: Binstock M, Krakow D, Stamler J, et al. Coffee and pancreatic cancer: an analysis of international mortality data. Am J Epidemiol 1983;118: Hsueh YM, Chiou HY, Huang YL, et al. Serum beta carotene level, arsenic methylation capability, and incidence of skin cancer. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 1997;6: Lee JE, Giovannucci E, Smith Warner SA, et al. Total fluid intake and use of individual beverages and risk of renal cell cancer in two large cohorts. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2006;15: De Stefani E, Munoz N, Esteve J, et al. Mate drinking, alcohol, tobacco, diet, and esophageal cancer in Uruguay. Cancer Res 1990;50: Rolon PA, Castellsague X, Benz M, et al. Hot and cold mate drinking and esophageal cancer in Paraguay. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 1995;4: Lin J, Zhang SM, Cook NR, et al. Dietary fat and fatty acids and risk of colorectal cancer in women. Am J Epidemiol 2004;160: Calder PC. n 3 Polyunsaturated fatty acids, inflammation, and inflammatory diseases. Am J Clin Nutr 2006; 83:1505S 19S. 32. Mulder I, Jansen MC, Smit HA, et al. Role of smoking and diet in the crosscultural variation in lung cancer mortality: the Seven Countries Study. Seven Countries Study Research Group. Int J Cancer 2000;88: Smith Warner SA, Ritz J, Hunter DJ, et al. Dietary fat and risk of lung cancer in a pooled analysis of prospective ask lipiou.gr Σελίδα 337

16 studies. Cancer Epidemiol Biomarkers 40. George S, Park Y, Leitzmann M, et al. Prev 2002;11: Mattisson I, Wirfalt E, Wallstrom P, et al. High fat and alcohol intakes are risk factors of postmenopausal breast cancer: a prospective study from the Malmo diet and cancer cohort. Int J Cancer 2004;110: Sieri S, Krogh V, Muti P, et al. Fat and protein intake and subsequent breast cancer risk in postmenopausal women. Nutr Cancer 2002;42: Thiebaut AC, Clavel Chapelon F. [Fat consumption and breast cancer: preliminary results from the E3N Epic cohort]. Bull Cancer (Paris) 2001; 88: Sanjoaquin MA, Appleby PN, Thorogood M, et al. Nutrition, lifestyle and colorectal cancer incidence: a prospective investigation of vegetarians and non vegetarians in the United Kingdom. Br J Cancer 2004; 90: Lin J, Zhang SM, Cook NR, et al. Dietary fat and fatty acids and risk of colorectal cancer in women. Am J Epidemiol 2004;160: Riboli E, Norat T. Epidemiologic evidence of the protective effect of fruit and vegetables on cancer risk. Am J Clin Nutr 2003;78(suppl):559s 69s fruit and vegetable intake and risk of cancer: a prospective cohort study. Am J Clin Nutr 2009;89: Llewellyn CD, Linklater K, Bell J, et al. An analysis of risk factors for oral cancer in young people: a case control study. Oral Oncol 2004;40: Nayar D, Kapil U, Joshi YK, et al. Nutritional risk factors in esophageal cancer. J Assoc Physicians India 2000;48: Terry P, Lagergren J, Hansen H, et al. Fruit and vegetable consumption in the prevention of oesophageal and cardia cancers. Eur J Cancer Prev 2001;10:365 asklipiou.gr Σελίδα Gonzalez CA, Pera G, Agudo A, et al. Fruit and vegetable intake and the risk of stomach and oesophagus adenocarcinoma in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC EURGAST). Int J Cancer 2006;118: McCullough ML, Robertson AS, Jacobs EJ, et al. A prospective study of diet and stomach cancer mortality in United States men and women. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2001;10: Breslow RA, Graubard BI, Sinha R, et al. Diet and lung cancer mortality: a 1987 National Health Interview Survey

17 Cop yright 2010 cohort study. Cancer Causes Control product intake and stomach cancer 2000;11: Feskanich D, Ziegler RG, Michaud DS, et al. Prospective study of fruit and vegetable consumption and risk of lung cancer among men and women. J Natl Cancer Inst 2000;92: Marques Vidal P, Ravasso P, Camilo ME. Foodstuffs and colorectal cancer risk: A review. Clin Nutr 2006;25: Littman AJ, Beresford SA, White E. The association of dietary fat and plant foods with endometrial cancer (United States). Cancer Causes Control 2001;12: Petridou E, Kedikoglou S, Koukoulomatis P, et al. Diet in relation to endometrial cancer risk: a casecontrol study in Greece. Nutr Cancer 2002;44: Shukla Y, Kalra N. Cancer chemoprevention with garlic and its constituents. Cancer Lett 2007;247: Milner JA. Preclinical perspectives on garlic and cancer. J Nutr 2006; 136: 827S 31S. 53. van Poppel G, Goldbohm RA. Epidemiologic evidence for betacarotene and cancer prevention. Am J Clin Nutr 1995;62:1393S 402S. 54. Nagata C, Takatsuka N, Kawakami N, et al. A prospective cohort study of soy death. B r J Cancer 2002; 87: Nagata C. Ecological study of the association between soy product intake and mortality from cancer and heart disease in Japan. Int J Epidemiol 2000;29: Harnack L, Jacobs DR, Jr., Nicodemus K, et al. Relationship of folate, vitamin B 6, vitamin B 12, and methionine intake to incidence of colorectal cancers. Nutr Cancer 2002;43: Konings EJ, Goldbohm RA, Brants HA, et al. Intake of dietary folate vitamers and risk of colorectal carcinoma: results from The Netherlands Cohort Study. Cancer 2002;95: Terry P, Jain M, Miller AB, et al. Dietary intake of folic acid and colorectal cancer risk in a cohort of women. Int J Cancer 2002;97: Willett WC, Polk BF, Underwood BA, et al. Relation of serum vitamins A and E and carotenoids to the risk of cancer. N Engl J Med 1984;310: Lee KW, Lee HJ, Surh YJ, et al. Vitamin C and cancer chemoprevention: reappraisal. Am J Clin Nutr 2003; 78: Willett WC, Polk BF, Underwood BA, et al. Relation of serum vitamins A and E and carotenoids to the risk of cancer. N Engl J Med 1984;310: asklipiou.gr Σελίδα 339

18 Τόμ ος 9 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος - Σεπτέμβριος Lipsky K, Zigeuner R, Zischka M, et al. Selenium levels of patients with newly diagnosed prostate cancer compared with control group. Urology 2004;63: Morris JS, Rohan T, Soskolne CL, et al. Selenium status and cancer mortality in subjects residing in four Canadian provinces. J Radio Nucl Chem 2001; 249: Duffield Lillico AJ, Dalkin BL, Reid ME, et al. Selenium supplementation, baseline plasma selenium status and incidence of prostate cancer: an analysis of the complete treatment period of the Nutritional Prevention of Cancer Trial. BJU Int 2003;91: Tavani A, La Vecchia C, Gallus S, et al. Red meat intake and cancer risk: a study in Italy. Int J Cancer 2000;86: Perry P, Baron JA, Bergkvist L, et al. Dietary calcium and vitamin D intake and risk of colorectal cancer: a prospective cohort study in women. Nutr Cancer 2002;43: McCullough ML, Robertson AS, Rodriguez C, et al. Calcium, vitamin D, dairy products, and risk of colorectal cancer in the Cancer Prevention Study II Nutrition Cohort (United States). Cancer Causes Control 2003;14: Kato I, Dnistrian AM, Schwartz M, et al. Iron intake, body iron stores and colorectal cancer risk in women: a nested case control study. Int J Cancer 1999;80: Konings EJ, Goldbohm RA, Brants HA, et al. Intake of dietary folate vitamers and risk of colorectal carcinoma: results from The Netherlands Cohort Study. Cancer 2002;95: Lee DH, Anderson KE, Harnack LJ, et al. Heme iron, zinc, alcohol consumption, and colon cancer: Iowa Women s Health Study. J Natl Cancer Inst 2004;96: Luchtenborg M, Weijenberg MP, de Goeij AF, et al. Meat and fish consumption, APC gene mutations and hmlh1 expression in colon and rectal cancer: a prospective cohort study (The Netherlands). Cancer Causes Control 2005;16: Zhang J, Kesteloot H. Milk consumption in relation to incidence of prostate, breast, colon, and rectal cancers: is there an independent effect? Nutr Cancer 2005;53: Jarvinen R, Knekt P, Hakulinen T, et al. Prospective study on milk products, calcium and cancers of the colon and rectum. Eur J Clin Nutr 2001;55: Sakauchi F, Mori M, Washio M, et al. Dietary habits and risk of urothelial asklipiou.gr Σελίδα 340

19 ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟ Υ Τόμος 9 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιο ς - Σεπτέμβριος 2010 cancer incidence in the JACC study. J Epidemiol 2005;15:S190 S Sakauchi F, Mori M, Washio M, et al. Dietary habits and risk of urothelial cancer death in a large scale cohort study (JACC Study) in Japan. Nutr Cancer 2004;50: Wu K, Willett WC, Fuchs CS, et al. Calcium intake and risk of colon cancer in women and en. J Natl Cancer Inst 2002;94: McCullough ML, Robertson AS, Rodriguez C, et al. Calcium, vitamin D, dairy products, and risk of colorectal cancer in the Cancer Prevention Study II Nutrition Cohort (United States). Cancer Causes Control 2003;14: Tseng M, Breslow RA, Graubard BI, et al. Dairy, calcium, and vitamin D intakes and prostate cancer risk in the National Health and Nutrition Examination Epidemiologic Follow up Study cohort. Am J Clin Nutr 2005;81: Rodriguez C, McCullough ML, Mondul AM, et al. Calcium, dairy products, and risk of prostate cancer in a prospective cohort of United States men. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2003; 12: Jukes D. Food additives in the European Union. e.htm Food and Agriculture Organization of theunited Nations, World Health Organization. Summary of evaluations performed by the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives Virtamo J, Pietinen P, Huttunen JK, et al. Incidence of cancer and mortality following alpha tocopherol and betacarotene supplementation: a postintervention follow up. JAMA 2003;290: Albanes D, Heinonen OP, Taylor PR, et al. Alpha Tocopherol and beta carotene supplements and lung cancer incidence in the alpha tocopherol, beta carotene cancer prevention study: effects of baseline characteristics and study compliance. J Natl Cancer Inst 1996;88: Cook NR, Le IM, Manson JE, et al. Effects of beta carotene supplementation on cancer incidence by baseline characteristics in the Physicians Health Study (United States). Cancer Causes Control 2000;11: Wu K, Erdman Jr JW, Schwartz SJ, et al. Plasma and Dietary Carotenoids, and the Risk of Prostate Cancer: A Nested Case Control Study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2004;. 13: asklipiou.gr Σελίδα 341

20 ΤΟ Β ΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟ Υ Copy right 2010 Τόμ ος 9 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος - Σεπτέμβριος Platz EA, Leitzmann MF, Hollis BW, et of Cancer Study Group. JAMA al. Plasma 1,25 dihydroxy and 25 hydroxyvitamin D and subsequent risk of prostate cancer. Cancer Causes Control 2004;15: Ganther HE. Selenium metabolism, selenoproteins and mechanisms of cancer prevention: complexities with thioredoxin reductase. Carcinogenesis 1999;20: Duffield Lillico AJ, Dalkin BL, Reid ME, et al. Selenium supplementation, baseline plasma selenium status and incidence of prostate cancer: an analysis of the complete treatment period of the Nutritional Prevention of Cancer Trial. BJU Int 2003;91: Reid ME, Duffield Lillico AJ, Garland L, et al. Selenium supplementation and lung cancer incidence: an update of the nutritional prevention of cancer trial. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2002;11: Combs GF, Jr., Clark LC, Turnbull BW. Reduction of cancer mortality and incidence by selenium supplementation. Med Klin 1997;92 Suppl 3: Clark LC, Combs GF, Jr., Turnbull BW, et al. Effects of selenium supplementation for cancer prevention in patients with carcinoma of the skin. A randomised controlled trial. Nutritional Prevention 1996;276: Terry PD, Jain M, Miller AB, et al. Glycemic load, carbohydrate intake, and risk of colorectal cancer in women: a prospective cohort study. J Natl Cancer Inst 2003;95: Bostick RM, Potter JD, Kushi LH, et al.sugar, meat, and fat intake, and nondietary risk factors for colon cancer incidence in Iowa women (United States). Cancer Causes Control 1994;5: Higginbotham S, Zhang ZF, Lee IM, et al. Dietary glycemic load and risk of colorectal cancer in the Women s Health Study. J Natl Cancer Inst 2004;96: Tsugane S, Sasazuki S, Kobayashi M, et al. Salt and salted food intake and subsequent risk of gastric cancer among middle aged Japanese men and women. Br J Cancer 2004;90: van den Brandt PA, Botterweck AA, Goldbohm RA. Salt intake, cured meat consumption, refrigerator use and stomach cancer incidence: a prospective cohort study (Netherlands). Cancer Causes Control 2003;14: Chao A, Connell CJ, Jacobs EJ, et al. Amount, type, and timing of recreational physical activity in asklipiou.gr Σελίδα 342

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου;

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου; Τι πρέπει να γνωρίζουµε για τη νόσο; Ο καρκίνος είναι ένας γενικός όρος για μια μεγάλη ομάδα νόσων οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο καρκίνος αποτελεί δεύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Οι πιο συχνοί καρκίνοι εντοπίζονται στους

Διαβάστε περισσότερα

Π.Δ. Λάγιου 05/2015. Διατροφή και νοσολογία. Διατροφή στη Δημόσια Υγεία. Διατροφικά στοιχεία. Διατροφή Τροφή - Τρόφιμα.

Π.Δ. Λάγιου 05/2015. Διατροφή και νοσολογία. Διατροφή στη Δημόσια Υγεία. Διατροφικά στοιχεία. Διατροφή Τροφή - Τρόφιμα. Διατροφή και νοσολογία Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Διατροφή Παχυσαρκία Φυσική άσκηση Παγώνα Λάγιου, MD Καθηγήτρια Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής 1) «Στερητικά» διατροφικά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη 11 ο Συνέδριο Μαριάννας Λόρδου 10 Μαρτίου 2012 Christiana Demetriou, MPH, PhD Candidate ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Επιδημιολογία του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 7:00-17:30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Δημήτριος Τσαβδαρίδης Παθολόγος Ογκολόγος, Διευθυντής Ε.Σ..Υ. Πρόεδρος Ο.Ε.Β.Ε.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 7:00-17:30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Δημήτριος Τσαβδαρίδης Παθολόγος Ογκολόγος, Διευθυντής Ε.Σ..Υ. Πρόεδρος Ο.Ε.Β.Ε. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 7:00-17:30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Δημήτριος Τσαβδαρίδης Παθολόγος Ογκολόγος, Διευθυντής Ε.Σ..Υ. Πρόεδρος Ο.Ε.Β.Ε. 17:30-18:00 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Αναστασία Αναστασιάδου

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος είναι μια αρρώστια των κυττάρων. Όλοι οι διαφορετικοί τύποι καρκίνου ξεκινούν με τον ίδιο τρόπο: οι γενετικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ Α. Διαμαντάρας, Ε. Ντουβέλης, Θ. Θωμόπουλος, Χ. Εμμανουήλ, Ε. Πετρίδου Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΔ ΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Πτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας 3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας Κάπνισμα: η κυρίαρχη αιτία νόσων και θανάτων δυνάμενων να προληφθούν Οι 3 Κορυφαίες Αποδιδόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση και Διατροφή

Υπέρταση και Διατροφή Υπέρταση και Διατροφή Αντώνης Ζαμπέλας Μονάδα Διατροφής του Ανθρώπου Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Συχνότητα εμφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση;

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Παγώνα Λάγιου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών Scientific

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15 ΜΕ ΘΕΜΑ: Σωστή διατροφή και άσκηση για τους εφήβους ΚΑΙ ΥΠΟΕΡΩΤΗΜΑ: ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ -ΠΡΟΧΕΙΡΟ ΦΑΓΗΤΟ -ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΤΗΚΑΝ ΟΙ: ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΤΑΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ Διατροφική Πολιτική Αντωνία Τριχοπούλου ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας 27 Απριλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ»

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη. Σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Δ: ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΜΕΡΟΣ Δ: ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕΡΟΣ Δ: ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Αριθμός Όνομα 0. Όλες οι κατηγορίες τροφίμων 01. Γαλακτοκομικά προϊόντα και ανάλογα 01.1 Μη αρωματισμένο παστεριωμένο και αποστειρωμένο γάλα (συμπεριλαμβανομένου του αποστειρωμένου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος

Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Σύγκρουση συμφερόντων με χορηγούς εταιρείες: Καμία Επιδημιολογία Ο οισοφαγικός καρκίνος εκ πλακωδών κυττάρων (SCC) εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Το αυγό αποτελεί ένα από τα πλέον αµφιλεγόµενα τρόφιµα των τελευταίων δεκαετιών, καθώς µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εθεωρείτο τρόφιµο µε

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης

Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης Γιάννης Μανιός Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Διαιτολογίας - Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Παχυσαρκία: Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Γιαννουλάκη Παρθένα Κλινική Διαιτολόγος (ΜSc) Προϊσταµένη Τµήµατος Διαιτολογίας-Διατροφής Π.Γ.Ν.Θ

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Για πόσο χρονικό διάστημα παραμένει φρέσκος ο καφές αφού ανοιχτεί;

Για πόσο χρονικό διάστημα παραμένει φρέσκος ο καφές αφού ανοιχτεί; ΚΑΦΕΣ AURILE Γενικές Πληροφορίες Πώς καβουρδίζεται ο καφές Aurile; Ο καφές Aurile καβουρδίζεται για περίπου 20 λεπτά στους 210 C (ο τρόπος αυτός είναι γνωστός ως American Roast). Κατά τη διάρκεια του καβουρδίσματος,

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis.

Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis.gr Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος ΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ/ 100ml Ενέργεια/ Energy 52Kcal/221KJ Υδατάνθρακες/

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα