Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ Όσο παρόµοια είναι τα ανθρώπινα όντα από πολλές απόψεις µε άλλα είδη, είµαστε µοναδικοί µεταξύ των µορφών ζωής στη γη, ως προς τη δυνατότητά µας να χρησιµοποιούµε τη γλώσσα και τη σκέψη. Έχοντας εξελίξει έναν µεγάλο και σύνθετο εγκέφαλο, το είδος µας έχει µια ευκολία να σκέπτεται, να φαντάζεται, να δηµιουργεί και να µαθαίνει από την εµπειρία, (ευκολία) που υπερέχει µακράν από οποιαδήποτε (τέτοια ευκολία) κάθε άλλου είδους. Έχουµε χρησιµοποιήσει αυτή την ικανότητα για να δηµιουργήσουµε τεχνολογίες, λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά έργα σε µεγάλη κλίµακα και να αναπτύξουµε µια επιστηµονική αντίληψη για το είδος µας και τον κόσµο. Είµαστε επίσης µοναδικοί στη βαθιά περιέργειά µας για τον εαυτό µας: Πώς συναρµολογούµαστε σωµατικά; Πώς διαµορφωθήκαµε; Πώς σχετιζόµαστε βιολογικά µε άλλες µορφές ζωής και τους προγόνους µας; Πώς είµαστε ως άτοµα, όµοιοι ή διαφορετικοί από άλλους ανθρώπους; Πώς µπορούµε να παραµείνουµε υγιείς; Ένα µεγάλο µέρος της επιστηµονικής προσπάθειας εστιάζει σε τέτοιες ερωτήσεις. Αυτό το κεφάλαιο σχετίζεται µε πολλές ιδέες του Κεφαλαίου 5: «Το Ζωντανό περιβάλλον». Πολλά από τα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου οργανισµού που καλύπτονται σε αυτό το κεφάλαιο είναι κοινά για όλα τα θηλαστικά, ή όλα τα ζώα, ή όλες τις µορφές ζωής. Παρουσιάζονται σε ένα ανθρώπινο πλαίσιο επειδή έτσι είναι ευκολότερο για τους περισσότερους µαθητές να µάθουν. Ωστόσο, µερικά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα της ζωής µπορούν να είναι λιγότερο εύκολα αναγνωρίσιµα στα ανθρώπινα όντα επειδή καλύπτονται από στρώµατα κοινωνικοποίησης και γλώσσας. Οι άνθρωποι συνειδητοποιούν τα χαρακτηριστικά τους µόνο όταν τα βλέπουν σε άλλα ζώα. A. Ανθρώπινη Ταυτότητα Όσο και αν οι άνθρωποι µπορεί να ποικίλουν στην εµφάνιση και στη συµπεριφορά, οι παραλλαγές είναι ελάσσονες σε σύγκριση µε την εσωτερική οµοιότητα όλων των ανθρώπινων όντων. Οι χηµικές οµοιότητες καθιστούν δυνατό για τους ανθρώπους από οπουδήποτε στον κόσµο να δωρίζουν αίµα και όργανα σε άλλους ή να ζευγαρώνουν και να παράγουν απογόνους. Επιπλέον, όσο µεγάλες και αν φαίνονται να είναι οι πολιτιστικές διαφορές µεταξύ οµάδων ανθρώπων, είναι οι γλώσσες, οι τεχνολογίες, και οι τέχνες που διακρίνουν τα ανθρώπινα όντα από τα άλλα είδη. Το θέµα ίδιος /διαφορετικός βρίσκεται στον πυρήνα της διάκρισης του τι είναι άνθρωπος. Συχνά τα άτοµα γνωρίζουν πολύ καλά τις διαφορές µεταξύ αυτών και µελών της οικογενείας τους, µεταξύ µελών της οικογενείας τους και γειτόνων, µεταξύ γειτόνων και ξένων κλπ. Το ενδιαφέρον µετατοπίζεται σε οµοιότητες µεταξύ ανθρώπων, κυρίως όταν τα ανθρώπινα όντα αντιπαραβάλλονται µε άλλα είδη. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Σε αυτό το επίπεδο, τα παιδιά θα πρέπει να ανακαλύπτουν για τους εαυτούς τους και τα άλλα ζώα, αναπτύσσοντας ιδέες για το πώς οι άνθρωποι και άλλα ζώα ζουν, αναπτύσσονται, τρέφονται, κινούνται και χρησιµοποιούν τις αισθήσεις τους. Πρέπει να επικεντρώνονται κυρίως στα εξωτερικά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα. Μπορεί να είναι σε θέση να προσδιορίζουν µερικά σηµαντικά εσωτερικά όργανα και να έχουν απλές απόψεις για τις λειτουργίες τους, αλλά δεν πρέπει να δίνεται έµφαση σε αυτές.

2 Αν και τα παιδιά φαντάζονται εύκολα τα ζώα να ενεργούν όπως οι άνθρωποι, µπορεί να δυσκολεύονται να βλέπουν τους ανθρώπους ως ζώα. ε χρειάζεται να εξαναγκάζονται σε αυτήν την ιδέα, αλλά πρέπει να διερευνούν τις οµοιότητες και τις διαφορές. Καθώς βρίσκουν σταδιακά οµοιότητες και διαφορές µεταξύ των ανθρώπινων όντων και µεταξύ των ανθρώπινων όντων και άλλων ζώων, αντιλαµβάνονται πού η ζωική ταξινόµηση εφαρµόζεται µε χρήσιµο τρόπο στους ανθρώπους και πού όχι. Μέχρι το τέλος της δεύτερης τάξης (grade 2) οι µαθητές πρέπει να γνωρίζουν ότι: Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικά εξωτερικά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα, όπως το µέγεθος, η µορφή, το χρώµα των µαλλιών, του δέρµατος και των µατιών, αλλά µοιάζουν περισσότερο µεταξύ τους παρά µε άλλα ζώα Οι άνθρωποι χρειάζονται νερό, τρόφιµα, αέρα, αποµάκρυνση αχρήστων ουσιών και ένα συγκεκριµένο εύρος θερµοκρασιών στο περιβάλλον τους, ακριβώς όπως και άλλα ζώα. Οι άνθρωποι τείνουν να ζουν σε οικογένειες και κοινότητες στις οποίες τα άτοµα έχουν διαφορετικούς ρόλους Γ, και Ε ηµοτικού Τα παιδιά θα πρέπει να µελετούν µερικές πτυχές της σίτισης, των αίσθησης, της άµυνας, και της αναπαραγωγής στα ανθρώπινα όντα και τα άλλα ζώα. Είναι καλή περίοδος να εξετάζουν πώς οι άνθρωποι πραγµατοποιούν διάφορα έργα και πώς οι µηχανές βελτιώνουν αυτά που οι άνθρωποι µπορούν να αντιλαµβάνονται και να κάνουν. Μερικοί µαθητές µπορούν σε αυτό το επίπεδο να ενθουσιάζονται µε τον αθλητισµό και άλλοι µπορούν να ερευνούν θέµατα όπως οι δεινόσαυροι ή τα απολιθώµατα και να µάθουν όλα όσα µπορούν για αυτά. Τέτοιες εξερευνήσεις θα πρέπει να ενθαρρύνονται και να παρέχονται ευκαιρίες για τους µαθητές να µοιράζονται µε συµµαθητές τους ό,τι έχουν µάθει. Η συζήτηση επί των διαφορών των φύλων και των ρόλων απαιτεί ευαισθησία. Στα περισσότερα είδη, οι ρόλοι καθορίζονται βιολογικά, ενώ στα ανθρώπινα όντα, οι ρόλοι µπορούν να καθορίζονται κοινωνικά. Η ιστορία παρέχει καλά παραδείγµατα για το πώς οι ανθρώπινοι ρόλοι άλλαξαν από το κυνήγι και τη συλλογή, στην καλλιέργεια και (από εκεί) στη διαβίωση και την εργασία σε χωριά, κωµοπόλεις, και πόλεις. Μέχρι το τέλος της πέµπτης τάξης (grade 5), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Σε αντίθεση µε τα ανθρώπινα όντα, η συµπεριφορά στα έντοµα και σε πολλά άλλα είδη, καθορίζεται σχεδόν εξολοκλήρου από τη βιολογική κληρονοµιά. Τα ανθρώπινα όντα έχουν εφεύρει εργαλεία και µηχανές για να αισθάνονται και να κάνουν πράγµατα που δε θα µπορούσαν µε άλλον τρόπο να αισθάνονται ή να κάνουν καθόλου, ή τόσο γρήγορα, ή τόσο καλά. Τεχνουργήµατα και διατηρηµένα υπολείµµατα παρέχουν ορισµένες αποδείξεις για τα σωµατικά χαρακτηριστικά και την πιθανή συµπεριφορά των ανθρώπινων όντων που έζησαν πριν πολύ καιρό. Η τεχνολογία έχει βοηθήσει ανθρώπους µε σωµατικές ή νοητικές δυσκολίες να επιβιώνουν και να ζουν πιο «κανονικές» ζωές. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου

3 Σε αυτό το επίπεδο, οι µαθητές µελετούν α) τις λεπτοµέρειες της ζωικής πέψης, β) αναπνοής και γ) αναπαραγωγής και έτσι µαθαίνοντας πώς τα ανθρώπινα όντα διενεργούν αυτές τις ίδιες λειτουργίες, µπορούν να κατανοούν τις οµοιότητες µεταξύ ανθρωπίνων όντων και άλλων ζώων. Οι µαθητές Γυµνασίου ενδιαφέρονται για µηχανές που υποστηρίζουν ή ενισχύουν τις λειτουργίες της ζωής, έτσι θα πρέπει επίσης να εξετάσουν τους τρόπους µε τους οποίους τα ανθρώπινα όντα χρησιµοποιούν διάφορες µηχανές για να βελτιώνουν την ταχύτητα, κινητικότητα, δύναµη, ακοή, όραση κλπ. Όποτε οι µαθητές µαθαίνουν κάτι για τους τρόπους µε τους οποίους η τεχνολογία βοηθά τα ανθρώπινα όντα, µαθαίνουν επίσης κάτι για τις ανθρώπινες δυνατότητες και τους περιορισµούς. Με το τέλος της Β Γυµνασίου (grade 8), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Όπως άλλα ζώα, τα ανθρώπινα όντα έχουν σωµατικά συστήµατα α) για την απόκτηση και άντληση ενέργειας από τροφές και β) για άµυνα, γ) αναπαραγωγή και δ) για το συντονισµό των ανθρώπινων λειτουργιών. Αν και οι κοινωνικές συµπεριφορές επηρεάζονται και από τα γονίδια και από περιβαλλοντικούς παράγοντες, τα ανθρώπινα όντα είναι ωστόσο ικανά να εφευρίσκουν, µαθαίνουν και τροποποιούν µια ευρεία ποικιλία από αυτές τις συµπεριφορές. Τα ανθρώπινα όντα χρησιµοποιούν την τεχνολογία για να ταιριάξουν ή να ξεπεράσουν πολλές από τις ικανότητες άλλων ειδών. Τεχνολογίες που ασχολούνται µε την παραγωγή τροφίµων, την υγιεινή και την φροντίδα της υγείας έχουν αλλάξει δραµατικά τον τρόπο που οι άνθρωποι ζουν και εργάζονται και έχουν οδηγήσει σε ραγδαίες αυξήσεις του ανθρώπινου πληθυσµού. Όπως άλλοι σύνθετοι οργανισµοί, οι άνθρωποι ποικίλουν κάπως σε µέγεθος και σχήµα, χρώµα δέρµατος, σωµατικές αναλογίες, τριχοφυΐα, χαρακτηριστικά προσώπου, µυϊκή δύναµη, στο χέρι (αριστερό ή δεξί) που χρησιµοποιούν κλπ. Αλλά αυτές οι διαφορές είναι ελάχιστες συγκριτικά µε την γενική οµοιότητα όλων των ανθρώπων, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι άνθρωποι από οπουδήποτε στον κόσµο µπορούν να αναπαράγονται µεταξύ τους και να δωρίζουν αίµα ή όργανα ο ένας στον άλλο. Οι άνθρωποι είναι πραγµατικά ένα µοναδικό είδος. Επιπλέον όσο µεγάλες και αν φαίνονται να είναι οι πολιτιστικές διαφορές µεταξύ οµάδων ανθρώπων, οι σύνθετες γλώσσες, τεχνολογίες και τέχνες των ανθρώπων τους ενώνουν ως ένα είδος διακριτό από άλλα. Γραπτά αρχεία, φωτογραφικές και ηλεκτρονικές συσκευές καθιστούν ικανά τα ανθρώπινα όντα να µοιράζονται, συλλέγουν και χρησιµοποιούν µεγάλες ποσότητες πληροφοριών. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Οµοιότητες σύνθετων µορίων, καθώς επίσης οµοιότητες σε συστήµατα οργάνων, µπορούν να χρησιµοποιούνται για να απεικονίζουν συγγένειες ανθρώπινων όντων µεταξύ τους και µε τους πιο µακρινούς τους συγγενείς. Οι συγγένειες που συνάγονται από µοριακές µαρτυρίες είναι κατά πολύ σύµφωνες µε εκείνες που συνάγονται από το την καταγραφή των απολιθωµάτων. Προφανώς όλα τα είδη έχουν κάποια ικανότητα για επικοινωνία και µπορεί να ενδιαφέρει τους µαθητές να κάνουν υποθέσεις για κάποιες πιθανότητες και εν συνεχεία να βλέπουν εάν µπορούν να βρίσκουν οτιδήποτε στη βιβλιογραφία να υποστηρίξει τις ιδέες τους. Αυτό µπορεί τότε να συγκριθεί (αντιπαρατεθεί) µε την ικανότητα των ανθρώπινων όντων να επικοινωνούν.

4 Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12) οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι : Η οµοιότητα των ανθρώπων στη χηµεία των κυττάρων τους και τις αλληλουχίες DNA ενισχύει την ιδέα ότι όλοι οι άνθρωποι είναι µέρος ενός µόνο είδους. Απολιθώµατα και µοριακές µαρτυρίες υποστηρίζουν την ιδέα (αντίληψη) ότι τα ανθρώπινα όντα εξελίχθηκαν από προγενέστερα είδη. Β. Ανθρώπινη Ανάπτυξη Η ανθρώπινη γονιµοποίηση, που ακολουθείται από τη γέννηση, ανάπτυξη και εξέλιξη, και τελικά τη γήρανση και το θάνατο συνεχίζονται κατά έναν κυκλικό τρόπο στις γενιές. Η γέννηση και ο θάνατος είναι θέµατα που έχουν προκαλέσει δέος και ενέπνευσαν ανθρώπους όλων των εποχών. Ίσως κανένα άλλο θέµα δεν φέρνει τα άτοµα πιο κοντά σε µια αίσθηση συνεκτικότητας των ανθρώπων όλων των πολιτισµών και όλων των εποχών. Σηµαντικά ποσά από τους κοινωνικούς πόρους διατίθενται στην ανάπτυξη της τεχνολογίας για τον έλεγχο της γέννησης και του θανάτου. Οι επιλογές που δηµιουργούνται από την τεχνολογία εγείρουν ηθικά διλήµµατα, τόσο για τα άτοµα όσο και για την κοινωνία. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Αν και δεν µπορούν να αλλάξουν πολλά στις ζωές των µικρών παιδιών κατά τη διάρκεια δύο ετών, µπορούν σίγουρα να συνειδητοποιήσουν τα στάδια της κάθε ανθρώπινης ζωής - νηπιακή ηλικία, παιδική ηλικία, εφηβεία, ενηλικίωση και τα γηρατειά. Βλέπουν στοιχεία ενός κύκλου ζωής, ακόµα κι αν δεν µπορούν να τη σκεφτούν µε αυτό τον τρόπο. Το να φανταστούν τους γονείς τους παιδιά ή τους εαυτούς τους ηλικιωµένους, µπορεί να είναι αδύνατο, έτσι τα παραδείγµατα σύντοµου-κύκλου ζωής ζώων (ακόµα και φυτών) µπορούν να είναι το καλύτερο πρώτο βήµα στην οικοδόµηση αυτής της κατανόησης. Μέχρι το τέλος της δεύτερης τάξης (grade 2) οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Όλα τα ζώα έχουν απογόνους, συνήθως µε την συµµετοχή δύο γονιών Ένα ανθρώπινο µωρό µεγαλώνει µέσα στη µητέρα του µέχρι να γεννηθεί. Ακόµα και µετά από τη γέννηση, ένα ανθρώπινο µωρό είναι ανίκανο να φροντίσει τον εαυτό του και η επιβίωσή του εξαρτάται από την φροντίδα που λαµβάνει από τους ενηλίκους. Γ, και Ε ηµοτικού Τα παιδιά συναρπάζονται από τις ταινίες και τις ιστορίες για τα πρώτα στάδια της ανθρώπινης ανάπτυξης και ενθουσιάζονται ιδιαίτερα µε συγκρίσεις των εαυτών τους τώρα και παλαιότερα. Μπορεί να είναι χρήσιµο σε αυτό το επίπεδο να ενηµερώνονται οι µαθητές για τις αλλαγές που θα πραγµατοποιηθούν σε αυτούς κατά τη διάρκεια της εφηβείας, δεδοµένου ότι όταν φθάνουν στην εφηβεία, µπορεί να ντρέπονται να µιλήσουν µε ενηλίκους για αυτό. Η σηµασία για την ανάπτυξη επαρκούς ξεκούρασης, κατάλληλης τροφής, συχνών εξετάσεων και εµβολίων για την πρόληψη ασθένειας, θα πρέπει να τεκµηριώνεται και επιστηµονικά πέρα από τις συµβουλές. Μέχρι το τέλος της πέµπτης τάξης (grade 5), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι:

5 Χρειάζονται περίπου εννέα µήνες για να αναπτυχθεί ένα έµβρυο µέσα στη µητέρα του. Το αναπτυσσόµενο µωρό τρέφεται από τη µητέρα, εποµένως οι ουσίες που παίρνει θα επηρεάσουν το κατά πόσο καλά ή ανεπαρκώς αναπτύσσεται το µωρό. Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο από τα περισσότερα άλλα ζώα, αλλά όλοι οι ζωντανοί οργανισµοί πεθαίνουν. Τα πρώτα λίγα χρόνια µετά από τη γέννηση, τα περισσότερα παιδιά κάνουν αξιοσηµείωτες προόδους στις σωµατικές και διανοητικές δυνατότητές τους, που τους επιτρέπουν να αλληλεπιδρούν µε τους άλλους και µε το περιβάλλον τους. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Η σύλληψη, η φυσική και η τεχνητή, και η ιδέα (που εισήχθη νωρίτερα χωρίς να λέγεται πώς) του ελέγχου γεννήσεων είναι σηµαντικά θέµατα για µερικούς εφήβους του γυµνασίου. Ταινίες που δείχνουν πώς αναπτύσσονται τα έµβρυα είναι πιθανόν να τους ενδιαφέρουν. Η µελέτη του κύκλου της ζωής συνδυάζεται καλά µε τα κοινωνικά θέµατα της γονεϊκότητας. Οι περισσότεροι µαθητές έχουν την περιέργεια να µαθαίνουν για «τελετουργίες µύησης και ενηλικίωσης» (rites of passage - σηµείωση µτφ. εδώ εννοούνται π.χ. το βάπτισµα, bar mitzvah κλπ.) σε διαφορετικές κουλτούρες και να τις συγκρίνουν µε τις δικές τους. Με το τέλος της Β Γυµνασίου (grade 8), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Η ανθρώπινη γονιµοποίηση συµβαίνει όταν τα σπερµατοζωάρια από τους όρχεις εναποτίθενται κοντά σε ένα ωάριο της ωοθήκης και ένα από τα σπερµατοζωάρια διεισδύει στο ωάριο. Τα µέτρα αντισύλληψης µπορούν να αχρηστεύουν το σπέρµα, να εµποδίζουν το δρόµο τους για το ωάριο, να εµποδίζουν την απελευθέρωση του ωαρίου ή εµποδίζουν το γονιµοποιηµένο ωάριο να εµφυτευτεί επιτυχώς. Το αναπτυσσόµενο έµβρυο - και αργότερα το νεογέννητο νήπιο - εκτίθεται σε πολλούς κινδύνους από µόλυνση, σφάλµατα στα γονίδιά του, ανεπαρκή διατροφή της µητέρας, κάπνισµα τσιγάρων ή χρήση οινοπνεύµατος ή άλλων ναρκωτικών. Ανεπαρκής φροντίδα του παιδιού µπορεί να οδηγήσει σε χαµηλότερη σωµατική και διανοητική ικανότητα. ιάφορες σωµατικές αλλαγές συµβαίνουν, καθώς οι ενήλικοι γερνούν. Μύες και αρθρώσεις γίνονται λιγότερο ευλύγιστες, οστά και µύες χάνουν µάζα, τα ενεργειακά επίπεδα ελαττώνονται και οι αισθήσεις γίνονται λιγότερο οξείες. Οι γυναίκες σταµατούν να απελευθερώνουν ωάρια και γι αυτό δεν αναπαράγουν πλέον. Η διάρκεια και ποιότητα της ανθρώπινης ζωής επηρεάζονται από γονίδια και περιβαλλοντικούς παράγοντες, που περιλαµβάνουν υγιεινή, διαιτολόγιο, ιατρική φροντίδα και προσωπικές συµπεριφορές υγείας. Η ανάπτυξη µερικές φορές συνεπάγεται δραµατικές βιολογικές αλλαγές. Π.χ. η εφηβεία έχει ως συνέπεια την ωρίµανση του σώµατος για να επιτρέψει την αναπαραγωγή. Η ανάπτυξη συµβαίνει σε κάπως διαφορετική χρονική στιγµή για διαφορετικά άτοµα. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν αρκετά για άτοµα και µόρια για να κατανοούν την ιδέα ότι το DNA µεταφέρει εντολές για τη σύνθεση πρωτεϊνών, τον καθορισµό της δοµής τους και τους ρυθµούς µε τους οποίους συντίθενται. Η αυξανόµενη

6 αντίληψη των µαθητών για συστήµατα µπορεί να τους βοηθήσει να αντιλαµβάνονται πώς η ενεργοποίηση και απενεργοποίηση των εντολών µπορούν να προκαλούν εξελίξεις κατά τη διάρκεια της ζωής και ότι το άµεσο περιβάλλον κάθε κυττάρου µπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξή του, αν και σχεδόν όλα τα κύτταρα µεταφέρουν τις ίδιες εντολές DNA. Η χρήση τεχνολογιών υγείας εγείρει πολλά κοινωνικά θέµατα - τι βεβαιότητα είναι απαραίτητη πριν κυκλοφορήσει στην αγορά ένα νέο φάρµακο, ποιος ωφελείται και ποιος πληρώνει, και τι συνιστά την «καλή» ποιότητα ζωής και ποιος θα πρέπει να αποφασίζει. Οι µαθητές µπορούν ήδη να αρχίσουν να ασχολούνται µε τέτοια επίµαχα θέµατα και να εξετάζουν πιθανούς συνεπαγόµενους συµβιβασµούς. Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι : Καθώς διαδοχικές γενιές των κυττάρων ενός εµβρύου σχηµατίζονται µε διαίρεση, µικρές διαφορές στα άµεσα περιβάλλοντά τους γίνονται τα αίτια έτσι ώστε αυτά να αναπτύσσονται ελαφρώς διαφορετικά, ενεργοποιώντας ή απενεργοποιώντας διαφορετικά τµήµατα των πληροφοριών του DNA. Η διαθεσιµότητα τεχνητών µέσων που εµποδίζουν ή διευκολύνουν την εγκυµοσύνη εγείρει κοινωνικά, ηθικά, δεοντολογικά και νοµικά ζητήµατα. Η περιπλοκότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου επιτρέπει στους ανθρώπους να δηµιουργούν τεχνολογικά, λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά έργα τεράστιας κλίµακας, και να αναπτύσσουν µια επιστηµονική κατανόηση του κόσµου. Η ανάπτυξη και χρήση των τεχνολογιών για τη διατήρηση, επιµήκυνση ή διακοπή της ζωής εγείρουν κοινωνικά, ηθικά, δεοντολογικά και νοµικά ζητήµατα Και τα γονίδια και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν τον ρυθµό και τον βαθµό της ανάπτυξης. Μετά τη γονιµοποίηση η κυτταρική διαίρεση παράγει ένα µικρό σύµπλεγµα κυττάρων που εµφυτεύεται στο τοίχωµα της µήτρας. Καθώς αναπτύσσεται το έµβρυο, δέχεται τροφή και αποβάλλει άχρηστες ουσίες µέσω της µεταφοράς ουσιών µεταξύ του αίµατός του και του αίµατος της µητέρας του. Τα πρότυπα της ανθρώπινης ανάπτυξης είναι παρόµοιοι µε εκείνες άλλων σπονδυλωτών. Γ. Βασικές Λειτουργίες Όπως άλλοι οργανισµοί, τα ανθρώπινα όντα αποτελούνται από εξειδικευµένα κύτταρα τα οποία οµαδοποιούνται σε όργανα που έχουν συγκεκριµένες λειτουργίες. Εντούτοις, η διδασκαλία - αντί να εστιάσει σε ευδιάκριτα ανατοµικά και φυσιολογικά συστήµατα (κυκλοφορικό, πεπτικό, κ.λπ.) - θα πρέπει να εστιάσει στις ουσιαστικές απαιτήσεις για τη ζωή - την απόκτηση τροφής και την πρόσληψη ενέργειας από αυτή, την προστασία από τραυµατισµό, τον εσωτερικό συντονισµό και την αναπαραγωγή. Αυτά τα µεγάλα οργανικά συστήµατα και τα υποσυστήµατά τους επεξηγούν σηµαντικές πλευρές των συστηµάτων γενικά. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Τα παιδιά σε αυτό το επίπεδο σκέφτονται ότι κάθε όργανο έχει την δική του ανεξάρτητη λειτουργία. Τα µάτια είναι για να βλέπουν, ο εγκέφαλος είναι για να σκέπτονται, το στοµάχι είναι για την αφοµοίωση των τροφίµων και ούτω καθ' εξής. Μόνο αργότερα οι µαθητές θα είναι σε θέση να µάθουν πώς τα όργανα λειτουργούν µε συντονισµένους τρόπους για να γίνουν τα συστήµατα. Κάποιος µπορεί να εκθέσει

7 στα µικρά παιδιά µερικά από τα γεγονότα ως απάντηση στα ερωτήµατά τους, αλλά δεν θα µπορέσουν να καταλάβουν αυτά τα γεγονότα, παρά µόνο σε µεγαλύτερη ηλικία. Μέχρι το τέλος της δεύτερης τάξης (grade 2) οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Το ανθρώπινο σώµα έχει µέρη, τα οποία το βοηθούν να αναζητήσει, να βρει και να προσλάβει τροφή όταν αισθάνεται πείνα, µάτια και µύτη για να ανιχνεύσει τροφή, πόδια για να την προσεγγίσει, χέρια για να την µεταφέρει και στόµα για να την φάει. Οι αισθήσεις µπορούν να προειδοποιήσουν τα άτοµα για τον κίνδυνο, οι µύες τους βοηθούν να πολεµήσουν, να κρυφτούν ή να διαφύγουν τον κίνδυνο. Ο εγκέφαλος επιτρέπει στον άνθρωπο να σκέφτεται και στέλνει µηνύµατα στα υπόλοιπα µέρη του σώµατος για να τα βοηθήσει να λειτουργήσουν σωστά. Γ, και Ε ηµοτικού Σε αυτό το επίπεδο, τα παιδιά µπορούν να αρχίσουν να βλέπουν το σώµα ως σύστηµα, στο οποίο µέρη του σώµατος εκτελούν ενέργειες για άλλα µέρη και για τον οργανισµό συνολικά. Πρότυπα µοντέλα βοηθούν τα παιδιά να δουν και να αγγίξουν τα εσωτερικά όργανα και να ξέρουν πού βρίσκονται στο σώµα. Ερωτήσεις για τα γνώριµα συστήµατα οργάνων µπορούν να είναι χρήσιµες για να κάνουν τους µαθητές να αρχίσουν να σκέπτονται τα συστήµατα γενικά. Μπορούν τότε να αρχίσουν να καταλαβαίνουν ότι κάθε όργανο επηρεάζει και επηρεάζεται από άλλα όργανα. Μέχρι το τέλος της πέµπτης τάξης (grade 5), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Από την τροφή οι άνθρωποι παίρνουν ενέργεια και συστατικά για την αποκατάσταση και την ανάπτυξη του οργανισµού. Τα δύσπεπτα µέρη των τροφίµων αποβάλλονται. Με την αναπνοή οι άνθρωποι παίρνουν το οξυγόνο που χρειάζονται για να ζήσουν. Το δέρµα προστατεύει το σώµα από την αφυδάτωση, από τις επιβλαβείς ουσίες και τα µικρόβια. Ο εγκέφαλος δέχεται σήµατα από όλα τα µέρη του σώµατος τα οποία τον πληροφορούν τι συµβαίνει. Ο εγκέφαλος στέλνει επίσης σήµατα στα µέρη του σώµατος για να επηρεάσει τη λειτουργία τους. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Οι µαθητές µπορούν τώρα να αναπτύσσουν πιο σύνθετες γνώσεις για το πώς όργανα και οργανικά συστήµατα δουλεύουν µαζί. Η κυκλοφορία του αίµατος µεταφέρει τροφή στα κύτταρα και αποµακρύνει άχρηστες ουσίες από αυτά. Νεύρα και ορµόνες µεταφέρουν µηνύµατα που συστέλλουν τους µύες για να βοηθούν τον οργανισµό να ανταποκρίνεται στο περιβάλλον του. Ερωτώντας «Τι θα γινόταν εάν;» ερωτήσεις όπως «τι θα µπορούσε να συµβεί εάν κάποια άλλα µέρη δεν ήταν εκεί ή δεν λειτουργούσαν;» µπορεί να παρακινεί τους µαθητές να συλλογίζονται τις σχέσεις ανάµεσα στα όργανα. Οι µαθητές µπορούν συσχετίζουν τη γνώση για όργανα και οργανικά συστήµατα µε την αυξανόµενη γνώση τους για τα κύτταρα. Η εξειδίκευση των κυττάρων εξυπηρετεί τη λειτουργία των οργάνων και τα όργανα εξυπηρετούν τις ανάγκες των κυττάρων. Με το τέλος της Β Γυµνασίου(grade 8), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Τα όργανα και τα συστήµατα οργάνων αποτελούνται από κύτταρα και εφοδιάζουν όλα τα κύτταρα (για να καλύπτουν) τις βασικές ανάγκες.

8 Για να χρησιµοποιεί το σώµα τις τροφές για την ενέργεια και τα απαραίτητα συστατικά για την ανάπτυξη του οργανισµού, πρέπει πρώτα οι τροφές να διασπαστούν σε µόρια που απορροφώνται και µεταφέρονται στα κύτταρα. Για την καύση των τροφών για την απελευθέρωση της ενέργειας που αποθηκεύεται σε αυτές, πρέπει να παρέχεται στα κύτταρα οξυγόνο και να αποµακρύνεται το διοξείδιο του άνθρακα. Οι πνεύµονες προσλαµβάνουν οξυγόνο για καύση των τροφών και αποβάλλουν το διοξείδιο του άνθρακα που παράγεται. Το ουροποιητικό σύστηµα αποβάλλει τα µόρια των διαλυµένων άχρηστων ουσιών, το εντερικό σύστηµα αποµακρύνει τις στερεές άχρηστες ουσίες, και το δέρµα και οι πνεύµονες βοηθούν στη µεταφορά της θερµικής ενέργειας από το σώµα. Το κυκλοφορικό σύστηµα µετακινεί όλες αυτές τις ουσίες προς ή από τα κύτταρα όπου χρειάζονται ή παράγονται, ανταποκρινόµενο σε µεταβαλλόµενες απαιτήσεις. Εξειδικευµένα κύτταρα και τα µόρια που παράγουν, αναγνωρίζουν και καταστρέφουν τα µικρόβια που περνούν µέσα στο σώµα. Οι ορµόνες είναι χηµικές ουσίες από αδένες που επηρεάζουν άλλα µέρη του σώµατος. Συµµετέχουν στο να «βοηθούν» το σώµα να ανταποκρίνεται στον κίνδυνο και στη ρύθµιση της ανθρώπινης αύξησης, ανάπτυξης και αναπαραγωγής. Αλληλεπιδράσεις µεταξύ των αισθήσεων, των νεύρων, και του εγκεφάλου κάνουν δυνατή τη µάθηση που καθιστά ικανά τα ανθρώπινα όντα να προβλέπουν, αναλύουν και ανταποκρίνονται στις αλλαγές στο περιβάλλον τους. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Η κατανόηση του ανθρώπινου οργανισµού από τους µαθητές µπορεί να επεκταθεί για να συµπεριλάβει την απελευθέρωση µοριακής ενέργειας (molecular energy release), την προστασία από το ανοσοποιητικό και νευρικό σύστηµα, τη γνώση και µερικούς από τους τρόπους µε τους οποίους τα συστήµατα αλληλεπιδρούν για να διατηρούν ένα αρκετά σταθερό περιβάλλον για κύτταρα. Μολονότι µερικές έννοιες µπορούν να γίνουν αντιληπτές από έντυπα µέσα και βίντεο, οι µαθητές µπορούν να έχουν άµεσες εµπειρίες εξετάζοντας τα αποτελέσµατα της άσκησης στους βιολογικούς ρυθµούς, ή της τροφής σε σωµατικές µετρήσεις όπως της θερµοκρασίας, του παλµού, της πίεσης του αίµατος ή της κατανάλωσης οξυγόνου. Αυτού του τύπου οι παρατηρήσεις µπορούν να συνδεθούν µε µαθηµατική περιγραφή των αλλαγών, µε σωµατικές και χηµικές µετρήσεις, µε στατιστικά δελτία και µε ελεγχόµενα πειράµατα Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι : Το αµυντικό σύστηµα λειτουργεί για να προστατεύει εναντίον µικροσκοπικών οργανισµών και ξένων ουσιών που εισέρχονται από το εξωτερικό του σώµατος και εναντίον µερικών καρκινικών κυττάρων που προκύπτουν στο εσωτερικό. Η επικοινωνία µεταξύ κυττάρων απαιτείται για να συντονίζονται οι ποικίλες δραστηριότητές τους. Τα κύτταρα µπορούν να εκκρίνουν µόρια που µεταβιβάζονται τοπικά στα γειτονικά κύτταρα ή µεταφέρονται µε την κυκλοφορία του αίµατος σε κύτταρα σε όλο το σώµα. Νευρικά κύτταρα µεταβιβάζουν ηλεκτροχηµικά σήµατα που µεταφέρουν πληροφορίες πολύ πιο γρήγορα από ότι είναι δυνατό µε διάχυση ή ροή αίµατος. Μερικά φάρµακα µιµούνται ή «µπλοκάρουν» τα µόρια που εµπλέκονται στην επικοινωνία µεταξύ κυττάρων και ως εκ τούτου επηρεάζουν λειτουργίες του εγκεφάλου και του σώµατος. Το ανθρώπινο σώµα είναι ένα σύνθετο σύστηµα κυττάρων, τα περισσότερα από τα οποία οµαδοποιούνται σε συστήµατα οργάνων που έχουν εξειδικευµένες

9 λειτουργίες. Αυτά τα συστήµατα µπορούν κάλλιστα να κατανοηθούν από την άποψη των απαραίτητων λειτουργιών που εκτελούν για τον οργανισµό : πρόσληψη ενέργειας από τροφές, προστασία από τραυµατισµό, εσωτερικό συντονισµό και αναπαραγωγή.. Μάθηση Η ανθρώπινη συµπεριφορά είναι αποτέλεσµα της αλληλεπίδρασης κληρονοµικότητας και µάθησης. Εκτός από το ότι είναι µια από τις βασικές λειτουργίες των περισσότερων ζώων, η µάθηση προσδιορίζει τον κυριότερο τρόπο διάκρισης των ανθρώπινων όντων από τα υπόλοιπα είδη. Η προφανώς µοναδική ικανότητα των ανθρώπων να µεταφέρουν ιδέες και πρακτικές από τη µια γενιά στην επόµενη και να επινοούν νέες, έχει οδηγήσει στις ουσιαστικά απεριόριστες παραλλαγές ιδεών και συµπεριφορών που συνδέονται µε διαφορετικούς πολιτισµούς. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να µελετήσει κανείς πώς µαθαίνουν οι άνθρωποι. Γνωρίζοντας πως οι άνθρωποι µαθαίνουν, οι µαθητές θα µπορούν να είναι ικανοί να µάθουν οι ίδιοι πιο αποτελεσµατικά και να γνωρίσουν τι δυσκολίες µπορούν να αντιµετωπίσουν. Εν τέλει, η γνώση των περιορισµών της ανθρώπινης µάθησης, µπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να προβλέψουν προβλήµατα (δικά τους και άλλων), µαθαίνοντας πώς να διδάξουν τα παιδιά µε καλύτερο τρόπο. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Αυτό το επίπεδο είναι η κατάλληλη χρονική περίοδος για να γίνει σίγουρο ότι όλα τα παιδιά µαθαίνουν ότι µπορούν να µάθουν σχεδόν οτιδήποτε θέλουν. Τα παιδιά ενδιαφέρονται κυρίως να µαθαίνουν για το περιβάλλον τους και όλους τους τρόπους µε τους οποίους µπορούν να αλληλεπιδρούν µε αυτόν τον περίγυρο. Θα πρέπει να ενθαρρύνονται να παρατηρούν πώς µαθαίνουν, ρωτώντας τα πώς έµαθαν κάτι στον παρελθόν ή πώς θα µπορούσαν να µάθουν να κάνουν κάτι νέο ή βάζοντας τους να διδάξουν µια δεξιότητα σε κάποιον άλλο. Μέχρι το τέλος της δεύτερης τάξης (grade 2) οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Οι άνθρωποι χρησιµοποιούν τις αισθήσεις τους για να ανακαλύπτουν το περιβάλλον και τους εαυτούς τους. ιαφορετικές αισθήσεις δίνουν διαφορετικές πληροφορίες. Μερικά από τα πράγµατα που κάνουν οι άνθρωποι, όπως (όπως π.χ. το να παίζουν ποδόσφαιρο, να διαβάζουν και να γράφουν) χρειάζεται να µαθαίνονται µεθοδικά. Η εξάσκηση βοηθά τους ανθρώπους να βελτιώνονται. Το πόσο καλά κάποιος µαθαίνει, µερικές φορές εξαρτάται από τον τρόπο που το κάνει, και πόσο συχνά και πόσο σκληρά προσπαθεί. Οι άνθρωποι µπορούν να µαθαίνουν ο ένας από τον άλλο, µιλώντας και ακούγοντας, δείχνοντας και παρακολουθώντας, και µιµούµενοι τι κάνουν οι άλλοι. Γ, και Ε ηµοτικού Σε αυτό το επίπεδο, τα παιδιά αντιλαµβάνονται καλύτερα ότι είναι ξεχωριστά (ξεχωριστές οντότητες - ότι διαχωρίζονται) από το περιβάλλον τους. Καθώς η αυτογνωσία τους αυξάνεται, θέλουν να γνωρίζουν περισσότερα για τις προσωπικές τους ικανότητες, τι ίσως - είναι ικανά να κάνουν και να γνωρίζουν. Θα πρέπει να τους δοθούν πολλές ευκαιρίες για να διερευνούν πεδία προσωπικού τους ενδιαφέροντος και να αναπτύσσουν νέες δεξιότητες.

10 Οι µαθητές µπορούν να επιλέγουν ένα θέµα που επιθυµούν να διερευνήσουν και να µάθουν τα πάντα για αυτό, και επίσης µπορούν να επιλέξουν µια δεξιότητα στην οποία επιθυµούν να διακριθούν. Η ανησυχία τους µε την µάθηση είναι πώς µπορεί να τους βοηθήσει να επιτύχουν στους τοµείς ενδιαφέροντος τους. Πολλοί υπερηφανεύονται επίσης µε το να διδάσκουν «πράγµατα» σε µικρότερα παιδιά µε το να τους διαβάζουν ιστορίες και να τους κάνουν ερωτήσεις για το τι έχουν ακούσει, δείχνοντας τους πώς να παίζουν νέα παιχνίδια κλπ. Η προσοχή θα πρέπει να στραφεί στο πώς η µάθηση µπορεί να βελτιωθεί, σε παράγοντες που επηρεάζουν την µάθηση και βοηθούν τους µαθητές να βελτιώνουν τη δικιά τους µάθηση. Μέχρι το τέλος της πέµπτης τάξης (grade 5), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικά ενδιαφέροντα, κίνητρα, δεξιότητες και ταλέντα. Τα ανθρώπινα όντα µπορούν να ανακαλέσουν προηγούµενες εµπειρίες για να κρίνουν νέες καταστάσεις. Πολλές δεξιότητες µπορούν να εξασκηθούν έως ότου αυτοµατοποιηθούν. Εάν ασκούνται οι σωστές δεξιότητες, η απόδοση µπορεί να βελτιωθεί. Οι άνθρωποι συνηθίζουν να επαναλαµβάνουν συµπεριφορές που τους κάνουν να αισθάνονται όµορφα ή έχουν ευχάριστες συνέπειες και να αποφεύγουν συµπεριφορές που τους δυσαρεστούν και έχουν άσχηµες συνέπειες. Μάθηση σηµαίνει να χρησιµοποιεί κανείς ότι ήδη γνωρίζει για να κατανοεί νέες εµπειρίες ή πληροφορίες, όχι απλώς να αποθηκεύει νέες πληροφορίες στο µυαλό του. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Έµφαση πρέπει τώρα να δοθεί στον τρόπο µε τον οποίο θα γίνεται αντιληπτή «τι» µάθηση έχει πραγµατοποιηθεί µετά τη µελέτη ενός αντικειµένου. Οι µαθητές µπορούν να σχεδιάζουν διάφορες δοκιµασίες και να τις δίνουν σε άτοµα και οµάδες ως εξάσκηση για πιο µακροπρόθεσµες µελέτες εκµάθησης. Μπορούν να διερευνούν διαφορετικούς τρόπους µάθησης διαφορετικών αντικειµένων και να συγκρίνουν τα αποτελέσµατα που παίρνουν. Πολλοί µαθητές ενδιαφέρονται για πειράµατα συµπεριφοράς ζώων, τα οποία µπορούν να τους βοηθούν να κατανοούν την µάθηση και τη φύση της επιστηµονικής έρευνας. Με το τέλος της Β Γυµνασίου(grade 8),, οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Μερικά είδη ζώων περιορίζονται σε ένα «ρεπερτόριο» γενετικά καθορισµένων συµπεριφορών. άλλα έχουν πιο σύνθετους εγκεφάλους και µπορούν να µαθαίνουν και να τροποποιούν µια ευρεία ποικιλία συµπεριφορών. Όλη η συµπεριφορά επηρεάζεται και από την κληρονοµικότητα και από την εµπειρία. Το επίπεδο ικανότητας που ένα πρόσωπο µπορεί να φθάσει σε οποιαδήποτε δραστηριότητα, εξαρτάται από έµφυτες δυνατότητες, το βαθµό της εξάσκησης, και τη χρήση κατάλληλων τεχνολογιών εκµάθησης. Τα ανθρώπινα όντα µπορούν να διακρίνουν µια τεράστια ποικιλία οπτικών και οσφρητικών ερεθισµάτων. Το δυνατότερο ερέθισµα που µπορούν να ανεχθούν µπορεί να είναι περισσότερο από ένα τρισεκατοµµύριο φορές εντονότερο από το πιο αδύναµο που µπορούν να διακρίνουν. Υπάρχουν, ωστόσο, πολλά είδη µηνυµάτων στον κόσµο που οι άνθρωποι δεν µπορούν να ανιχνεύσουν ευθέως. Η ανταπόκριση σε οποιαδήποτε εισερχόµενη πληροφορία µειώνει συνήθως την ικανότητα ανταπόκρισης σε άλλες ταυτόχρονα. Η µάθηση προκύπτει συχνά από δύο αντιλήψεις ή ενέργειες που λαµβάνουν χώρα σχεδόν στον ίδιο χρόνο. Όσο πιο συχνά συµβαίνει ο ίδιος συνδυασµός, τόσο πιθανόν

11 να είναι δυνατότερη η διανοητική σχέση ανάµεσα τους. Περιστασιακά και µια µόνο ζωηρή εµπειρία θα συνδέσει δύο αντικείµενα µόνιµα στα µυαλά των ανθρώπων. Η γλώσσα και τα εργαλεία επιτρέπουν στα ανθρώπινα όντα να µαθαίνουν από άλλους περίπλοκα και ποικίλα πράγµατα. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Οι µαθητές µπορούν να συλλογίζονται και να γενικεύουν όσα µελετήθηκαν σε προηγούµενες τάξεις. Τώρα είναι η ώρα να αναλογιστούν τους τρόπους µε τους οποίους πραγµατοποιείται η µάθηση. Ισχυρισµοί για εξελιγµένη µάθηση από άλλα ζώα, όπως της γλώσσας από κατώτερα πρωτεύοντα, µπορούν να εξετασθούν υπό το φως των διαθέσιµων στοιχείων. Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι : Ακόµη και η ενστικτώδης συµπεριφορά µπορεί να µην αναπτυχθεί καλά, εάν το άτοµο εκτίθεται σε ανώµαλες συνθήκες. Οι προσδοκίες, διαθέσεις και προηγούµενες εµπειρίες των ανθρώπινων όντων µπορούν να επηρεάσουν το πώς ερµηνεύουν νέες αντιλήψεις ή ιδέες. Οι άνθρωποι τείνουν να αγνοούν στοιχεία που αµφισβητούν τις πεποιθήσεις τους και να αποδέχονται διαπιστώσεις που τις υποστηρίζουν. Το πλαίσιο στο οποίο µαθαίνεται κάτι µπορεί να περιορίζει τα πλαίσια στα οποία η µάθηση µπορεί να χρησιµοποιείται. Η ανθρώπινη σκέψη περιλαµβάνει την αλληλεπίδραση ιδεών και ιδεών για ιδέες. Οι άνθρωποι µπορούν να παράγουν πολλούς συνειρµούς εσωτερικά χωρίς να δέχονται πληροφορίες από τις αισθήσεις τους. Ε. Σωµατική Υγεία Η γνώση για την υγεία και η γνώση για την ασθένεια και τα νοσήµατα συνδέονται στενά. Η γνώση των ανθρώπινων όντων για τις ασθένειες τους έχει βοηθήσει να καταλάβουν πως το υγιές σώµα εργάζεται, ακριβώς όπως η γνώση για την κανονική λειτουργία του σώµατος, βοηθά στον καθορισµό και την ανίχνευση ασθενειών. Η επιστηµονική γνώση µπορεί να ενηµερώσει για επιλογές στη διατροφή και στην άσκηση, αλλά αυτό δεν εξασφαλίζει υγιείς πρακτικές. Μερικοί ενήλικοι έχουν ιδέες για την υγεία που έρχονται σε αντίθεση µε τα επιστηµονικά δεδοµένα. Οι ιδέες για ό,τι αποτελεί την καλή διατροφή αλλάζουν κάπως, καθώς νέες πληροφορίες συσσωρεύονται, αλλά τα βασικά είναι αρκετά σίγουρα. Οι µαθητές πρέπει να µάθουν αυτά τα βασικά. Οι µαθησιακοί στόχοι σε αυτή την ενότητα είναι στενά συνδεδεµένοι µε της ενότητας «Τεχνολογία υγείας». Οι σχέσεις δεν καταγράφονται πάντα αναλυτικά σε αυτή την ενότητα, αλλά τα παιδιά θα πρέπει να µάθουν πώς να κάνουν και να αποδίδουν µε γραφική παράσταση τις σχετικές µε την υγεία µετρήσεις (θερµοκρασία σωµάτων, σφυγµός) κλπ. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Τα παιδιά θα πρέπει να µαθαίνουν πώς να παραµένουν υγιή, αν και µπορεί να µην καταλαβαίνουν γιατί ορισµένες δίαιτες, η σωµατική άσκηση, όλα βοηθούν. Ξέρουν µερικούς από τους τρόπους που κάποιος µπορεί να έχει κακή υγεία, και η διδασκαλία πρέπει να στηριχτεί σε αυτό.

12 Μέχρι το τέλος της δεύτερης τάξης (grade 2), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Η διατροφή µε ποικιλία υγιεινών τροφών, η άσκηση και η ξεκούραση βοηθούν τους ανθρώπους να παραµένουν υγιείς. Ορισµένα πράγµατα που οι άνθρωποι προσλαµβάνουν από το περιβάλλον στα σώµατά τους µπορούν να τους κάνουν κακό. Κάποιες ασθένειες προκαλούνται από µικρόβια και κάποιες όχι. Οι ασθένειες που προκαλούνται από µικρόβια µπορούν να διαδοθούν από τους ανθρώπους που τα έχουν. Το πλύσιµο των χεριών µε σαπούνι και νερό µειώνει τον αριθµό µικροβίων που µπορούν να εισέλθουν στο σώµα ή που µπορούν να µεταδοθούν σε άλλους ανθρώπους. Γ, και Ε ηµοτικού Τα παιδιά θα πρέπει να διερευνούν τρόπους που προάγουν την καλή υγεία. Εδώ, µπορούν να αρχίσουν να καταλαβαίνουν µερικά από τα στοιχεία, αν και όχι µε µεγάλη λεπτοµέρεια. Μπορούν να ρίξουν µια πρώτη µατιά σε µικροοργανισµούς µέσω ενός µικροσκοπίου. Μέχρι το τέλος της πέµπτης τάξης (grade 5), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Η τροφή παρέχει ενέργεια και συστατικά για την ανάπτυξη και την αποκατάσταση των µερών του σώµατος. Οι βιταµίνες και τα ανόργανα άλατα, τα οποία βρίσκονται σε µικρές ποσότητες στα τρόφιµα, είναι απαραίτητα στη διατήρηση της καλής λειτουργίας του σώµατος. Καθώς οι άνθρωποι µεγαλώνουν, οι ποσότητες και τα είδη τροφών και ασκήσεων που χρειάζεται το σώµα, µπορεί να αλλάξουν. Ο καπνός, το αλκοόλ, άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες και ορισµένα δηλητήρια στο περιβάλλον-όπως τα φυτοφάρµακα και ο µόλυβδος - µπορούν να βλάψουν τα ανθρώπινα όντα και άλλους ζωντανούς οργανισµούς. Μερικά µικρόβια µπορούν να εµποδίσουν το σώµα να λειτουργεί σωστά. Για την άµυνα ενάντια στα µικρόβια, το ανθρώπινο σώµα έχει τα δάκρυα, το σάλιο και το δέρµα που αποτρέπει πολλά µικρόβια να εισέλθουν στο σώµα και εξειδικευµένα κύτταρα που αντιµετωπίζουν µικρόβια που καταφέρνουν να εισέλθουν στο σώµα. Υπάρχουν µερικές ασθένειες που οι άνθρωποι µπορούν να κολλήσουν µόνο µια φορά. Αφού αναρρώσουν, δεν αρρωσταίνουν ξανά από αυτές. Υπάρχουν πολλές ασθένειες που µπορούν να αποτραπούν µε τον εµβολιασµό των ανθρώπων µε σκοτωµένα ή αποδυναµωµένα µικρόβια, έτσι ώστε οι άνθρωποι να µην τις κολλήσουν ποτέ. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Οι µαθητές θα πρέπει να επεκτείνουν τη µελέτη τους στην υγιή λειτουργία του ανθρώπινου σώµατος και σε τρόπους που αυτή προάγεται ή διαταράσσεται από τη διατροφή, τον τρόπο ζωής, τα βακτήρια και τους ιούς. Οι µαθητές θα πρέπει να εξετάζουν την επίδραση του καπνού, οινοπνεύµατος και άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών στον τρόπο µε τον οποίο λειτουργεί το σώµα. Θα πρέπει να αρχίσουν να διαβάζουν τις ετικέτες των διαφόρων προϊόντων τροφίµων και να εξετάζουν τι περιλαµβάνει η υγιεινή διατροφή. Με το τέλος της Β Γυµνασίου (grade 8), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι:

13 Το ποσό της τροφικής ενέργειας (θερµίδες), που χρειάζεται ένας άνθρωπος, ποικίλλει ανάλογα µε το βάρος, την ηλικία, το φύλο, το επίπεδο δραστηριότητας και τη φυσική αποδοτικότητα του σώµατος. Η τακτική άσκηση είναι σηµαντική για τη διατήρηση υγιούς συστήµατος καρδιάς/ πνευµόνων, καλού µυϊκού τόνου και δύναµης οστών. Οι τοξικές ουσίες, µερικές διαιτητικές συνήθειες και η προσωπική συµπεριφορά µπορούν να είναι βλαβερές για την υγεία. Μερικές συνέπειες φαίνονται αµέσως, άλλες χρόνια µετά. Η αποφυγή τοξικών ουσιών, όπως ο καπνός και η αλλαγή διαιτητικών συνηθειών αυξάνει την πιθανότητα µακροβιότητας. Οι ιοί, τα βακτήρια, οι µύκητες και τα παράσιτα µπορούν να µολύνουν το ανθρώπινο σώµα και να παρεµποδίσουν τις κανονικές λειτουργίες του. Ένας άνθρωπος µπορεί να πάθει πολλές φορές κρυολόγηµα διότι υπάρχουν πολλές ποικιλίες ιών κρυολογήµατος που προκαλούν παρόµοια συµπτώµατα. Τα λευκά αιµοσφαίρια εγκολπώνουν τους εισβολείς ή παράγουν αντισώµατα που επιτίθενται σε αυτούς ή τους υποδεικνύουν για τη καταστροφή τους από άλλα λευκοκύτταρα. Τα αντισώµατα που παράγονται θα διατηρηθούν και µπορούν να καταπολεµούν επόµενους εισβολείς του ίδιου είδους. Το περιβάλλον µπορεί να περιέχει επικίνδυνα επίπεδα ουσιών που είναι επιβλαβή στα ανθρώπινα όντα. Ως εκ τούτου, η καλή υγεία των ατόµων απαιτεί έλεγχο του εδάφους, αέρα και νερού και λήψη µέτρων για να είναι ασφαλή. Συγκεκριµένα είδη µικροβίων προκαλούν συγκεκριµένες ασθένειες. Εµβόλια προκαλούν το σώµα να αποκτά ανοσία σε µια ασθένεια, χωρίς στην πραγµατικότητα να προκαλούν αυτή την ίδια την ασθένεια. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Οι µαθητές θα πρέπει να συσχετίσουν τις γνώσεις τους για τη φυσιολογική λειτουργία του σώµατος µε καταστάσεις κληρονοµικές και περιβαλλοντικές, κατά τις οποίες καταστρέφεται αυτή η λειτουργία. Καθώς ενηµερώνονται τυχαία για ιατρικές ειδήσεις από τα ΜΜΕ, οι µαθητές µπορούν να αναγνωρίζουν νέους τρόπους ανίχνευσης, διάγνωσης, θεραπείας, πρόληψης, ή ελέγχου. Θα πρέπει τακτικά να προσπαθούν να βρίσκουν εξηγήσεις για διάφορες συνθήκες που ευνοούν τις ασθενειών µε όρους φυσιολογίας, µοριακούς ή συστηµικούς. Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι : Μερικές αλλεργικές αντιδράσεις προκαλούνται από ανοσολογικές αποκρίσεις του σώµατος σε συνήθως αβλαβείς ουσίες του περιβάλλοντος. Μερικές φορές το ανοσοποιητικό σύστηµα µπορεί να επιτίθεται σε µερικά από τα κύτταρα του δικού του σώµατος. Ελαττωµατικά γονίδια µπορούν να προκαλούν κακή λειτουργία µερών ή συστηµάτων του σώµατος. Μερικές γενετικές ασθένειες εµφανίζονται µόνο όταν ένα άτοµο έχει κληρονοµήσει κάποιο ελαττωµατικό γονίδιο και από τους δύο γονείς. Νέες ιατρικές τεχνικές, αποδοτικά συστήµατα παροχής υγείας, βελτιωµένη διατροφή και υγιεινή, και µια πληρέστερη κατανόηση της φύσης της υγείας και της ασθένειας δίνουν στα σύγχρονα ανθρώπινα όντα µεγαλύτερες πιθανότητες να παραµένουν υγιείς από όσες είχαν οι πρόγονοί τους. Οι συνθήκες τώρα είναι πολύ διαφορετικές από τις συνθήκες στις οποίες εξελίχθηκαν τα είδη. Αλλά µερικές από τις διαφορές µπορεί να µην είναι επωφελείς για την ανθρώπινη υγεία.

14 Μερικές ιογενείς ασθένειες, όπως το AIDS, καταστρέφουν κρίσιµα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήµατος, αφήνοντας το σώµα ανυπεράσπιστο στους πολλαπλούς µολυσµατικούς φορείς και καρκινικά κύτταρα. Στ. Ψυχική Υγεία Η καλή ψυχική υγεία περιλαµβάνει την αλληλεπίδραση ψυχολογικών, φυσιολογικών και πολιτιστικών συστηµάτων. Θεωρείται γενικά ως η ικανότητα να αντεπεξέρχονται οι άνθρωποι στις περιστάσεις που αντιµετωπίζουν στην προσωπική, επαγγελµατική και κοινωνική ζωή τους. Οι ιδέες για αυτό που αποτελεί την καλή ψυχική υγεία ποικίλλουν από τον έναν πολιτισµό στον άλλο και από µία χρονική περίοδο σε άλλη. Αυτό το γεγονός είναι πιθανώς η σηµαντικότερη επίγνωση που µπορούν να κερδίσουν οι µαθητές για την ψυχική υγεία. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Τα παιδιά πρέπει να βοηθηθούν να αναγνωρίζουν εσωτερικά συναισθήµατα και να τα διακρίνουν από τις εξωτερικές εντυπώσεις. Μέσω της συζήτησης, µπορούν να εκτιµήσουν ότι καθένας νιώθει και ευχάριστα και δυσάρεστα συναισθήµατα. Μέχρι το τέλος της δεύτερης τάξης (grade 2), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Οι άνθρωποι αισθάνονται πολλά διαφορετικά συναισθήµατα - λύπη, χαρά, θυµό, φόβο κ.α.- για γεγονότα, τον εαυτό τους και άλλους ανθρώπους. Οι άνθρωποι αντιδρούν σε προσωπικά προβλήµατα µε διαφορετικό τρόπο. Κάποιοι τρόποι µπορεί να είναι πιο χρήσιµοι από άλλους. Η συζήτηση µε κάποιον µπορεί να βοηθά τους ανθρώπους να καταλαβαίνουν τα συναισθήµατα και τα προβλήµατα τους και τι να κάνουν για αυτά. Γ, και Ε ηµοτικού Τα παιδιά σε αυτό το επίπεδο ανησυχούν λιγότερο για τον προσδιορισµό των συναισθηµάτων απ' ό,τι για τη γνώση του τι να κάνουν µε αυτά. Ξέρουν ότι όλοι έχουν συναισθήµατα και µπορούν ακόµη και να συνειδητοποιήσουν ότι οι άνθρωποι αποκρίνονται διαφορετικά στα συναισθήµατα τους. Αλλά µπορεί να φαίνεται παράξενο ότι άλλοι άνθρωποι δεν αισθάνονται πάντα το ίδιο σε παρόµοιες καταστάσεις. Οι µαθητές θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να αναρωτιούνται γιατί αυτοί και άλλοι έχουν κάποια συναισθήµατα. Θα πρέπει να µάθουν ότι διαφορετικοί τρόποι διαχείρισης των συναισθηµάτων έχουν διαφορετικές συνέπειες και ότι είναι φυσιολογικό τα συναισθήµατα να διακυµαίνονται. Το παιχνίδι ρόλων προσφέρει ευκαιρίες στους µαθητές να εξερευνούν τρόπους διαχείρισης συναισθηµατικών καταστάσεων. Μπορούν να αρχίσουν να κάνουν µια σύνδεση µεταξύ της σωµατικής και συναισθηµατικής ευεξίας τους και να βλέπουν πως το ένα επηρεάζει το άλλο. Μέχρι το τέλος της πέµπτης τάξης (grade 5), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: ιαφορετικά άτοµα διαχειρίζονται µε διαφορετικό τρόπο τα συναισθήµατα τους και µπορεί να έχουν διαφορετικά συναισθήµατα στην ίδια κατάσταση. Συχνά οι άνθρωποι δεν κατανοούν τον τρόπο µε τον οποίο άλλα άτοµα ενεργούν και ορισµένες φορές δεν καταλαβαίνουν την ίδια τους τη συµπεριφορά και τα δικά τους συναισθήµατα. Η σωµατική υγεία µπορεί να επηρεάσει τη συναισθηµατική ευεξία του ατόµου και αντίστροφα η συναισθηµατική ευεξία µπορεί να έχει επιπτώσεις στη σωµατική υγεία.

15 Ένας τρόπος να ανταποκρίνεται σε ένα δυνατό συναίσθηµα, ευχάριστο ή δυσάρεστο, είναι να αναρωτιέται τι το προκάλεσε και έπειτα να εξετάζει αν θα αναζητεί ή θα αποφεύγει παρόµοιες καταστάσεις. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Οι µαθητές σε αυτό το επίπεδο συχνά ελκύονται από καταστάσεις που εµπεριέχουν έντονες συγκινήσεις, όπως εκείνες που αντιµετωπίζουν σε αθλητικές εκδηλώσεις, συναυλίες, αγώνες σε γήπεδα, και σε ιστορίες και ταινίες τρόµου. Ίσως συνδέουν ότι αυτές τις ακραίες συγκινήσεις µε δικές τους σκέψεις και αισθήµατα. Οι συνέπειες της αχαλίνωτης συγκίνησης, όπως η βία, ο θάνατος, η χρήση ναρκωτικών κλπ. είναι τώρα τόσο σοβαρές που είναι σηµαντικό για τους µαθητές να καταλαβαίνουν τη σύνδεση µεταξύ συγκίνησης και ριψοκίνδυνης συµπεριφοράς. Με το τέλος της Β Γυµνασίου (grade 8), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Τα άτοµα διαφέρουν πολύ στην ικανότητά τους να αντιµετωπίζουν τις έντονες (αγχωτικές) καταστάσεις. Και οι εξωτερικές και οι εσωτερικές συνθήκες (χηµεία, προσωπική ιστορία, αξίες) επηρεάζουν το πώς συµπεριφέρονται οι άνθρωποι. Οι άνθρωποι µπορεί να αντιδρούν σε ψυχική καταπόνηση αρνούµενοι ότι έχουν οποιοδήποτε πρόβληµα. Με βοήθεια οι άνθρωποι µπορούν µερικές φορές να αποκαλύπτουν τις αιτίες των αισθηµάτων τους. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Οι µαθητές σε αυτό το επίπεδο αρχίζουν να αναζητούν την θέση τους σε ένα σύνθετο κόσµο. Μερικοί ερευνητές αναφέρουν ότι οι έφηβοι θέλουν να κατανοούν γιατί οι άνθρωποι συµπεριφέρονται (όπως συµπεριφέρονται) και θα αναζητούν γενικές αλήθειες για κοινωνικές και ψυχολογικές διαδικασίες. Οι µαθητές δεν ενδιαφέρονται τόσο για τις λεπτοµέρειες όσο για το νόηµα των πραγµάτων γενικά. Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι : Οι εντάσεις είναι ιδιαιτέρως δύσκολο να αντιµετωπίζονται από τα παιδιά και µπορεί να έχουν συνέπειες µακράς διαρκείας. Οι βιολογικές ανωµαλίες, όπως εγκεφαλικά τραύµατα ή χηµικές ανισορροπίες, µπορούν να προκαλέσουν ή αυξήσουν την ευαισθησία σε ψυχολογικές διαταραχές. Αντιδράσεις άλλων ανθρώπων σε συγκινησιακή (συναισθηµατική) διαταραχή ενός ατόµου µπορεί να αυξήσει τις συνέπειες της. Τα ανθρώπινα όντα διαφέρουν πολύ στο πώς αντιµετωπίζουν τα συναισθήµατα και ως εκ τούτου φέρνουν σε αµηχανία το ένα το άλλο. Οι ιδέες για το τι αποτελεί καλή ψυχική υγεία και κατάλληλη θεραπεία για ανώµαλες ψυχικές καταστάσεις ποικίλουν από ένα πολιτισµό σε άλλον και από µια χρονική περίοδο σε άλλη. Η ψυχολογική καταπόνηση (οδύνη, δυσφορία) µπορεί επίσης να επηρεάσει την ευπάθεια ενός ατόµου σε βιολογική ασθένεια. Σύµφωνα µε ορισµένες θεωρίες για την ψυχική διαταραχή (οδύνη), θυµός, φόβος ή κατάθλιψη µπορεί να προέλθουν από εξαιρετικά ανησυχητικές σκέψεις ή αναµνήσεις που έχουν εµποδιστεί και δεν έχουν γίνει συνειδητές.

16

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Λήδα Μαδεμλή Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Σχετικά με το μάθημα Διαφάνειες users.auth.gr/lmademli Αξιολόγηση 70% γραπτές εξετάσεις 30% εργασία Ύλη Προτεινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΣΤΟ ΓΟΝΙ ΙΟ Χ

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΣΤΟ ΓΟΝΙ ΙΟ Χ ΜΥΪΚΗ ΥΣΤΡΟΦΙΑ ΤΥΠΟΥ DUCHENNE Τι είναι η µυϊκή δυστροφία (Μ ) τύπου Duchenne; Υπάρχουν πολλοί τύποι Μ και όλοι προκαλούνται από ελαττώµατα στα γονίδια (οι κληρονοµικές µονάδες που µεταβιβάζουν οι γονείς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1-δ, Α2-δ, Α3-γ, Α4-β, Α5-δ ΘΕΜΑ B Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Οι µεταβολές της θερµοκρασίας του εξωτερικού περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά )

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) Ασθένειες: AIDS, ηπατίτιδα Β, Μεσογειακή αναιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, ασθένειες στο εργασιακό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Εµβρυϊκήµάθηση. µάθηση. Σήµερα υπάρχουν ενδείξεις ότι το έµβρυο µαθαίνει κατά τη διάρκεια της κύησης (Hepper, 1992).

Εµβρυϊκήµάθηση. µάθηση. Σήµερα υπάρχουν ενδείξεις ότι το έµβρυο µαθαίνει κατά τη διάρκεια της κύησης (Hepper, 1992). Εµβρυϊκήµάθηση µάθηση Σήµερα υπάρχουν ενδείξεις ότι το έµβρυο µαθαίνει κατά τη διάρκεια της κύησης (Hepper, 1992). Toπείραµα πείραµατης Salk (1973) Σε ένα νοσοκοµείο όπου οι µητέρες είναι χωριστά από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ [1] Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ «ΙΝΔΙΑΝΩΝ ΣΗΜΕΙΑ! ΚΑΠΝΙΣΜΑ;» Παρακαλούμε να απαντήσετε στο παρακάτω ερωτηματολόγιο με ειλικρίνεια.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς

ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΚΑΛΑΣ Τμήμα Επιλογής ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς ΣΧΟΛ. ΠΕΡ. 2014-2015 1.1 Εισαγωγικό σημείωμα Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα