ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Διαπανεπιστηµιακό Διατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Διδακτική της Χηµείας και Νέες Εκπαιδευτικές Τεχνολογίες (ΔιΧηΝΕΤ) Χηµεία και Καθηµερινή Ζωή ΤΟ ΥΠΕΡΘΕΡΜΟ ΝΕΡΟ Επιβλέποντες Καθηγητές Α.Ι. Μαρούλης Κ. Χατζηαντωνίου Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Μπακαλίδου Αντωνία Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 2010 i

2 i

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε το ακαδηµαϊκό έτος , στα πλαίσια του µαθήµατος «Χηµεία και καθηµερινή ζωή- Η πράσινη προσέγγιση» του Διαπανεπιστηµιακού Διατµηµατικού Προγράµµατος Μεταπτυχιακών Σπουδών Διδακτικής της Χηµείας και Νέων Εκπαιδευτικών Τεχνολογιών (ΔιΧηΝΕΤ). Η εργασία ήταν µια ενδιαφέρουσα και πολύτιµη εµπειρία και αποτέλεσε την αρχή να γνωρίσω έναν τοµέα της Χηµείας, την Πράσινη και Βιώσιµη Χηµεία που αποτελεί τη Χηµεία του Παρόντος και του Μέλλοντος. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την κ. Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη για την συνεχή και ουσιαστική καθοδήγηση κατά την εκπόνηση της εργασίας. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένειά µου για την υποµονή που έδειξαν και την κατανόηση µε την οποία αντιµετώπισε τις προσπάθειές µου για την ολοκλήρωση της εργασίας. ii

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία που ακολουθεί παρουσιάζει µια µελέτη για το υπέρθερµο νερό, δηλαδή νερό που βρίσκεται σε θ ερµοκρασία µεγαλύτερη από 374 o C και πίεση 218 atm. Τ ο υπέρθερµο νερό βρίσκεται στην υπερκρίσιµη κατάσταση, όπου η υγρή και η αέρια φάση του νερού συγχωνεύονται σε µια ενιαία υγρή φάση, µε ιδιότητες ανάλογες τόσο των αερίων, όσο και των υγρών. Η µεγάλη ικανότητα διάλυσης των οργανικών ενώσεων, καθιστά το υπέρθερµο νερό ως πρώτη επιλογή σε δράσεις που επιζητείται µία πιο «πράσινη» προσέγγιση. Έτσι χρησιµοποιείται σε διεργασίες καθαρισµού ρυπασµένων εδαφών, εκχύλισης θρεπτικών συστατικών και αιθέριων ελαίων καθώς και διαχείρισης αποβλήτων. Γενικότερα αντικαθιστά τους κλασικούς οργανικούς διαλύτες σε διάφορες χηµικές δράσεις µε σκοπό την αποφυγή της τοξική δράσης τους και τη βιοσυσσώρευσή τους, παρέχοντας έτσι µία εναλλακτική λύση, περιβαλλοντικά φιλική αλλά εξίσου οικονοµική και αποτελεσµατική λύση.. iii

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 Εισαγωγή 1.1 Εισαγωγή στην πράσινη χηµεία Διαλύτες Υπερκρίσιµα υγρά.3 2 Το υπέρθερµο νερό Ιδιότητες Δράση Διαλυτική ικανότητα του υπέρθερµου νερού Οργανικές ενώσεις Άλατα Αέρια Εφαρµογές Εκχύλιση Χρωµατογραφία Χηµικές αντιδράσεις Εµποτισµός-Βαφή Σχηµατισµός νάνο και µίκρο σωµατιδίων Αεριοποίηση βιοµάζας Οξείδωση Διάσπαση πολυµερών.32 iv

6 4 Παράρτηµα 4.1 Αριθµός Prandtl Βιοµάζα Διηλεκτρική Σταθερά-Σχετική Διαπερατότητα Δίκτυο δεσµών υδρογόνου Ελαστικά απόβλητα Ενθαλπία διάχυσης Κατεχίνες Κορίανδρος Κύµινο Μαννιτόλη Πράσινο τσάι Ρίγανη Σωµατίδια νάνο Σωµατίδια µίκρο Υποκρίσιµο νερό COD Inconel Hastelloy C Rosa canina TOC Thymbra spicata Zataria multiflora Boiss Βιβλιογραφία...44 v

7 1. Εισαγωγή

8 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ Η ανάπτυξη της επιστήµης της χηµείας και η εφαρµογή της στη βιοµηχανία παραγωγής προϊόντων καθηµερινής χρήσεως έχει συνεισφέρει σηµαντικά στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των ανθρώπων. Παρά τον καθοριστικό της αυτό ρόλο η ίδια η χηµική βιοµηχανία και τα πετροχηµικά προϊόντα θεωρούνται σε µεγάλο βαθµό υπεύθυνα για τη διαρκή υποβάθµιση του περιβάλλοντος. Η συσσώρευση πληθώρας προβληµάτων όπως η κατασπατάληση των πρώτων υλών, ο τεράστιος όγκος των χηµικών αποβλήτων µε αρνητικές συνέπειες τόσο για την υγεία του ανθρώπου, όσο και για το περιβάλλον καθώς και ο ορατός κίνδυνος η κατάσταση να µην είναι πια αναστρέψιµη, οδήγησαν στη λήψη αποφάσεων και µέτρων. Λύση στα παραπάνω προβλήµατα πρέπει να µπορεί να δώσει η ίδια η Χηµεία. Είναι ευθύνη και υποχρέωση όλων των χηµικών που απασχολούνται στην έρευνα, στην εκπαίδευση και στην Βιο µηχανία να αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο για την επίλυση των προβληµάτων. Αυτό ξεκίνησε µε την εµφάνιση και την ανάπτυξη της Πράσινης και Βιώσιµης Χηµείας (Paul Anastas, 1990). Η Πράσινη Χηµεία [1] (Green Chemistry) είναι µία άλλη αντίληψη της Χηµείας, ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης, µε βασικό στόχο την πρόληψη της ρύπανσης του περιβάλλοντος και την προστασία της υγείας του ανθρώπου. Δεν αποτελεί καινούριο, ανεξάρτητο τοµέα της Χηµείας, αλλά συγκεντρώνει όλη τη γνώση από διαφόρους τοµείς της Χηµείας (Υπερµοριακή Χηµεία, Κβαντική Χηµεία, Νανοχηµεία, Ηχοχηµεία, Φωτοχηµεία κ.α.) όλα τα εργαλεία, τεχνικές και τεχνολογίες που µπορούν να βοηθήσουν τους χηµικούς να αναπτύξουν φιλικότερα προς το περιβάλλον προϊόντα και διεργασίες. Εµφανίστηκε δυναµικά στον επιστηµονικό χώρο στις αρχές της τελευταίας δεκαετίας του 20ου αιώνα. Ονοµάζεται και Βιώσιµη Χηµεία (Sustainable Chemistry) έχει όµως επικρατήσει ο όρος Πράσινη Χηµεία, που εµφανίστηκε για πρώτη φορά το 1990 από τον Paul Anastas που έδωσεκτονππαρακάτωλορισµό.[1]: «Πράσινη Χηµεία είναι η χρησιµοποίηση ενός συνόλου αρχών µε την εφαρµογή των οποίων µειώνεται ή εξαλείφεται η χρήση ή η δηµιουργία επικινδύνων ουσιών στις διεργασίες σχεδιασµού, παραγωγής και εφαρµογής των χηµικών προϊόντων» Οι στόχοι της Πράσινης Χηµείας είναι η µείωση επικίνδυνων ουσιών που σχετίζονται µε προϊόντα και διεργασίες που είναι απαραίτητα όχι µόνο για την διατήρηση της ποιότητας ζωής που έχει πετύχει η κοινωνία µέσω της χηµείας αλλά να προωθήσει περαιτέρω τα τεχνολογικά επιτεύγµατα της χηµείας κατά τρόπο βιώσιµο. Η Πράσινη Χηµεία χρησιµοποιεί τα εργαλεία της Χηµείας, περιλαµβάνει όλους τους τοµείς της Χηµείας και µπορεί να χαρακτηριστεί ως Χηµεία που προλαµβάνει τη ρύπανση, Χηµεία που σέβεται την υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον. Ως αποτέλεσµα έ χει αναπτυχθεί έντονο ενδιαφέρον για τη σύνθεση υλικών από ανανεώσιµες πρώτες ύλες οι οποίες σήµερα θεωρούνται ότι µπορούν να παρέχουν µια ασφαλή λύση για την αναβάθµιση της ζωής του ανθρώπου και την µείωση της ρύπανσης του πλανήτη. Στις µέρες µας βιοµάζα προερχόµενη τόσο από το χερσαίο, όσο και από το υδάτινο περιβάλλον, χρησιµοποιείται για τη βιοµηχανική παραγωγή υλικών. Τέτοια π ροϊόντα είναι ήδη διαθέσιµα στην αγορά µε το χαρακτηριστικό πρόθεµα «βίο» ή «πράσινα». 1

9 Στο κλάδο των διαλυτών οι επιστήµονες έχουν αναπτύξει µηχανισµούς αντιδράσεων που είτε η χρήση διαλυτών δεν είναι αναγκαία, είτε µπορούν να πραγµατοποιηθούν µε εναλλακτικούς τρόπους, όπως για παράδειγµα µε ιοντικά υγρά, διαλυτών που προέρχονται από τη βιοµάζα, είτε µε υπερκρίσιµα υγρά, όπως το νερό και το διοξείδιο του άνθρακα. Παρόλο που τέτοιοι διαλύτες δεν εκπέµπουν τοξικές ουσίες στην ατµόσφαιρα και είναι βιοαποικοδοµήσιµοι, η ευρεία χρήση τους θα είναι εφικτή µόνο αν γίνουν ανταγωνιστικοί έναντι των ανάλογων πετροχηµικών προϊόντων τόσο από άποψη κόστους, όσο και ανταγωνιστικότητας. 1.2 ΔΙΑΛΥΤΕΣ Στη σύγχρονη εποχή η εκτεταµένη χρήση διαλυτών έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο ζωής µας, αφού οι διαλύτες χρησιµοποιούνται ευρέως στη παρασκευή συγκολλητικών ουσιών, στις βαφές, στις επικαλύψεις, στη φαρµακευτική, στην τυπογραφία, στην κατασκευή ηµιαγωγών, στον καθαρισµό µετάλλων, στην παραγωγή φυτοφαρµάκων, σε εργαστηριακές συνθέσεις και σε πολλές άλλες εφαρµογές. Στην Ευρώπη, η βιοµηχανία παραγωγής διαλυτών απασχολεί πάνω από εργαζοµένους, ενώ οι διαλύτες χρησιµοποιούνται πάνω από ένα εκατοµµύριο εταιρείες µε ποικιλία δραστηριοτήτων. Παρά την ευρεία εφαρµογή τους οι πετροχηµικοί διαλύτες συνδέονται µε θέµατα οικονοµικά, περιβαλλοντικά, υγιεινής και ασφάλειας, αφού οι διαλύτες συνεισφέρουν στην εκποµπή των πτητικών οργανικών ενώσεων (VOC s-volatile organic compounds). Η βλαβερή τους επίπτωση οφείλεται ότι εκπέµπουν ατµούς και εξατµίζονται ακόµα και σε θερµοκρασία δωµατίου, ενώ κάποιοι αναδύουν ισχυρή µυρωδιά. Επιπλέον είναι δύσκολο να τους ανακυκλώσουµε όλους καθώς δισεκατοµµύρια αποβλήτων αποβάλλονται στο περιβάλλον ετησίως είτε ως υγρά απόβλητα, είτε ως εκποµπές πτητικών αερίων. Αναπόφευκτα οι διαλύτες αυτοί µολύνουν τον αέρα, το νερό και το έδαφος. Η ευρωπαϊκή βιοµηχανία διαλυτών δαπανά ετησίως 20 εκατοµµύρια ευρώ ακολουθώντας αυστηρούς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας εργαζοµένων και προστασίας του περιβάλλοντος. Είναι ευνόητο ότι η εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων για περιορισµό ή αντικατάσταση της χρήσης των πετροχηµικών διαλυτών, θα δώσει µια οικολογικά αποδεκτή λύση που ταυτόχρονα θα ευνοήσει οικονοµικά τις βιοµηχανίες. Αν και το νερό είναι ο πιο άφθονος, φυσικός, µη τοξικός διαλύτης στη γη, πολλές ουσίες διαλύονται µόνο σε ισχυρούς διαλύτες που είναι οργανικής φύσης και µπορούν να ταξινοµηθούν σε τρεις κατηγορίες ανάλογα µε τη δοµή τους. [2] Οξυγονούχοι διαλύτες: αλκοόλες, αιθέρες, γλυκόλες, κετόνες, αλδεϋδες Υδρογονούχοι διαλύτες: αρωµατικοί και αλειφατικοί υδρογονάνθρακες. Aλογονούχοι διαλύτες: αλογονούχοι υδρογονάνθρακες Οι εναλλακτικές λύσεις που είναι σήµερα διαθέσιµες αφορούν σε διαδικασίες χωρίς διαλύτες, ή στην πιο αποτελεσµατική ανακύκλωση των ήδη υπαρχόντων διαλυτών, ή στην αντικατάστασή τους µε άλλους λιγότερο τοξικούς, τους λεγόµενους «πράσινους» διαλύτες. Οι «πράσινοι» διαλύτες που χρησιµοποιούνται σήµερα είναι οι διαλύτες από βιοµάζα, τα ιονικά υγρά και τα υπερκρίσιµα υγρά όπως το υπέρθερµο νερό που θα αναπτύξουµε σε αυτήν την εργασία. P

10 1.3 ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΑ ΥΓΡΑ Η IUPAC ορίζει ως υπερκρίσιµο κάθε στοιχείο, ουσία, ή µίγµα που έχει θερµανθεί πάνω από τη κρίσιµη του θερµοκρασία T c και έχει ασκηθεί πίεση µεγαλύτερη από τη κρίσιµη του πίεση P c.το σηµείο που αντιστοιχεί στις τιµές των T c και P c ονοµάζεται κρίσιµο σηµείο και πέρα από αυτό η ουσία δε µπορεί να υγροποιηθεί µε την αύξηση της πίεσης, αλλά ούτε να εξατµιστεί µε την αύξηση της θερµοκρασίας. Συνεπώς ένα υπερκρίσιµο υγρό υπάρχει σε µία µόνο φάση. Επιπλέον η πίεση πρέπει να είναι µικρότερη από τη πίεση που απαιτείται για να στερεοποιηθεί το υπερκρίσιµο υγρό, επειδή η στερεά φάση µπορεί να υπάρχει πέραν του κρίσιµου σηµείου σε πολύ υψηλές πιέσεις. Στο διάγραµµα των φάσεων µιας ουσίας, µπορούµε να δούµε τις αντίστοιχες περιοχές όπου η ουσία υπάρχει σε υγρή, σε αέρια και σε στερεή κατάσταση. Στο τριπλό σηµείο t c συνυπάρχουν οι τρεις φάσεις. Καθώς αυξάνεται η θερµοκρασία, φθάνουµε στο κρίσιµο σηµείο. Κάτω από το κρίσιµο σηµείο η υγρή και αέρια φάση συνυπάρχουν, ενώ πάνω απ αυτό το σηµείο η ουσία υπάρχει µόνο σε µία ενιαία φάση µε χαρακτηριστικά τόσο υγρού όσο και αερίου. Εικόνα 1. Το διάγραµµα φάσεων µιας ουσίας. Δεξιά: Η διακύµανση στη πυκνότητα του νερού στην περιοχή που γειτνιάζει µε το κρίσιµο σηµείο. Διαπιστώνουµε ότι κοντά στο κρίσιµο σηµείο µικρές µεταβολές στην πίεση ή θερµοκρασία οδηγούν σε µεγάλες αλλαγές στην πυκνότητα, επιτρέποντας έτσι αλλαγές στις ιδιότητες ενός του υπερκρίσιµου υγρού. Κατά αυτόν τον τρόπο οι ιδιότητες τους µπορούν να ρυθµιστούν ανάλογα µε τις απαιτήσεις της κάθε διεργασίας και τα υπερκρίσιµα υγρά έχουν πολλές εφαρµογές σε εργαστηριακό και βιοµηχανικό επίπεδο. [3] Παρακάτω δίνεται µία σχηµατική αναπαράσταση των φάσεων του υπερκρίσιµου υγρού µε την αύξηση της θερµοκρασίας καθώς και η πραγµατική τους απεικόνιση. r

11 Σχήµα 1. Αναπαράσταση των φάσεων ενός υπερκρίσιµου υγρού. Εικόνα 2. Η αλλαγή της φύσης του υπερκρίσιµου υγρού καθώς πλησιάζει στο κρίσιµο σηµείο και η εξαφάνιση του µηνίσκου. Αριστερή φωτογραφία: Βλέπουµε τις δύο ξεχωριστές φάσεις ενός υπερκρίσιµου υγρού. Ο µηνίσκος διακρίνεται πολύ εύκολα. Μεσαία φωτογραφία: Η θερµοκρασία έχει αυξηθεί και ο µηνίσκος αρχίζει να χάνεται. Δεξιά φωτογραφία: Πλησιάζουµε τη κρίσιµη θερµοκρασία και πίεση και οι δυο διακριτές φάσεις του υγρού και του αερίου δεν υπάρχουν πια, αλλά µία ο µογενή φάση που καλείται υπερκρίσιµο υγρό. Επιπλέον ο µηνίσκος έχει εξαφανιστεί. Το υπέρθερµο νερό υπήρχε στο στερεό φλοιό της γης για πολλά χρόνια και η παρουσία του δεν ανακαλύφθηκε µέχρι το Το 1822, ο βαρόνος Charles Cagniard de la Tour ανακάλυψε το κρίσιµο σηµείο µιας ουσίας µε τα διάσηµα πειράµατα µε το κανόνι-βαρέλι. Ακούγοντας τις ασυνέχειες στον ήχο µιας κυλιόµενης µπάλας από πυρόλιθο σε σφραγισµένο κανόνι γεµάτο µε υγρά σε διάφορες θερµοκρασίες, οδηγήθηκε στη κρίσιµη θερµοκρασία. Πάνω από αυτή τη θερµοκρασία, οι πυκνότητες της υγρής και της αέριας φάσης γίνονται ίσες και δεν υπάρχει διάκριση µεταξύ των δύο φάσεων, µε αποτέλεσµα να έχουµε µία ενιαία υπερκρίσιµη υγρή φάση. Κι άλλοι µελετητές συνέχισαν το έργο του για τη φύση της υπερκρίσιµης κατάστασης, µεταξύ των οποίων ο Michael Faraday και τον Thomas Andrews. Ο Andrews εισήγαγε τον όρο «κρίσιµο σηµείο». Οι Hannay και Hogarth έκαναν συστηµατικές µελέτες στη διαλυτότητα των υπερκρίσιµων υγρών το Σήµερα υπάρχει µεγάλη βιβλιογραφία και έχει αναπτυχθεί ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα υπερκρίσιµα υγρά εναλλακτικοί διαλύτες. [4] Στον παρακάτω πίνακα αποδεικνύεται η ιδιαίτερη κατάσταση των υπερκρίσιµων υγρών αφού οι τιµές των ιδιοτήτων τους κυµαίνονται µεταξύ των τιµών των υγρών και αερίων. 4

12 Πίνακας 1. Σύγκριση των ιδιοτήτων των αερίων, υγρών και υπερκρίσιµων υγρών. [5] Πυκνότητα (kg/ m 3 ) Ιξώδες (µpa x s) Ικανότητα διάχυσης (mm 2 /s) Αέρια Υπερκρίσιµα ,01-0,1 Υγρά ,001 Τα υπερκρίσιµα υγρά έχουν διαλυτικές ιδιότητες ανάλογες των οργανικών διαλυτών, αλλά µε χαµηλότερο ιξώδες και επιφανειακή τάση και υψηλότερη δυνατότητα διάχυσης. Αποτελούν το ιδανικό µέσο για µεταφορά µάζας επειδή οι συντελεστές διάχυσης των διαλυµένων ουσιών είναι µεγαλύτεροι στα υπερκρίσιµα διαλύµατα σε σύγκριση µε τα υγρά. Η διαλυτική τους ικανότητα µπορεί να τροποποιηθεί µε αυξοµειώσεις της πίεσης ή της θερµοκρασίας αλλά και µε την προσθήκη κατάλληλων ουσιών. T, P πυκνότητα Διηλεκτρική σταθερά ιξώδες Διαλυτική ικανότητα Ικανότητα διάχυσης Σχήµα 2. Βασικές ιδιότητες των υπερκρίσιµων υγρών και οι σχέσεις µεταξύ τους Τα υπερκρίσιµα υγρά έχουν πολλές εφαρµογές ως διαλύτες για περιβαλλοντικούς και οικονοµικούς λόγους σε σχέση µε τους συµβατικούς διαλύτες. Παρακάτω δίνονται ορισµένες ενώσεις που µπορούν να χρησιµοποιηθούν ως υπερκρίσιµοι διαλύτες. Κύριοι εκπρόσωποι υπερκρίσιµων υγρών ως διαλύτες είναι το υπερκρίσιµο διοξείδιο του άνθρακα και το υπερκρίσιµο νερό. n

13 Πίνακας 2. Χηµικές ενώσεις χρήσιµες ως υπερκρίσιµα υγρά και οι κρίσιµες παράµετροι τους. Ουσίες Κρίσιµη Θερµοκρασία T c / K Κρίσιµη Πίεση P c /bar Νερό Δι Διοξείδιο του άνθρακα Αιθάνιο Αιθένιο Προπάνιο Προπένιο Ξένο Αµµωνία n-εξάνιο 507,5 30,3 n-πεντάνιο 469,6 33,7 Μεθανόλη 512,5 80,8 Αιθανόλη ,8 6

14 2. Το υπέρθερµο νερό 7

15 2. ΥΠΕΡΘΕΡΜΟ ΝΕΡΟ Όταν η θερµοκρασία του νερού φθάσει και ξεπεράσει µια συγκεκριµένη τιµή που αντιστοιχεί στη κρίσιµη θερµοκρασία (T c = 374 o C) και η πίεσή του αντιστοιχεί στη τιµή της κρίσιµης πίεσης (P c = 218 atm) τότε θεωρείται υπερκρίσιµο ή υπέρθερµο νερό. Η υγρή και η αέρια φάση συγχωνεύονται σε µια οµογενή υγρή φάση µε ιδιότητες αερίου και υγρού µαζί. Σχήµα 3. Το διάγραµµα φάσης του υπέρθερµου νερού Δεδοµένου ότι το νερό γίνεται υπέρθερµο σε ακραίες θερµοκρασίες ή πιέσεις, είναι δύσκολο να µεταβεί από µόνο του σε αυτήν την κατάσταση. Εν τούτοις υπέρθερµο νερό βρέθηκε από γερµανούς ωκεανογράφους στο βόριο άκρο της µέσο-ατλαντικής κορυφογραµµής. Αναβλύζει από πηγές που βρίσκονται πάνω από θύλακες µε µάγµα και η θερµοκρασία του φθάνει σους 467 o C. Έτσι, όταν συνδυάζονται η θερµότητα από το µάγµα και οι µεγάλες υποθαλάσσιες ατµοσφαιρικές πιέσεις, ενώνεται η υγρή και η αέρια φάση και παίρνουµε µία ενιαία φάση, το υπέρθερµο νερό. [6]. Εικόνα 3. Η παρουσία υπέρθερµου νερού στους ωκεανούς 8

16 Η ύπαρξη υπέρθερµου νερού στη φύση έχει διαπιστωθεί επίσης σε υποθαλάσσια ηφαίστεια. Τα υποθαλάσσια ηφαίστεια βρίσκονται σε τόσο µεγάλα βάθη στους ωκεανούς που η τεράστια πίεση από το βάρος του νερού από πάνω τους εµποδίζει την εκρηκτική απελευθέρωση ατµού και αερίων. Έτσι προκαλείται υπερθέρµανση του νερού, δηµιουργώντας υδροθερµικά πεδία. Το νερό µετατρέπεται σε υπερκρίσιµο υγρό καθώς η πίεση σε αυτό το βάθος, που είναι µεγαλύτερο από 3 km, είναι πάνω από 300 atm, δηλαδή πολύ πιο πάνω από την απαιτούµενη τιµή των 218 atm. Εικόνα 4. Ένα υποθαλάσσιο ηφαίστειο Συναντάται στη βιβλιογραφία και µε τον όρο υπερκρίσιµο νερό (supercritical water-scw). Οι όροι σχεδόν κρίσιµο (near critical) και υποκρίσιµο νερό (subcritical water) αναφέρονται σε υγρό νερό υπό πίεση σε θερµοκρασία µεταξύ 100 o C και 374 o C για να περιγράψουν την κατάσταση κάτω από το κρίσιµο σηµείο και έχουν ιδιότητες που µοιάζουν προς τις ιδιότητες του υπερκρίσιµου νερού. Κανένας από τους όρους δεν έχει ακριβώς αποσαφηνιστεί. Αντίθετα ο όρος «ζεστό νερό υπό πίεση» (pressurized hot water- PHW) χρησιµοποιείται για να περιγράψει νερό σε θερµοκρασίες µεγαλύτερες των 100 o C αλλά µικρότερες των 374,1 o C. [4] Εικόνα 5. Η προσοµοίωση των µορίων του υπέρθερµου νερού (

17 Στην εικόνα 5 βλέπουµε µία δυναµική προσοµοίωση µορίων του υπέρθερµου νερού σε θερµοκρασία 573 K και πυκνότητα των 0,72g/ cm 3. Οι πράσινες σφαίρες αντιπροσωπεύουν τα άτοµα οξυγόνου, και τα ασηµένια στίγµατα εκπροσωπούν τα άτοµα υδρογόνου. Στη µεγέθυνση διακρίνουµε ένα βέλος που συνδέει τα µόρια του νερού Α και Β, καθώς και ότι τα άτοµα υδρογόνου στο µόριο Β είναι µακριά από το µόριο Α, ενώ το ένα άτοµο υδρογόνου από το µόριο Α είναι στραµµένο προς το Β. Η γεωµετρική συµφωνία µεταξύ ζευγών των µορίων του νερού ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου κ αι έχει µια πολύ σηµαντική επίδραση στις ιδιότητες του νερού. Οι ιδιότητες του υπέρθερµου νερού αποδίδονται στην αλλαγή που συµβαίνει στους ισχυρούς δεσµούς υδρογόνου του µορίου του νερού. Πέρα της κρίσιµης θερµοκρασίας σπάζουν οι εκτεταµένοι δεσµοί υδρογόνου αλλάζοντας τις ιδιότητες περισσότερο από ότι αναµένεται. Εικόνα 6. Η µοριακή αναπαράσταση του νερού Στην αναπαράσταση του µορίου του νερού, διακρίνονται οι τοπικές συσπειρώσεις του, οι οποίες προκαλούν µία ανοµοιογένεια στην πυκνότητα του µορίου. 2.1 ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΕΡΘΕΡΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Καθώς θερµαίνεται το νερό, τα µόριά του αποκτούν θερµική ενέργεια και ξεπερνούν το δίκτυο των δεσµών υδρογόνου (παράρτηµα σελ.37) που υπάρχει στην κανονική υγρή κατάσταση. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα κάποιες ιδιότητές του να µεταβάλλονται µε τη θερµοκρασία περισσότερο από ότι αναµένεται. Καθώς το κρίσιµο σηµείο προσεγγίζεται, κάποιες ιδιότητες υφίστανται ταχύτατες αλλαγές και ιδιαίτερα κατά µήκος της γραµµής κορεσµού όπου το υγρό βρίσκεται σε ισορροπία µε τους ατµούς του (δες σχήµα 4 ). 10

18 v i 2 ρ v v3 1 nι Α r Σχήµα 4. Η µεταβολή των τιµών των ιδιοτήτων του υπέρθερµου νερού µε τη θερµοκρασία Η επιφανειακή τάση (γ) είναι η έλξη των µορίων v v i v στην επιφάνεια v του 5 διαλύµατος. Το υπέρθερµο νερό έχει επιφανειακή τάση µηδέν, όπως φαίνεται στο σχήµα 5. Σχήµα 5. Η µεταβολή της επιφανειακής τάσης του νερού µε τη θερµοκρασία Το ιξώδες (n) είναι η ιδιότητα των υγρών να αντιστέκονται στην αλλαγή της µορφής τους. πχ. είναι ένα είδος εσωτερικής τριβής. Σε σταθερή θερµοκρασία, το ιξώδες αυξάνεται µε τη πίεση. [4] Το ιξώδες του υπέρθερµου νερού κυµαίνεται µεταξύ υγρών και αερίων και αυτό επιτρέπει να ςς

19 εµφανιστούν οι επιθυµητές ιδιότητες µεταφοράς φάσης. [7] Με την αύξηση της θερµοκρασίας το ιξώδες µειώνεται. Η ικανότητα διάχυσης µειώνεται µε την αύξηση της πίεσης και αυξάνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας, ειδικά στη περιοχή κοντά στο κρίσιµο σηµείο. Η διάσταση του υπέρθερµου νερού αυξάνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας. Η σταθερά διάστασης του νερού K w είναι περίπου 3 τάξεις µεγέθους µεγαλύτερη όσο πλησιάζουµε στο κρίσιµο σηµείο του νερού σε σύγκριση µε τις κανονικές συνθήκες θερµοκρασίας και πίεσης. Συνεπώς στο κρίσιµο σηµείο µπορούν να επιτευχθούν πολύ εύκολα υψηλές συγκεντρώσεις H + και OH -. Έτσι πολλές όξινα καταλυόµενες αντιδράσεις µπορούν να λάβουν χώρα απουσία οξέος. Σχήµα 6. Η αλλαγή της ικανότητας διάστασης του νερού σε διαφορετικές πιέσεις και θερµοκρασίες Η ειδική θερµοχωρητικότητα σε σταθερή πίεση αυξάνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας από 4,187 kj/kg (25 o C) στα 8,138 kj/kg (350 o C) Η διηλεκτρική σταθερά-σχετική διαπερατότητα είναι ένα καλό µέτρο σύγκρισης της αλληλεπίδρασης διαλύτη-διαλυµένης ουσίας και µπορεί να συσχετιστεί µε τη πολικότητα: Η υψηλή τιµή σχετικής διαπερατότητας ευνοεί τη διάλυση ιονικών ενώσεων και µεγάλης πολικότητας. Η χαµηλή τιµή σχετικής διαπερατότητας διευκολύνει τη διάλυση ενώσεων χαµηλής πολικότητας. [4] Η διηλεκτρική σταθερά αυξάνεται µε την αύξηση της πυκνότητας. Η σχέση µεταξύ διηλεκτρικής σταθεράς και πυκνότητας φαίνεται παρακάτω. ςp

20 Σχήµα7. Επίδραση της διηλεκτρικής σταθεράς του νερού στην πυκνότητά του Στην υπερκρίσιµη κατάσταση, οι τιµές της διηλεκτρικής σταθεράς κυµαίνονται µεταξύ Αυτό αντιστοιχεί στις διηλεκτρικές ιδιότητες των πολικών οργανικών υγρών, υπό κανονικές συνθήκες. Αυτή η ιδιότητα εξηγεί εν µέρει την ικανότητα του υπέρθερµου νερού να διαλύσει µη πολικές οργανικές ενώσεις. Σε θερµοκρασία δωµατίου η διηλεκτρική σταθερά του νερού είναι υψηλή περίπου 80. Όµως µε την αύξηση της θερµοκρασίας η διηλεκτρική σταθερά µειώνεται αισθητά κάνοντας τις οργανικές- µη πολικές ενώσεις διαλυτές και τις ανόργανες ενώσεις αδιάλυτες στο νερό. Όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήµα στους 0 ο C η διηλεκτρική σταθερά είναι 80 λόγω του υψηλού βαθµού σύνδεσης του υγρού. Στους 210 ο C η διηλεκτρική σταθερά του νερού είναι ίση µε αυτήν της µεθανόλης στους 25 ο C. Σχήµα 8. Μεταβολή της διηλεκτρικής σταθεράς του νερού µε τη θερµοκρασία ςr

21 Η διάβρωση στα διαλύµατα µε υπέρθερµο νερό πρέπει να λαµβάνεται υπόψη αφού το νερό από µόνο του είναι διαβρωτικό. Σε υψηλές θερµοκρασίες και πιέσεις, ειδικά σε πολύ όξινες ή βασικές συνθήκες, η µεγάλη συγκέντρωση διαλυµένου οξυγόνου ή η παρουσία ανόργανων ειδών όπως Cl - κάνουν το υπέρθερµο νερό ένα πολύ διαβρωτικό µέσο. Η αποσύνθεση εξαιτίας της διάβρωσης είναι µέγιστη κοντά στις κρίσιµες θερµοκρασίες, µεταξύ 345 o C και 370 o C. [8] Εικόνα 7. Η επίδραση της διάβρωσης στο κράµα 214 σε υποκρίσιµες και υπερκρίσιµες συνθήκες. Στις υπερκρίσιµες συνθήκες (δεξιά) η διάβρωση δεν είναι τόσο εκτεταµένη σε σχέση µε τις υποκρίσιµες συνθήκες (αριστερά) Σχήµα 9. Η µεταβολή των ιδιοτήτων του υπέρθερµου νερού µε τη θερµοκρασία ςa

22 2.2 Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΥΠΕΡΘΕΡΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Το νερό είναι πολικό µόριο µε διαχωρισµένα κέντρα του θετικού και αρνητικού φορτίου. Εάν σε ένα µόριο νερού εφαρµόσουµε ένα ηλεκτρικό πεδίο τα µόριά του θα προσανατολιστούν ως προς το πεδίο. Στο νερό το εκτεταµένο δίκτυο των δεσµών υδρογόνου τείνει να αντιταχθεί σ τον προσανατολισµό και ο βαθµός που συµβαίνει αυτό µετράται µε τη σχετική διαπερατότητα. Στο νερό η πόλωση αλλάζει πολύ γρήγορα και µεταδίδεται µέσω αλλαγών στο προσανατολισµό των δεσµών υδρογόνου. Έτσι το νερό έχει υψηλή τιµή διαπερατότητας (80) σε θερµοκρασία δωµατίου (παράρτηµα σελ.35). Αυτό του επιτρέπει να διαλύει άλατα αφού το ελκτικό ηλεκτρικό πεδίο µεταξύ των ιόντων µειώνεται κατά 80 φορές. Με την αύξηση της θερµοκρασίας, η θερµική κίνηση των µορίων διαταράσσει το δίκτυο των δεσµών υδρογόνου [9] µε αποτέλεσµα η σχετική διαπερατότητα να µειώνεται. Στους 205 o C η σχετική διαπερατότητα είναι 33 όπως η µεθανόλη σε θερµοκρασία δωµατίου. Έτσι από τους 100 o C ως τους 200 o C το νερό συµπεριφέρεται ως µίγµα νερού- µεθανόλης. Το σπάσιµο των εκτεταµένων δεσµών υδρογόνου ευθύνεται και για τις µη αναµενόµενες ιδιότητες του υπέρθερµου νερού όπως για την αυξηµένη θερµοχωρητικότητα (δηλαδή την επιπλέον ενέργεια που απαιτείται για να σπάσουν οι δεσµοί ), το µειωµένο ιξώδες και την µεγαλύτερη ικανότητα διάχυσης (εφόσον έχουµε πιο ελεύθερη κίνηση των µορίων συγκριτικά µε άλλα µόρια). 2.3 Η ΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΤΟΥ ΥΠΕΡΘΕΡΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Το υπέρθερµο νερό είναι εξαιρετικός διαλύτης εξαιτίας της χαµηλής διηλεκτρικής σταθεράς (παράρτηµα σελ.36) και των ασθενών δεσµών υδρογόνου. Με ρύθµιση της πίεσης και της θερµοκρασίας επιτυγχάνεται ο έλεγχος των ιδιοτήτων του και αυτό του επιτρέπει πολλές εφαρµογές σε οργανικές αντιδράσεις Οργανικές ενώσεις Είναι γνωστό ότι οι περισσότερες οργανικές αντιδράσεις δεν πραγµατοποιούνται ή γίνονται πολύ αργά σε θερµοκρασία δωµατίου. Η υψηλή διαλυτική δύναµη, η ικανότητα συµπίεσης και οι επιθυµητές ιδιότητες µεταφοράς µάζας καθιστούν το υπέρθερµο νερό ένα ενδιαφέρον µέσο για αντιδράσεις µε οργανικά µόρια. Η διαλυτότητα των οργανικών ενώσεων στο υπέρθερµο νερό είναι κατά πολλές τάξεις µεγέθους µεγαλύτερη απ ότι στο νερό σε θερµοκρασία περιβάλλοντος γιατί αλλάζει η πολικότητα του νερού και οι οργανικές ενώσεις έχουν µεγαλύτερη ενθαλπία διάλυσης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα της διαλυτότητας των πολυαρωµατικών υδρογονανθράκων (PAH s) που αυξάνεται κατά πέντε φορές από τους 25 o C στους 225 o C. [10] Θα µπορούσαµε να πούµε ότι το νερό είναι καλός διαλύτης για µεγάλα οργανικά µόρια, ειδικά εάν έχουν πολικές οµάδες ή αν µπορούν να ιονιστούν. 15

23 2.3.2 Άλατα Παρά την µείωση της σχετικής διαπερατότητας µε τη θερµοκρασία, πολλά άλατα παραµένουν διαλυτά στο νερό µέχρι τους 374 o C δηλαδή στη κρίσιµη θερµοκρασία. Για παράδειγµα το NaCl διαλύεται σε 37% w/w στους 300 o C. [11] Στο υπέρθερµο νερό η διαλυτότητα µειώνεται σε µερικά ppm. Παρακάτω έχουµε µία µοριακή απεικόνιση των ιόντων Να + και Cl - (κόκκινες και κίτρινες σφαίρες) µέσα σε υπέρθερµο νερό (πράσινες σφαίρες) Η ιδιάζουσα κατάσταση του υπέρθερµου νερού κάνει ένα άλας να είναι πολύ λιγότερο διαλυτό σ αυτό σε σχέση µε το κανονικό νερό. Εικόνα 8. Μοριακή αναπαράσταση της διάλυσης του NaCl µέσα σε υπέρθερµο νερό Αέρια Η διαλυτότητα των αερίων στο υπέρθερµο νερό µειώνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας µέχρι µία ελάχιστη για κάθε αέριο τιµή και µετά αυξάνεται πάλι. Για το Ν 2 και το Ο 2 το ελάχιστο είναι στους 74 o C και 94 o C αντίστοιχα. [12] Πάνω από τις κρίσιµες συνθήκες το νερό διαλύει όλα τα αέρια. Εικόνα 9. Η σηµασία του αζώτου για τη γη ςd

24 3. Εφαρµογές ςt

25 3. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Το υπέρθερµο νερό είναι ένα εξαιρετικό µέσο διάλυσης αφού: διαλύει όλες τις οργανικές ενώσεις, έχει µεγάλη εκλεκτικότητα που µπορεί να ρυθµιστεί µε µια µικρή µεταβολή στη θερµοκρασία και στη πίεση, είναι άφθονο στη φύση και άµεσα διαθέσιµο, φθηνό και περιβαλλοντολογικά φιλικό, µη τοξικό και µη αναφλέξιµο µπορεί να δράσει ως καταλύτης. Συνεπώς το υπέρθερµο νερό έχει ένα µεγάλο πεδίο εφαρµογών που φαίνονται παρακάτω. Πίνακας 3. Κατάταξη των εφαρµογών του νερού σε διαφορετικές θερµοκρασίες. [13] Θερµοκρασία Τc ( o C) Δείγµα-ύλη Σταθερά υποστρώµατα: έδαφος, ιζήµατα, φυτά Πεδία εφαρµογών Χρωµατογραφία Εκχύλιση 400 Υγρά Απόβλητα Οξείδωση µε Υπέρθερµο νερό Βιοµάζα Αεριοποίηση 3.1 Εκχύλιση µε υπέρθερµο νερό Supercritcal Water Extraction (SCWE) Η εκχύλιση µε υπερκρίσιµο νερό βασίζεται στο γεγονός ότι κοντά στο κρίσιµο σηµείο, οι ιδιότητες του νερού µεταβάλλονται ταχύτατα µε µικρή µόνο µεταβολή στη πίεση. Τα πλεονεκτήµατα εκχύλισης µε υπέρθερµο νερό: Γίνεται σχετικά γρήγορα, επειδή αυξάνεται ο ρυθµός διάχυσης µε την αύξηση της θερµοκρασίας. Εκλεκτικές εκχυλίσεις µπορούν να επιτευχθούν µε αλλαγή της θερµοκρασίας και της πίεσης του νερού. Η ουσία που εκχυλίστηκε ανακτάται εύκολα µε αποσυµπίεση, επιτρέποντας το υπερκρίσιµο νερό να επιστρέψει στην αέρια φάση και να εξατµιστεί χωρίς να αφήσει σχεδόν κανένα υπόλειµµα διαλύτη. Μπορεί να συνδυαστεί µε τεχνικές υγρής, αέριας-υγρής χρωµατογραφίας και µε την οξείδωση µε υπέρθερµο νερό. 18

26 Το υπέρθερµο νερό µπορεί να χρησιµοποιηθεί και ως ατµός και ως υγρό. [8] Δεν υπάρχουν µεγάλες απαιτήσεις σε ενέργεια για να πάρουµε υπέρθερµο νερό. Απαιτείται µόνο το 1/5 της ενέργειας για να θερµάνουµε νερό από τους 15 C στους 180 C συγκριτικά µε το να το µετατρέψουµε σε ατµό στους 100 C. Ε πιπλέον η θερµότητα µπορεί να ανακυκλωθεί. Σχήµα 10. Διάγραµµα ροής στην εκχύλιση µε υπέρθερµο νερό Για αναλυτικούς σκοπούς η εκχύλιση µε υπέρθερµο νερό µπορεί να αντικαταστήσει τους οργανικούς διαλύτες σε πολλές εφαρµογές. Στη βιοµηχανία τροφίµων Εκχύλιση νιτροζαµίνων µε υπέρθερµο νερό. Οι νιτροζαµίνες έχουν τον γενικό τύπο R 1 R 2 N-N=O και είναι προϊόντα αντίδρασης νιτρώδους οξέος µε δευτεροταγείς αµίνες. Πρόκειται γ ια ισχυρώς καρκινογόνες ουσίες και βρίσκονται σε κρεατοσκευάσµατα (όπως τα λουκάνικα, ζαµπόν και µπέικον). [14] Εκχύλιση αιθέριων ε λαίων από φυτά όπως τ ο Origanum micranthum [15] από τον κορίανδρο [16], από το κύµινο [17], από το Origanum onites [18], από το Thymbra spicata [19], από το Zataria multiflora Boiss [20] (παράρτηµα σελ.41) Σχήµα 11. Η διαδικασία της παραγωγής ακατέργαστης καφεϊνης από κόκκους καφέ 19

27 Εικόνα 10. Η πρώτη ύλη και το προϊόν της εκχύλισης Εκχύλιση των κατεχινών από τα φύλλα του πράσινου τσαγιού. [21] (παράρτηµα σελ.36) Για εδαφολογικές διεργασίες όπως η εκχύλιση πολυαρωµατικών αρωµατικών υδρογονανθράκων (PAH) από το έδαφος, µία γρήγορη (διάρκεια εκχύλισης λεπτών) και οικονοµική διαδικασία προσδιορισµού των αρωµατικών υδρογονανθράκων [22] εκχύλιση ζιζανιοκτόνων µε υπέρθερµο νερό από εδάφη που έχουν εµποτισθεί µε ουσίες, οι οποίες πρέπει να προσδιοριστούν. [23] για την αποκατάσταση µολυσµένων εδαφών είτε µόνη της ή συνδυασµένη µε υγρή οξείδωση. [24] Εκχύλιση µε υπέρθερµο νερό οργανικών ουσιών που είναι σηµαντικές κατά την εξερεύνηση πετρελαίου σε εδάφη. [25] Εκχύλιση αµινοξέων από το έδαφος και τα ιζήµατα. [26] Εκχύλιση εδαφών µε υπέρθερµο νερό, ώστε να αποµονωθούν τα χλώρο-φαίνοξυ ζιζανιοκτόνα. [27] Εκχύλιση µε υπέρθερµο νερό ώστε να αναλυθούν τριαζίνες από δείγµατα κοπριάς. [28] Για τη βιοµηχανία των καλλυντικών Εκχύλιση αρωµάτων από Rosa canina. [29] (παράρτηµα σελ.41) Για τη φαρµακευτική βιοµηχανία Χρήση του υπέρθερµου και του υποκρίσιµου νερού (παράρτηµα σελ. 40) µε εκχύλιση στερεούυγρού, για την παραλαβή ενώσεων που χρησιµοποιούνται στη παρασκευή φαρµάκων (σχηµατισµό σωµατιδίων, εκχύλιση βιολογικά ενεργών συστατικών, καθαρισµό πρωτεϊνών) [30] Εκχύλιση της µαννιτόλης (παράρτηµα σελ.38) από φύλλα ελιάς µε υποκρίσιµο νερό. [31] 20

28 Εικόνα 11. Ενας αντιδραστήρας υπερκρίσιµης εκχύλισης στην Κίνα (αριστερά) και στην Ινδία (δεξιά φωτογραφία) δενδρολίβανο Θυµάρι Μέντα Δενδρολίβανο Rosa canina Λουίζα Εικόνα 12. Μερικά φυτά που χρησιµοποιούνται στη βιοµηχανία τροφίµων 3.2 Χρωµατογραφία Χρησιµοποιείται το υπέρθερµο νερό ως κινητή φάση στην υγρή χρωµατογραφία επειδή: Είναι φθηνό Είναι άµεσα διαθέσιµο Δεν προκαλεί ρύπανση (µειώνεται η χρήση των οργανικών διαλυτών) Δεν αναγνωρίζεται από τους περισσότερους ανιχνευτές υπεριώδους (UV), FID και 1 H-NMR (D 2 O) Η έκλουση µπορεί να ρυθµιστεί αλλάζοντας τη θερµοκρασία 21

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση

Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΑ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση Τα σωματίδια στην ατμόσφαιρα διαφέρουν από τα αέρια. 1. Ένα αέριο αποτελείται από ξεχωριστά άτομα ή μόρια τα οποία είναι διαχωρισμένα ενώ ένα

Διαβάστε περισσότερα

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1. Βασικά μεγέθη και μονάδες αυτών που θα χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινη και Βιώσιµη Χηµεία (Green and Sustainable Chemistry) Κωνσταντίνος Πούλος, Καθηγητής Οργανικής Χηµείας Τµήµα Χηµείας Πανεπιστηµίου Πατρών

Πράσινη και Βιώσιµη Χηµεία (Green and Sustainable Chemistry) Κωνσταντίνος Πούλος, Καθηγητής Οργανικής Χηµείας Τµήµα Χηµείας Πανεπιστηµίου Πατρών Το άρθρο αυτό δηµοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος του περιοδικού «Περιβάλλον 21» Πράσινη και Βιώσιµη Χηµεία (Green and Sustainable Chemistry) Κωνσταντίνος Πούλος, Καθηγητής Οργανικής Χηµείας Τµήµα Χηµείας Πανεπιστηµίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Οργανικά απόβλητα στην Κρήτη

Οργανικά απόβλητα στην Κρήτη Οργανικά απόβλητα στην Κρήτη Τα κύρια οργανικά απόβλητα που παράγονται στην ευρύτερη περιοχή της Κρήτης είναι: Απόβλητα από τη λειτουργία σφαγείων Απόβλητα από τη λειτουργία ελαιουργείων Απόβλητα από τη

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΘΕΜΑ 1 Ο : 1. Ποια είναι η δοµή του ατόµου; ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 2. Ποιος αριθµός ονοµάζεται ατοµικός και ποιος µαζικός; Ποιος από τους δύο αποτελεί την ταυτότητα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η υγρή εκχύλιση βρίσκει εφαρμογή όταν. Η σχετική πτητικότητα των συστατικών του αρχικού διαλύματος είναι κοντά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις ΓΓ/Μ2 05-06 ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις 140 ΧΗΜΕΙΑ: Υδρογονάνθρακες- Πετρέλαιο - Προιόντα από υδρογονάνθρακες - Αιθανόλη

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Προσοµοίωση Είναι γνωστό ότι η εξάσκηση των φοιτητών σε επίπεδο εργαστηριακών ασκήσεων, µε χρήση των κατάλληλων πειραµατοζώων, οργάνων και αναλωσίµων

Διαβάστε περισσότερα

7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 7-1 7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 7.1. ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ιάφοροι διαλύτες µπορούν να επιφέρουν φυσικές αλλαγές όταν επιδρούν σε διάφορα πολυµερή. Αυτές οι αλλαγές είναι το αποτέλεσµα της αντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα Εργασία Βιολογίας Β. Γιώργος Εισαγωγή Η ενεργεια εχει πολυ μεγαλη σημασια για εναν οργανισμο, γιατι για να κανει οτιδηποτε ενας οργανισμος ειναι απαραιτητη. Ειναι απαραιτητη ακομη και οταν δεν κανουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμόσφαιρα και η δομή της

Η ατμόσφαιρα και η δομή της 1 Η ατμόσφαιρα και η δομή της Ατμόσφαιρα λέγεται το αεριώδες στρώμα που περιβάλλει τη γη και το οποίο την ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών της. 1.1 Έκταση της ατμόσφαιρας της γης Το ύψος στο οποίο φθάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας ΕΝΤΟ ΚΕΦΛΙΟ Μορφές Ενέργειας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚEYMAΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Β - T.E.E Ταχ. /νση: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Γενικά περί ατµόσφαιρας Τι είναι η ατµόσφαιρα; Ένα λεπτό στρώµα αέρα που περιβάλει τη γη Η ατµόσφαιρα είναι το αποτέλεσµα των διαχρονικών φυσικών, χηµικών και βιολογικών αλληλεπιδράσεων του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Είδος Συνθήκες Προϊόν υγρό/ Χρήση αέριο/ στερεό wt%

Είδος Συνθήκες Προϊόν υγρό/ Χρήση αέριο/ στερεό wt% ΠΥΡΟΛΥΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ Πυρόλυση Βιόµαζας Είναι η θερµική διάσπαση της κυτταρίνης (240 350 ο C), τηςηµι-κυτταρίνης (200 260 ο C) και τηςλιγνίνης (280 500 ο C) πουπεριέχονταιστη πρώτη ύλη σε ουδέτερο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ - B ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία Χημικές Αντιδράσεις Εισαγωγική Χημεία Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Πέντε κυρίως κατηγορίες: Σύνθεσης Διάσπασης Απλής αντικατάστασης Διπλής αντικατάστασης Καύσης Αντιδράσεις σύνθεσης Ένωση δύο ή περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ιαχείριση Αποβλήτων

ΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ιαχείριση Αποβλήτων ΕΚΤΟ ΚΕΦΛΙΟ ιαχείριση ποβλήτων ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΟΛΙΧΝΗΣ Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΛΚΑΝΙΑ ΑΛΚΕΝΙΑ ΑΛΚΙΝΙΑ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ eclass.sch.gr users.sch.gr/dtouloupas/moodle Γενικός Τύπος: C ν H ν+, ν 1 Χημικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Πλαστική Συσκευασία Εισαγωγή «Πλαστικά» γιατί πλάθονται σε οποιοδήποτε σχήµα Τα πολυµερή είναι οργανικές ενώσεις το µόριο των οποίων σχηµατίζεται από την επανάληψη µιας ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Στόχοι Απομάκρυνση Ανεπιθύμητων Συστατικών Νερό Βαρείς Υδρογονάνθρακες Υδρόθειο Διοξείδιο του Άνθρακα Στοιχειακό Θείο Άλλα Συστατικά Ανάκτηση Συστατικών με Οικονομική Αξία Ήλιο Υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

22 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Χηµείας (για την 40 η ICHO) Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ)

22 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Χηµείας (για την 40 η ICHO) Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ) 22 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Χηµείας (για την 40 η ICHO) Εξεταστέα ύλη 2007-2008 (από το ΥΠΕΠΘ) Οι µαθητές της Β τάξης του Ενιαίου Λυκείου και των ΕΠΑ.Λ. εξετάζονται σε θέµατα σχετικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες

Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες Ο ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 29-30 Μαΐου 2009, Αλεξανδρούπολη Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες Νίκος Παπαγιαννάκος Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χηµικών Μηχανικών 1 ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Μέλη Ομάδας: Κοντόπουλος Φάνης Λούβης Γιάννης Λυμπεροπούλου Ηλιάννα Παπαζώτος Βασίλης Φωστιέρης Νικόλας

Μέλη Ομάδας: Κοντόπουλος Φάνης Λούβης Γιάννης Λυμπεροπούλου Ηλιάννα Παπαζώτος Βασίλης Φωστιέρης Νικόλας Α Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική εργασία Β τετραμήνου Θέμα: Το νερό στη φύση-εξοικονόμηση νερού-προστασία υδάτινων πόρων Μέλη Ομάδας: Κοντόπουλος Φάνης Λούβης Γιάννης Λυμπεροπούλου Ηλιάννα Παπαζώτος

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Συμπύκνωση Τι είναι η συμπύκνωση Είναι η διαδικασία με την οποία απομακρύνουμε μέρος της υγρασίας του τροφίμου, αφήνοντας όμως αρκετή ώστε αυτό να παραμένει ρευστό (> 20-30%). Εφαρμόζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

διατήρησης της μάζας.

διατήρησης της μάζας. 6. Ατομική φύση της ύλης Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η ύλη αποτελείται από δομικά στοιχεία ήταν ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος. Το πείραμα μετά από 2400 χρόνια ήρθε και επιβεβαίωσε την άποψη αυτή,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα