Σωµατόµορφες διαταραχές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σωµατόµορφες διαταραχές"

Transcript

1 Σωµατόµορφες διαταραχές Γιώργος Ευσταθίου, MSc, PhD Kλινικός Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής ιδάσκων (Π 407) Κλινικής Ψυχολογίας Πανεπιστήµιο Αθηνών Ο όρος «σωµατόµορφες διαταραχές» αναφέρεται σε µία οικογένεια διαταραχών µε κοινό χαρακτηριστικό την ύπαρξη σωµατικών συµπτωµάτων που υποδηλώνουν την ύπαρξη κάποιας σωµατικής πάθησης. Οι σωµατόµορφες διαταραχές διακρίνονται από τις ακατανόητα προσποιητές διαταραχές ή την υπόκριση από το γεγονός ότι τα σωµατικά αυτά συµπτώµατα δεν υπόκεινται στο συνειδητό έλεγχο του ατόµου, αλλά και από τα ψυχοσωµατικά προβλήµατα από το γεγονός ότι δεν υπάρχει κάποια διαγνώσιµη σωµατική πάθηση στην οποία θα µπορούσαν να αποδοθούν τα σωµατικά συµπτώµατα. Βέβαια η παράλληλη ύπαρξη προσποιητών ή ψυχοσωµατικών συµπτωµάτων ή ακόµη και κάποιας σωµατικής πάθησης δεν είναι σπάνια. Κλινική εικόνα ιαταραχή σωµατοποίησης Αναφέρεται σε ένα πρότυπο πολλαπλών επαναλαµβανόµενων σωµατικών συµπτωµάτων, τα οποία οδηγούν σε αναζήτηση ιατρικής φροντίδας ή προκαλούν σηµαντική επιβάρυνση της λειτουργικότητας. Τα σωµατικά συµπτώµατα πρέπει να έχουν εµφανιστεί πριν την ηλικία των 30 ετών και να εµφανίζονται κατά τη διάρκεια µίας περιόδου αρκετών ετών. Επίσης, τα συµπτώµατα θα πρέπει να µην µπορούν να εξηγηθούν πλήρως από καµία γνωστή σωµατική πάθηση ή από την επίδραση κάποιας ουσίας ή αν εµφανίζονται στο πλαίσιο κάποιας σωµατικής πάθησης θα πρέπει η έντασή τους ή η επιβάρυνση της λειτουργικότητας να είναι µεγαλύτερη από ό,τι θα περίµενε κανείς µε βάσει τα κλινικά ευρήµατα. Για να δοθεί η διάγνωση της διαταραχής σωµατοποίησης θα πρέπει να υπάρχει: - Πόνος σε τουλάχιστον τέσσερα σηµεία ή λειτουργίες του σώµατος. 1

2 - Ιστορικό τουλάχιστον δύο γαστρεντερικών συµπτωµάτων (εκτός του πόνου). - Ιστορικό τουλάχιστον ενός συµπτώµατος που να σχετίζεται µε τη σεξουαλική ή την αναπαραγωγική λειτουργικότητα (εκτός του πόνου). - Ιστορικό τουλάχιστον ενός συµπτώµατος νευρολογικού τύπου. Συνήθως τα άτοµα που υποφέρουν από τη διαταραχή περιγράφουν τα συµπτώµατά τους µε παραστατικό και υπερβολικό τρόπο, συχνά χωρίς αναφορές σε συγκεκριµένες πληροφορίες και µε ασυνέπειες στο ιστορικό των συµπτωµάτων. Πολλές φορές αναζητούν ιατρική φροντίδα από πολλούς ειδικούς παράλληλα, γεγονός που µπορεί να οδηγήσει σε περίπλοκους και µερικές φορές επικίνδυνους συνδυασµούς θεραπειών. Ως αποτέλεσµα τα άτοµα αυτά συχνά υποβάλλονται σε πολυάριθµες ιατρικές εξετάσεις, διαγνωστικές διαδικασίες, εγχειρίσεις και εισαγωγές στο νοσοκοµείο, µε αποτέλεσµα η υγεία τους να διατρέχει σηµαντικό κίνδυνο. Οι ιατρικές εξετάσεις χαρακτηρίζονται από αξιοσηµείωτη έλλειψη ευρηµάτων που να εξηγούν τα αναφερόµενα συµπτώµατα. Εκδηλώνουν σε πολλές περιπτώσεις εµφανή συµπτώµατα άγχους και καταθλιπτική διάθεση και µπορεί να συνυπάρχει παρορµητική ή αντικοινωνική συµπεριφορά, απειλές και απόπειρες αυτοκτονίας και δυσαρµονία στις ερωτικές τους σχέσεις. Ιδίως όταν συνυπάρχει διαταραχή προσωπικότητας στον άξονα δύο η ζωή τους µπορεί να είναι χαοτική. Ο επιπολασµός της διαταραχής σωµατοποίησης κυµαίνεται από 0,2% έως 2% για τις γυναίκες και είναι χαµηλότερος του 0,2% για τους άντρες. Ωστόσο είναι αξιοσηµείωτο ότι τουλάχιστον οι Έλληνες άντρες που κατοικούν στις Η.Π.Α. εµφανίζουν µε υψηλότερη συχνότητα τη διαταραχή. Η πορεία της διαταραχής είναι χρόνια µε διακυµάνσεις αν και σπάνια υπάρχουν περίοδοι ολοκληρωτικής αποδροµής των συµπτωµάτων. Σπάνια περνάει περισσότερος από ένας χρόνος χωρίς το άτοµο να εκδηλώσει κάποιο ανεξήγητο σύµπτωµα. Συνήθως τα διαγνωστικά κριτήρια πληρούνται πριν την ηλικία των 25 ετών, αλλά σε πολλές περιπτώσεις τα αρχικά συµπτώµατα ανιχνεύονται στην εφηβεία. Έρευνες έχουν δείξει ότι γενετικοί παράγοντες παίζουν ρόλο στην εµφάνιση της διαταραχής µε το 10% µε 20% των γυναικών που είναι πρώτου βαθµού συγγενείς µε γυναίκες που υποφέρουν από τη διαταραχή να εµφανίζουν και αυτές τη διαταραχή. Έρευνες υιοθεσίας έχουν δείξει ότι η ύπαρξη ενός βιολογικού ή θετού συγγενή µε διαταραχή σωµατοποίησης αυξάνουν την πιθανότητα εµφάνισης της διαταραχής. 2

3 Η διαταραχή σωµατοποίησης διαγιγνώσκεται πολύ πιο σπάνια όταν ο ειδικός ψυχικής υγείας δεν είναι ιατρός. Συνήθως τα συµπτώµατα της διαταραχής σωµατοποίησης διαφοροποιούνται από αυτά µίας σωµατικής πάθησης από (α) το γεγονός ότι αφορούν παράλληλα σε πολλά οργανικά συστήµατα, (β) το γεγονός ότι η πρώιµη έναρξη και η χρόνια πορεία των συµπτωµάτων δεν συνοδεύονται από την ανάπτυξη σωµατικών ενδείξεων ή δοµικών ανωµαλιών και (γ) έλλειψη εργαστηριακών ευρηµάτων. Ως προς τη διαφοροδιάγνωση, πολλαπλά σωµατικά συµπτώµατα εµφανίζονται και στη διαταραχή πανικού, αλλά εµφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια των κρίσεων πανικού. Το ίδιο ισχύει και για τη γενικευµένη αγχώδη διαταραχή, όµως στην περίπτωση αυτή το άγχος και η ανησυχία του ατόµου δεν περιορίζονται στα σωµατικά συµπτώµατα. Τα άτοµα που υποφέρουν από κατάθλιψη επίσης εµφανίζουν σωµατικά συµπτώµατα (κυρίως ανεξήγητους πόνους και γαστρεντερικές διαταραχές), αλλά τα συµπτώµατα αυτά περιορίζονται στις περιόδους καταθλιπτικής διάθεσης, ενώ στα άτοµα µε διαταραχή σωµατοποίησης τα σωµατικά συµπτώµατα εµφανίζονται ανεξάρτητα από την ψυχολογική τους διάθεση καθόλη τη διάρκεια της ζωής τους. Αδιαφοροποίητη σωµατόµορφη διαταραχή (νευρασθένεια) Πρόκειται για µία διαταραχή που διαγιγνώσκεται όταν υπάρχουν επίµονες σωµατόµορφες εκδηλώσεις που όµως δεν πληρούν τα κριτήρια της σωµατοποιητικής διαταραχής ή κάποιας άλλης σωµατόµορφης διαταραχής. Κριτήριο για τη διάγνωση είναι η ύπαρξη ενός ή περισσότερων σωµατικών συµπτωµάτων (συνήθως χρόνια κόπωση, απώλεια όρεξης, γαστρεντερικά συµπτώµατα ή συµπτώµατα από το αναπαραγωγικό ή το ουροποιητικό σύστηµα), το οποίο επιµένει για διάστηµα 6 µηνών ή περισσότερο. Όταν η διάρκεια των συµπτωµάτων είναι µικρότερη των 6 µηνών δίνεται η διάγνωση της Σωµατόµορφης διαταραχής µη καθοριζόµενης αλλιώς. Η µεγαλύτερη συχνότητα ανεξήγητων σωµατικών συµπτωµάτων εµφανίζεται σε νεαρές γυναίκες χαµηλού κοινωνικο-οικονοµικού επιπέδου. 3

4 ιαταραχή πόνου Αναφέρεται στην ύπαρξη πόνου που αποτελεί την κύρια κλινική εκδήλωση και είναι τέτοιας έντασης που χρήζει κλινικής προσοχής και επηρεάζει σε σηµαντικό βαθµό τη λειτουργικότητα του ατόµου. Παραδείγµατα επιβάρυνσης της λειτουργικότητας εξαιτίας του πόνου συµπεριλαµβάνουν την αδυναµία εργασίας ή εκπλήρωσης των ακαδηµαϊκών υποχρεώσεων, συχνή χρήση υπηρεσιών υγείας, ο πόνος να καταστεί το κύριο θέµα της ζωής του ατόµου, κατάχρηση φαρµάκων, προβλήµατα στις ερωτικές σχέσεις και διαταραχή του τρόπου ζωής. Ψυχολογικοί παράγοντες θεωρείται ότι παίζουν σηµαντικό ρόλο στη έναρξη, την ένταση, την επιδείνωση ή τη διατήρηση του πόνου, παρότι ο πόνος µπορεί να οφείλεται ή να επηρεάζεται εν µέρει από µία σωµατική πάθηση (οπότε το άτοµο λαµβάνει πρόσθετη διάγνωση στον Άξονα ΙΙΙ). Ο πόνος που οφείλεται αποκλειστικά σε µία σωµατική πάθηση δεν αποτελεί ψυχική διαταραχή. Τα άτοµα µε επαναλαµβανόµενα επεισόδια οξέος πόνου ή χρόνιο πόνο µερικές φορές είναι πεπεισµένα ότι κάπου υπάρχει ένας ειδικός που έχει τη «γιατρειά» για τον πόνο και µπορεί να ξοδέψουν πολύ χρόνο και χρήµα στην αναζήτηση αυτή. Ο πόνος µπορεί να οδηγήσει σε περιορισµό των δραστηριοτήτων και σε κοινωνική αποµόνωση, µε αποτέλεσµα να εµφανιστούν επιπρόσθετα ψυχολογικά προβλήµατα και µείωση της φυσικής αντοχής. Η οξεία διαταραχή πόνου (λιγότερο από 6 µήνες) δείχνει να σχετίζεται συχνότερα µε τις αγχώδεις διαταραχές και η χρόνια διαταραχή πόνου (περισσότερο από 6 µήνες) µε τις διαταραχές της διάθεσης. Και στις δύο µορφές συχνά παρουσιάζεται αϋπνία. Τα άτοµα µε χρόνιες µορφές της διαταραχής πόνου συχνά υποφέρουν από ανεργία, έχουν κάποιας µορφής αναπηρία και αντιµετωπίζουν οικογενειακά προβλήµατα. Η διαταραχή πόνου µπορεί να εκδηλωθεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Οι γυναίκες δείχνουν να εµφανίζουν διάφορες καταστάσεις που προκαλούν πόνο πιο συχνά από τους άντρες, αν και η διαταραχή πόνου είναι γενικώς σχετικά συχνή. Τα περισσότερα επεισόδια οξέος πόνου υποχωρούν εντός σχετικά σύντοµου χρονικού διαστήµατος. Στις περισσότερες περιπτώσεις χρόνιου πόνου το άτοµο υποφέρει για πολλά χρόνια πριν απευθυνθεί σε κάποιο ειδικό ψυχικής υγείας. Υπάρχουν στοιχεία ότι ο χρόνιος πόνος είναι πιο συχνός µεταξύ πρώτου βαθµού βιολογικών συγγενών ατόµων µε διαταραχή πόνου. 4

5 Μετατρεπτική διαταραχή (υστερία, υστερική νεύρωση, σύνδροµο Briquet) Πρόκειται για µία διαταραχή που αναφέρεται στην ύπαρξη συµπτωµάτων που επηρεάζουν την εκούσια κινητική ή την αισθητική λειτουργικότητα και υποδηλώνουν την ύπαρξη κάποιας νευρολογικής ή άλλου είδους σωµατικής πάθησης. Θωρείται ότι ψυχολογικοί παράγοντες σχετίζονται µε το σύµπτωµα βάσει του γεγονότος ότι της έναρξη ή της επιδείνωσης του συµπτώµατος προηγούνται συγκρούσεις ή άλλου είδους στρεσογόνοι παράγοντες. Επειδή τα συµπτώµατα αναφέρονται στην κινητικότητα και την αισθητικότητα συχνά αναφέρονται ως «ψευδονευρολογικά» και όσο πιο περιορισµένες είναι οι ιατρικές γνώσεις του ατόµου, τόσο λιγότερο πειστικά είναι τα συµπτώµατα. Τα συµπτώµατα συνήθως δεν ανταποκρίνονται στην ανατοµία και τη φυσιολογία του ανθρώπινου σώµατος και συχνά δεν παρουσιάζουν σταθερότητα. Για παράδειγµα ένα «παράλυτο» χέρι που τοποθετείται πάνω από το κεφάλι του ατόµου και αφήνεται δεν πέφτει πάνω στο κεφάλι, αλλά παραµένει για ένα σύντοµο διάστηµα ακίνητο και µετά πέφτει στο πλάι αποφεύγοντας το κεφάλι ή υπάρχει η ίδια δυσκολία κατάποσης για τις υγρές και τις στερεές τροφές. Τα µετατρεπτικά συµπτώµατα δεν συνοδεύονται από εργαστηριακά ευρήµατα και γενικώς δεν οδηγούν σε σωµατικές αλλοιώσεις ή αναπηρίες, παρότι συχνή είναι και η παράλληλη ύπαρξη µη µετατρεπτικών σωµατικών συµπτωµάτων. Παρ όλα αυτά έµφαση θα πρέπει να δοθεί στο γεγονός ότι οι γνώσεις µας για την ανθρώπινη φυσιολογία και ανατοµία είναι ατελείς και κατά συνέπεια η διάγνωση θα πρέπει να έχει προσωρινό χαρακτήρα και να δίδεται µε επιφυλάξεις. Σε άλλες περιπτώσεις η πραγµατική αιτία ενός «µετατρεπτικού» συµπτώµατος µπορεί να πάρει χρόνια για να ανιχνευθεί (π.χ. σκλήρυνση κατά πλάκας) και σε παλαιότερες έρευνες περισσότερο από το 25% ασθενών που είχαν λάβει διάγνωση µετατρεπτικής διαταραχής διαγνώστηκαν στη συνέχεια µε κάποια σωµατική πάθηση (αν και το ποσοστό των λανθασµένων διαγνώσεων έχει µειωθεί σηµαντικά στις πιο πρόσφατες έρευνες). Ο όρος «µετατρεπτική» αναφέρεται στην υπόθεση ότι το σωµατικό σύµπτωµα αναπαριστά τη συµβολική επίλυση µίας ασυνείδητης ψυχολογικής σύγκρουσης και παρότι η λογική αυτή δεν υπονοείται στις σύγχρονες περιγραφές της διαταραχής είναι σηµαντικό για τη διάγνωση η στενή χρονική σχέση µεταξύ ενός 5

6 στρεσογόνου παράγοντα και της εµφάνισης ή της επιδείνωσης του συµπτώµατος, ιδίως αν το άτοµο είχε αναπτύξει µετατρεπτικά συµπτώµατα σε ανάλογες περιπτώσεις στο παρελθόν. Σε ψυχολογικό επίπεδο τα άτοµα µε µετατρεπτική διαταραχή µπορεί να εµφανίσουν αυτό που ονοµάζεται µακάρια αδιαφορία (έλλειψη ενδιαφέροντος για τη φύση ή τις συνέπειες του συµπτώµατος) ή να το εκδηλώνουν µε δραµατικό τρόπο. Το άτοµο µπορεί να αποκοµίζει «δευτερογενή οφέλη» από τη διαταραχή, υπό την έννοια ότι χάρη στο σύµπτωµα αποφεύγει δυσάρεστα καθήκοντα ή να απολαµβάνει προνόµια. Τα άτοµα µε µεταπετρεπτική διαταραχή είναι συχνά υποβόλιµα και τα συµπτώµατά τους µπορεί να τροποποιούνται ή να εξαφανίζονται υπό την επήρεια εξωτερικών ερεθισµάτων. Τα µετατρεπτικά συµπτώµατα είναι πιο συχνά µετά από ακραίο ψυχολογικό στρες (π.χ. πόλεµος, απώλεια αγαπηµένου προσώπου) και είναι δυνατόν το άτοµο να εκδηλώσει εξάρτηση ή να αναλάβει το ρόλο του ασθενούς κατά την πορεία της θεραπείας. Η µετατρεπτική διαταραχή είναι συχνότερη σε αγροτικές και αναπτυσσόµενες περιοχές, σε άτοµα χαµηλού κοινωνικο-οικονοµικού επιπέδου και σε άτοµα που έχουν περιορισµένες γνώσεις σχετικά µε ιατρικές και ψυχολογικές παθήσεις. Η συχνότητα κυµαίνεται από 11 έως 300 άτοµα στις και η διαταραχή εµφανίζεται πιο συχνά στις γυναίκες µε την αναλογία να κυµαίνεται από 2:1 έως 10:1. Ειδικά στις γυναίκες τα συµπτώµατα είναι πολύ πιο συχνά στην αριστερή πλευρά του σώµατος, ενώ οι γυναίκες (και σπάνια οι άντρες) µπορεί να εκδηλώσουν την πλήρη κλινική εικόνα της διαταραχής σωµατοποίησης. Η έναρξη της διαταραχής σπάνια εντοπίζεται πριν την ηλικία των 10 και µετά την ηλικία των 35 ετών. Συνήθως η έναρξη είναι οξεία, αλλά είναι δυνατόν να υπάρξει και σταδιακή εµφάνιση των συµπτωµάτων. Η διάρκεια των συµπτωµάτων είναι συνήθως µικρή και στις περισσότερες περιπτώσεις τα µετατρεπτικά συµπτώµατα των ατόµων που εισάγαγονται στο νοσοκοµείο υποχωρούν µετά από 2 εβδοµάδες. Οι υποτροπές είναι συχνές και υπολογίζεται ότι περίπου το 1/4 µε το 1/5 των ατόµων µε µετατρεπτικά συµπτώµατα υποτροπιάζουν εντός ενός έτους. Η µετατρεπτική διαταραχή εµφανίζει συνοσηρότητα µε τις διασχιστικές διαταραχές, τη µείζονα κατάθλιψη και την οιστριονική, την αντικοινωνική (ιδίως στους άντρες) και την εξαρτητική διαταραχή προσωπικότητας. Ως προς τη διαφοροδιάγνωση θα πρέπει να 6

7 σηµειωθεί ότι σε περίπτωση που τα νευρολογικού τύπου συµπτώµατα εµφανίζονται στο πλαίσιο υποχονδρίασης, το άτοµο ασχολείται µε τη «σοβαρή πάθηση» που υπάρχει πίσω από τα συµπτώµατα αυτά, ενώ στη µετατρεπτική διαταραχή το άτοµο εστιάζεται στο ίδιο το σύµπτωµα ή παρουσιάζει µακάρια αδιαφορία. Αντίθετα, στη σωµατοδυσµορφική το άτοµο εστιάζεται σε κάποιο φανταστικό ή ασήµαντο πρόβληµα εµφάνισης και όχι σε ένα σύµπτωµα που αφορά την εκούσια κινητική ή αισθητική λειτουργικότητα. Είναι αµφισβητήσιµο το κατά πόσο εµφανίζονται «ψευδο-ψευδαισθήσεις» στο πλαίσιο της µετατρεπτικής διαταραχής. Πάντως οι ψευδο-ψευδαισθήσεις θα µπορούσαν να διακριθούν από τις ψευδαισθήσεις στο πλαίσιο µίας ψυχωσικής διαταραχής βάσει του ότι (α) σε αντίθεση µε τις πραγµατικές ψευδαισθήσεις το άτοµο διατηρεί την εναισθησία και δεν υπάρχουν άλλα ψυχωσικά συµπτώµατα, (β) συχνά αφορούν σε περισσότερες από µία αισθήσεις και (γ) συχνά έχουν αφελές, φανταστικό ή παιδικό περιεχόµενο. Πολλές φορές φέρουν ψυχολογικό νόηµα και το άτοµο συνήθως τις περιγράφει ως µία ενδιαφέρουσα ιστορία. Τέλος, το δευτερογενές όφελος που αποκοµίζει το άτοµο µε µετατρεπτική διαταραχή από τα οφέλη που αποκοµίζουν τα άτοµα µε ακατανόητα προσποιητές διαταραχές ή υπόκριση διαφοροποιούνται από το γεγονός ότι τα µετατρεπτικά συµπτώµατα δεν υπόκεινται στο συνειδητό έλεγχο του ατόµου. Υποχονδρίαση Πρόκειται για µία διαταραχή που αναφέρεται στον έµµονο φόβο του ατόµου µήπως έχει κάποια σοβαρή ασθένεια ή στην ιδέα ότι έχει µία σοβαρή ασθένεια, που βασίζεται στην παρερµηνεία ενός ή περισσότερων σωµατικών συµπτωµάτων. Ο αβάσιµος φόβος ή η ιδέα επιµένουν παρά τις ιατρικές διαβεβαιώσεις, ωστόσο δεν φτάνουν σε επίπεδο παραληρήµατος και το άτοµο αποδέχεται την πιθανότητα ότι ο φόβος του µπορεί να είναι υπερβολικός ή να µην υπάρχει καµία σωµατική πάθηση. Το άτοµο ασχολείται µε σωµατικές λειτουργίες, ασήµαντα σωµατικά συµπτώµατα ή ασαφείς σωµατικές αισθήσεις για περισσότερο από έξι µήνες, θεωρεί ότι αυτές οι σωµατικές αισθήσεις είναι ενδεικτικές κάποιας σωµατικής πάθησης και ανησυχεί πολύ για την αιτιολογία και τη σηµασία τους. Η ανησυχία του ατόµου αφορά σε διάφορα οργανικά συστήµατα κατά την πάροδο του χρόνου ή παράλληλα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις µπορεί να περιορίζεται σε ένα συγκεκριµένο όργανο ή σε µία συγκεκριµένη σωµατική πάθηση. Το άτοµο µπορεί να τροµάζει όταν διαβάζει ή ακούει κάτι 7

8 σχετικό µε σωµατικές παθήσεις, όταν κάποιος που γνωρίζει αρρωσταίνει ή από την παρατήρηση του σώµατός του και από αισθήσεις που προέρχονται από αυτό. Στην υποχονδρίαση το ιατρικό ιστορικό συχνά παρουσιάζεται πολύ λεπτοµερώς. Πολλές φορές το άτοµο νιώθει ότι δε λαµβάνει την κατάλληλη ιατρική φροντίδα και συχνά απευθύνεται παράλληλα ή διαδοχικά σε διάφορους ειδικούς σωµατικής υγείας αρνούµενο πεισµατικά την παραποµπή σε ειδικούς ψυχικής υγείας. Συχνά παρατηρείται πρόβληµα στη σχέση γιατρού ασθενούς, αλλά και επιπλοκές από τις επαναλαµβανόµενες διαγνωστικές διαδικασίες που εµπεριέχουν κάποιο βαθµό κινδύνου, αλλά και µεγάλο οικονοµικό κόστος. Ωστόσο είναι γεγονός ότι επειδή τα άτοµα αυτά έχουν ένα ιστορικό πολλαπλών αιτιάσεων χωρίς ξεκάθαρο σωµατικό υπόβαθρό συχνά υπόκεινται σε βιαστικές ιατρικές εξετάσεις και µπορεί να µην ανιχνευθεί µία πραγµατική σωµατική πάθηση. Η διαταραχή δηµιουργεί ένταση στις κοινωνικές σχέσεις επειδή το άτοµο απορροφάται από την κατάσταση της υγείας του και συχνά περιµένει ειδική αντιµετώπιση από τους άλλους. Η οικογενειακή ζωή µπορεί να διαταραχθεί, καθώς προοδευτικά αρχίζει να περιστρέφεται γύρω από τη σωµατική υγεία του ατόµου. Τις περισσότερες φορές η διαταραχή επηρεάζει την απόδοση και τη λειτουργικότητα του ατόµου, µε αποτέλεσµα να µην µπορεί να ανταποκριθεί στις εργασιακές ή τις άλλες υποχρεώσεις του. Οι ιατρικές εξετάσεις δεν επιβεβαιώνουν τους φόβους ή την πεποίθηση του. Η διαταραχή είναι εξίσου συχνή στους άντρες και τις γυναίκες και µπορεί να εµφανιστεί σε κάθε ηλικία, µε συχνότερη περίοδο εµφάνισης την αρχή της ενήλικης ζωής. Ο επιπολασµός της πάθησης στο γενικό πληθυσµό είναι άγνωστος, ενώ ο επιπολασµός µεταξύ των ατόµων που απευθύνονται σε υπηρεσίες υγείας κυµαίνεται από 4 έως 9%. Η πορεία της διαταραχής είναι συνήθως χρόνια, µε συµπτώµατα περιοδικά αυξοµειούµενης έντασης, αλλά µερικές φορές παρατηρείται πλήρης αποδροµή των συµπτωµάτων. Συχνά συνυπάρχουν άλλες ψυχικές διαταραχές ιδίως αγχώδεις διαταραχές ή διαταραχές της διάθεσης. Τα άτοµα µε υποχονδρίαση µπορεί να έχουν παρεισφρυτικές σκέψεις σχετικά µε την ύπαρξη κάποιας σωµατικής ασθένειας και να εκδηλώνουν σχετιζόµενους καταναγκασµούς, ενώ θα πρέπει να δίνεται η επιπρόσθετη διάγνωση της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής µόνο αν οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασµοί δεν 8

9 περιορίζονται στην ανησυχία σχετικά µε τη σωµατική υγεία. Ως προς τη διαφοροδιάγνωση, στη σωµατοδυσµορφική διαταραχή η ανησυχία του ατόµου περιορίζεται στην εξωτερική του εµφάνιση. Στη νοσοφοβία (ειδική φοβία) το άτοµο φοβάται µην εκτεθεί σε µία ασθένεια, ενώ στην υποχονδρίαση ότι έχει την ασθένεια. Όπως αναφέρθηκε, στην υποχονδρίαση η πεποίθηση του ατόµου ότι υποφέρει από κάποια ασθένεια δεν είναι παραληρητικής έντασης σε αντίθεση µε τις ψυχωσικές διαταραχές. Σωµατοδυσµορφική διαταραχή (δυσµορφοφοβία) Πρόκειται για µία διαταραχή που αναφέρεται στην έµµονη ενασχόληση µε ένα πρόβληµα εξωτερικής εµφάνισης. Το πρόβληµα είτε είναι φανταστικό, είτε παρότι υπάρχει κάποια ασήµαντη σωµατική ανωµαλία η ανησυχία του ατόµου για αυτήν είναι υπερβολική. Συνήθως τα συµπτώµατα αφορούν το πρόσωπο ή την κεφαλή (λέπτυνση των τριχών, ακµή, σηµάδια, υπερβολική τριχοφυΐα, µέγεθος σχήµα χαρακτηριστικών προσώπου κλπ.), αν και οποιοδήποτε σηµείο του σώµατος µπορεί να αποτελεί το επίκεντρο της ανησυχίας του ατόµου ή η ανησυχία να αφορά πολλά µέρη του σώµατος ταυτόχρονα. Συχνά το σύµπτωµα είναι πολύ συγκεκριµένο (π.χ. µεγάλη µύτη), αλλά µερικές φορές είναι ασαφές (π.χ. «πεσµένο» πρόσωπο). Ορισµένα άτοµα µε σωµατοδυσµορφική διαταραχή αποφεύγουν να περιγράψουν τα ελαττώµατά τους µε λεπτοµέρειες εξαιτίας της ντροπής που νιώθουν για αυτά και κάνουν αναφορά στη γενική «ασχήµια» τους. Τα περισσότερα άτοµα βιώνουν έντονη δυσφορία και περιγράφουν την ενασχόλησή τους µε τα ελαττώµατά τους ως βασανιστική. Επίσης, τα περισσότερα άτοµα δυσκολεύονται να ελέγξουν την ενασχόλησή τους και δεν καταβάλουν ιδιαίτερες προσπάθειες για να την περιορίσουν. Ως αποτέλεσµα συχνά περνούν αρκετές ώρες της ηµέρας αναλογιζόµενοι το ελάττωµά τους, σε σηµείο που οι σχετικές σκέψεις να κυριαρχούν στη ζωή τους. Εξίσου σηµαντικό χρόνο µπορεί να καταλαµβάνει η παρατήρηση του συµπτώµατος σε καθρέφτες ή άλλες ανακλαστικές επιφάνειες, ενώ κάποιοι χρησιµοποιούν ειδικό φωτισµό, µεγεθυντικούς φακούς κλπ. Σε άλλες περιπτώσεις το άτοµο αποφεύγει να κοιτάζεται σε καθρέφτες και συχνά καλύπτει τους καθρέφτες ή τους αποµακρύνει από το περιβάλλον του. Είναι δυνατόν να παρατηρηθεί υπερβολική ενασχόληση µε συµπεριφορές αυτοπεριποίησης, παρότι οι συχνοί έλεγχοι και η υπερβολική αυτοπεριποίηση µπορεί να επιδεινώνουν την 9

10 ένταση της ενασχόληση µε το ελάττωµα και το συνοδό άγχος. Μπορεί να υπάρχει συχνή αναζήτηση διαβεβαιώσεων για το ελάττωµα, οι οποίες όµως προσφέρουν προσωρινή ή και καθόλου ανακούφιση. Επίσης το άτοµο συχνά συγκρίνει το ελαττωµατικό σηµείο του σώµατός τους µε το αντίστοιχο σηµείο άλλων ανθρώπων, ενώ πολλές φορές παρατηρούνται ιδέες αναφοράς σχετικά µε το φανταστικό ελάττωµα, αλλά και προσπάθεια συγκάλυψής του. Σε µερικές περιπτώσεις υπάρχει έντονος φόβος ότι το ελαττωµατικό σηµείο του σώµατος θα δυσλειτουργήσει ή ότι είναι εξαιρετικά ευπαθές και σε µόνιµο κίνδυνο να υποστεί κάποια βλάβη. Η αποφυγή των συνηθισµένων δραστηριοτήτων µπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική αποµόνωση, ενώ σε ορισµένες περιπτώσεις το άτοµο βγαίνει από το σπίτι του µόνο τα βράδια ή δεν βγαίνει ποτέ. Η ένταση της ψυχολογικής δυσφορίας κυµαίνεται, αλλά µπορεί να οδηγήσει σε επανειληµµένες νοσηλείες και σε απόπειρες αυτοκτονίας. Τα άτοµα µε σωµατοδυσµορφική διαταραχή συχνά αναζητούν ιατρικές, οδοντιατρικές ή χειρουργικές θεραπείες για το ελάττωµά τους, οι οποίες µπορεί να επιφέρουν επιδείνωση της διαταραχής και εντονότερη ενασχόληση µε το ελάττωµα, ώστε το άτοµο να οδηγηθεί σε νέες ανεπιτυχείς επεµβάσεις, µέχρις ότου φτάσει στο σηµείο το ελαττωµατικό σηµείο του σώµατός του να είναι «συνθετικό», αλλά το άτοµο παρόλα αυτά να συνεχίζει να είναι δυσαρεστηµένο µε την εµφάνισή του. Η διαταραχή εµφανίζεται µε την ίδια συχνότητα στους άντρες και τις γυναίκες και γενικώς θεωρείται ότι είναι συχνότερη από ό,τι νοµιζόταν, παρότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία για τον επιπολασµό της. Συνήθως η έναρξή της τοποθετείται στην εφηβεία, αλλά συχνά δεν διαγιγνώσκεται για πολλά χρόνια επειδή το άτοµο ντρέπεται να αποκαλύψει τα συµπτώµατά του. Η έναρξη µπορεί να είναι απότοµη ή σταδιακή και συχνά η διαταραχή έχει συνεχή πορεία µε λίγα διαστήµατα κατά τα οποία το άτοµο είναι ελεύθερο συµπτωµάτων, παρότι η ένταση των συµπτωµάτων κυµαίνεται στο χρόνο. Το σηµείο του σώµατος που αποτελεί το αντικείµενο της ανησυχίας µπορεί να παραµείνει σταθερό ή να αλλάξει. Ως προς τη διαφοροδιάγνωση, στη νευρογενή ανορεξία η ενασχόληση του ατόµου αναφέρεται γενικά στο «πάχος» του σώµατος και όχι σε κάποιο συγκεκριµένο σηµείο. Στην αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας και στην κοινωνική φοβία είναι δυνατόν το άτοµο να ανησυχεί µήπως ντροπιαστεί εξαιτίας πραγµατικών ελαττωµάτων στην εµφάνισή του, 10

11 αλλά η ανησυχία αυτή δεν είναι το κεντρικό ζήτηµα που το απασχολεί. Επίσης στην παραληρητική διαταραχή σωµατικού τύπου παρατηρείται ενασχόληση µε ένα σωµατικό ελάττωµα ή οποία όµως είναι ψυχωσικής έντασης. Σωµατόµορφη διαταραχή µη καθοριζόµενη αλλιώς Η διάγνωση αυτή δίνεται σε διαταραχές µε σωµατόµορφα συµπτώµατα που δεν πληρούν τα κριτήρια για κάποια συγκεκριµένη σωµατόµορφη διαταραχή (π.χ ψευδοκύηση). ICD-10 ιαταραχή σωµατοποίησης: Ικανοποιητική συµβατότητα προστίθεται το κριτήριο «επίµονη άρνηση του ατόµου να δεχθεί τις διαβεβαιώσεις αρκετών ιατρών ότι δεν υπάρχει σωµατική εξήγηση για τα συµπτώµατα». Αδιαφοροποίητη σωµατόµορφη διαταραχή: Πολύ ικανοποιητική συµβατότητα σχεδόν ίδια κριτήρια. Η Νευρασθένεια αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία που δεν κατατάσσεται στις Σωµατόµορφες διαταραχές, αλλά στις Άλλες νευρωσικές διαταραχές και έχει δύο τύπους: Στον πρώτο κεντρικό χαρακτηριστικό αποτελούν οι αιτιάσεις αυξηµένης κόπωσης µετά από πνευµατική προσπάθεια, ενώ στο δεύτερο κεντρικό χαρακτηριστικό είναι το αίσθηµα σωµατικής αδυναµίας και εξάντλησης µετά από µικρή προσπάθεια. Μετατρεπτική διαταραχή: εν κατατάσσεται στις σωµατόµορφες διαταραχές, αλλά στις ιαταραχές αποσυνδετικού (µετατρεπτικού) τύπου, στην υποκατηγορία ιαταραχές κινητικότητας και αισθητικότητας αποσυνδετικού τύπου. Παραθέτονται διαφορετικά κριτήρια για τους σπασµούς αποσυνδετικού τύπου, την αναισθησία και απώλεια της αισθητικότητας αποσυνδετικού τύπου. Σωµατόµορφη διαταραχή πόνου: Ονοµάζεται Σωµατόµορφη διαταραχή επίµονων αλγών και τα κριτήρια παρουσιάζουν ικανοποιητική συµβατότητα. Υποχονδρίαση: Αναφέρεται ως Υποχονδριακή διαταραχή. Τα κριτήρια που παρατίθενται είναι κοινά και για τη σωµατοδυσµορφική διαταραχή. 11

12 Σωµατοδυσµορφική διαταραχή: Υπάγεται στην υποχονδρίαση. Σωµατόµορφη διαταραχή µη καθοριζόµενη αλλιώς: Πέραν της Σωµατόµορφης διαταραχής µη καθοριζόµενης, υπάρχουν δύο ακόµη διαγνωστικές κατηγορίες, οι Άλλες σωµατόµορφες διαταραχές και οι Σωµατόµορφες δυσλειτουργίες του αυτόνοµου νευρικού συστήµατος. 12

13 Γνωσιακή - θεώρηση και θεραπεία Σωµατοποιητικές διαταραχές και πόνος Η συνήθης αντιµετωπίση των σωµατοποιητικών διαταραχών είναι η χρήση κάποιου περιεκτικού προγράµµατος διαχείρισης του στρες που µπορεί να περιλαµβάνει πλήρεις ιατρικές εξετάσεις, εκπαίδευση για τα ψυχολογικά και τα σωµατικά συµπτώµατα του στρες, εκπαίδευση στη χαλάρωση (Lidbeck, 2003), εκπαίδευση στην επίλυση προβληµάτων, εκπαίδευση στη διεκδικητική συµπεριφορά (Bleichhardt, Timmer, & Rief, 2004), προγραµµατισµό δραστηριοτήτων, εκπαίδευση στην υγιεινή του ύπνου και κάποιας µορφής γνωσιακή αναδόµηση (Allena et al., 2001). Ο προγραµµατισµός των δραστηριοτήτων αποσκοπεί στη µείωση της τάσης των ατόµων µε σωµατοποιητικές διαταραχές να αποσύρονται από σηµαντικές δραστηριότητες της ζωής τους. Η εκπαίδευση στην υγιεινή του ύπνου αποσκοπεί στη µείωση της δυσφορίας που προκαλεί η έλλειψη του ύπνου. Τέλος σηµασία δίνεται στο περιβάλλον του ατόµου και ιδίως σε άτοµα που µε τη συµπεριφορά τους µπορεί να ενισχύουν την ενασχόληση µε τα συµπτώµατα ή την έκφραση του πόνου. Μετατρεπτική διαταραχή Σύµφωνα µε τη θεωρία της µάθησης (Ραµπαβίλας, & Μαλιάρας, 1991), τα υστερικά συµπτώµατα ακολουθούν το πρότυπο της µάθησης κάτω από συνθήκες τραυµατικής αποφυγής. Τα συµπτώµατα αποτελούν συµπεριφορές αποφυγής που τείνουν να µειώσουν το άγχος που προκαλεί το τραυµατικό γεγονός. Η αγχόλυση που προσφέρει το σύµπτωµα µειώνεται µε την πάροδο του χρόνου, καθώς µειώνεται και η ένταση του τραυµατικού γεγονότος, ενώ στις περιπτώσεις που παρατηρείται διατήρηση των συµπτωµάτων, αυτή οφείλεται στις δευτερογενείς ενισχύσεις που το ενισχύουν. Σύµφωνα µε τη γνωσιακή ερµηνεία (Beck, 1976), η µετατρεπτική διαταραχή αποτελεί το κατ εξοχήν παράδειγµα γνωσιακής παραποίησης σε µία ψυχική διαταραχή. Το άτοµο πιστεύει ότι έχει µία συγκεκριµένη σωµατική πάθηση και κατά συνέπεια βιώνει τις εκδηλώσεις αυτής της ασθένειας. Όταν η δυσλειτουργική πεποίθησή του τροποποιηθεί τα συµπτώµατα εξαφανίζονται. 13

14 Αυτό που συµβαίνει είναι ότι µε την ενεργοποίηση της πεποίθησης του ατόµου ότι υποφέρει από µία σωµατική διαταραχή εγκαθιδρύεται ένας φαύλος κύκλος, όπου το άτοµο ερµηνεύει τα συµπτώµατα της πάθησης ως απόδειξη ότι υποφέρει από µία πάθηση. Η θεραπευτική παρέµβαση βασίζεται στη λειτουργική αξιοποίηση της φαντασίας του ατόµου που παρουσιάζει τα µετατρεπτικά συµπτώµατα. Όπως φαντάστηκε την ύπαρξη της διαταραχής, πρέπει να οδηγηθεί στο να φανταστεί την αποδροµή των συµπτωµάτων. Αυτό επιτυγχάνεται µε διάφορες τεχνικές που υποδεικνύουν στο άτοµο ότι είναι σε θέση να ελέγξει τα συµπτώµατα, µέσω υπόδειξης, πειθούς, ύπνωσης, αλλά και γνωσιακών τεχνικών. Ο θεραπευτής µπορεί να ζητήσει από το θεραπευόµενο να φανταστεί τον εαυτό του χωρίς το σύµπτωµα, να αναδοµήσει τις παρερµηνείες του σχετικά µε την εκδήλωση της ασθένειας (καθώς συχνά τα συµπτώµατα δεν αντιστοιχούν σε υπαρκτές παθήσεις) και να τον επανεκπαιδεύσει σχετικά µε την ανατοµία και τη λειτουργία του ανθρώπινου σώµατος. Μόλις η δυσλειτουργική πεποίθηση αρθεί, το σύµπτωµα εξαφανίζεται. Επίσης είναι δυνατόν να συµπεριληφθούν και καθαρά συµπεριφοριστικές τεχνικές, όπως η σταδιακή διαµόρφωση της συµπεριφοράς, µε ενίσχυση κάθε συµπεριφοράς που δείχνει έλεγχο του ατόµου επί του συµπτώµατός του (Schaefer, & Martin, 1975). Στην αρκετά συνηθισµένη περίπτωση που το µετατρεπτικό σύµπτωµα συνδέεται άµεσα µε ένα τραυµατικό γεγονός, η θεραπεία ακολουθεί τις µεθόδους και τις τεχνικές της θεραπείας της µετατραυµατικής διαταραχής άγχους (έκθεση στη φαντασία µε χρήση νοητικών εικόνων και αναδόµηση του νοήµατος που αποδίδει το άτοµο στα συµπτώµατα και στο τραυµατικό γεγονός), είτε το άτοµο πληροί τα διαγνωστικά κριτήρια για τη διαταραχή αυτή είτε όχι (Wald, Τaylor, & Scamvougeras, 2004). Υποχονδρίαση Για πολλά χρόνια η υποχονδρίαση θεωρείτο µία δευτερογενής διαταραχή (κυρίως της κατάθλιψης) και πολλοί την θεωρούσαν ως µία χρόνια διαταραχή που δεν επιδέχεται θεραπεία. Νεώτερες έρευνες έδειξαν ότι η πρωτογενής µορφή της διαταραχής είναι κοινή, ενώ πλέον έχουν αναπτυχθεί αποτελεσµατικές γνωσιακές συµπεριφοριστικές παρεµβάσεις. 14

15 Τα τελευταία 15 χρόνια οι δύο κύριες στρατηγικές που ακολουθήθηκαν στην αντιµετώπιση της υποχονδρίασης είναι η µείωση των αποφυγών και η παροχή καθησυχαστικών διαβεβαιώσεων. Πρόσφατες µελέτες έδειξαν ότι η έκθεση ήταν πιο αποτελεσµατική στις περιπτώσεις όπου το άτοµο φοβόταν µήπως αρρωστήσει, ενώ η χρήση µεθόδων πειθούς που περιλάµβαναν αναπροσδιορισµό της απόδοσης αιτίων των συµπτωµάτων, πληροφόρηση, εκπαίδευση και γνωσιακές τεχνικές χρησιµοποιείτο περισσότερο στις περιπτώσεις όπου το άτοµο πίστευε ότι είχε κάποια ασθένεια. Ωστόσο βρέθηκε ότι υπάρχει λειτουργική οµοιότητα µεταξύ της αναζήτησης διαβεβαιώσεων και των ιδεοψυχαναγκαστικών τελετουργιών. Η πλέον σύγχρονη γνωσιακή θεωρία για την υποχονδρίαση διατυπώθηκε από τον Salkovskis (1996), η οποία αναδεικνύει τη «συγγένεια» της υποχονδρίασης µε την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και τη διαταραχή πανικού και στη γενική γνωσιακή θεωρία για το άγχος που περιγράφουν οι Beck, Emery και Greenberg (1985), θα µπορούσε να συνοψιστεί µε την παρακάτω εξίσωση: Άγχος = εκτιµώµενη πιθανότητα απειλής x εκτιµώµενο κόστος απειλής / εκτιµώµενη ικανότητα αντιµετώπισης της απειλής + εκτιµώµενη εξωτερική βοήθεια για αντιµετώπιση της απειλής ηλαδή µία αύξηση στην εκτιµώµενη πιθανότητα να συµβεί η απειλή αυξάνει την ένταση του βιούµενου άγχους, αλλά η σχέση αυτή δεν είναι τόσο απλή, καθώς επηρεάζεται και από την εκτίµηση του ατόµου για το µέγεθος των συνεπειών της απειλής µέσα από µία πολλαπλασιαστική σχέση συνέργιας. Κατά συνέπεια, είναι πιθανό ένα άτοµο να θεωρεί ότι µία απειλή είναι πολύ πιθανή να συµβεί (π.χ. να λιποθυµήσει), αλλά παράλληλα να θεωρεί ότι αυτό δε θα έχει σοβαρές συνέπειες και κατά συνέπεια να µη βιώνει έντονο άγχος. Σε µία άλλη περίπτωση το άτοµο µπορεί να πιστεύει ότι παρότι η απειλή είναι απίθανο να πραγµατοποιηθεί, οι συνέπειες θα είναι τροµερές και έτσι να βιώνει έντονο άγχος. Στο πλαίσιο αυτό ο Salkovskis (1997) εξηγεί το υποχονδριακό άγχος, όπου το άτοµο συνειδητοποιεί ότι η ανησυχία του µάλλον δεν αφορά σε κάτι που είναι πολύ πιθανό να συµβεί, αλλά που θεωρεί ότι θα ήταν καταστροφικό το να συµβεί. Η γνωσιακή βάση της υποχονδρίασης είναι η εξορισµού παρερµηνεία ενός σωµατικού συµπτώµατος ως ένδειξη κάποιας σοβαρής απειλής της υγείας. Τα σωµατικά συµπτώµατα, οι 15

16 αλλαγές στο σώµα και οι ιατρικές πληροφορίες τείνουν να ερµηνεύονται ως πιο επικίνδυνες από ό,τι είναι και η εκδήλωση µίας σοβαρής ασθένειας θεωρείται πιο πιθανή από ό,τι πραγµατικά είναι. Παράλληλα, το άτοµο θεωρεί ότι δεν µπορεί να εµποδίσει την εκδήλωση της ασθένειας και να επηρεάσει την πορεία της, µε αποτέλεσµα να θεωρεί ότι δεν έχει κάποιο µέσο αντιµετώπισης της εκτιµώµενης απειλής. Οι γνώσεις και οι προηγούµενες εµπειρίες σχετικά µε τις ασθένειες (στον εαυτό ή στους άλλους) οδηγεί στη διαµόρφωση συγκεκριµένων πεποιθήσεων για τα σωµατικά συµπτώµατα, τις ασθένειες και τις συµπεριφορές υγείας. Οι πεποιθήσεις αυτές µαθαίνονται από διάφορες πηγές, ιδίως από τις πρώιµες εµπειρίες, αλλά και από γεγονότα στον κοινωνικό κύκλο του ατόµου ή από τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης. Ιδιαίτερα σηµαντική θεωρείται η προηγούµενη εµπειρία ασθενειών στο ίδιο το άτοµο ή σε µέλη της οικογένειάς του, καθώς και η προηγούµενη εµπειρία µη ικανοποιητικής ιατρικής φροντίδας. Τυπικές σχετικές δυσλειτουργικές πεποιθήσεις είναι οι ακόλουθες: «Κάθε αλλαγή στο ανθρώπινο σώµα έχει µία ανιχνεύσιµη βιολογική αιτία» «Αν δεν πας στο γιατρό αµέσως µόλις αισθανθείς κάτι παράξενο, µετά θα είναι πολύ αργά» «Αν δεν ανησυχώ για την υγεία µου, θα αρρωστήσω» (Αυτό µπορεί να έχει την έννοια ότι δεν πρέπει να προκαλεί κανείς τη µοίρα ή ότι αν δεν είσαι σε συνεχή επαγρύπνηση για σωµατικά συµπτώµατα, θα καταλάβεις την ύπαρξή τους όταν θα έχουν φτάσει σε πολύ σοβαρό επίπεδο.) «Υπάρχει ιστορικό καρδιακών παθήσεων στην οικογένεια» «Τα πνευµόνια µου ήταν αδύνατα από όταν ήµουν µωρό» «Οι γιατροί κάνουν λάθη» Μερικές πεποιθήσεις δεν είναι προβληµατικές από µόνες τους, αλλά σε συνδυασµό µε άλλες. Για παράδειγµα δεν είναι σπάνιο το φαινόµενο ένας θεραπευόµενος να πιστεύει παράλληλα τα ακόλουθα: «Ο µόνος σίγουρος τρόπος να βεβαιωθώ ότι δεν έχω κάποια σοβαρή πάθηση είναι να µε στείλει ο γιατρός µου για εξετάσεις» 16

17 «Αν ο γιατρός µου µε στείλει για εξετάσεις αυτό σηµαίνει ότι είναι πεπεισµένος ότι πάσχω από κάτι σοβαρό» Οι πεποιθήσεις αυτές µπορεί να αποτελούν µία µόνιµη πηγή άγχους ή να ενεργοποιούνται από κρίσιµα συµβάντα. Τέτοιου είδους κρίσιµα συµβάντα είναι τα ακόλουθα: - Μη συνηθισµένες σωµατικές αισθήσεις. - Νέες πληροφορίες σχετικά µε ασθένειες. - Εκδήλωση ασθένειας σε ένα άτοµο της ίδιας ηλικίας. Όταν οι πεποιθήσεις αυτές είναι ενεργοποιηµένες, τότε προκαταλαµβάνεται η επεξεργασία των πληροφοριών και το άτοµο ερµηνεύει µε καταστροφικό τρόπο σωµατικές αισθήσεις και συµπτώµατα. Αν οι σωµατικές αισθήσεις ή συµπτώµατα που ερµηνεύονται καταστροφικά δεν είναι του είδους που επιδεινώνονται ως αποτέλεσµα των σωµατικών αλλαγών που συνοδεύουν το άγχος, τότε το άτοµο θα εκδηλώσει υποχονδρίαση, πιστεύοντας ότι είναι ενδεικτικές κάποιας σοβαρής πάθησης (π.χ. έχω καρκίνο). Αν τα συµπτώµατα επηρεάζονται από την διέγερση του αυτόνοµου νευρικού συστήµατος που συνοδεύει το άγχος, τότε το άτοµο θα εκδηλώσει διαταραχή πανικού, πιστεύοντας ότι οι συνέπειες στην υγεία του θα είναι άµεσες (π.χ. θα πάθω καρδιακή προσβολή). Παρά τις διαφορές στον τύπο των συµπτωµάτων και τη χρονική πορεία της εκτιµώµενης ασθένειας, ο γνωσιακός µηχανισµός που ευθύνεται για την εµφάνιση των δύο διαταραχών είναι παρόµοιος. Υπάρχουν τέσσερις παράγοντες που θεωρείται ότι συµβάλλουν στη διατήρηση της ανησυχίας σχετικά µε τη σωµατική υγεία: 1. Αυξηµένη σωµατική διέγερση: Οφείλεται στην εκτίµηση ότι υπάρχει κίνδυνος, η οποία προκαλεί στο άτοµο άγχος και τη σωµατική διέγερση που το συνοδεύει. Οι αισθήσεις και τα συµπτώµατα της αυξηµένης σωµατικής διέγερσης ερµηνεύονται από το άτοµο ως απόδειξη ύπαρξης κάποιας ασθένειας. 2. Προκατάληψη της προσοχής: Φυσιολογικές αλλαγές της σωµατικής λειτουργίας ή όψεις της εξωτερικής εµφάνισης ή της σωµατικής λειτουργίας που προηγουµένως είχαν περάσει απαρατήρητες γίνονται αντιληπτές από το άτοµο ως καινοφανείς. Ο εστιασµός της προσοχής επιτείνει τις σωµατικές αισθήσεις είτε µέσω µηχανισµών 17

18 εκούσιου ελέγχου (π.χ. δυσκολία κατάποσης), είτε µέσω µηχανισµών αυξηµένης αισθητικής ενηµερότητας (π.χ πόνος). Παράδειγµα αποτελούν οι χειρισµοί που κάνει ο θεραπευόµενος στο σώµα του, οι οποίοι επιδεινώνουν τα συµπτώµατα (π.χ. ερεθισµός του δέρµατος κατά τη διάρκεια των ελέγχων) (Sisti, 1997). 3. Συµπεριφορές αποφυγής: Τα άτοµα µε υποχονδρίαση ανησυχούν κυρίως για απειλές που προέρχονται από εσωτερικές καταστάσεις ή ερεθίσµατα (σωµατικές αισθήσεις). Ωστόσο η προσοχή τους µπορεί να στραφεί σε αυτά τα εσωτερικά ερεθίσµατα από εξωτερικούς παράγοντες, όπως το να διαβάσουν κάτι για µία ασθένεια. Επειδή είναι πολύ δύσκολο να αποφύγουν εντελώς κάθε εξωτερικό ερέθισµα που πυροδοτεί την ανησυχία τους, καταφεύγουν σε συµπεριφορές που αποσκοπούν στο να µειώσουν τις σωµατικές εκδηλώσεις ή να αποτρέψουν την εµφάνιση της ασθένειας. Η πεποίθηση ότι η ασθένεια αποφεύχθηκε χάρη στις συµπεριφορές αυτές οδηγεί στη διατήρηση των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων (π.χ. «αν δεν είχα κάνει αµέσως εισπνοές θα είχα πάθει ασφυξία»). Σε µερικά άτοµα συµπεριφορές όπως ο έλεγχος του σώµατος ή η αναζήτηση καθησυχαστικών διαβεβαιώσεων, ενισχύονται από τη βραχυπρόθεσµη αγχόλυση, παρότι µακροπρόθεσµα οδηγούν σε αύξηση της ενασχόλησης και του άγχους, όπως συµβαίνει και στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (εστιάζουν την προσοχή του ατόµου και εµποδίζει την εξοικείωση στο στρεσογόνο ερέθισµα). Η λογική της αναζήτησης διαβεβαιώσεων από το άτοµο είναι να στρέψει την προσοχή των άλλων στην κατάσταση της σωµατικής του υγείας, ώστε να εντοπιστεί κάθε σωµατική ανωµαλία. 4. Παρερµηνεία των σωµατικών αισθήσεων και συµπτωµάτων και της ιατρικής πληροφόρησης: Πρόκειται για το πιο σηµαντικό στοιχείο του άγχους που σχετίζεται µε θέµατα υγείας. Το άτοµο παρερµηνεύει φυσιολογικές σωµατικές αλλαγές ή τις πληροφορίες που λαµβάνει από γιατρούς, φίλους ή τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης και τις εκλαµβάνει ως ενδεικτικές ύπαρξης µίας σοβαρής ασθένειας. Συχνά το άτοµο αντιλαµβάνεται και ανακαλεί επιλεκτικά πληροφορίες που είναι σύστοιχες µε τις δυσλειτουργικές του πεποιθήσεις. 18

19 Φιλοσοφία και στόχος παρέµβασης Βασική προϋπόθεση της θεραπείας είναι ο θεραπευτής και ο θεραπευόµενος να διαµορφώσουν µία κοινή βάση κατανόησης του προβλήµατος µε ψυχολογικούς όρους. Στο πλαίσιο αυτό είναι σηµαντικό νωρίς στη θεραπεία το άτοµο να βοηθηθεί να ανακαλύψει εναλλακτικές ερµηνείες για τις δυσκολίες που αντιµετωπίζει. Ουσιαστικά ο θεραπευόµενος πρέπει να δει ότι το πρόβληµα που αντιµετωπίζει δεν είναι ότι «έχει καρκίνο», αλλά ότι «πιστεύει και ανησυχεί ότι έχει καρκίνο». Κατά συνέπεια οι επακόλουθες θεραπευτικές παρεµβάσεις θα πρέπει να οδηγήσουν στη µείωση των αβάσιµων αυτών ανησυχιών, αλλά και των προσπαθειών να περιοριστεί ο κίνδυνος εκδήλωσης της ασθένειας. Προκειµένου να επιτευχθεί αυτό το αρχικό βήµα, οι δύο πιθανές ερµηνείες των προβληµάτων του θεραπευόµενου («το πρόβληµα είναι ότι έχω καρκίνο», «το πρόβληµα είναι ότι πιστεύω ότι έχω καρκίνο») εξετάζονται συγκριτικά ως αµοιβαία αποκλειόµενες εναλλακτικές και τα δεδοµένα που υποστηρίζουν ή καταρρίπτουν την κάθε υπόθεση ανασκοπούνται και συζητώνται λεπτοµερώς. Πολλές φορές η διερεύνηση αυτή φτάνει σε ένα σηµείο που πρέπει να αναζητηθούν πληροφορίες που επί του παρόντος ο θεραπευόµενος δεν έχει στη διάθεσή του. Τότε χρησιµοποιούνται συµπεριφορικά πειράµατα ως ασκήσεις συγκέντρωσης πληροφοριών. Για παράδειγµα, ο θεραπευόµενος µπορεί να αναφέρει ότι τα συµπτώµατά του επιδεινώνονται αν δεν κοιµηθεί το µεσηµέρι. Τότε κατά τη συνεδρία συµφωνείται ο θεραπευόµενος να µην κοιµηθεί τα µεσηµέρια µέχρι την επόµενη συνεδρία και να κάνει αναλυτικές καταγραφές της έντασης των συµπωµάτων του. Έτσι η θεραπεία παίρνει τη µορφή της σύνθεσης του γνωσιακής συµπεριφοριστικής διατύπωσης του προβλήµατος, της διερεύνησης του πώς οι εµπειρίες του θεραπευόµενου ταιριάζουν ή δεν ταιριάζουν στη διατύπωση αυτή και στην παραγωγή νέων πληροφοριών µέσα από τα συµπεριφορικά πειράµατα, προκειµένου να αναδειχθεί η εγκυρότητα της διατύπωσης. Τα κύρια συστατικά της θεραπείας θα µπορούσαν να συνοψιστούν ως ακολούθως: 1. Ανάπτυξη µίας περιεκτικής γνωσιακής συµπεριφοριστικής ερµηνείας της διατήρησης του προβλήµατος. Αυτό περιλαµβάνει τον εντοπισµό των κύριων δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και τη συνεργατική διερεύνηση µίας µη απειλητικής εναλλακτικής ερµηνείας του προβλήµατος. 19

20 2. Εντοπισµό και αυτοπαρατήρηση των αυτόµατων σκέψεων σε συνδυασµό µε ασκήσεις που βοηθούν το θεραπευόµενο να τροποποιήσει τις δυσλειτουργικές σκέψεις. 3. Τεχνικές που αποσκοπούν στην πρόκληση και τροποποίηση των εκτιµήσεων απειλής που κάνει ο θεραπευόµενος και των βασικών πεποιθήσεων στις οποίες βασίζονται οι εκτιµήσεις αυτές. 4. Συµπεριφορικά πειράµατα για τον άµεσο έλεγχο των εκτιµήσεων. Σκοπός των συµπεριφορικών πειραµάτων είναι να ελέγξει ο θεραπευόµενος την προηγούµενη απειλητική ερµηνεία της εµπειρίας του σε σύγκριση µε τη νέα µη απειλητική ερµηνεία στην οποία κατέληξε σε συνεργασία µε τον θεραπευτή. Βασική φιλοσοφία της παρέµβασης είναι ότι οι παράγοντες που προηγουµένως οδηγούσαν στην έκλυση άγχους και δυσφορίας θα συνεχίσουν να υφίστανται και στόχος της θεραπείας είναι να αλλάξει το νόηµα που αποδίδει το άτοµο στους παράγοντες αυτούς, ώστε να µην βιώνει άγχος. εν γίνεται άµεση προσπάθεια να µειωθούν οι σωµατικές αισθήσεις που βιώνει το άτοµο και κάθε τέτοιου είδους προσπάθεια εκ µέρους του θεραπευόµενου αποτελεί αντικείµενο παρέµβασης στο επίπεδο των σκέψεων και των πεποιθήσεων που την προκάλεσαν. Ωστόσο η µείωση των σωµατικών συµπτωµάτων αποτελεί επιθυµητή παρενέργεια της γνωσιακής παρέµβασης Εµπλοκή στη θεραπεία Πολύ σηµαντικό είναι ο θεραπευτής ευθύς εξαρχής να αναγνωρίσει ότι τα συµπτώµατα που βιώνει ο θεραπευόµενος είναι υπαρκτά και να εξηγήσει ότι σκοπός της θεραπείας είναι να βρεθεί µία ικανοποιητική εξήγησή τους. Στο πλαίσιο αυτό η θεραπεία δε θα πρέπει να πάρει ποτέ τη µορφή ανοιχτής αντιπαράθεσης, αλλά αντίθετα πρέπει να διαπνέεται από ένα κλίµα εξερεύνησης και συνεργασίας. Ο θεραπευόµενος πληροφορείται ότι σε αυτή τη νέα προσέγγιση στο πρόβληµα δε θα υπάρξουν ιατρικές εξετάσεις, ούτε καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις και µακροσκελείς συζητήσεις για τα συµπτώµατα. Ερωτήσεις που θα µπορούσαν να χρησιµεύσουν στο στάδιο αυτό είναι οι ακόλουθες: - Πόσο καιρό προσπαθούσες να λύσεις το πρόβληµα µε ιατρικά µέσα; 20

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σωµατόµορφες διαταραχές: οµάδα ψυχικών παθήσεων που παρουσιάζονται µε τη µορφή σωµατικών συµπτωµάτων, για τα οποία δεν µπορεί να δοθεί επαρκής παθοφυσιολογική ερµηνεία. Κοινή

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Α έτος 2006 Η αγοραφοβία ανήκει

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας

Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας Α. ΝΙΚΑ, Γ. ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών 29/11/2014 Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Επιδημιολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα.

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα. Κλίµακα Μontgomery Asberg για την Κατάθλιψη Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ MADRS: Η βαθµολόγηση πρέπει να γίνεται κατόπιν συνέντευξης µε τον/την ασθενή, αρχίζοντας από γενικές ερωτήσεις µε τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ HELLENIC SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF PSYCHIATRY AND RELATED SCIENCES ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr οµή και οδηγίες για την γραπτή παρουσίαση (case study) της θεραπείας ενός περιστατικού 1 Κωνσταντίνος Ευθυµίου Κλινικός Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής (επόπτης Ι.Ε.Θ.Σ.) Παπαδιαµαντοπούλου 14, Αθήνα. Τηλ.210-6136075,

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΣΚΟΠΩΝ/ΕΚΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεωρία και θεραπεία για την Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή

Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεωρία και θεραπεία για την Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεωρία και θεραπεία για την Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή Σηµειώσεις για το 1ο έτος Ντιάνα Χαρίλα, PhD Κλινική Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτρια

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περιστατικών (case studies) στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικόµοντέλο:παρουσίαση και ανάλυση περιπτώσεων Οργανωτής: Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας τηςσυµπεριφοράς, Αθήνα Πρόεδρος: Κ. Ευθυµίου Συζητητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Journal Club. Journal club. Journal club

Journal Club. Journal club. Journal club Ορόλοςτηςγραπτήςµελέτηςπερίπτωσης (case study) ως εκπαιδευτικό εργαλείο και ως πιστοποίηση της επιτυχηµένης εκπαίδευσης στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικό µοντέλο θεραπείας Κ. Ευθυµίου Ινστιτούτο Έρευνας και

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ψυχοσεξουαλικές «παράπλευρες» απώλειες της HPV λοίµωξης Λουκάς Αθανασιάδης επ. καθηγητής ψυχιατρικής-ψυχοσεξουαλικότητας ΑΠΘ

ψυχοσεξουαλικές «παράπλευρες» απώλειες της HPV λοίµωξης Λουκάς Αθανασιάδης επ. καθηγητής ψυχιατρικής-ψυχοσεξουαλικότητας ΑΠΘ ψυχοσεξουαλικές «παράπλευρες» απώλειες της HPV λοίµωξης Λουκάς Αθανασιάδης επ. καθηγητής ψυχιατρικής-ψυχοσεξουαλικότητας ΑΠΘ στρογγυλή τράπεζa: HPV λοίµωξη:µια νέα παράµετρος στην καθηµερινή ζωή 6η Σύνοδος

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 26 Απριλίου 2006 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Δυο χιλιάδες πεντακόσια έμβρυα ήταν τα θύματα(τεχνητές εκτρώσεις) στην Ελλάδα το 1986 από το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνομπίλ, λόγω του φόβου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι θεραπευτική εκπαίδευση Χάρης Βασιλόπουλος Ενδοκρινολόγος ιευθυντής Τµήµα Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισµού ιαβητολογικό Κέντρο Νοσοκοµείο «Ο Ευαγγελισµός» Χρόνια νόσος 1. Η νόσος Συνήθως, δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα