Παντελής. Σκάγιαννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας, ΤΜΧΠΠΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παντελής. Σκάγιαννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας, ΤΜΧΠΠΑ"

Transcript

1 Ο ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ, ΤΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ: ΤΟΠΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΟΚΙΕΣ., ΤΜΧΠΠΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο επιχειρεί να φωτίσει το τρίπτυχο τουρισµός-αειφορία-ακτές υπό το πρίσµα των υποδοµών και ιδιαίτερα των µεταφορών. Προς τούτο γίνεται µια ανάλυση των σύγχρονων τουριστικών τάσεων και λαµβάνεται ως παράδειγµα η περίπτωση της Μαγνησίας νοµού µε έντονη τουριστική δραστηριότητα. Για να γίνει κατανοητό το πρόβληµα, αντλείται εµπειρία από δύο ερευνητικά προγράµµατα και µια παραπέρα µελέτη του Παν. Θεσσαλίας, και παρουσιάζονται οι κατηγοριοποιήσεις των δρώντων και η στάση τους απέναντι στα ζητήµατα. Γίνεται προσπάθεια για µια µεταθεώρηση των πραγµάτων µετά από κάποια χρόνια που παρήλθαν από τη λήξη των προγραµµάτων και εξάγονται συµπεράσµατα για τον ίδιο τον σχεδιασµό, και το τρίπτυχο. Βιβλιογραφική αναφορά Σκάγιαννης,Π. (2002) Ο Σχεδιασµός του Τουρισµού, των Υποδοµών Μεταφορών και η Περιβαλλοντική Προστασία στις Παράλιες Περιοχές της Μαγνησίας: τοπικά συµφέροντα και προσδοκίες ΤΟΠΟΣ τοµ , σελ

2 Ο ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ, ΤΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ: ΤΟΠΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΟΚΙΕΣ 1. Εισαγωγή Ο τουρισµός δεν είναι σήµερα µόνο προϊόν, αλλά και εµπόρευµα. Στη σύγχρονη παγκοσµιοποιηµένη οικονοµία και στο διεθνοποιηµένο περιβάλλον, ο τουρισµός, όπως και άλλοι κλάδοι της οικονοµικής δραστηριότητας υπόκειται στις γενικές τάσεις του οικονοµικού µετασχηµατισµού. Με την έννοια αυτή, η µετάβαση από το φορντισµό σε διάφορους τύπους ευελιξίας είχε επίσης επίπτωση στον τουρισµό (J.Urry, 1990). Το λιγότερο που µπορεί να αναφέρει κανείς, είναι η τάση που έχει υπάρξει να ευελικτοποιηθεί το τουριστικό προϊόν µέσα από την εξειδίκευση και εξατοµίκευση, παρά τις πιεστικές επιβολές των τουριστικών πρακτόρων (tour operators) οι οποίοι κατά το µεγαλύτερο µέρος τους συνηγορούν για τα πακέτα του µαζικού τουρισµού. Για να γίνει διαυγέστερο το επιχείρηµα, πρέπει κανείς να διαχωρίσει από τη µια τον µαζικό από τον µη µαζικό τουρισµό, και από την άλλη τον συµβατικό από τον εναλλακτικό τουρισµό. Ο συνδυασµός του µαζικού µε τον συµβατικό τουρισµό έχει µέχρι σήµερα αποτελέσει το µέγιστο µέρος των τουριστικών επιχειρηµατικών δραστηριοτήτων, ενώ ο µη µαζικός εναλλακτικός τουρισµός έχει πάρει το µικρότερο µερίδιο. Βεβαίως, ο µαζικός τουρισµός µπορεί κάτω από ορισµένες προϋποθέσεις να είναι και εναλλακτικός, όπως και ο συµβατικός να είναι µη µαζικός, ή εξατοµικευµένος. Κι αυτό, διότι ο όρος «συµβατικός» αναφέρεται στον τύπο δραστηριοτήτων των τουριστών (π.χ. τα τέσσερα S 1 ) ενώ ο όρος «µαζικός» κυρίως αναφέρεται στον αριθµό των τουριστών. Όπως είναι ευρέως γνωστό, ο εναλλακτικός τουρισµός έχει αναπτύξει πολλές τάσεις σχετιζόµενες µε ειδικά ενδιαφέροντα που έχουν οι τουρίστες, «γούστα», ή ορισµένες ευρύτερες «τουριστικές ιδεολογίες» που έχουν αναπτυχθεί, όπως π.χ. ο σικ τουρισµός, ή ο οικοτουρισµός. Πρόσφατες ενδείξεις ότι ο εναλλακτικός ή ο θεµατικός τουρισµός έχουν κερδίσει έδαφος, έρχονται από µια ευρεία διεθνή εµπειρία. Σύµφωνα µε τους Green και Chalip «ανέκδοτα στοιχεία δείχνουν ότι η επιθυµία των τουριστών να παρακολουθούν ή να κάνουν σπορ ενώ ταξιδεύουν έχει σηµαντικά αυξηθεί τα τελευταία χρόνια» (C.Green και L.Chalip, 1998). Ο B.Richtie αναφέρεται στον αυξανόµενο ποδηλατικό τουρισµό παρέχοντας στοιχεία από τη Ν.Ζηλανδία (B.Ritchie, 1998). Όµως, αυτές οι τάσεις ενεργών προτύπων ζωής (active lifestyles) δεν συνδέονται µόνο µε τα σπορ. Η ζήτηση για τον οικοτουρισµό ξεπέρασε κατά πολύ την προσφορά των προϊόντων του (D.Diamantis, 1998). Ειδικότερα, ο οικοτουρισµός έχοντας αποκτήσει ενισχυµένο ενδιαφέρον λόγω των σύγχρονων περιβαλλοντικών προβληµάτων, έχει γίνει σήµερα «της µόδας». Αυτό φαίνεται ότι ισχύει όχι µόνο για τις παρθένες περιοχές, αλλά γενικότερα για περιοχές που προβάλλονται ως φυσικές και είναι αισθητικά ευχάριστες (S.Chirgwin και K.Hughes, 1997). Η έννοια έτσι του οικοτουρισµού έχει καταστεί αρκετά ευρεία, ώστε να υπάρχουν διάφοροι ορισµοί γι αυτήν (βλ. G.Hvenegaard και Ph.Dearden, 1998: 700). Η σύνδεση όµως µε τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, και µε τη διατήρηση του επιπέδου ζωής του τοπικού πληθυσµού είναι εµφανής. 1 Sea, sand, sun, sex (4S) (βλ. σχετ. Turner, L. and Ash, J., 1975). 1

3 Η εναλλακτική τουριστική δραστηριότητα πολλές φορές αλλά όχι απαραίτητα συνδέεται µε το ιδιωτικό ταξίδι. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει αύξηση στον αριθµό των ελεύθερων και ανεξάρτητων περιηγητών των µη εντεταγµένων σε γκρούπς (Free and Independent Travellers -FITs) (βλ. A.Lew). Η τάση αυτή της αυτοθεώρησης των τουριστών ως περιηγητών ταξιδευτών, παρά ως συνήθων τουριστών, οδήγησε στην ανάδυση εξειδικευµένων τουριστικών πρακτορείων (agencies), που προωθούν ένα είδος ήπιου τουρισµού που ενθαρρύνει τη µεγαλύτερη υπευθυνότητα και ευαισθησία από την πλευρά των τουριστών για τις ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων υποδοχής (I.Kelly, 1997). Ακόµα παραπέρα, όπως φαίνεται και από τα παραπάνω, η αντίληψη για την τουριστική δραστηριότητα έχει προχωρήσει έτσι ώστε ο παράγοντας της παροχής των εµπειριών στους τουρίστες, µε τη συµµετοχή της τοπικής κοινωνίας και µε µορφές καινοτοµικών τουριστικών προϊόντων, να εισέλθει σε µια λογική κατά την οποία ο τουρισµός ξεπερνώντας την ιδιότητα του απλού εµπορεύµατος (που περιέχει αγαθά και υπηρεσίες) αναδεικνύεται σε σύνθετο προϊόν (πάντα εµπορευµατικού) µε συστατικό αιχµής του την εµπειρία (βλ. P.Skayannis and Y.Stamboulis, 2000). Τα προηγούµενα δείχνουν ότι οι καθοριστικοί παράγοντες στον τουρισµό, είτε το προϊόν είτε οι παραγωγοί του, είτε ο καταναλωτής ή και η τοποθεσία διέρχονται σηµαντικούς µετασχηµατισµούς. Ο Meethan σηµειώνει ότι στην εποχή του «µετατουρισµού», οι παραδοσιακοί τουριστικοί προορισµοί πρέπει ή να αναδιαρθρωθούν ή να αντιµετωπίσουν την παρακµή, ειδικά όσον αυτό αφορά στον εσωτερικό τουρισµό που εξαρτάται από τις ακτές (K.Meethan, 1998: 584). Τα αποτελέσµατα της έρευνάς του είναι παρόµοια µε αυτά του παρόντος άρθρου αν και εκκινούν από διαφορετικές αφετηρίες. Ο τουρισµός, βέβαια είναι ένα πολυδιάστατο φαινόµενο. Η τουριστική δραστηριότητα επηρεάζει το περιβάλλον, καθώς πρόσθετοι αριθµοί πληθυσµών ζουν για συγκεκριµένες περιόδους σε χώρους που η φυσική τους προίκα και οι τεχνικές τους δυνατότητες από πλευράς υποδοµής δεν είναι έτοιµες να σηκώσουν το πρόσθετο φορτίο. Σε ορισµένους τόπους, οι ακτές είναι οι τόποι (και στόχοι) της τουριστικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Το ερώτηµα είναι πώς η ανάπτυξη του τουρισµού µπορεί να σχεδιαστεί έτσι ώστε να επιτευχθεί βιωσιµότητα, δηλ. µε τρόπο τέτοιο ώστε το κοινωνικο-πολιτισµικό και το φυσικό περιβάλλον να επηρεαστεί κατά το ελάχιστο δυνατό και να έχει την ικανότητα συνεχώς να αναγεννάται. Οι λόγοι αυτοί καθιστούν τον σχεδιασµό περισσότερο σηµαντικό και πολύπλοκο ζήτηµα από ότι ήταν µέχρι σήµερα. Ο σχεδιασµός του τουρισµού πρέπει να είναι µια διαρκής και ευέλικτη διαδικασία. Η τµηµατική ανάπτυξη του τουρισµού «δίνει έµφαση στη σταδιακή εφαρµογή των συστάσεων (οδηγιών) για το σχεδιασµό, στη διαρκή παρακολούθηση της τουριστικής ανάπτυξης, και στην ευελιξία στις ρυθµίσεις του σχεδίου» (D.Timothy, 1998: 72). «Στη Yogyakarta, οι οικονοµικές συνθήκες, οι παραδοσιακές πρακτικές στο σχεδιασµό, οι πολιτικές δοµές και η έλλειψη κατάλληλης κατάρτισης των στελεχών του σχεδιασµού σε µερικές αναπτυσσόµενες περιοχές εγείρουν σηµαντικά εµπόδια σ αυτόν τον τύπο του σχεδιασµού» (ibid: 73). 2

4 Σύµφωνα µε τον Burns, για να είναι αποτελεσµατικός ο τουριστικός σχεδιασµός πρέπει να τηρούνται τουλάχιστον τρεις προϋποθέσεις: α) οικονοµική βιωσιµότητα, β) κοινωνικο-πολιτισµική αποδοχή, γ) περιβαλλοντική βιωσιµότητα (P.Burns,1998: 74). Το άρθρο αυτό ασχολείται µε το τρίτο ζήτηµα της περιβαλλοντικής βιωσιµότητας κυρίως όσον αφορά στις ακτές εν σχέσει µε τις µεταφορές. 2. Το πρόβληµα: ο τουρισµός, η βιωσιµότητα, και οι ακτές υπό το πρίσµα των µεταφορών Ο τουρισµός είναι σήµερα µια από τις πιο σηµαντικές δραστηριότητες στο πλαίσιο της τριτογενοποιηµένης οικονοµίας. Ειδικά στην Ελλάδα, ο τουρισµός έχει καταστεί κρίσιµος τοµέας και ως συχνά αναφέρεται, εθνική βιοµηχανία, ενώ η βιβλιογραφία η σχετική µε τον τουρισµό έχει τελευταία αυξηθεί σηµαντικά, βοηθούντων και σχετικών αντικειµένων στα Ελληνικά Πανεπιστήµια (βλ. για παράδειγµα Y.Apostolopoulos, L.Leondidou, and Ph.Loukissas, 2001, Π.Τσάρτας, 2000, Ε.Μανόλωγλου, Π.Τσάρτας, κ.ά., 1999). Η ελκυστικότητα της Ελλάδας στον τουρισµό, στοιχειοθετείται από δύο βασικούς παράγοντες: α) αρχαιότητες, β) θάλασσα. Από τους δύο αυτούς παράγοντες. εγείρονται διαφόρων κατηγοριών προβλήµατα Αυτό που περισσότερο όµως ενδιαφέρει το άρθρο αυτό είναι τα προβλήµατα που σχετίζονται µε τις µεταφορές και γενικότερα µε τις υποδοµές και τις ακτές. Η πίεση που ασκεί ο τουρισµός στις ακτές είναι πολυποίκιλη, και έχει αναλυθεί αρκετά εκτενώς (βλ. H.Coccossis, 1996, Χ.Κοκκώσης 2000), συσχετίζεται δε συχνά και µε τις µεταφορές και µε άλλες υποδοµές Γενικά, σε σχέση µε τις υποδοµές, έχει τονιστεί από πολλούς ερευνητές η σηµασία που έχουν αυτές και η θετική τους συσχέτιση µε την τουριστική ανάπτυξη (βλ. χαρακτηριστικά Γ.Σπιλάνης, 2000: , 174). Ειδικότερα, σε σχέση µε τις µεταφορές, τα προβλήµατα αυτά µπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως ακολούθως: Α. Προβλήµατα των ακτών άµεσα συνδεδεµένα µε τις µεταφορές α) προβλήµατα ρύπανσης: σχετίζονται µε ρύπανση που γεννάται από τις καθ εαυτού µεταφορές όπως ηχητική ρύπανση, καυσαέρια, απορρίµµατα. β) προβλήµατα πρόσβασης: ορισµένες παράλιες περιοχές έχουν άνετη πρόσβαση στην οποία περίπτωση δηµιουργείται κυκλοφοριακή συµφόρηση από ιδιωτικά αυτοκίνητα και τουριστικά λεωφορεία, και συχνά αλλοίωση της ακτογραµµής, ενώ άλλες ακτές δεν είναι προσβάσιµες. β) προβλήµατα χρήσεων γης σε παρόδιες εκτάσεις: εµφανίζονται ενοχλητικές και ακατάλληλες χρήσεις πολλές φορές αυθαίρετες µόνο και µόνο λόγω της ύπαρξης οδών κοντά στις ακτές, µε αποτέλεσµα ανάµεσα στα άλλα τις συγκρούσεις χρήσεων. Β. Προβλήµατα των ακτών έµµεσα συνδεδεµένα µε τις µεταφορές Τουριστική συµφόρηση και κορεσµός ακτών, µε αποτέλεσµα την περιβαλλοντική και αισθητική υποβάθµιση. Το πρόβληµα αυτό κυρίως εµφανίζεται από τη διαφοροποιηµένη προσβασιµότητα και από το µέχρι σήµερα κυρίαρχο πρότυπο του µαζικού συµβατικού τουρισµού, και τα µέσα µεταφοράς που συνήθως 3

5 χρησιµοποιούνται. Η αύξηση της αυθαίρετης δόµησης και των υπερβάσεων που δηµιουργούνται µέσω της βελτιωµένης προσπελασιµότητας δηµιουργούν συχνά αλλοίωση της ακτογραµµής µέσω της εν συνεχεία των προηγουµένων - παράνοµης δόµησης στον αιγιαλό και µέσω της παντοειδούς πίεσης για «έργα». Τα παραπάνω προβλήµατα µπορούν να αναπαρασταθούν στο παρακάτω τριγωνικό σχήµα που συνοψίζει τα προβλήµατα των ακτών και τη σχέση τους υπό τις οπτικές του τουρισµού, των µεταφορών και του περιβάλλοντος. Η κάθε πλευρά του τριγώνου ορίζει µια σχέση (τουρισµός-περιβάλλον, τουρισµός µεταφορές, µεταφορέςπεριβάλλον). Στην κάθε µια από τις πλευρές αντιστοιχεί µια οµάδα προβληµάτων που ασκούν πίεση επί των ακτών. ΑΚΤΕΣ Τα προβλήµατα αυτά µπορούν να αντιµετωπιστούν µε το σχεδιασµό. Το ζήτηµα είναι ότι ο σχεδιασµός µε τη σειρά του πρέπει να µη δηµιουργήσει νέες απειλές. Η υπερχρησιµοποίηση της µεταφορικής υποδοµής για την πρόσβαση στις ακτές και όλα τα παρελκόµενα προβλήµατα θέτουν σε κίνδυνο τις φυσικές συνθήκες των ακτών. Συνεπώς, η πιθανότητα των ακτών να παραµείνουν ως φυσικοί πόροι των ευρύτερων περιοχών τους τίθεται σε κίνδυνο. Το γεγονός αυτό έχει περαιτέρω επιπτώσεις που σχετίζονται µε την απασχόληση στον τουρισµό. Έτσι, κάθε 4

6 προτεινόµενη παρέµβαση δεν θα πρέπει να περιλαµβάνει την «ανάπτυξη» στους στόχους της µε τον τρόπο που αυτή ορίζεται ως σήµερα, αλλά τη «βιώσιµη ανάπτυξη», όπως αυτή ορίζεται σήµερα. Η κατανόηση της αναπτυξιακής διαδικασίας έχει διέλθει τρία βασικά στάδια. Το πρώτο ήταν περιορισµένο στην οικονοµική επιστήµη και ειδικότερα στο ζήτηµα της µεγέθυνσης. Το δεύτερο στάδιο ορίστηκε ως το ζήτηµα της ανάπτυξης που περιελάµβανε το πρώτο στάδιο αλλά εµπλουτιζόταν µε κοινωνικο-πολιτισµικές και πολιτικές παραµέτρους που χαρακτηρίζουν τους κοινωνικούς σχηµατισµούς. Το τρίτο στάδιο της βιώσιµης (αειφόρου) ανάπτυξης, αρχικά διατυπωµένο κατά τη δεκαετία του 60 ως µια εξελικτική κοινωνική διαδικασία, αποτελεί σήµερα υπερσύνολο. Μετά την αναφορά της ιεθνούς Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη στα 1987 (the Brundtland Report), η έννοια της βιώσιµης ανάπτυξης κατανοεί τον κόσµο µε ένα πιο πολύπλοκο τρόπο, που θυµίζει λίγο µια διαχρονική αντίληψη της κατά Pareto αριστοποίησης. Πέρα από το ότι περιέχει τις έννοιες που εισήγαγαν τα προηγούµενα στάδια, περιλαµβάνει παραπέρα διάφορα φαινόµενα στο πλαίσιο µιας γενικότερης συµβιωτικής µε τη φύση διαδικασίας, µε τρόπο ώστε οι ανάγκες των κάθε φορά εποµένων γενεών να µη υποσκάπτονται από δραστηριότητες που αποσκοπούν στην ικανοποίηση των αναγκών της εκάστοτε «σηµερινής» γενεάς. Έτσι εισάγονται, στον κοινωνικό κατά βάση σχεδιασµό, οι φυσικές επιστήµες, ειδικά αυτές που συνδέονται µε την οικολογία. Στο πλαίσιο αυτό αναδείχθηκε και το ζήτηµα του «βιώσιµου ή αειφόρου τουρισµού» (βλ. π.χ. G.K. Priestley et al, 1996, αλλά και Ε.Μπριασούλη 2000: ). Στην ανωτέρω βάση, το ζήτηµα της τριπλής έννοιας «τουρισµός-αειφορία-ακτές» εξεταζόµενο υπό το πρίσµα των µεταφορών ανάγεται στον τρόπο του ορισµού των προβληµάτων και παρέχει λύσεις που σχετίζονται µε την ανάπτυξη των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στον τουρισµό σε συνδυασµό µε την διασφάλιση της βιώσιµης ανάπτυξης στις παράλιες περιοχές. Τα ερωτήµατα λοιπόν που µπαίνουν για τους Σχεδιαστές, δεδοµένης της επιθυµίας για τουριστική ανάπτυξη, είναι πολύ συγκεκριµένα: α) τι είδους τουρισµός επιδιώκεται και πως πρέπει να αναπτυχθεί, ούτως ώστε η ανάπτυξη να είναι βιώσιµη, δηλ. πρακτικά περιβαλλοντικά αποδεκτή. β) πώς µπορούν οι µεταφορές και ποιες, να συνεισφέρουν στην παραπάνω κατεύθυνση. 3. Ο Τουρισµός στη Μαγνησία Η Μαγνησία, στο γεωγραφικό κέντρο της ηπειρωτικής χώρας, είναι προικισµένη µε εξαίρετου φυσικού κάλλους τουριστικούς πόρους. Περιλαµβάνει το Πήλιο, τόσο το ίδιο το όρος όσο και τις ακτές των δύο πλευρών του, και το σύµπλεγµα των Βορείων Σποράδων (Σκιάθος, Σκόπελος, Αλόννησος, και τα µικρότερα νησιά), και αποτελεί έναν από τους σηµαντικότερους τουριστικούς πόλους της χώρας. Γενικότερα, η Μαγνησία κατηγοριοποιείται ως περιοχή όπου ο τουρισµός παρουσιάζει ανάπτυξη χωρίς να έχει καθοριστική σηµασία (Γ.Σπιλάνης 2000:166). Όµως ειδικά στο Πήλιο, και στις Β.Σποράδες, ο τουρισµός αποτελεί µια από τις βασικότερες δραστηριότητες των κατοίκων, και εν πάσει περιπτώσει δραστηριότητα 5

7 στην οποία προσβλέπουν οι περισσότεροι. Στα νησιά και στις παράλιες περιοχές του Πηλίου υπάρχουν αρκετές ξενοδοχειακές µονάδες. Η τουριστική περίοδος περιορίζεται στις 40 ηµέρες, ενώ ο βαθµός πληρότητας σε ετήσια βάση είναι σχετικά χαµηλός. Παρ όλ αυτά, υπάρχουν περίοδοι αιχµής που δηµιουργούν συγκοινωνιακά (κυκλοφοριακά) προβλήµατα και γεννούν συµφορήσεις των γενικότερων υπηρεσιών. Ως εκ τούτου πολλές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια των περιόδων αιχµής εµφανίζονται υποβαθµισµένες. Κατά τη διάρκεια των ίδιων περιόδων αιχµής οι τιµές των προϊόντων και υπηρεσιών που σχετίζονται µε τον τουρισµό συνήθως τείνουν να αυξάνονται. Τα τουριστικά καταλύµατα στην περιφέρεια διαιρούνται σε ξενοδοχεία, δωµάτια, παραδοσιακούς ξενώνες, και αγροτοτουριστικές µονάδες των κλινών. Υπάρχουν επίσης αρκετά campings αλλά όχι µεγάλα ξενοδοχεία. Τα καταλύµατα θεωρούνται επαρκή σε σχέση µε την τρέχουσα ζήτηση, ενώ η ποιότητα των προσφεροµένων υπηρεσιών εκτιµάται ότι είναι ανεπαρκής. Σύµφωνα µε στοιχεία του (που έχουν συντεθεί από το Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας) το σύνολο της Μαγνησίας έχει περίπου ξενοδοχειακές κλίνες, κλίνες σε ενοικιαζόµενα δωµάτια, 600 σε ξενώνες και 1600 θέσεις σε campings. Εξαιρώντας τις κλίνες των δωµατίων, το Πήλιο έχει περίπου 7000 κλίνες, τα νησιά 9000, ο Βόλος 1800 και το υπόλοιπο του νοµού 300. Οι κλίνες των δωµατίων, σύµφωνα µε µια αντίστοιχη προσέγγιση κατανέµονται ως εξής: Πήλιο 6000, νησιά 12000, Βόλος 200, και υπόλοιπο νοµού 700. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, ο αριθµός των διανυκτερεύσεων και ο βαθµός πληρότητας είχε την παρακάτω εξέλιξη: ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ Μαγνησία 975, , , ,015 Ελλάδα , , , ,442 ΒΑΘΜΟΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ Μαγνησία 40.56% 40.62% 42.66% 44.45% Ελλάδα 56.62% 54.37% 58.37% 61.55% Πηγή: ΕΟΤ Σύµφωνα µε εκτιµήσεις του Πανεπιστηµίου, δεν υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές στις διανυκτερεύσεις και στην πληρότητα µεταξύ των διαφόρων γεωγραφικών περιοχών στη Μαγνησία. Μπορεί κανείς συνεπώς να δεχτεί ότι οι µέσοι όροι που εµφανίζονται στον πίνακα είναι αντιπροσωπευτικοί και για την περιοχή του Πηλίου. Είναι όµως φανερό από τον πίνακα ότι ενώ οι διανυκτερεύσεις παραµένουν σε ένα ποσοστό 0,019 επί του συνόλου της χώρας, δεν συµβαίνει το ίδιο και µε την πληρότητα η οποία δεν έχει αυξηθεί µε τον ίδιο ρυθµό όπως ο εθνικός µέσος όρος. Το µικρό µέγεθος των ξενοδοχείων, η έλλειψη εξειδικευµένου προσωπικού, και οι δυσκολίες στην απασχόληση αυτού του προσωπικού κατά τη διάρκεια µη τουριστικής 6

8 (µη-αιχµής) περιόδου, η έλλειψη ποιοτικού ελέγχου στο κύκλωµα των τουριστικών δραστηριοτήτων σε συνδυασµό µε την έλλειψη κατάλληλης παιδείας των εµπλεκοµένων, δηµιουργούν εµπόδια στην τουριστική ανάπτυξη. Παρ ολ αυτά, η τουριστική δραστηριότητα αυξάνεται και προφανώς τα υπάρχοντα προβλήµατα οξύνονται. Μερικά από αυτά τα προβλήµατα σχετίζονται µε τη συµφόρηση στις παράλιες περιοχές, γεγονός που ανάµεσα σε άλλους παράγοντες σχετίζεται µε τις µεταφορές και µε τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Ο επιθυµητός τύπος τουρισµού ποικίλλει ανάλογα µε το την περίπτωση. Στην περίπτωση της Μαγνησίας και ειδικά του Πηλίου, έχει πολλαπλώς αποδειχθεί ότι ο καταλληλότερος τύπος είναι ο εναλλακτικός µη µαζικός τουρισµός 2. Με τη λογική αυτή, διεξήχθησαν διάφορα ερευνητικά προγράµµατα στην κατεύθυνση της σοβαρής έρευνας για τις πιθανότητες ανάπτυξης του εναλλακτικού τουρισµού στη Μαγνησία και µε σκοπό να σχεδιάσουν µέτρα για την εφαρµογή των αποτελεσµάτων τους. 4. ύο προγράµµατα σχετιζόµενα µε τον τουρισµό, τις µεταφορές και το περιβάλλον στη Μαγνησία SMART και LIFE 3 Το ΤΜΧΠΠΑ 4 του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας µε την Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Μαγνησίας (ΝΑΜ) ανέλαβε να εκτελέσει δύο προγράµµατα που αποσκοπούσαν να διερευνήσουν τους τρόπους µε τους οποίου ο τουρισµός θα µπορούσε να αναπτυχθεί στη Μαγνησία και πως θα πρέπει κανείς να τον διαχειρίζεται. Το πρότυπο της ανάπτυξης θα έπρεπε να είναι η αειφορία, θα έπρεπε να υπάρχει ειδική πρόβλεψη για τις ακτές, και για την αντιµετώπιση του σοβαρού ζητήµατος των µεταφορών. Η διαδικασία του σχεδιασµού προβλέφθηκε να λαµβάνει υπ όψη τους τοπικούς παράγοντες-δρώντες που έχουν τα δικά τους συµφέροντα και προσδοκίες. Με µια έννοια αυτή ήταν µια διαδικασία συµµετοχικού σχεδιασµού. Το Πρόγραµµα SMART (Strategic Management of Actions Related to Tourism: Στρατηγική ιαχείριση ράσεων που Σχετίζονται µε τον Τουρισµό), έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια των ετών Ο στόχος του ήταν να ερευνήσει τρόπους για τη βελτίωση της διαχείρισης του τουρισµού µέσω της προστασίας και της χρησιµοποίησης του φυσικού και πολιτισµικού περιβάλλοντος και να προωθήσει την αειφόρο τοπική ανάπτυξη. Οι συγκεκριµένοι στόχοι ήταν: να προωθήσει εναλλακτικές µορφές τουρισµού και µεταφορών, β) να προτείνει τρόπους µε τους οποίους θα µπορούσε να οργανωθεί η αναδιανοµή των τουριστικών ροών χωρικά και χρονικά από τις δηµοφιλείς τουριστικές παράλιες περιοχές στις λιγότερο ανεπτυγµένες ορεινές περιοχές της ενδοχώρας και γ) να ευαισθητοποιήσει τους κατοίκους και τον ιδιωτικό τοµέα της οικονοµίας σχετικά µε την ανάγκη της διαχείρισης του τουρισµού και της προστασίας του περιβάλλοντος µέσω της κατάρτισης. Προκειµένου να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, το πρόγραµµα SMART περιέλαβε µια διεξοδική και σύνθετη έρευνα για τις τουριστικές τάσεις στο Πήλιο και 2 βλ. ερευνητικά προγράµµατα και έρευνες όπως PACTE, SMART, LIFE, κλπ. 3 Το Πρόγραµµα LIFE για τη Μαγνησία αποτελούνταν από τέσσερα υπο-προγράµµατα. Τρία από αυτά ανατέθηκαν στο Τµήµα Μηχανικών Χωροταξίας- Πολεοδοµίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας. Στο άρθρο αυτό ασχολούµαι µε ένα από αυτά το αντικείµενο του οποίου ήταν τα µεταφορικά συστήµατα στη Μαγνησία. Για το λόγο αυτό το Πρόγραµµα LIFE θα αναφέρεται εις το εξής ως LIFE (µεταφορές). 4 Τµήµα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδοµίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης 7

9 στις ακτές της Μαγνησίας. Η έρευνα κατέγραψε την υπάρχουσα κατάσταση της περιοχής (δηµογραφικά, παραγωγικά κ.ά. στοιχεία), τους τουριστικούς πόρους της, τα µέχρι τότε προταθέντα έργα, τις τάσεις και τα µεγέθη της τουριστικής κίνησης (διακινήθηκε ερωτηµατολόγιο το καλοκαίρι του 1996 σε 700 τουρίστες σε στρωµατοποιηµένο δείγµα ξενοδοχείων), δηµιούργησε τον πρώτο τουριστικό χάρτη του Κεντρικού Πηλίου σε σύστηµα γεωγραφικών πληροφοριών, και έλαβε υπ όψη της τις εκφρασµένες απόψεις όλων των τοπικών δρώντων οι οποίοι συµµετείχαν σε συναντήσεις οργανωµένες από τον υπεύθυνο του προγράµµατος, δηλ. το Πανεπιστήµιο. Σε συνέχεια, εντοπίστηκαν περιοχές κατάλληλες για πιλοτικές ενέργειες και σχεδιάστηκε και δοκιµάστηκε µια σειρά πιλοτικών ενεργειών. Αντίστοιχες πιλοτικές ενέργειες σχεδιάστηκαν από τους εταίρους του προγράµµατος στην Ισπανία και Ιταλία. Στην Ελλάδα, οι πιλοτικές δράσεις του SMART ήταν προσανατολισµένες στη διερεύνηση των δυνατοτήτων µιας απλής µορφής εναλλακτικού τουρισµού που συνδύαζε και την αξιοποίηση συνδυασµένων τρόπων µετακίνησης των τουριστών στα πλαίσια της διερεύνησης της δυνατότητας εναλλακτικών τρόπων µεταφοράς, η οργάνωση ενός οικολογικού σεµιναρίου για µαθητές, η εφαρµογή µιας πρότυπης ηµερήσιας διαδροµής που περιελάµβανε και τη διαδροµή µε το ιστορικό τραινάκι του Πηλίου, καθώς και κατάρτιση προσωπικού τουριστικών επιχειρήσεων. Το πρόγραµµα SMART και οι πιλοτικές του δράσεις επιβεβαίωσαν σε πολύ µεγάλο βαθµό τα αποτελέσµατα µιας προηγούµενης έρευνας (PACTE), και έθεσαν τα ζητήµατα του µαζικού έναντι του µη µαζικού τουρισµού, κάνοντας τη διάκριση µεταξύ του τελευταίου και του εναλλακτικού έναντι του συµβατικού από την άλλη. Με τις πιλοτικές του δράσεις δηµιούργησε µια «πρωτογενή συσσώρευση» εµπειρίας πάνω στο ζήτηµα και επιβεβαίωσε την υπόθεση της καταλληλότητας του Πηλίου για εναλλακτικό µη µαζικό τουρισµό. Ένας από τους στόχους του προγράµµατος SMART, επίσης συνδεόµενος µε τις µεταφορές, ήταν να προτείνει τρόπους µε τους οποίους οι παράλιες περιοχές θα µπορούσαν να αποσυµφορηθούν. Οι προτάσεις ήταν κυρίως διαχειριστικές αποσκοπώντας στην παροχή κινήτρων για χωρική και χρονική βελτίωση της κατανοµής των τουριστών στο Πήλιο. Αυτό πρωτίστως σήµαινε την προσέλκυση τουριστών στο βουνό µέσω εναλλακτικών δραστηριοτήτων και τρόπων µεταφοράς και την επιµήκυνση της τουριστικής περιόδου. Τα συµπεράσµατα του SMART είναι ήδη επιβεβαιωµένα στην πράξη, αλλά το πρόγραµµα λόγω της διάσπασής του σε πολλούς στόχους δεν απάντησε σε όλα τα ερωτήµατα που σχετίζονταν µε τα ζητήµατα των µεταφορών (υποδοµές και υπηρεσίες). Έτσι το πρόγραµµα LIFE (µεταφορές) έγινε µε τη σειρά του σηµαντικό από το γεγονός ότι συνδύαζε δύο σηµαντικές τριτογενείς δραστηριότητες συνδεδεµένες µε τις ακτές, τον τουρισµό και τις µεταφορές. Το LIFE (µεταφορές) έλαβε χώρα στα δύο χρόνια περίπου µετά από το πρόγραµµα SMART. Αποσκοπούσε στο να προτείνει τρόπους µε τους οποίους θα γίνει δυνατή η αειφόρος ανάπτυξη και η διαχείριση των παραλίων τουριστικών περιοχών της Μαγνησίας µέσω παρεµβάσεων στο µεταφορικό σύστηµα του νοµού. Προϋπόθεση για το πρόγραµµα ήταν ότι ο σχεδιασµός θα έπρεπε να συνυπολογίζει 8

10 τις απόψεις των ενδιαφεροµένων και ότι θα έπρεπε να κάνει µια εργώδη προσπάθεια για τη δηµιουργία συναίνεσης. Το πρόγραµµα µερικώς στηρίχθηκε στην εµπειρία και στα συµπεράσµατα του SMART. Μετά από λεπτοµερή ανάλυση της περιοχής η οµάδα ήταν ικανή να καταδείξει τέσσερα βασικά ζητήµατα που χρειάζονταν ειδική προσοχή. Τα ζητήµατα αυτά που αποτέλεσαν και τέσσερις ειδικές έρευνες (ως µελέτες περίπτωσης) ήταν: α) το οδικό κύκλώµα Πηλίου, β) τα αεροδρόµια της περιοχής, γ) οι θαλάσσιες συγκοινωνίες και δ) τα εναλλακτικά δίκτυα µεταφορών. Οι προταθείσες πολιτικές ήταν πραγµατικά συµπεράσµατα από αυτές τις µελέτες περίπτωσης του LIFE (µεταφορές). Ειδικότερα: α) για το οδικό κύκλώµα του Πηλίου η έρευνα πρότεινε ότι δεν υπάρχει ανάγκη για µεγάλα έργα οδοποιίας. Η βελτίωση του οδικού δικτύου, η δηµιουργία χώρων στάθµευσης, και η κατασκευή παρακάµψεων των χωριών αρκεί για την οµαλή λειτουργία του οδικού συστήµατος και τις αναµενόµενες κυκλοφοριακές ροές εάν ληφθούν και άλλα συµπληρωµατικά µέτρα που προτείνονται από τις άλλες µελέτες περίπτωσης. β) Για τα αεροδρόµια, η έρευνα κατέγραψε διαφωνία για τη δηµιουργία νέων αεροδροµίων, ειδικά στην περίπτωση που προτείνεται κάποιο για το νότιο τµήµα της χερσονήσου της Μαγνησίας (παλαιότερα είχε διατυπωθεί τέτοια πρόταση). Αντίθετα, η έρευνα κατέδειξε την ανάγκη για τη βελτίωση των υπαρχόντων, δηλ του στρατιωτικού αεροδροµίου της Ν.Αγχιάλου που παρέχει εξυπηρέτηση σε πολιτικές πτήσεις και του αεροδροµίου της Σκιάθου. γ) Η έρευνα, στα πλαίσια της λογικής των συνδυασµένων µεταφορών και της λογικής των θαλασσίων µεταφορών κοντινής απόστασης, έθεσε το ζήτηµα µιας νέας ιδέας για την περιοχή, της δηµιουργίας θαλασσίων συνδέσεων µεταξύ παραλίων χωριών, µέσω ταχυπλόων σκαφών µε στόχο τη µείωση των ροών των αυτοκινήτων κατά µήκος της παράλιας ζώνης. δ) Τέλος, η τέταρτη µελέτη περίπτωσης κατέληξε ότι µια σοβαρή µείωση της ροής των αυτοκινήτων θα µπορούσε να επιτευχθεί µε την εγκατάσταση ενός συστήµατος τελεφερίκ που θα παρελάµβανε κάποια από την κίνηση µεταξύ των παραλίων περιοχών και του βουνού συµπεριλαµβανοµένου του χιονοδροµικού κέντρου. Αυτό σχετίζεται επίσης µε τις παράλιες περιοχές καθώς ένα τέτοιο σύστηµα θα µπορούσε να δηµιουργήσει τη δυνατότητα για ευκολότερη µεταφορά τουριστών ανάµεσα στη θάλασσα και το βουνό, ενισχύοντας έτσι τις προσπάθειες για µεγαλύτερη ισοκατανοµή του τουριστικού φόρτου. Αυτό θα είχε επίσης θετικές αναπτυξιακές επιπτώσεις, καθώς ο τουρισµός θα ενισχύονταν στις ορεινές περιοχές και θα µπορούσαν να δηµιουργηθούν αρκετές θέσεις εργασίας µε άµεσο ή έµµεσο τρόπο. 5. Μετά το SMART και το LIFE (µεταφορές): πρακτικά συµπεράσµατα υο χρόνια µετά την λήξη του προγράµµατος SMART ο κλάδος του τουρισµού στη Μαγνησία ήδη έχει αισθανθεί την επίπτωση του εναλλακτικού τουρισµού που προτάθηκε από το πρόγραµµα αυτό και άλλα προηγούµενα. Η πιλοτική ηµερήσια εκδροµή που προτάθηκε από το SMART, καθώς και άλλες παρόµοιας φύσης σήµερα περιλαµβάνονται σε πολλά τουριστικά πακέτα. Παράλληλα, άλλες εναλλακτικές µορφές τουρισµού κερδίζουν έδαφος, όπως ο ιππικός τουρισµός, ο µοναστηριακός τουρισµός, όλες συµπληρωµατικές ή ουσιαστικά διάφορες από τον συµβατικό τουρισµό των 4S, και όλες επαγγελµατικά ενταγµένες στα τουριστικά προγράµµατα. Οι µορφές αυτές τείνουν σήµερα να γίνουν «επίσηµες» καθώς διαφηµίζονται διεθνώς και εφαρµόζονται από τα τοπικά τουριστικά γραφεία. 9

11 Η υλοποίηση όµως τέτοιων ευκαιριών στον κλάδο του τουρισµού, δεν έχει αντικαταστήσει τον συνήθη τουρισµό (µαζικό συµβατικό). Λειτουργεί συµπληρωµατικά αλλά ικανοποιεί το σκοπό της ενθάρρυνσης των τουριστών να αποκτήσουν περισσότερη οικειότητα µε το βουνό και να χρησιµοποιήσουν εναλλακτικούς τρόπους µεταφορών. Αυτό είναι ένα από τα θεµέλια της αναβάθµισης της προσδοκώµενης φυσιογνωµίας των τουριστών για την επέκταση της τουριστικής περιόδου και τον εµπλουτισµό των τουριστικών προορισµών. H «συνταγή» της επιτυχίας: η σηµασία της δηµιουργίας συναίνεσης και οι διαδικασίες Η υιοθέτηση αυτής της µορφής του τουρισµού έγινε δυνατή λόγω της συναίνεσης που δηµιουργήθηκε ανάµεσα σε ένα ουσιαστικό αριθµό επιχειρηµατιών που δραστηριοποιούνται στον κλάδο του τουρισµού, ορισµένων ξενοδόχων, τουριστικών γραφείων, και άλλων, και των τοπικών αρχών. Η διαδικασία της δηµιουργίας της συναίνεσης περιελάµβανε µια φάση συζητήσεων στρογγυλής τράπεζας πάνω στην τοπική τουριστική πολιτική, ανάµεσα στους ενδιαφερόµενους. Πρέπει να σηµειωθεί ότι τέτοιες συζητήσεις µε τέτοιο βαθµό συµµετοχής έγιναν για πρώτη φορά. Το είδος αυτό των συζητήσεων και της συναίνεσης συνεχίστηκε τόσο στο πλαίσιο του προγράµµατος LIFE (µεταφορές) όσο και στο πλαίσιο άλλων πρωτοβουλιών: µια συνεχιζόµενη διαδικασία που πηγάζει από τις νοµαρχιακές αρχές είναι η καθιέρωση ενός τοπικού «σήµατος ποιότητας» για τις τουριστικές επιχειρήσεις. Προς το σκοπό αυτό ήδη συµµετέχουν διάφορες πλευρές ανάµεσά τους οι εστιάτορες, οι ιδιοκτήτες δωµατίων, οι ξενοδόχοι, κλπ. Το πρόγραµµα LIFE (µεταφορές) συνέχισε ακριβώς αυτή την παράδοση. Οι περισσότερες από τις προτάσεις του συζητήθηκαν µε τους τοπικούς δρώντες. Η διαφορά είναι ότι τα µέτρα που προτείνονται από το LIFE (µεταφορές) είναι περισσότερο «υλικά» από τα «άϋλα» που είχαν προταθεί από το SMART. Είναι χαρακτηριστικό ότι µετά από το LIFE (µεταφορές) ακολούθησαν ως αποτέλεσµα τρεις σηµαντικές ενέργειες στον τοµέα του σχεδιασµού των µεταφορικών δικτύων της περιοχής, που συνδέονται άµεσα µε αυτό: α) η επέκταση του αεροδροµίου της Νέας Αγχιάλου (έργο που ούτως ή άλλως σχεδιάζονταν από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας), β) µια εκτεταµένη έρευνα για το σχεδιασµό του τελεφερίκ Πηλίου βασισµένη στα συµπεράσµατα του LIFE (µεταφορές), η οποία συµβάλει στην ταχεία ωρίµανση του έργου, και γ) η προώθηση της θεσµικής δοµής (δηµιουργία εταιρείας) για το τραινάκι του Πηλίου µέσω του προγράµµατος Recite/Ecosert. Η ανάδειξη του πλέγµατος των τοπικών συµφερόντων και διαφοροποιηµένων αντιλήψεων που αποκαλύφθηκαν και που αναλύεται παρακάτω, αντλεί και από τα δύο αυτά προγράµµατα έρευνας (SMART, LIFE-µεταφορές). 6. Η αποκάλυψη οµάδων συµφερόντων και οι αντιθέσεις που αναδείχθηκαν από τα δύο προγράµµατα Οι τοπικοί δρώντες που αναφέρονται στο άρθρο αυτό που συµµετέχουν στον κλάδο του τουρισµού και ειδικά στις συγκεκριµένες δράσεις καθώς και σηµαντικότερα χαρακτηριστικά τους, είναι: 10

12 1) Η Νοµαρχιακή αυτοδιοίκηση Μαγνησίας εκφράζοντας επισήµως το σύνολο των κατοίκων του νοµού, µε ηγεσία µια σύµπραξη σοσιαλιστικών δυνάµεων (ΠΑΣΟΚ- ΣΥΝ). 2) Η Αναπτυξιακή Εταιρεία Μαγνησίας ΑΕ (ΑΝΕΜ), που εκφράζει το πλέον επιχειρησιακά ενεργό τµήµα της νοµαρχιακής δοµής προσανατολισµένη σ αυτό που αποκαλείται σύγχρονος τοµέας. Η εταιρεία αυτή είναι στην πραγµατικότητα ένας ηµιαυτόνοµος µηχανισµός µέσω του οποίου η ηγεµονική οµάδα των νοµαρχιακών αρχών µετά από την διασφάλιση κάποιας συναίνεσης µπορεί να ασκήσει ορισµένες πλευρές της πολιτικής της. 3) Η Ένωση Ξενοδόχων και άλλοι σχετικοί επαγγελµατίες της περιοχής, φερόµενοι ως σχετισµένοι µε τη συντηρητική παράταξη, αλλά µέσω ενός δυναµικού αντιπροσωπευτικού σώµατος και του προέδρου τους συνεργαζόµενοι στενά µε τις νοµαρχιακές αρχές στη βάση σοβαρών κοινών συµφερόντων. 4) Οι τουριστικοί πράκτορες και γραφεία, µέρος των οποίων έχει πολλά κοινά συµφέροντα µε τους ξενοδόχους, αλλά και σε αρκετό βαθµό διαφοροποιηµένες επιδιώξεις. 5) Οι πανεπιστηµιακοί ερευνητές και σχεδιαστές πολιτικών που δεν έχουν επενδεδυµένα συµφέροντα στην περιοχή πέραν της διασφάλισης µιας στενής σχέσης µε τις τοπικές αρχές και της απόκτησης καλής φήµης, και εκτός βέβαια από την ιδιορρυθµία τους να θέλουν να ελέγξουν τη θεωρία (που χρησιµοποιούν) στην πράξη. 6) Το τοπικό γραφείο του Ελληνικού Οργανισµού Τουρισµού. Το τοπικό γραφείο είναι αρκετά ενεργό αλλά έχει λίγη δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών, καθώς ο ΕΟΤ είναι ένας µάλλον συγκεντρωτικός και γραφειοκρατικός µηχανισµός µε ελάχιστη ευελιξία και διοικητική εγρήγορση, ιδιαίτερα όσον αφορά σε Ευρωπαϊκά προγράµµατα. Η κεντρική του διοίκηση στην Αθήνα φαίνεται ότι αξιολογεί τέτοια προγράµµατα ως «µπελά». 7) Οι τοπικές κοινότητες άµεσα συνδεδεµένες µε τα προγράµµατα, αντιπροσωπευόµενες από τους δηµάρχους τους που εκφράζουν τα συµφέροντα του εκλογικού σώµατος της κάθε περιοχής και ανεπίσηµα συνδεδεµένων µε τα τοπικά επιχειρηµατικά συµφέροντα, ενδιαφερόµενοι όµως για την τουριστική ανάπτυξη των «περιοχών» τους. 8) Οι τοπικές κοινότητες έµµεσα συνδεδεµένες µε τα προγράµµατα, αντιπροσωπευόµενες από τους δηµάρχους τους, που εκφράζουν αντίστοιχα συµφέροντα µε την προηγούµενη κατηγορία, αλλά παραµένουν σκεπτικιστές καχύποπτοι ή εχθρικοί µε όλους τους δρώντες που συµµετέχουν στα προγράµµατα στα οποία αυτοί δεν συµµετέχουν. Από την άποψη της στάσης απέναντι στις διαδικασίες και τα προβλήµατα οι δρώντες αυτοί είναι δυνατό να κατηγοριοποιηθούν ως ακολούθως: Α) οι υποστηρικτές των µεγάλων έργων υποδοµής, και ιδιαιτέρως των έργων στον τοµέα των µεταφορών. Η οµάδα αυτή διαιρείται σε δύο υπο-οµάδες. Η πρώτη περιλαµβάνει µέλη των τοπικών κοινοτήτων από το νότιο µέρος της χερσονήσου της Μαγνησίας που αισθάνονται ότι η περιοχή τους δεν είναι ευνοηµένη από τα υπάρχοντα τουριστικά σχέδια. Υποστηρίζουν ένα αεροδρόµιο στην περιοχή, σηµαντικά έργα οδοποιίας, και δηµιουργία µεγάλων ξενοδοχειακών µονάδων. Η δεύτερη υπο-οµάδα περιλαµβάνει λίγους επιχειρηµατίες που δραστηριοποιούνται στην ξενοδοχεία οι οποίοι θα ήθελαν να επεκταθούν, να δηµιουργήσουν ελικοδρόµια δίπλα στα ξενοδοχεία τους, υποστηρίζοντας ότι το οδικό δίκτυο επιβάλλει µεγάλες 11

13 χρονοαποστάσεις ανάµεσα στα ξενοδοχεία τους και το αεροδρόµιο της περιοχής. Είναι γενικά υπέρ µεγάλων έργων υποδοµής, τα οποία αναµένουν από το κράτος να σχεδιάσει και να υλοποιήσει. Β) οι υπέρµαχοι της διατήρησης. Η οµάδα αυτή περιλαµβάνει αυτούς που εµπλέκονται στα οικολογικά κινήµατα της περιοχής. Η οµάδα κατ αρχήν αντιτίθεται σε κάθε µεγάλο κατασκευαστικό έργο, συµπεριλαµβανοµένων των µεγάλων ή και µεσαίων ξενοδοχείων, και σοβαρών έργων υποδοµής, ενώ είναι υπέρ µικρών έργων που βελτιώνουν τις συνθήκες. Συχνά διέπονται από την λογική του οικολαϊκισµού (βλ. Μ.Κούση, 2000). Γ) Οι υπέρµαχοι της αειφόρου ανάπτυξης. Η οµάδα αυτή επίσης διαιρείται σε δύο υπο-οµάδες. Η πρώτη περιλαµβάνει τους ακαδηµαϊκούς και τα στελέχη της νοµαρχιακής αυτοδιοίκησης, καθώς και της ΑΝΕΜ. Η δεύτερη περιλαµβάνει κάποιους ανθρώπους από τον τουριστικό κλάδο που ανέπτυξαν µια κατανόηση για το συσχετισµό ανάµεσα στην ανάπτυξη και στον επιχειρηµατικό τους τοµέα καθώς και για τους φυσικούς πόρους πάνω στους οποίους βασίζεται ο τουρισµός στην περιοχή. Η οµάδα αυτή είναι υπέρ της δηµιουργίας του τελεφερίκ και των προτεινόµενων από τις έρευνες έργων, καθώς και µε επιφύλαξη υπέρ της µεσαίας κλίµακας ξενοδοχειακών µονάδων. ) οι γραφειοκράτες. Η οµάδα αυτή περιλαµβάνει την κεντρική διοίκηση, όπως τα υπουργεία, ιδιαίτερα το ΥΠΕΧΩ Ε. Είναι αξιοπερίεργο, πως η οµάδα αυτή περιλαµβάνει ορισµένους φανατικούς υπέρµαχους της λογικής «µη εγγίζετε το βουνό», ιδιαίτερα τη στιγµή που το Πήλιο σε µεγάλο µέρος του είναι ήδη ενταγµένο στις προτεινόµενες περιοχές Natura 2000 και ουδείς τουλάχιστον φανερά προτίθεται να διαταράξει αυτή τη ρύθµιση. Η θέση της οµάδας αυτής δεν είναι επισήµως γνωστή, διότι πρόκειται για στελέχη δηµοσίων υπηρεσιών. Όµως οι σχετικές βολιδοσκοπήσεις των ερευνητών τους κατατάσσουν ως εναντίους σε εγχειρήµατα όπως το τελεφερίκ Είναι πιθανό ότι οι διαφαινόµενες αντιδράσεις οφείλονται σε δύο λόγους: α) σε µια διοικητικίστικη λογική που καθοδηγείται από οικολογικές απόψεις χωρίς όµως να έχει ενσωµατώσει έναν αναπτυξιακό προβληµατισµό και µια σχετική τεχνική γνώση και εµπειρία για τέτοιου είδους έργα, και β) σε µια «αδράνεια» της διοίκησης, που παραλύει απέναντι σε κάθε τι νέο µη έχοντας τα εργαλεία να αναλύσει και να αποφασίσει. Οι αντιθέσεις που αναδείχτηκαν από το πρόγραµµα SMART δεν ήταν ιδιαίτερα σηµαντικές. Κυρίως αφορούσαν στην κάλυψη των περιοχών από αυτό και στη µορφή των προτεινοµένων παρεµβάσεων. Ως προς το ζήτηµα των περιοχών κάλυψης, υπήρχε µια σχετικά αµβλεία αντίθεση ανάµεσα στις άµεσα συµπεριλαµβανόµενες κοινότητες δηλαδή σ αυτές που συµµετείχαν στις πιλοτικές δράσεις και σ αυτές που είτε δεν συµµετείχαν καθόλου είτε δεν συµµετείχαν στις πιλοτικές δράσεις. Η αντίθεση αυτή είχε να κάνει µε τις προσδοκίες των τοπικών κοινοτήτων, όσον αφορά στο πρόγραµµα. Υπήρχε µια ανεπαρκής κατανόηση της παραδειγµατικής και πειραµατικής υφής των πιλοτικών δράσεων. Οι περισσότεροι φαντάζονταν ότι το πρόγραµµα θα υλοποιούσε και θα χρηµατοδοτούσε µόνιµα µέτρα και δράσεις για την ανάπτυξη του τουρισµού στις συγκεκριµένες περιοχές που περιελάµβανε. Η λογική αυτή κατατάσσεται στην ίδια αντίληψη µε την κατανόηση της ανάπτυξης µονοµερώς ως συνάρτηση µε τα έργα υποδοµής και ειδικά µεταφορικής υποδοµής, αλλά δεν µπορεί να στοιχειοθετηθεί ως αντίληψη που σχετίζεται άµεσα µε µεγάλα κατασκευαστικά συµφέροντα. 12

14 Όσον αφορά στις µορφές της παρέµβασης του προγράµµατος, υπήρχε µια άλλη επίσης σχετικώς αµβλεία αντίθεση ανάµεσα στις κοινότητες που συµµετείχαν και σ αυτούς που διαχειρίζονταν το πρόγραµµα, ιδιαίτερα στις Νοµαρχιακές Αρχές. Η κατανόηση των περισσοτέρων δηµοτικών-κοινοτικών αντιπροσώπων για τα προγράµµατα που χρηµατοδοτούνται από την ΕΕ ήταν ότι τα προγράµµατα πρέπει να υλοποιούν υλικό έργο (hard projects) ή τουλάχιστον µελέτες µε µια καθαρή προοπτική υλοποίησης, όπως η κατασκευή ενός δρόµου και να διοχετεύουν κονδύλια στις κοινότητες. Αποδείχτηκε δύσκολο να γίνει κατανοητό ότι τα προγράµµατα µπορούν να κατευθύνονται και σε µαλακά µέτρα και πειραµατικές πιλοτικές δράσεις. Στο σηµείο αυτό επίσης µπορεί να γίνει το ίδιο σχόλιο µε την προηγούµενη περίπτωση εν σχέσει µε την αντίληψη για τα έργα υποδοµής. Στο πρόγραµµα LIFE (µεταφορές) αναδείχθηκε µια διαφορετική οµαδοποίηση συµφερόντων, και συνεπώς θέσεων. Η µεγαλύτερη αντίθεση ήταν γύρω από την πιθανή κατασκευή νέων ξενοδοχείων και γύρω από τη χωροθέτηση του προτεινόµενου τελεφερίκ, αντίθεση που συνεχίζεται και µέχρι σήµερα στα επόµενα ερευνητικά προγράµµατα που είναι ειδικότερα για το τελεφερίκ. Πρόκειται για αντιθέσεις που άµεσα αφορούν σε υποδοµές (είτε καταλύµατα είτε µεταφορές). Η κατασκευή νέων ξενοδοχείων, που εδώ γίνεται κατανοητή ως υποδοµή της δραστηριότητας του τουρισµού, είναι ένα ερώτηµα που αντιµετωπίζει η περιοχή, µε την καλή τουριστική προοπτική που έχει. Το ερώτηµα ήταν βέβαια την εποχή των συζητήσεων θεωρητικό εκτός από την προοπτική ενός ξενοδοχείου που είχε ήδη προταθεί, διότι ο Βόλος δεν είχε ακόµη ανακηρυχθεί Ολυµπιακή πόλη. Κατά καιρούς είχαν «πέσει στο τραπέζι» διάφορες ιδέες από διάφορους δρώντες αλλά τίποτε δεν είχε ποτέ συγκεκριµενοποιηθεί. Η βασική ιδέα που επικράτησε ήταν η δηµιουργία µεσαίων µονάδων (µέχρι 300 κλίνες). Αυτό προτάθηκε από πολλούς διότι θεωρήθηκε ότι η κλίµακα αυτή θα βοηθούσε τον τουρισµό καλύτερα στην περιοχή. Συχνά οι προτείνοντες αντιπροσωπεύουν µια ιδεολογία που ευνοεί τις ιδιωτικές πρωτοβουλίες µάλλον µεγάλων συµφερόντων. Η σχετικώς θεωρητική φύση της συζήτησης έχει µια πολύ πραγµατική πλευρά που συνδέεται µε την τοπική πολιτική. Στην πραγµατικότητα οι τοπικοί πολιτικοί που συµµετέχουν στις συναντήσεις τείνουν να συνηγορούν ή να αντιµάχονται διάφορες ιδέες γνωρίζοντας ότι οι εκλογικές τους περιφέρειες θα µάθουν τις απόψεις που εξέφρασαν, προσπαθώντας έτσι να βελτιώσουν την εικόνα τους εν όψει των εποµένων εκλογών. Αυτοί που ήταν υπέρ, αντιπροσώπευαν περιοχές που ήταν µάλλον λιγότερο προικοδοτηµένες µε τέτοιες διευκολύνσεις και που υστερούσαν σε τουριστική ανάπτυξη. Στο βαθµό που αυτό γίνεται κατανοητό, είναι ευκολότερο να κατανοήσει κανείς τις θέσεις των διαφόρων δρώντων, πέραν των τοπικών πολιτικών, εν σχέσει µε την κατασκευή των νέων ξενοδοχείων. Με την έννοια αυτή, µπορεί να ερµηνευθεί η στάση των περισσοτέρων από τους ξενοδόχους που δεν είναι υπέρ νέων µεγάλων ξενοδοχείων, αλλά υπέρ έργων υποδοµής, των τουριστικών πρακτόρων που συνηγορούν για νέα ξενοδοχεία, των νοµαρχιακών αρχών και των πανεπιστηµιακών που είναι υπέρ νέων µεσαίων κυρίως ξενοδοχείων (συµβολή στην αύξηση της απασχόλησης) αλλά µε τήρηση περιβαλλοντικών παραµέτρων. 13

15 Οι άµεσα εµπλεκόµενες τοπικές κοινότητες (π.χ. στις πιθανές περιοχές κατασκευής ξενοδοχείων) ήταν περισσότερο ενδιαφερόµενες για τα αντισταθµιστικά οφέλη που θα απολάµβαναν, κυρίως σε όρους απασχόλησης, οικονοµικής δραστηριότητας και υλικών παροχών. Τα σχέδια για ένα σύστηµα τελεφερίκ. Όπως είναι γνωστό, τα συστήµατα τελεφερίκ είναι οικολογικά αποδεκτά, κυρίως διότι µειώνουν τον αριθµό αυτοκινήτων στα βουνά. Το τελεφερίκ αναµένεται ότι παράλληλα µε άλλες παρεµβάσεις θα βοηθήσει στη ρύθµιση των τουριστικών ροών, αυξάνοντας την ελκτικότητα του βουνού µε καλές πιθανότητες ένα µικρό τµήµα παραθεριστών να επισκέπτεται το βουνό ηµερησίως. Οι υπέρµαχοι της οικολογικής διατήρησης και οι οικολόγοι, φαίνεται ότι έχουν κατανοήσει ότι εάν είναι έτσι τα πράγµατα είναι καλύτερα να µη αντιτεθούν στη δηµιουργία του συστήµατος. Στην αντίθετη περίπτωση, το βουνό θα κατακλυσθεί προοδευτικά από αυτοκίνητα µε συνέπεια περαιτέρω ρύπανση και µεγάλα κατασκευαστικά έργα (δρόµοι και αναγκαίοι χώροι στάθµευσης). Άρα δεν προέκυψε µείζον πρόβληµα από τις οµάδες αυτές. Καθώς ένα πιθανό τέτοιο πρόβληµα υπερκεράσθηκε, ο αναµενόµενος ανταγωνισµός ανάµεσα στις τοπικές αρχές ξεκίνησε για τη χωροθέτηση του συστήµατος και για τη διεκδίκηση της αφετηρίας του. Κι αυτό διότι όλοι ελπίζουν να έχουν οικονοµικά οφέλη για τις περιοχές τους και φυσικά εκλογικά οφέλη από τις ενέργειές τους. Η δύσκολη επιλογή ήταν ανάµεσα σε δύο εναλλακτικές λύσεις. Α) να εγκατασταθούν δύο αυτόνοµα συστήµατα όπου το πρώτο είναι ένα µικρό και βιώσιµο και συνδέει το Βόλο µε τις κοντινές και πολύ τουριστικές Μακρινίτσα και Πορταριά, ενώ το δεύτερο θα αρχίζει από µια άλλη περιοχή (Αγριά) και θα συνδέει την περιοχή µε το χιονοδροµικό κέντρο του Πηλίου. Β) η δεύτερη εναλλακτική είναι να εγκατασταθεί ένα σύστηµα που θα συνδέει το Βόλο µε τη Μακρινίτσα και Πορταριά (όπως προηγουµένως) και θα συνεχίζει προς το χιονοδροµικό κέντρο, δηλαδή θα υπάρχει ένα ενιαίο µεγαλύτερο σύστηµα. Τα πλεονεκτήµατα της πρώτης εναλλακτικής ήταν ότι η χρονοαπόσταση µεταξύ του Βόλου και του χιονοδροµικού κέντρου θα ήταν µικρότερη και ότι το σύστηµα δεν θα ήταν ανταγωνιστικό µε το ιδιωτικό αυτοκίνητο. Τα µειονεκτήµατα ήταν ότι το κόστος της εγκατάστασης και λειτουργίας θα ήταν υψηλό διότι θα επρόκειτο για διπλό σύστηµα, επίσης διότι το αυτόνοµο δροµολόγιο προς το χιονοδροµικό κέντρο δεν θα ήταν οικονοµικά βιώσιµο (πράγµα που επιβεβαιώθηκε αργότερα µε ειδική εκτεταµένη έρευνα του ΠΘ). Στην εναλλακτική αυτή πρόταση, η διαδροµή έχει αφετηρία την περιοχή της Αγριάς και περνάει µέσα από τη ράκεια, ένα από τα λιγότερο ανεπτυγµένα χωριά της περιοχής. Τα πλεονεκτήµατα της δεύτερης εναλλακτικής (ενιαία γραµµή Βόλος - Πορταριά- Μακρινίτσα - Χάνια - χιονοδροµικό κέντρο) είναι οι οικονοµίες κλίµακας καθώς η βιωσιµότητα της διαδροµής ανάµεσα στο χιονοδροµικό κέντρο και στις Μακρινίτσα- Πορταριά που δεν είναι εξασφαλισµένη θα υπερκαλύπτεται από τη διαδροµή Βόλος Μακρινίτσα-Πορταριά που προβλέπεται να είναι άνετα βιώσιµη. Τα µειονεκτήµατα είναι ότι η διαδροµή είναι αρκετά µεγάλη (35 λεπτά) και ότι το σύστηµα θα είναι ανταγωνιστικό µε το ιδιωτικό αυτοκίνητο. Στην εναλλακτική αυτή πρόταση η ενιαία 14

16 διαδροµή περνά από τα δύο χωριά που είναι πολύ τουριστικά και όπου ένας µεγάλος αριθµός των τουριστών που διαµένουν εκεί έχει ως προορισµό της δραστηριότητάς του το χιονοδροµικό κέντρο. Είναι ενδιαφέρον να δει κανείς ποιος υποστηρίζει την κάθε εναλλακτική πρόταση. Οι εκπρόσωποι των κοινοτήτων Μακρινίτσας-Πορταριάς (όπως και όλοι) θέλουν οι ενδιάµεσοι σταθµοί να εγκατασταθούν στην περιοχή τους, οι δε εκπρόσωποι της Αγριάς δίνουν ιδιαίτερη έµφαση στην αφετηρία παραβλέποντας τα οφέλη από τον σταθµό στα Χάνια. Οι ακαδηµαϊκοί κλίνουν προς τη δεύτερη εναλλακτική πρόταση (ενιαία γραµµή), ενώ οι νοµαρχιακές αρχές θέλουν τους ακαδηµαϊκούς να αναλάβουν την ευθύνη της τελικής πρότασης. Οι τελευταίοι, µε βάση τις αναλύσεις των τουριστικών και οικονοµικών δεδοµένων (έρευνα πεδίου, βιωσιµότητα), κλίνουν επίσης προς την ίδια εναλλακτική πρόταση που επίσης εκφράζει τα δύο «ανεπτυγµένα» χωριά. 7. Οι καθοριστικοί παράγοντες της δηµιουργίας συναινέσεων Οι πιθανές µορφές του τουρισµού, η ποικιλία των συµφερόντων που αντιπροσωπεύονται στην περιοχή, οι σοσιαλιστικές τοπικές αρχές σε αντίστιξη µε τα επιχειρηµατικά συµφέροντα σε µια από τις περισσότερο υποσχόµενες τουριστικές περιοχές της Ελλάδας, η ανάγκη να αυξηθεί το τοπικό εισόδηµα και να περιοριστεί η µείωση του πληθυσµού είχαν εξαιρετικές πιθανότητες να οδηγήσουν σε οξείες αντιθέσεις ανάµεσα στους διάφορους δρώντες. Αυτό είχε συµβεί και στο παρελθόν σχετικά µε τον κύριο δρόµο που οδηγεί στο Βόλο. Όµως καµία µείζων σύγκρουση δεν επήλθε µέχρι σήµερα στο πεδίο αυτό. Γιατί; α) Οι δρώντες κατενόησαν καλά τον κοινό σκοπό Το γεγονός ότι η περιοχή έχει µεγάλη τουριστική δυναµική λόγω του έξοχου φυσικού περιβάλλοντος και του καλά διατηρηµένου δοµηµένου περιβάλλοντος (και των δύο πολύ διαφορετικών από το ελληνικό στερεότυπο που είναι γνωστό στον «µαζικό» τουρίστα) έγινε κατανοητό από όλους τους δρώντες. Το γεγονός ότι η προίκα αυτή είναι πόρος ικανός να γεννά πλούτο µέσω του τουρισµού έγινε επίσης σταδιακά κατανοητό (µέχρι πρόσφατα οι κάτοικοι αξιολογούσαν σχεδόν µόνο τις ακτές ως τουριστικό πόρο). Όταν το βουνό άρχισε να δείχνει την τουριστική του ελκτικότητα αλλά και να διαφαίνονται οι πρώτες απειλές από τις κατεστηµένες µορφές τουρισµού, οι ιδέες για εναλλακτικό τουρισµό, και οι συνακόλουθες για εναλλακτικούς τρόπους µεταφοράς, κέρδισαν έδαφος και βρήκαν συµµάχους ανάµεσα σ αυτούς που ασχολούνται µε τα χειµερινά σπορ και τα σπορ βουνού. Παράλληλα, οι περισσότεροι έχουν κατανοήσει ότι η ποιότητα των ακτών (πολλές από τις οποίες συστηµατικά λαµβάνουν το ευρωπαϊκό γαλάζιο σηµαιάκι) πρέπει να προστατευθεί γεγονός που οδηγεί στην ανάγκη εξορθολογισµού των τουριστικών ροών στις περιόδους αιχµής. β) Η διαδικασία οικοδόµησης συναίνεσης που σχετίζεται µε τη δηµοκρατική στάση των Νοµαρχιακών Αρχών και το ειδικό βάρος του Πανεπιστηµίου. Οι απόψεις για τον εναλλακτικό τουρισµό τέθηκαν και προωθήθηκαν σε µια ευτυχή συγκυρία από ένα συνδυασµό δρώντων: α) από τη ΝΑΜ και από µια ιδιωτική εταιρεία συµβούλων και β) από το Πανεπιστήµιο. Οι δύο πλευρές ξεκίνησαν από 15

17 διαφορετικές αφετηρίες και συνέκλιναν στα ίδια συµπεράσµατα. Σηµαντικό στη διαµόρφωση της άποψης των τοπικών παραγόντων ήταν ότι σε ένα προηγούµενο έργο (PACTE) που έγινε από τη ΝΑΜ και την ιδιωτική εταιρεία συµµετείχαν διάφορες κοινότητες µέσω των αντιπροσώπων τους. Οι συµµετέχοντες είχαν την ευκαιρία να ταξιδέψουν στο εξωτερικό (Ιταλία, Γαλλία), και να επισκεφθούν πρότυπες τουριστικές περιοχές. Η συµµετοχή αυτή δηµιούργησε την κατάλληλη ατµόσφαιρα και τους έκανε δεκτικούς στην ιδέα να βελτιώσουν τον τουρισµό στο βουνό και να τον συνδέσουν µε τον τουρισµό της θάλασσας. Όταν το πρόγραµµα SMART ήλθε αργότερα να εφαρµόσει πιλοτικές δράσεις και να αναλύσει σε µεγαλύτερο βάθος τις προοπτικές του τουρισµού, το έδαφος δεν ήταν παρθένο πλέον. Ήταν όµως εύφορο και πολλές άλλες κοινότητες ήθελαν να συµµετέχουν. Με την καθοδήγηση του Πανεπιστηµίου έγιναν πολλές συναντήσεις: α) σχεδόν µε όλες τις τοπικές αρχές της περιοχής στους δικούς τους χώρους, και β) στο Πανεπιστήµιο µε όλους τους αντιπροσώπους των επαγγελµατικών οµάδων και σωµάτων. Στις συναντήσεις αυτές εξέφρασαν όλοι τις απόψεις τους και τα σχέδιά τους. Η διαδικασία εξασφάλιζε ότι κανείς δεν αποκλείεται και ότι όλες οι απόψεις ακούγονταν αξιολογούνταν και καταγράφονταν. Αυτό δεν θα µπορούσε να συµβεί αν η ΝΑΜ δεν είχε αυτή τη δηµοκρατική αντίληψη για τη δράση και µια αρκετά ανεπτυγµένη αίσθηση (για τα ελληνικά δεδοµένα) για το συµµετοχικό σχεδιασµό. Οι συναντήσεις ήταν κρίσιµες διότι παρείχαν βήµα για την έκφραση διαφορετικών απόψεων και επιχειρηµάτων σε ανθρώπους που ενώ ανήκαν στην ίδια κοινότητα δεν είχαν µέχρι τότε την ευκαιρία να συναντηθούν και να συνοµιλήσουν µε τέτοιο τρόπο για τέτοια ζητήµατα. Έτσι, ήταν πολύ σηµαντικό ότι δηµιουργήθηκε η έννοια της κοινότητας ανάµεσα στους συµµετέχοντες, οι οποίοι επέτυχαν σε σηµαντικό βαθµό να παραµερίσουν τα µεταξύ τους στοιχεία δυσπιστίας. γ) Μη ωρίµανση της έκφρασης ορισµένων δοµικών συµφερόντων Το γεγονός ότι τα αντιτιθέµενα συµφέροντα δεν εκφράστηκαν µε τρόπο που να οδηγήσουν τις διαδικασίες των προγραµµάτων σε αδιέξοδα, µερικώς οφείλεται στην µη ανάπτυξη αυτών των συµφερόντων. Ειδικότερα, η διαίρεση εργασίας δεν είναι τόσο βαθιά που να οδηγεί σε µεγάλους ανταγωνισµούς. Για παράδειγµα, τα συµφέροντα των ξενοδόχων αναµιγνύονται µε τα συµφέροντα των τουριστικών πρακτόρων. Τα συµφέροντα των εκπροσωπούµενων κοινοτήτων είναι πολύ κοντά στα συµφέροντα των ιδιοκτητών δωµατίων, ή των ενδιαφεροµένων επενδυτών. Παράλληλα, οι θερινοί κάτοικοι, δηλ. οι ιδιοκτήτες δεύτερης κατοικίας δεν ήταν δυνατό να εκπροσωπηθούν. Η τελευταία αυτή οµάδα συνήθως αντιτίθεται σε µεγάλα έργα και σε τουριστική αύξηση διότι έχουν επιλέξει την περιοχή για το ήσυχο περιβάλλον της. Τούτων δεδοµένων, αυτό που προέβαλε στις συναντήσεις ήταν ένας κοινός παρονοµαστής µε συµβιβαστικά χαρακτηριστικά, δηλ. ότι πρέπει να επιδιωχθεί τουριστική ανάπτυξη µε γνώµονα την αειφορία, µε όποιο τρόπο κατανοούσε κανείς αυτή την έννοια. Παραπέρα, η εκπροσώπηση των κεντρικών αρχών, π.χ. των Υπουργείων, ή του ΕΟΤ δεν ήταν ισχυρή, ή στερούνταν συγκεκριµένης πολιτικής πέρα από ένα γενικό πλαίσιο για τη διατήρηση της παραδοσιακής φυσιογνωµίας της περιοχής. 16

18 δ) Η µικρή κλίµακα επιτρέπει προσωπικές σχέσεις Το γεγονός ότι η κλίµακα της περιοχής δεν είναι µεγάλη καθιστά ικανούς τους ανθρώπους να έχουν µεταξύ τους προσωπικές σχέσεις, ή τουλάχιστον να γνωρίζονται. Ακόµα και στις περιπτώσεις που υπήρχαν ανταγωνιστικά συµφέροντα, οι σχετικά στενές σχέσεις εξασφάλιζαν ότι το εγχείρηµα της τουριστικής ανάπτυξης ήταν κάτι σαν µια οικογενειακή επιχείρηση για την περιοχή (εξ ου βέβαια και η δυσπιστία για τους πιθανούς ξένους µελλοντικούς µεγάλους επενδυτές). Αυτό, βεβαίως, έκανε την αναζήτηση λύσεων πιο πολύπλοκη (λόγω προσωπικών ανταγωνισµών) αλλά και ευκολότερη (λόγω του ότι στο τέλος επικρατούσε η αίσθηση της κοινής κατανόησης). Οι προσωπικές γνωριµίες επίσης βοήθησαν να ξεπεραστούν κάποιες πολιτικές δυσκολίες. Ενώ σε µεγαλύτερες περιοχές όπου οι καταστάσεις είναι πιο απρόσωπες, οι διαµάχες µεταξύ των διαφόρων πολιτικών πλευρών είναι εµφανέστερες (παρ όλο που σήµερα γενικότερα ο πολιτικός ανταγωνισµός έχει ασθενέστερη ιδεολογική βάση), στην περίπτωση της Μαγνησίας το ζήτηµα ήταν σηµαντικά υποτονισµένο. Σ αυτό βεβαίως συνέδραµε η γενικότερη εξασθένηση των ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και η ευρύτερη αποδοχή του ρόλου του ιδιωτικού τοµέα. Η αποδοχή αυτή, λόγω του «εκσυγχρονιστικού» ρεύµατος, µερικές φορές δείχνει να είναι ισχυρότερη ανάµεσα στους σοσιαλιστές από ότι στους συντηρητικούς που στην Ελλάδα για ιστορικούς λόγους έχουν συνηθίσει σε ισχυρή συγκεντρωτική κρατική εξουσία και παρεµβάσεις. 8. Συµπεράσµατα Α. Για τη διαδικασία σχεδιασµού Οι ακαδηµαϊκοί που είναι σχεδιαστές µπορούν ακόµα να κάνουν σχεδιασµό επιτυχώς εάν: α) διατηρούν το πνεύµα του σχεδιασµού που αφήνει χώρο για συµµετοχικές πρακτικές και διαδικασίες, και β) δηµιουργούν συνδέσεις µε την περιοχή, δηλ. εάν ασκούν αυτά που διδάσκουν. Ακόµη και σήµερα ο σχεδιασµός δεν είναι απώλεια χρόνου ή άσκοπη άσκηση. 2. Οι επαγγελµατίες και οι αιρετοί αξιωµατούχοι των τοπικών κοινωνιών δεν έχουν κατανοήσει την έννοια των µαλακών µέτρων ιδιαίτερα εάν θεωρούν ότι οι περιοχή τους υστερεί αναπτυξιακά. Καθώς για µια σειρά λόγους δεν έχουν την ικανότητα να αντιληφθούν την αξία και τα οφέλη τέτοιων µέτρων, τείνουν να επιδιώκουν σκληρά µέτρα όπως έργα υποδοµής, και µεταφορικής υποδοµής ειδικότερα, καθώς σε τέτοια έργα είναι που προσκρούει καθηµερινά ο πολίτης ως άµεσος και συνεχής χρήστης και καθώς τέτοια έργα είναι ορατά µε φυσικό τρόπο. Ιδιαίτερα οι εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης πιστεύουν ότι κάθε σκληρό µέτρο θα βελτιώσει την προβαλλόµενη πολιτική τους φυσιογνωµία (προφίλ) και θα τους βοηθήσει να επανεκλεγούν. Με την έννοια αυτή, σε κάθε απόπειρα συµµετοχικού σχεδιασµού οι σχεδιαστές αντιµετωπίζουν µια σθεναρή ζήτηση και συνήθως ατελείς προτάσεις. 3. Ο συµµετοχικός σχεδιασµός µπορεί να αποδώσει καλά εκεί όπου η κλίµακα είναι τέτοια που οι τοπικοί δρώντες ή οι εκπρόσωποι των τοπικών οµάδων γνωρίζονται και διατηρούν κάποιο επίπεδο κοινωνικών και προσωπικών σχέσεων. Στην περίπτωση αυτή οι πολιτικές διαφωνίες και διαφορές έχουν µια πιθανότητα να υπερκερασθούν και η συναίνεση κάποιο περιθώριο να δηµιουργηθεί. Βεβαίως, αυτό δηµιουργεί το 17

19 ρίσκο να στηθεί ένα τοπικό λόµπυ που θα ξεπερνά τους σχεδιαστές εάν οι τελευταίοι δεν έχουν δηµιουργήσει τις απαραίτητες συνδέσεις µε την περιοχή. 4. Ο επερχόµενος τουρισµός εµπειριών επειδή ακριβώς προϋποθέτει την ανάµειξη του συνόλου µιας κοινότητας που είναι τουριστικός προορισµός, καθιστά απαραίτητη την ύπαρξη εκτεταµένης συναίνεσης µεταξύ των κατοίκων, των τοπικών αρχών και των Σχεδιαστών για ζητήµατα περιβάλλοντος και υποδοµών στην προοπτική της αειφόρου ανάπτυξης. Η συναίνεση αυτή πρέπει να βασίζεται σε κοινή αντίληψη για τον ρόλο των µαλακών µέτρων έναντι των σκληρών µέτρων (κατασκευές-υποδοµή). Β. Για τον τουρισµό, το παράλιο περιβάλλον και τις µεταφορές 1. Οι τουριστικοί πόροι δεν πρέπει να οδηγούν στην απερίσκεπτη εµπορευµατικοποίησή τους. Η θέση αυτή έχει µια ευκαιρία να γίνει κατανοητή από τις ενδιαφερόµενες τοπικές πλευρές ειδικά εάν οδηγηθούν να κατανοήσουν ότι η παράλογη εµπορευµατικοποίηση θα υπονοµεύσει τους ίδιους τους τουριστικούς πόρους. 2. Οι τουριστικές ροές µπορεί σε ένα περιορισµένο βαθµό να γίνουν διαχειρίσιµες από παρεµβάσεις στα συστήµατα και δίκτυα µεταφορών, αλλά ο κυρίαρχος παράγοντας που καθορίζει τις τουριστικές ροές είναι πολιτισµικός και εξαρτώµενος από την ευρύτερη τουριστική οικονοµική δραστηριότητα στην οποία οι tour operators παίζουν κυρίαρχο ρόλο. Παρ ολ αυτά, οι αλλαγές στις προτιµήσεις των πελατώντουριστών έχουν εξαναγκάσει τους tour operators να φροντίσουν και για ορισµένες εναλλακτικές µορφές τουρισµού (συµπεριλαµβανόµενων και εναλλακτικών τρόπων µεταφορών) και τα τουριστικά πρακτορεία να συµπεριλάβουν τέτοια εναλλακτικά στοιχεία. 3. Η εµπειρία έχει δείξει ότι δεν έχει έννοια να προσπαθεί κανείς να εκτρέψει τον τουρισµό από τη θάλασσα στο βουνό. Ο θερινός τουρισµός κατευθύνεται πρωτίστως στη θάλασσα, πράγµα που προφανώς δηµιουργεί µια σειρά περιβαλλοντικών προβληµάτων στα οποία συµβάλλουν οι µεταφορικές υποδοµές και δραστηριότητα. Το ερώτηµα είναι πώς να συµπληρωθούν οι θερινές διακοπές µε δραστηριότητες και εναλλακτικούς τρόπους µεταφοράς και τουρισµού στο βουνό, χωρίς να απειληθεί το ορεινό περιβάλλον. Η προοπτική αυτή θα βελτίωνε τις τουριστικές ροές και θα αναζωογονούσε την ενδοχώρα των παραλίων, βοηθώντας έτσι και τις δύο ζώνες. Με το δεδοµένο των εναλλακτικών τρόπων µεταφοράς η προοπτική αυτή θα µείωνε δραστικά την πιθανότητα δυσµενών επιπτώσεων στο ορεινό περιβάλλον. Ένας τέτοιος σχεδιασµός θα έχει περισσότερες πιθανότητες να υλοποιηθεί εάν ο εναλλακτικός τουρισµός κερδίσει και άλλο έδαφος και καταστεί δηµοφιλέστερη µορφή τουρισµού. 4. Οι υλικές υποδοµές γενικά για µια φορά ακόµα τίθενται στο κέντρο των διαβουλεύσεων και των ανταγωνισµών, αφού µέσω αυτών εκφράζονται και γίνονται ορατά διάφορα στοιχεία της ανάπτυξης που σχετίζονται µε την εκλογική αντιπαράθεση και τον ανταγωνισµό για την τοπική πολιτική εξουσία που συχνά συνυφαίνεται µε διάφορα οικονοµικά συµφέροντα. 18

20 9. Βιβλιογραφικές Αναφορές Apostolopoulos, G., Leontidou,L. and Loukissas, Ph. (eds) (2001) Mediterranean Tourism: facets of socioeconomic development and cultural change. London: Routledge. Burns, P. (1998) Tourism Planning: an alternative perspective. Tourism Recreation Research, Vol. 23(1) pp Chirgwin, S. and Hughes, K. (1997) Ecotourism: the participants perceptions. The Journal of Tourism Studies. Vol 8(2) pp 2-7. Coccossis, H. (1996) Tourism and Sustainability: perspectives and implications. Στο Priestley, G.K., Edwards, J.A. and Coccossis, H. (eds) Sustainable Tourism? European Experiences. Oxon: CAB International. Diamantis, D. (1998) Consumer Behavior and Ecotourism Products. Annals of Tourism Research. Vol 25(2) pp European Commission (1995) Green Paper on Tourism. Brussels. Green, C. and Chalip, L. (1998) Sport Tourism as the Celebration of Subculture. Annals of Tourism Research. Vol 25(2). Hvenegaard, G. and Dearden, Ph. (1998) Ecotourism versus Tourism in a Thai National Park. Annals of Tourism Research. Vol 25(3). Inskeep, E. (1991) Tourism Planning: an integrating and sustainable development approach. New York: Van Nostrand Reinhold.. Kelly, I. (1997) Study Tours: a model for benign tourism? The Journal of Tourism Studies. Vol 8(1) pp Κέντρο Προγραµµατισµού και Οικονοµικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) και Εθνικός Οργανισµός Τουρισµού (1994) Προκαταρκτικό Εθνικό Οικονοµικό Περιφερειακό Σχέδιο Τουρισµού. Αθήνα (Ιανουάριος). Κοκκώσης, Χ. (2000) Τουριστική Ανάπτυξη και Φέρουσα Ικανότητα στα Νησιά. Στο Τσάρτας, Π. (επιµ.) Τουριστική Ανάπτυξη: Πολυεπιστηµονικές Προσεγγίσεις. Αθήνα: Εξάντας. Κούση, Μ. (2000) Τουρισµός και Περιβάλλον: η τοπική κοινωνική διαµαρτυρία στην Κρήτη. Στο Τσάρτας, Π. (επιµ.) Τουριστική Ανάπτυξη: Πολυεπιστηµονικές Προσεγγίσεις. Αθήνα: Εξάντας. Lew, A. (1998) Ecotourism Trends. Annals of Tourism Research. Vol 25(3). Lorch, J. and Bausch, T. (1995) Sustainable Tourism in Europe. Tourism and the Environment in Europe. DG XXIII. 19

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

«Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα»

«Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα» «Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα» Γκίκας Α. Χαρδούβελης Καθηγητής, Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής Παν. Πειραιώς Οικονομικός Σύμβουλος Ομίλου Eurobank

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ

ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ Το προσφερόµενο τουριστικό «µενού» της Ελλάδας εξακολουθεί να είναι κατά κύριο λόγο οι διακοπές «κλασσικού τύπου» Μόλις πρόσφατη η συστηµατική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η Προοπτική Ανάπτυξης του Κυπριακού Τουρισµού µέσω των PPPs Αντώνης Πασχαλίδης Υπουργός Εµπορίου, Βιοµηχανίας και Τουρισµού 1 Τι είναι οι Συµπράξεις ηµοσίου Ιδιωτικού Τοµέα; PPP s: είναι ευρέως γνωστές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΑ ΤΑΞΙ ΕΥΟΥΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΠΑΤΣΟΥΛΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΘΜΟΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙΣΚΕΠΤΟΝΤΑΙ ΤΟ ΝΟΜΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ. Έρευνα που έγινε από το. για το ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ.

ΒΑΘΜΟΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙΣΚΕΠΤΟΝΤΑΙ ΤΟ ΝΟΜΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ. Έρευνα που έγινε από το. για το ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ. 1 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙΣΚΕΠΤΟΝΤΑΙ ΤΟ ΝΟΜΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ Έρευνα που έγινε από το ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ για το ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Εξαµηνιαία Έρευνα Συγκυρίας στις Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις 2 1. Εισαγωγή Το ΙΤΕΠ άρχισε να διεξάγει δύο φορές το χρόνο Έρευνα Συγκυρίας µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

1. Οικονομική Πολιτική, Περιφερειακή Πολιτική,

1. Οικονομική Πολιτική, Περιφερειακή Πολιτική, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ενότητα 1: ( ιάρκεια 50 ώρες ): Περιφερειακή και Πολιτική. Βασικές Θεωρητικές Έννοιες 1. Οικονομική Πολιτική, Περιφερειακή Πολιτική, Περιφερειακή : Βασικές Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ ΘΕΟ ΟΣΗΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ Πρωτοβουλία Ίδρυσης Πανεπιστηµιακού Τµήµατος Τουρισµού στην Κρήτη Μάρτιος 2007 Τουρισµός:

Διαβάστε περισσότερα

Γ Σ Α Τ Σ Ρ Τ Ο Ρ ΝΟ Ν ΜΙΚΕ Κ Σ Ε Δ ΙΑΔ Α ΡΟ Ρ ΜΕΣ

Γ Σ Α Τ Σ Ρ Τ Ο Ρ ΝΟ Ν ΜΙΚΕ Κ Σ Ε Δ ΙΑΔ Α ΡΟ Ρ ΜΕΣ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ - Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΕΥΣΕΩΝ Νοέμβριος 2014 H ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΔΙΑΔΡΟΜΩΝ Προσπαθήσαμε να σχεδιάσουμε διαδρομές που στηρίζονται στην τοπική ταυτότητα και στο γαστρονομικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΛΙΜΕΝΩΝ & ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΙΑΣ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, ανταποκρινόμενο στην ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Πως ξεκίνησε. Το 2012 θα βρισκόμαστε στο εξωτερικό με παγκόσμιο domain που ήδη είναι έτοιμο προς λειτουργία.

Πως ξεκίνησε. Το 2012 θα βρισκόμαστε στο εξωτερικό με παγκόσμιο domain που ήδη είναι έτοιμο προς λειτουργία. Πως ξεκίνησε 2004: Η ιδέα αφορούσε στη προώθηση των απαιτήσεων της τήρησης της νομοθεσίας 2007: Στη συνέχεια ήταν η προώθηση των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης 2011: Σήμερα αποτελεί μια ολοκληρωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1. Προς. Τσιμισκή 29. 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ. Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1. Προς. Τσιμισκή 29. 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ. Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου Εταιρία Ερευνών-Δημοσκοπήσεων Τσιμισκή 3 54625 Θεσσαλονίκη ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1 Προς ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΕΒΕΘ) Τσιμισκή 29 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Θ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΑΘΜΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΝΑΥΠΛΙΟΥ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΑΘΜΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΑΘΜΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΝΑΥΠΛΙΟΥ Αναγνώριση της περιοχής μελέτης Προβλήματα και ελλείψεις στην κυκλοφοριακή λειτουργία και τις μεταφορικές υποδομές Αυξημένος φόρτος διέλευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας

Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης Πέμπτη 21 Νοεμβρίου 2013 Η διαδρομή στον επιχειρηματικό στίβο Αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED:

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: Ε ΘΝΙΚΟ Μ ΕΤΣΟΒΙΟ Π ΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: «Πολιτικές χωρικού σχεδιασμού και διευθέτησης

Διαβάστε περισσότερα

Η σύσταση ενός DMO ως Προϋπόθεση Αειφορίας για τον Τουρισµό της Ρόδου

Η σύσταση ενός DMO ως Προϋπόθεση Αειφορίας για τον Τουρισµό της Ρόδου Η σύσταση ενός DMO ως Προϋπόθεση Αειφορίας για τον Τουρισµό της Ρόδου ρ. ηµήτρης Κούτουλας Ειδικός Σύµβουλος Τουριστικού Μάρκετινγκ ιδάσκων Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστηµίου E-Mail: d.koutoulas@ba.aegean.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Παρατηρήσεις επί της πρότασης/μελέτης Γενικές 1. Η μελέτη δεν έχει τη δομή ούτε μίας οικονομοτεχνικής ή επιχειρησιακής μελέτης αλλά ούτε και

Διαβάστε περισσότερα

Η Περιφέρεια υτικής Ελλάδας αναγνωρίζοντας το σηµαντικό ρόλο του τουρισµού στην οικονοµία και την ανάπτυξη της περιοχής, εισάγει σε ανοιχτή,

Η Περιφέρεια υτικής Ελλάδας αναγνωρίζοντας το σηµαντικό ρόλο του τουρισµού στην οικονοµία και την ανάπτυξη της περιοχής, εισάγει σε ανοιχτή, ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ «ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ» ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ & ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ Φίλες/Φίλοι, Η Περιφέρεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ ΦΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Βίκυ Φλέγγα Οικονομολόγος, Μ sc περιφερειακή ανάπτυξη Στέλεχος διεύθυνσης οργάνωσης και πληροφορικής Ε.Ε.Τ.Α.Α. Α.Ε. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΣΕ 9 ΒΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Θαλάσσια Αστική Συγκοινωνία Θεσσαλονίκης

Θαλάσσια Αστική Συγκοινωνία Θεσσαλονίκης Θαλάσσια Αστική Συγκοινωνία Θεσσαλονίκης Δρ. Παναγιώτης Παπαϊωάννου Εργαστήριο Συγκοινωνιακής Τεχνικής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΑΠΘ Πρόεδρος Συμβουλίου Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη 26-05-2010

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµός του τουρισµού

Ορισµός του τουρισµού ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΨΥΧΗΣ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ Συμβολή του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ στον πολιτιστικό τουρισμό Η πολιτιστική διαδρομή, ως επώνυμο τουριστικό προϊόν Η πολιτιστική διαδρομή είναι ένα εξειδικευμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ I.S.TO.S. Services in South Aegean. Καινοτοµία για τον Αειφόρο Τουρισµό & τις υπηρεσίες στο Νότιο Αιγαίο

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ I.S.TO.S. Services in South Aegean. Καινοτοµία για τον Αειφόρο Τουρισµό & τις υπηρεσίες στο Νότιο Αιγαίο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ I.S.TO.S Ιnnοvation for Sustainable Tourism & Services in South Aegean Καινοτοµία για τον Αειφόρο Τουρισµό & τις υπηρεσίες στο Νότιο Αιγαίο DG REGIO ΥΠ.ΟΙ.Ο Το Πρόγραµµα Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ CLUSTERS Με σκοπό τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων επιτυχίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020. ΤΟΣ Υγεία. Τομεακό Σχέδιο. Αθήνα, 03.04.2014

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020. ΤΟΣ Υγεία. Τομεακό Σχέδιο. Αθήνα, 03.04.2014 ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ Υγεία Τομεακό Σχέδιο Αθήνα, 03.04.2014 1 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνθεση των απόψεων που μέχρι τώρα διατυπώθηκαν από Υπηρεσίες, Κοινωνικούς Εταίρους και Εμπειρογνώμονες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε;

ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε; ShMILE II ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε; Alpha MENTOR Αναστασία Χατζηνικολάου Αρχιτέκτων Περιβαλλοντολόγος Σοφία Ναταλία Μποέμη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α.

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Τοµέας Οικολογίας, Τµήµα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Υφιστάµενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα.

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα. Ε.Μ.Π. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4: «Αναβάθμιση των συστημάτων αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικής εκπαίδευσης και σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» Στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

Ελλάδα Επιχειρησιακό πρόγραµµα 2007-13: Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος

Ελλάδα Επιχειρησιακό πρόγραµµα 2007-13: Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος MEMO/07/506 Βρυξέλλες, 26 Νοεµβρίου 2007 Ελλάδα Επιχειρησιακό πρόγραµµα 2007-13: Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος 1. Επιχειρησιακό πρόγραµµα «Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος» - Πρόγραµµα στο πλαίσιο των στόχων

Διαβάστε περισσότερα

Δρόμοι Άθλησης Ποιότητα Ζωής

Δρόμοι Άθλησης Ποιότητα Ζωής Δρόμοι Άθλησης Ποιότητα Ζωής το ποδήλατο στη ζωή μας Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδιασμού για την άθληση στοχεύουμε στην: δημιουργία της συνήθειας για καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ 2012-2014 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ 2012-2014 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ 0-0 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Το παρόν ερωτηματολόγιο παρουσιάζεται σαν συμπλήρωμα του Επιχειρησιακού προγράμματος του Δήμου Σίφνου για τα έτη 0 0, το

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Δρ. Δρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ Για την πιο αποτελεσματική χωροταξική απεικόνιση αλλά κυρίως για τη βέλτιστη διοίκηση και διαχείριση του Πάρκου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου 1 ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου Στη Μεσόγειο (και μάλιστα σε Ισπανία, Ιταλία, πρώην Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρο, Μάλτα, Τυνησία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ Ο επιχειρηματικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς τομείς της τουριστικής αγοράς παγκοσμίως. Συνέργιες Αγορών Ο επιχειρηματικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς τομείς της τουριστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής. ρ Μαρία Κωστοπούλου

ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής. ρ Μαρία Κωστοπούλου ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής ρ Μαρία Κωστοπούλου Προϊσταμένη Μονάδας Α Στρατηγικής και παρακολούθησης πολιτικών Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού και Αξιολόγησης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ανάδειξη της Περιοχής του Δήμου Κομοτηνής σε αειφόρο τουριστικό προορισμό, προσβάσιμο σε όλους. Δήμος Κομοτηνής

Ανάδειξη της Περιοχής του Δήμου Κομοτηνής σε αειφόρο τουριστικό προορισμό, προσβάσιμο σε όλους. Δήμος Κομοτηνής Ανάδειξη της Περιοχής του Δήμου Κομοτηνής σε αειφόρο τουριστικό προορισμό, προσβάσιμο σε όλους Δήμος Κομοτηνής Φάση Α2. Οργάνωση και Υποστήριξη της Δημόσιας Διαβούλευσης Α2.1. Προτάσεις Οράματος Στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Να δίνει την έννοια του τουρισµού. Να γνωρίζει τις κατηγορίες των τουριστών.

Να δίνει την έννοια του τουρισµού. Να γνωρίζει τις κατηγορίες των τουριστών. 1 Εισαγωγή (4 περίοδοι) : Να δίνει την έννοια του τουρισµού. Να γνωρίζει τις κατηγορίες των τουριστών. 2 Ιστορική εξέλιξη του τουρισµού (5 περίοδοι) Να γνωρίζει την ιστορική εξέλιξη του τουρισµού. Να αναφέρει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΧΩΡΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ Ν. ΧΑΝΙΩΝ ΚΥΡΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ : ΕΝΤΟΝΗ ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΟΡΦΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ : ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΤΡΙΠΤΥΧΟ ΑΜΜΟΣ ΗΛΙΟΣ ΘΑΛΛΑΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιφέρεια Κρήτης Ενεργειακό Κέντρο

Περιφέρεια Κρήτης Ενεργειακό Κέντρο Περιφέρεια Κρήτης Ενεργειακό Κέντρο Ευρωπαϊκό έργο BIOSIRE του προγράµµατος «Ευφυής Ενέργεια για την Ευρώπη» «Προώθηση των Βιοκαυσίµων και των Ηλεκτρικών Οχηµάτων για Βιώσιµες Μεταφορές σε Τουριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες

Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες Ονοματεπώνυμο: Γεωργίου Παναγιώτης 113125 Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Γιωργής Κριτσωτάκης Δεκέμβριος 2014 Γκολφ - Τουρισμός Readman

Διαβάστε περισσότερα

Κέρκυρα /6/2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ

Κέρκυρα /6/2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ Κέρκυρα /6/2014 ΠΡΟΣ: Περιφερειακό Συμβούλιο ΘΕΜΑ: Στρατηγική της Π.Ι.Ν. περιόδου 2014-2020

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΣΤΟ 1 ο ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ για την περίοδο προγραµµατισµού 2014-2020 Αγαπητοί προσκεκληµένοι, Βρισκόµαστε στον µέσον µιας πολύ σηµαντικής διαδικασίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 26 Μαΐου 2004 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τουριστική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας για τον σχηματισμό πιλοτικού άξονα των τριών πόλεων με στόχο τη δυναμική τουριστική ανάπτυξή τους, με μοχλό εξέλιξης τη δημιουργία σύγχρονων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οι συγγραφείς... xiii Πρόλογος και ευχαριστίες...xv

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οι συγγραφείς... xiii Πρόλογος και ευχαριστίες...xv ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Οι συγγραφείς... xiii Πρόλογος και ευχαριστίες...xv 1. Πόλη και σχεδιασμός: oι βασικές συνιστώσες... 18 1.1 Αναγκαιότητα του χωρικού σχεδιασμού....18 1.2 Η ρύθμιση των χρήσεων γης...20 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΕΡΓΑ ή ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΟΥ ΟΙ ΟΤΑ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ ΝΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΟΥΝ ΜΕΣΩ ΣΥΜΠΡΑΞΕΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ - Ι ΙΩΤΙΚΟY ΤΟΜΕΑ (Σ ΙΤ)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΕΡΓΑ ή ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΟΥ ΟΙ ΟΤΑ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ ΝΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΟΥΝ ΜΕΣΩ ΣΥΜΠΡΑΞΕΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ - Ι ΙΩΤΙΚΟY ΤΟΜΕΑ (Σ ΙΤ) ΥΠ.ΕΣ...Α. / ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΗΣΕΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΕΡΓΑ ή ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΟΥ ΟΙ ΟΤΑ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ ΝΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΟΥΝ ΜΕΣΩ ΣΥΜΠΡΑΞΕΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ - Ι ΙΩΤΙΚΟY ΤΟΜΕΑ (Σ ΙΤ) Το Ερωτηµατολόγιο αυτό αποσκοπεί στην

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Περίληψη Εργασίας του µαθήµατος: Σύγχρονες πρακτικές του σχεδιασµού και δυναµική των χωρικών δοµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής:

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής: ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ Ο νέος αναπτυξιακός νόµος αποσκοπεί στη δηµιουργία ενός ισχυρού πλαισίου κινήτρων και διαδικασιών µε σκοπό την ενίσχυση των επενδύσεων (εγχώριων και ξένων άµεσων), τη διεύρυνση των επιλέξιµων

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές διαστάσεις. συγκοινωνίας στην Πάτρα

Περιβαλλοντικές διαστάσεις. συγκοινωνίας στην Πάτρα Περιβαλλοντικές διαστάσεις της θαλάσσιας αστικής συγκοινωνίας στην Πάτρα 1 Το θέμα: Αά Ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών προτάσεων για λύσεις από το περιβάλλον υγρό στοιχείο, λόγω αύξησης κυκλοφοριακών φόρτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ στα πλαίσια του Έργου NEST Ανάπτυξη Δικτύου Αειφόρου Τουρισμού 1. Πόσο καιρό ζείτε στην περιοχή των Πρεσπών: Χρόνια Μήνες 2. Ποια είναι η κύρια πηγή εισοδήματός

Διαβάστε περισσότερα

Η Επενδυτική Φυσιογνωµία της Περιφέρειας Θεσσαλίας - Ανάλυση σε επίπεδο νοµού

Η Επενδυτική Φυσιογνωµία της Περιφέρειας Θεσσαλίας - Ανάλυση σε επίπεδο νοµού Η Επενδυτική Φυσιογνωµία της Περιφέρειας Θεσσαλίας - Ανάλυση σε επίπεδο νοµού Νοµός Λάρισας Στο νοµό Λάρισας υπάρχουν αξιόλογες εκτάσεις κατάλληλες για την ανάπτυξη βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς'

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Συνέδριο ΜΟΔΙΠ ΑΤΕΙ-Θ *-* Νοεμβρίου 2012 Grand Hotel Θεσσαλονίκη Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Παναγιώτης Τζιώνας Αντιπρόεδρος ΑΤΕΙ-Θ Συμπεράσματα Τα Νέα

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτέο 2.1.2 ΣΥΝΟΨΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ Ε&Α, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, Αύγουστος 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Πετράκος Κώστας

COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Πετράκος Κώστας COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Πετράκος Κώστας ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Αντικείμενο αυτής της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ 2007-2010, Β ΦΑΣΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2008 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ 2007-2010, Β ΦΑΣΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2008 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα έκθεση αποτελεί την τέταρτη έκδοση της Β Φάσης του Επιχειρησιακού Προγράμματος του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας μέχρι το 2010. Αντικείμενο του τεύχους είναι ο Επιχειρησιακός και Οικονομικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Παρουσίαση της Ενδιάμεσης Διαχειριστικής Αρχής στη Συνεδρίαση της ΠΕΔ Βορείου Αιγαίου, Μυτιλήνη, 27 Φεβρουαρίου 2014 Σκέλος Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ

2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ 2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2.1 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ...62 2.2 ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ...63 2.3 ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ...64 2.4 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ...64 2.5 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ...64

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

1ο ιεθνές Forum Τουρισµού Ρόδου

1ο ιεθνές Forum Τουρισµού Ρόδου 1ο ιεθνές Forum Τουρισµού Ρόδου ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΛΟΥΚΑΡΑΣ Οικονοµολόγος ΕΤΑΠ Συντονιστής Επιστηµονικής Οµάδας Τουρισµού Ενδεικτικά κρίσιµα ζητήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Τουριστικός Σχεδιασμός στη Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου

Ολοκληρωμένος Τουριστικός Σχεδιασμός στη Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ολοκληρωμένος Τουριστικός Σχεδιασμός στη Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου Δρ. Γιάννης ΣΠΙΛΑΝΗΣ, Επ. Καθηγητής, Τμήμα Περιβάλλοντος Δ/ντής Παρατηρητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ)

Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ) Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ) Νέα Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Νέο ΕΣΠΑ Τα Επιχειρησιακά Προγράμματα που υπεβλήθησαν είναι επτά τομεακά και δεκατρία περιφερειακά. Ο προϋπολογισμός

Διαβάστε περισσότερα

Λ έ ιμ νες ξενοδοχειακών μονάδων

Λ έ ιμ νες ξενοδοχειακών μονάδων Λιμένες ξενοδοχειακών μονάδων Παγκρήτιο Δίκτυο Περιβαλλοντικών Οργανώσεων «ΟικοΚρήτη» Ο η Οικολογική Πρωτοβουλία Χανίων Περιβαλλοντικός Σύλλογος Ρεθύμνου Πολιτιστική Εταιρεία Πανόρμου «Επιμενίδης» Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Νέες Τεχνολογίες Επικοινωνίας και Τηλεργασία: : Κατάσταση και Προοπτικές στην Ελλάδα

Νέες Τεχνολογίες Επικοινωνίας και Τηλεργασία: : Κατάσταση και Προοπτικές στην Ελλάδα Νέες Τεχνολογίες Επικοινωνίας και Τηλεργασία: : Κατάσταση και Προοπτικές στην Ελλάδα Οµάδα Εργασίας Γ2 Συντονιστές: Νατάσα Κωνσταντέλου, Ερευνήτρια ' ΕΠΙΣΕΥ- ΕΜΠ Αγγελική Πουλυµενάκου, Επικ. Καθηγήτρια,

Διαβάστε περισσότερα