ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ:"

Transcript

1 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Η εφαρµογή των τεχνικών αυτόκαθοδήγησης στην Θεραπεία της Συµπεριφοράς Υλικό για την παρουσίαση του βίντεο του Donald Meichenbaum Σηµειώσεις για το 1ο έτος Κωνσταντίνος Ευθυµίου, MSc. Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Ειρήνη Κορκιδάκη Ψυχολόγος, ειδ. Ψυχοθεραπεύτρια Ι.Ε.Θ.Σ. (2002). Πακέτο σηµειώσεων 10 Εκδόσεις του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς Απαγορεύεται η ανατύπωση ή η χρησιµοποίηση του κειµένου ή µέρους του χωρίς την έγγραφη άδεια του συντάκτη 1

2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ: Γενική περιγραφή της θεραπείας Κλινικές εφαρµογές της θεραπείας Ανάλυση της θεραπευτικής διαδικασίας Αξιολόγηση της θεραπευτικής τεχνικής Γενική περιγραφή της θεραπείας. Ο ρόλος των «εσωτερικών µονολόγων» (private monologues) στη συναισθηµατική εµπειρία και στη ρύθµιση της συµπεριφοράς έχει αναγνωριστεί εδώ και αρκετούς αιώνες. Ανατολικές γραφές που χρονολογούνται µερικές χιλιάδες χρόνια πίσω δίνουν έµφαση στον ρόλο του συγκεκαλυµµένου λόγου στην προσαρµογή και την ανάπτυξη. Αυτή η έµφαση έχει συνεχιστεί σε πιο σύγχρονες στρατηγικές της προσωπικής αυτόβελτίωσης (self-improvement). Καθώς άρχισαν να αναπτύσσονται οι θεωρίες της αυτοκαθοδήγησης, η πειραµατική έρευνα σε ότι αφορά τον συγκεκαλυµµένο λόγο συνέχισε να συνυπάρχει. Σ αυτόν τον τοµέα µεγάλο µέρος της δουλειάς είχε προταθεί από τους Ρώσους ψυχολόγους Luria (1961, 1963) και Vygotsy (1962). Συγκεκριµένα ο Luria πρότεινε 3 στάδια στον εσωτερικοποιηµένο έλεγχο της συµπεριφοράς. Κατά το πρώτο στάδιο η συµπεριφορά του παιδιού ελέγχεται αρχικά από τις λεκτικές καθοδηγήσεις και αντιδράσεις εξωτερικών παραγόντων όπως είναι οι γονείς. Στη συνέχεια στο δεύτερο στάδιο αρχίζει να ρυθµίζει κάποιες από τις ενέργειες του µέσω του ακουστικού αυτό-λόγου (self-talk), δηλαδή ο εξωτερικός λόγος γίνεται αποτελεσµατικός ρυθµιστής της συµπεριφοράς. Τελικά αυτές οι αυτό-προτάσεις (self-statements) γίνονται συγκεκαλυµµένες και επεκτείνονται οι εκτεταµένες ρυθµιστικές επιρροές τους. Έτσι προοδευτικά ο εσωτερικός λόγος του παιδιού αναλαµβάνει έναν αυτοκυρίαρχο ρόλο. Ο Vygotsy αντίστοιχα είχε προτείνει το 1962 ότι η εσωτερικοποίηση των λεκτικών εντολών είναι το κρίσιµο βήµα στην ανάπτυξη του εκούσιου ελέγχου της 2

3 συµπεριφοράς του παιδιού. Έτσι ο λόγος αρχίζει να παίζει τον ρόλο του ρυθµιστή της συµπεριφοράς. Ο ρόλος των τεχνικών λεκτικής αυτοκαθοδήγησης στη σύνθετη συµπεριφορά έγινε βαθµιαία ένα θέµα πειραµατικού ενδιαφέροντος. Ο Bem L.S. (1967), για παράδειγµα, έδειξε ότι η επίδοση παιδιών 3 ετών σε έναν αριθµό γενικών στόχων θα µπορούσε να είναι σηµαντικά βελτιωµένη µέσω της εξάσκησης στη συγκεκαλυµµένη λεκτική παρέµβαση. Ο O Leary (1968) έδειξε µε παρόµοιο τρόπο ότι οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης µείωσαν σηµαντικά την παραβατική συµπεριφορά παιδιών που συµµετείχαν σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραµµα. Ακολούθησαν αρκετές έρευνες µε διαφορετικά υποκείµενα και διαφορετικούς συµπεριφορικούς στόχους από τους Palkes, Stewart & Kahana, 1968; Blackwood, 1970; Monaham & O Leary, 1971; Hartig & Kanfer, Παρόλα αυτά µια από τις πιο εκτεταµένες και κλινικά εντυπωσιακές µελέτες στον χώρο της τεχνικής των αυτοκαθοδηγήσεων είναι αυτή του Donald Meichenbaum και των συνεργατών του στο University of Waterloo. O Meichenbaum αρχικά ενδιαφέρθηκε για τις επιπτώσεις των αυτοκαθοδηγήσεων στη συµπεριφορά, στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής του µε θέµα την τροποποίηση του «παρανοϊκού λόγου» των σχιζοφρενών. Στη συνέχεια προχώρησε στη µελέτη της εφαρµογής των τεχνικών και σε άλλους κλινικούς πληθυσµούς, όπως η πολλή γνωστή έρευνα της επίδρασης των αυτοκαθοδηγήσεων στη συµπεριφορά των παιδιών µε υπερκινητικήπαρορµητική συµπεριφορά. Μορφές αυτοελέγχου µπορούν να αναπτυχθούν µέσω µεθόδων τροποποίησης της συµπεριφοράς για την επίτευξη συγκεκριµένων θεραπευτικών στόχων. Αρκετές σηµαντικές τεχνικές µπορούν να προσδιοριστούν για να εκπαιδεύσουν τα άτοµα στον έλεγχο της συµπεριφοράς τους. Οι τεχνικές αυτές, κάθε µία από τις οποίες πιθανόν να περιλαµβάνουν αρκετές παραλλαγές, αποτελούνται µεταξύ άλλων και από τις τεχνικές αυτοκαθοδήγησης. Πιο συγκεκριµένα σε ότι αφορά τις τεχνικές αυτοκαθοδήγησης, υποστηρίζεται ότι τα πράγµατα που οι άνθρωποι λένε στον εαυτό τους έχουν θεωρηθεί σηµαντικά για τον έλεγχο της δικής τους συµπεριφοράς. Η επίδραση που έχει ο λόγος του κάθε ατόµου 3

4 στη συµπεριφορά του έχει υποστηριχθεί ότι είναι αποτέλεσµα µάθησης στην παιδική ηλικία. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω οι αναπτυξιακοί ψυχολόγοι έχουν τονίσει ότι ο λόγος εξωτερικών παραγόντων ελέγχει και κατευθύνει τη συµπεριφορά στην πρώιµη παιδική ηλικία. Το παιδί σταδιακά αναπτύσσει ένα αυτοκατευθυνόµενο λεκτικό ρεπερτόριο, το οποίο προέρχεται από τον λόγο αυτών των εξωτερικών παραγόντων. Παρόµοια, τα παιδιά χρησιµοποιούν λεκτικά αυτοκαθοδηγούµενες προτάσεις για να κατευθύνουν τις ενέργειές τους. Ενώ οι καθοδηγήσεις που προέρχονται από τους άλλους συνεχίζουν να επηρεάζουν τη συµπεριφορά καθ όλη τη διάρκεια της ζωής, οι αυτοκαθοδηγούµενες προτάσεις ασκούν επίσης έλεγχο. Αυτές οι προτάσεις είναι µερικές φορές εµφανείς στην καθηµερινή ζωή όταν ένα άτοµο «σκέφτεται δυνατά» και περιγράφει µια συγκεκριµένη πορεία της ενέργειας που πιστεύει ότι πρέπει να επιδιώξει. Η εξάσκηση τεχνικών αυτοκαθοδήγησης έχει λοιπόν χρησιµοποιηθεί άµεσα για την ανάπτυξη αυτοελέγχου. Το άτοµο εκπαιδεύεται ώστε να ελέγχει τη συµπεριφορά του, µέσω της κατασκευής προτάσεων και συγκεκριµένων σχολίων, τα οποία καθοδηγούν τη συµπεριφορά µε έναν τρόπο παρόµοιο µε αυτόν που καθοδηγούνται από κάποιον άλλο. Οι έρευνες έχουν καταλήξει ότι ιδιαίτερα τα παιδιά και οι έφηβοι χρησιµοποιούν ή µπορούν να εκπαιδευτούν στη δηµιουργία φράσεων προς τον εαυτό τους οι οποίες θα κατευθύνουν τη συµπεριφορά τους. Οι τεχνικές της αυτοκαθοδήγησης θεωρούνται από τις πιο σηµαντικές τεχνικές αυτοελέγχου. Οι πελάτες εκπαιδεύονται σε µεθόδους µε τις οποίες µπορούν να κατευθύνουν και να ελέγχουν τη συµπεριφορά τους έξω από το θεραπευτικό πλαίσιο. Αυτές οι τεχνικές ονοµάζονται και τεχνικές αυτό-διαχείρισης(self-management techniques), που στόχος τους είναι να µάθουν τους πελάτες πώς να χειρίζονται τις σκέψεις και τα συναισθήµατά τους καθώς και τις περιβαλλοντικές επιδράσεις, έτσι ώστε να αυξήσουν τις επιθυµητές συµπεριφορές και να µειώσουν τις ανεπιθύµητες. Κυρίαρχο είναι το µοντέλο του Kanfer (1970), το οποίο προσέφερε ένα εναλλακτικό σύνολο διαδικασιών 3 τύπων: αυτό-παρατήρηση, αυτό-αξιολόγηση και αυτόενίσχυση. Ένα παράδειγµα θεραπείας αυτό-διαχείρισης χρησιµοποιήθηκε αρχικά µε παιδιά και είναι η εξάσκηση τεχνικών αυτοκαθοδήγησης. 4

5 Αυτές οι γνωστικές θεραπείες της συµπεριφοράς που περιγράφηκαν από τους Meichenbaum (1977), Mahoney (1974), Goldfried & Davison (1976) και Kanfer (1975) ανήγγειλαν, θα µπορούσε να θεωρηθεί, ένα νέο κίνηµα στην πρακτική της ψυχοθεραπείας, ένα κίνηµα που δίνει έµφαση στην αµοιβαία σχέση σκέψης και συµπεριφοράς. Κλινικές εφαρµογές της θεραπείας. Υπάρχουν πολυάριθµες δηµοσιευµένες έρευνες που ασχολούνται µε την εφαρµογή και την αποτελεσµατικότητα των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης. Οι έρευνες αυτές αφορούν τόσο διαφορετικές διαταραχές όσο και διάφορες πληθυσµιακές οµάδες. Πολλές είναι οι µελέτες που αφορούν παιδιά σε σχέση µε διαφορετικά πλαίσια. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές είναι η εφαρµογή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης σε παιδιά µε παρορµητική-υπερκινητική συµπεριφορά των Meichenbaum & Goodman, Ο σκοπός αυτής της µελέτης ήταν να αναδειχθεί η αποτελεσµατικότητα της εφαρµογής ενός προγράµµατος γνωστικής αυτοκαθοδήγησης στην τροποποίηση της συµπεριφοράς των λεγόµενων «παρορµητικών» παιδιών. Το ζητούµενο εξετάστηκε σε σχέση µε 2 παράγοντες: την εκπαίδευση των παιδιών µε παρορµητικότητα να µιλούν στον εαυτό τους, στην αρχή εµφανώς και στη συνέχεια συγκεκαλυµµένα, στα πλαίσια µίας προσπάθειας για την ανάπτυξη και αύξηση του αυτοελέγχου και την αποτελεσµατικότητα των συστατικών της γνωστικής θεραπευτικής διαδικασίας στην τροποποίηση της παρορµητικής σκέψης των παιδιών, µε αποτέλεσµα την επακόλουθη µείωση των σφαλµάτων. Τα παιδιά µε παρορµητικότητα έχουν την τάση να κάνουν λάθη που οφείλονται στην απερίσκεπτη και γρήγορη εκτέλεση των στόχων. Κυρίαρχη προσδοκία της έρευνας ήταν να αποδοθεί στον εσωτερικό λόγο του παιδιού µια νέα λειτουργική σηµασία, να αναπτυχθεί ένα νέο γνωσιακό ή µαθησιακό πρότυπο και κατά συνέπεια να προκληθεί αυτό-έλεγχος. 5

6 Η θεραπευτική διαδικασία, η οποία ελάµβανε χώρα στα πλαίσια του σχολείου, περιελάµβανε ένα συνδυασµό εκπαιδευτικών συνεδριών και της τεχνικής της µίµησης προτύπου (modelling). Περισσότερες λεπτοµέρειες για την διαδικασία εφαρµογής θα παρουσιαστούν στο επόµενο κεφάλαιο. Τελικά η εφαρµογή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης κατέληξε στη µείωση των παρορµητικών σφαλµάτων αλλά και σε πιο γενικό πλαίσιο αναφέρονται σηµαντικές διαφοροποιήσεις στις στρατηγικές προσοχής των παιδιών και τονίζεται ο βοηθητικός τους ρόλος στην αλλαγή της συµπεριφοράς. Το σκεπτικό του Meichenbaum στις έρευνες µε τα παρορµητικάυπερκινητικά παιδιά ήταν ότι θα µπορούσαν να µάθουν να σκέφτονται προτού δράσουν και όχι να ενδίδουν σε µία κυρίαρχη κινητική αντίδραση. Θα µπορούσαν δηλαδή να µάθουν να «σταµατούν, να κοιτούν και να ακούν». Παρόµοια αποτελέσµατα παρατηρήθηκαν και στην εφαρµογή των τεχνικών σε παιδιά µε επιθετική συµπεριφορά ή εκρήξεις θυµού, εφαρµόζοντας µε παρόµοιο τρόπο την προσέγγιση του «think aloud». Έρευνες επίσης σε σχέση µε παιδιά παρουσιάζονται από τους Bornstein & Quevillon (1976), όπου εξετάστηκαν τα αποτελέσµατα των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης σε παιδιά που είχαν µια έντονα διασπαστική συµπεριφορά µέσα στη σχολική τάξη. Μετά από τις baseline παρατηρήσεις της συµπεριφοράς στην τάξη, κάθε παιδί εκπαιδεύτηκε στην χρησιµοποίηση αυτοκαθοδηγήσεων. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν πανοµοιότυπη. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι η εφαρµογή των τεχνικών βελτίωσε τη σχολική συµπεριφορά. Αξίζει να σηµειωθεί ότι αυτά τα αποτελέσµατα διατηρήθηκαν για αρκετές εβδοµάδες µετά την έναρξη της θεραπείας. Ένα άλλο παράδειγµα κλινικής εφαρµογής της µεθόδου αποτελεί η σηµαντική έρευνα των Kanfer H.F., Karoly, P. &Newman, A. (1975) για τη µείωση του φόβου των παιδιών για το σκοτάδι. Η συγκεκριµένη µελέτη αφορούσε παιδιά ηλικίας 5-6 χρόνων και εξέταζε τις επιδράσεις της εκπαίδευσης παιδιών στην χρήση λεκτικά ελεγχόµενων απαντήσεων ως προς την ανοχή στο σκοτάδι. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να συγκρίνει την αποτελεσµατικότητα των 2 τύπων λεκτικά ελεγχοµένων αντιδράσεων, του ενεργητικού ρεπερτορίου αντιµετώπισης του ατόµου σε κατάσταση δυσφορίας και της µείωσης των αποστροφικών ιδιοτήτων του ερεθίσµατος, στην αύξηση της ανοχής µιας κατάστασης που προκαλεί φόβο στα παιδιά. 6

7 Οι προτάσεις που χρησιµοποιήθηκαν στην εκπαιδευτική διαδικασία έδιναν έµφαση α) στο φοβικό ερέθισµα, β) στην ικανότητα του παιδιού και γ) σε ουδέτερο περιεχόµενο. Τα αποτελέσµατα έδειξαν σταδιακά µεγαλύτερη διάρκεια ανοχής στο σκοτάδι. Συνολικά η αποτελεσµατικότητα της εκπαίδευσης σχετίζεται µε το περιεχόµενο των µαθηµένων προτάσεων που αφορούσαν τις ικανότητες του παιδιού και το σκοτάδι ως φοβικό ερέθισµα. Η έµφαση στην ικανότητα του παιδιού να χειριστεί την έκθεση στο σκοτάδι, γεγονός που είναι ιδιαίτερα στρεσογόνο, κατέληξε στα µεγαλύτερα διαστήµατα ανοχής. Το γεγονός αυτό εξηγείται από το ότι οι τεχνικές αποτελούν περισσότερο ρεαλιστικές εναλλακτικές και επίσης ενέχουν την προσδοκία της κοινωνικής επιδοκιµασίας και της αυτό-ενίσχυσης. Υποστηρίζεται λοιπόν ότι θετικές αυτό-περιγραφές που αφορούν την ενεργητική αντιµετώπιση µιας στρεσογόνου κατάστασης είναι πιο αποτελεσµατικές στην αύξηση της ανοχής. Επιπρόσθετες έρευνες σ αυτόν τον τοµέα αφορούν την εφαρµογή των τεχνικών στην αύξηση της αντίστασης των παιδιών στον πειρασµό, µια µελέτη των Hartig &Kanfer (1973) καθώς και στην µείωση της γενικευµένης ανησυχίας-άγχους των παιδιών. Στην πρώτη έρευνα, µελετήθηκαν παιδιά ηλικίας 3-7 χρόνων, στα οποία ζητήθηκε να λεκτικοποιήσουν τις τεχνικές αυτοκαθοδήγησης. Ο κύριος σκοπός της έρευνας ήταν να εξετάσει την επίδραση των τεχνικών µε ποικίλο περιεχόµενο στην καθυστέρηση των παραβάσεων (στο συγκεκριµένο παράδειγµα να µην υποκύψουν σε ελκυστικά παιχνίδια), σαν µία µέτρηση της αντίστασης στον πειρασµό. Τα αποτελέσµατα έδειξαν εµφανώς ότι οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης µπορούν να παρατείνουν την αντίσταση των παιδιών στον πειρασµό. ιαφορές σε σχέση µε το φύλο δεν παρατηρήθηκαν όσον αφορά την αποτελεσµατικότητα, αλλά σε σχέση µε την ηλικία τα µεγαλύτερα παιδιά χρησιµοποίησαν τις τεχνικές πιο αποτελεσµατικά, το οποίο έχει να κάνει πιθανότερα µε το επίπεδο λεκτικοποίησης. Συµπερασµατικά οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης αποδείχθηκαν βοηθητικές στην ενίσχυση και αύξηση της αυτόπειθαρχίας των παιδιών, ιδιαίτερα όταν οι τεχνικές σχετίζονται άµεσα µε τον στόχο. Αρκετές είναι και οι έρευνες που αποδεικνύουν την αποτελεσµατικότητα των αυτοκαθοδηγήσεων στη µείωση του άγχους των παιδιών αλλά κυρίως όταν αυτό το άγχος σχετίζεται µε µια δεδοµένη κατάσταση και όχι τόσο όταν αυτό το άγχος αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Σε ότι αφορά τη δεύτερη 7

8 περίπτωση υπάρχουν δεδοµένα από έρευνες που αποδεικνύουν όχι µόνο τη µη αποτελεσµατικότητα τους αλλά και µία αρνητική επίδραση. Περισσότερες πληροφορίες θα αναφερθούν στην τελευταία ενότητα της εργασίας που θα ασχοληθεί µε την αξιολόγηση και την κριτική της µεθόδου. Εφαρµογές των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης, και µε ιδιαίτερα θετικά αποτελέσµατα αναφέρονται σε παιδιά και εφήβους µε συναισθηµατικές δυσκολίες. Συγκεκριµένα αναφέρεται η βοηθητική επίδραση των τεχνικών σε άτοµα µε χαµηλή αυτό-εκτίµηση και µε αισθήµατα ανεπάρκειας. Η έµφαση σε αυτές τις περιπτώσεις δίνεται στην αλλαγή των δυσλειτουργικών σχηµάτων και των αυτόµατων σκέψεων και ειδικότερα στην αντικατάσταση του αρνητικού αυτό-λόγου µε θετικό. Ο Meichenbaum στο βιβλίο του Cognitive-Behavior Modification παραθέτει την κλινική εφαρµογή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης και σε άλλους πληθυσµούς όπως: 1. επιτυχή εφαρµογή των τεχνικών στη θεραπεία παιδιών που παρουσιάζουν κοινωνική απόσυρση καθώς και σε παιδιά που παρουσιάζουν συστολή-δειλία, όπου το πρόγραµµα περιελάµβανε την εκµάθηση συµπεριφορικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων. 2. Πιθανή εφαρµογή των διαδικασιών αυτοκαθοδήγησης σε κλασσικές ακαδηµαϊκές ανησυχίες όπως η δηµιουργικότητα, η επίλυση προβληµάτων, η αύξηση της προσοχής, αύξηση της ανάκλησης στη µνήµη καθώς και σε βελτίωση συγκεκριµένων δεξιοτήτων όπως στην κατανόηση κειµένου, σε αριθµητικούς υπολογισµούς και γενικότερα σε δυσκολίες µάθησης. Μια από αυτές τις έρευνες είναι και του Meichenbaum (1975) σε φοιτητές κολεγίου. Κατέληξε ότι η χρήση αυτών των τεχνικών επιταχύνει τη διαδικασία της αλλαγής. Μάλιστα τονίζεται ότι οι τεχνικές αυτές αυξάνουν την πιθανότητα ότι το µη δηµιουργικό άτοµο θα αλλάξει συνειδητά τα συνήθη γνωστικά του πρότυπα προς ένα περισσότερο δηµιουργικό στυλ, το οποίο κάποια στιγµή θα γίνει συνήθεια και αυτοµατισµός, όπως ακριβώς ήταν και τα προηγούµενα πρότυπα. Πέρα από τις πολυπληθείς εφαρµογές των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης σε παιδιά και εφήβους, πολλές επίσης είναι και οι εφαρµογές που έχουν διενεργηθεί σε ενήλικες. Συγκεκριµένα αρκετά νωρίς µελετήθηκε από τον Meichenbaum η οµάδα ενηλίκων 8

9 ατόµων µε σχιζοφρενική διαταραχή, µε έµφαση στις αυτοκαθοδηγούµενες δεξιότητες προσοχής. Ακολουθώντας τη συνήθη διαδικασία, αρχικά χρησιµοποιήθηκαν απλές αυτό-προτάσεις και σταδιακά οι στόχοι γίνονταν όλο και πιο απαιτητικοί. Στην εκπαίδευση περιλαµβάνονταν η παροχή ενός γενικού συνόλου οδηγιών, η χρήση εικόνων στη φαντασία, η αυτό-παρατήρηση και αξιολόγηση των ακατάλληλων αντιδράσεων, οδηγίες για στρατηγικές παραγωγής κατάλληλων αντιδράσεων και αυτό-ενίσχυση. Οι Meyers, Mercatoris & Sirota (1976) παρουσίασαν µια σχετική µελέτη περίπτωσης ενός 47χρονού, άνδρα νοσηλευόµενου µε σχιζοφρένεια, ο οποίος µέσω της εκµάθησης αυτό-προτάσεων από τον πειραµατιστή, κατάφερε σταδιακά να µειώσει τον παράλογο ή ψυχωτικό λόγο από 65% σε ποσοστό 8%. Μετά την έξοδο του από το νοσοκοµείο και µετά από 6 µήνες follow up συνέχισε να έχει χαµηλό ποσοστό παράλογων προτάσεων, 16%, και ανέφερε συνεχή χρήση των αυτοκαθοδηγήσεων. Αυτό αποτέλεσε την αρχή για την εφαρµογή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης σε αρκετές άλλες κλινικές περιπτώσεις. Χαρακτηριστική είναι η έρευνα των Holroyd, Andrasic & Westbrook (1977) που πραγµατεύεται την χρήση µιας διαδικασίας αυτόοδηγιών για τη θεραπεία των κεφαλαλγιών. Οι ασθενείς εκπαιδεύτηκαν στην αναγνώριση σκέψεων για γεγονότα ή καταστάσεις που επιτάχυναν το στρες. Ακολούθησε εξάσκηση στην επανεκτίµηση στρεσογόνων παραγόντων µε αυτόπροτάσεις και στην αναπαραγωγή αυτοκαθοδηγήσεων που βοηθούν στην αντιµετώπιση της κατάστασης. Η θεραπεία κατέληξε σε µείωση των κεφαλαλγιών και µετά την πάροδο 15 εβδοµάδων τα αποτελέσµατα είχαν διατηρηθεί. Περιστασιακά, οι αυτοκαθοδηγήσεις χρησιµοποιούνται για να βοηθήσουν τα άτοµα να ελέγξουν ανεπιθύµητες και επαναληπτικές σκέψεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, σε συνδυασµό µε την τεχνική της αυτοκαθοδήγησης, η οποία αφορά την επιθυµητή κατάσταση, εφαρµόζεται και η τεχνική της διακοπής της σκέψης (thought stopping), κατά την οποία το άτοµο εκπαιδεύεται να διακόπτει τις ενοχλητικές σκέψεις του. Χαρακτηριστική είναι η έρευνα των Hackman & Mc Lean (1975) σε ασθενείς µε ίδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, στην οποία χρησιµοποιήθηκε ο συγκεκριµένος θεραπευτικός σχεδιασµός. Τα αποτελέσµατα αναφέρουν εντυπωσιακή µείωση των έµµονων σκέψεων µόνο µέσα σε µερικές συνεδρίες. 9

10 Μια άλλη έρευνα είναι των Emmelkamp, Helm, Zanten & Plochg (1980) µε ασθενείς µε ίδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, όπου αυτή τη φορά η θεραπεία γινόταν σε συνδυασµό µε την τεχνική της έκθεσης in vivo. Τα αποτελέσµατα ήταν πολύ ικανοποιητικά σε ότι αφορά τη βελτίωση στα επίπεδα του άγχους και της αποφυγής καθώς και στην αγχώδη διάθεση και την κατάθλιψη. Παρόλα αυτά όµως οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης δεν βελτίωσαν την αποτελεσµατικότητα της βαθµιαίας έκθεσης in vivo, που ήταν και το κύριο ζητούµενο. Επιπλέον αρκετές σύγχρονες έρευνες ασχολούνται µε την χρήση των αυτόκαθοδηγούµενων στρατηγικών σε ενήλικες µε νευρολογικές δυσλειτουργίες (λόγω εγκεφαλικού ή τραυµατικών κακώσεων) (Callaghan & Couvadelli, 1998). Η εφαρµογή των τεχνικών βασίστηκε στις στρατηγικές των Meichenbaum & Goodman (1971), δεδοµένου ότι ο εσωτερικός λόγος συνδέεται µε τη ρύθµιση της συµπεριφοράς, όπως διατυπώθηκε από τον Luria (1981). Τα αποτελέσµατα κατέληξαν ότι οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης αποδείχθηκαν επιτυχείς για την επανόρθωση της εκτέλεσης συγκεκριµένων στόχων και οπτικο-χωρικών λειτουργιών. Συγκεκριµένα η αποτελεσµατικότητα αποδόθηκε σε µια πληθώρα παραγόντων. Μεταξύ αυτών είναι η ενεργητική προσοχή που επιδιώκεται µέσω του αυτό-λόγου καθώς και η επιτυχία που αντικαθιστά την αποτυχία και έτσι ενεργεί ως θετικός ενισχυτής. Οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης έχουν χρησιµοποιηθεί και στα πλαίσια ενός ψυχοεκπαιδευτικού προγράµµατος για τη θεραπεία της κατάθλιψης, σύµφωνα µε το µοντέλο του P.M. Lewinson. Οι τεχνικές χρησιµοποιούνται µε στόχο τη δηµιουργία ενός νέου πλάνου εποικοδοµητικής σκέψης και της αντίστασης κατά του παλιού. Επιπλέον πολλές έρευνες τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες έχουν καταλήξει στη βοηθητική επίδραση των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης σε άτοµα µε νοητική υστέρηση, τα οποία τονίζεται ότι ωφελούνται ιδιαίτερα. Σύγχρονες έρευνες προτείνουν ότι οι τεχνικές πιθανόν να είναι τόσο αποτελεσµατικές σε παιδιά µε νοητική υστέρηση, επειδή έχουν την ίδια ακαδηµαϊκή εικόνα µε µικρότερης ηλικίας παιδιά, φυσιολογικής νοηµοσύνης, είναι λιγότερο επαρκή σε γλωσσική ανάπτυξη, έχουν αντιλήψεις εξωτερικού ελέγχου και χαµηλότερο επίπεδο γνώσης. (Lloyd,1970 & 10

11 Weisz, 1979). Σύµφωνα µε τον Luria (1963) η χρήση των τεχνικών θα µπορούσε να είναι κατάλληλη γιατί παρέχει λεκτικά στοιχεία που κατευθύνουν την προσοχή και οδηγούν τη συµπεριφορά, δηλαδή βοηθούν τα άτοµα αυτά να εστιάσουν την προσοχή τους στον στόχο, µε αποτέλεσµα να τους βοηθά να καταφέρουν περισσότερα. Όπως είναι φανερό οι κλινικές εφαρµογές των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης καλύπτουν ένα ευρύ φάσµα. Αναφορές υπάρχουν ακόµη και για την χρήση τους σε διαταραχές που αφορούν την πρόσληψη της τροφής καθώς και σε σεξουαλικές δυσλειτουργίες. Βέβαια ενώ υπάρχουν αρκετές έρευνες που αποδεικνύουν την χρήση των τεχνικών και σε ενήλικες, στην κλινική πραγµατικότητα δεν χρησιµοποιούνται πολύ όσο σε παιδιά και σε εφήβους. Πρέπει να τονιστεί παρόλα αυτά ότι σε κάποιες περιπτώσεις η εφαρµογή τους δεν γίνεται αυτούσια αλλά σε συνδυασµό µε άλλες τεχνικές, γεγονός το οποίο δυσκολεύει την αξιολόγηση της µεθόδου. Περαιτέρω σχολιασµός ως προς την αξιολόγηση της τεχνικής ακολουθεί στην επόµενη ενότητα. Ανάλυση της θεραπευτικής διαδικασίας Η εφαρµογή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης ακολουθεί µια παρόµοια στρατηγική, µε κάθε βήµα στην ιεράρχηση να µεταφράζεται σε αυτοκαθοδηγούµενες προτάσεις ή γνωστικές στρατηγικές, οι οποίες µπορούν να υποδυθούν και να επαναληφθούν. Ο πελάτης εκπαιδεύεται: Πώς να καταµερίζει το στόχο σε εύκολα διαχειρίσιµα κοµµάτια Πώς να καθορίσει την ιεράρχηση των δεξιοτήτων που απαιτούνται για να επιτευχθεί ο στόχος και Πώς να µετατρέπει αυτές τις δεξιότητες σε αυτοκαθοδηγούµενες προτάσεις Όσον αφορά πιο συγκεκριµένα στη διαδικασία εφαρµογής των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης, υπάρχουν στη βιβλιογραφία ποικίλες αναφορές τόσο για παιδιά όσο και για ενήλικες, αφού η διαδικασία είναι σχεδόν πανοµοιότυπη µε τις 11

12 απαιτούµενες, βέβαια, προσαρµογές, είτε σε ό,τι αφορά στο περιεχόµενο είτε στην επιθυµητή συµπεριφορά. Σε γενικές γραµµές και λαµβάνοντας ως υπόδειγµα την εφαρµογή προγραµµάτων από τον Meichenbaum, η διαδικασία περιλαµβάνει έναν αριθµό θεραπευτικώνεκπαιδευτικών συνεδριών από αυτοκαθοδηγούµενες προτάσεις οι οποίες υποδύονται από τον πειραµατιστή καθώς και επαναλαµβάνονται αρχικά από τον ίδιον και στην συνέχεια επαναλαµβάνονται από τον πελάτη, αρχικά µιλώντας δυνατά και έπειτα συγκεκαλυµµένα. Απώτερος στόχος είναι ο ειδικός να αποσυρθεί σταδιακά και το άτοµο να αυτοκαθοδηγείται και να αυτορρυθµίζεται. Η σειρά των διαδικασιών αυτοκαθοδήγησης σύµφωνα µε τους Kendall P.C. & Braswell L. (1985) είναι η εξής: 1. Ο θεραπευτής υποδύεται το µοντέλο φέρνοντας σε πέρας το έργο και µιλά δυνατά, ενώ το παιδί παρατηρεί. 2. Το παιδί εκτελεί το καθήκον και καθοδηγεί τον εαυτό του µιλώντας δυνατά. 3. Ο θεραπευτής υποδύεται το µοντέλο φέρνοντας σε πέρας το έργο καθοδηγώντας τον εαυτό του, ενώ ψιθυρίζει τις οδηγίες µόνος του. 4. Ο θεραπευτής εκτελεί το καθήκον καθοδηγώντας τον εαυτό του µε συγκεκαλυµµένες αυτό-οδηγίες, µε παύσεις και µε συµπεριφορές που δείχνουν πώς σκέφτεται (π.χ. κουνώντας το πηγούνι του). 5. Το παιδί εκτελεί το καθήκον καθοδηγώντας τον εαυτό του µε συγκεκαλυµµένο τρόπο. Σύµφωνα µε τους ίδιους το περιεχόµενο των διαδικασιών αυτοκαθοδήγησης περιλαµβάνει: Καθορισµό του προβλήµατος: «Για να δούµε, τι πρέπει να κάνω;» Προσέγγιση του προβλήµατος : «Πρέπει να βεβαιωθώ ότι είδα όλες τις δυνατότητες». Συγκέντρωση της προσοχής: «Καλύτερα να συγκεντρωθώ, να επικεντρώσω τη προσοχή µου και να σκέφτοµαι µόνο αυτό που κάνω τώρα». Εκλογή της απάντησης: «Νοµίζω ότι είναι αυτό». Αυτοενίσχυση: «Ε! δεν είναι άσχηµο. Έκανα πράγµατι καλή δουλειά». 12

13 Σχόλια για την αποδοτικότητα του παιδιού: «Ωχ, έκανα λάθος. Την άλλη φορά θα προσπαθήσω µε πιο αργό ρυθµό και θα συγκεντρωθώ περισσότερο και ίσως βρω τη σωστή απάντηση». Για τη καλύτερη κατανόηση των όσων αναφέρθηκαν παρατίθεται ένα υπόδειγµα από τη κλασσική έρευνα των Meichenbaum and Goodman (1971): «Εντάξει, τι είναι αυτό που πρέπει να κάνω; Θέλω να αντιγράψω την εικόνα µε τις διαφορετικές γραµµές. Πρέπει να προχωρήσω αργά και να είµαι προσεκτικός. Εντάξει, τραβάω τη γραµµή κάτω, πιο κάτω, ωραία! Στη συνέχεια προς τα δεξιά, αυτό είναι, τώρα περισσότερο προς τα κάτω και προς τα αριστερά. Ωραία, τα πάω καλά µέχρι στιγµής. Θυµήσου να προχωράς αργά. Τώρα ξανά προς τα πίσω. Όχι, έπρεπε να προχωρήσω προς τα κάτω. εν πειράζει, απλά σβήνω τη γραµµή προσεκτικά Ωραία! Ακόµη κι αν κάνω ένα λάθος µπορώ να προχωρήσω αργά και προσεκτικά. Εντάξει, θα πρέπει να προχωρήσω κάτω τώρα. Τελείωσα. Τα κατάφερα!». Όπως είναι εµφανές οι αυτοκαθοδηγούµενες προτάσεις περιλαµβάνουν τις παρακάτω ερωτήσεις: Ποιο είναι το πρόβληµα; (ορισµός του προβλήµατος) Ποιες λύσεις υπάρχουν; (προσέγγιση του προβλήµατος) Ποια είναι η καλύτερη λύση; (επιλογή µιας λύσης) Ας εφαρµόσω αυτή τη λύση (εφαρµογή της λύσης) Ποιο είναι το αποτέλεσµα; (εκτίµηση των αποτελεσµάτων) Απαραίτητη προϋπόθεση για την εκπαιδευτική διαδικασία είναι η επιλογή των στόχων από τον θεραπευτή. Οι στόχοι αυτοί θα πρέπει να είναι εµφανείς και ξεκάθαροι. Για το λόγο αυτό απαιτείται ο σχεδιασµός ενός πλάνου ή µιας στρατηγικής προτού ξεκινήσει η δράση. Η αρχική επιλογή βασίζεται σε στόχους στους οποίους το άτοµο έχει µια σχετική επάρκεια και δεν έχει βιώσει αποτυχίες. Ο θεραπευτής παίρνει το ρόλο του µοντέλου προτύπου, µιλώντας δυνατά εξηγεί τι ακριβώς προϋποθέτει ο στόχος και τι ακριβώς θα κάνει για να τον επιλύσει. Στη συνέχει προχωρά στην επίλυση, υποδυόµενος αυτές τις µορφές συµπεριφοράς και λεκτικοποιεί τους στόχους και τις στρατηγικές µιλώντας δυνατά. Ο θεραπευτής υποδεικνύει δεξιότητες επίλυσης προβληµάτων, 13

14 επιτυχείς λύσεις ή εναλλακτικές καθώς και συµπεριφορικές στρατηγικές αντιµετώπισης για τον καλύτερο χειρισµό των σφαλµάτων ή των αποτυχιών. Στόχος απ τη µεριά του πελάτη είναι η εφαρµογή αυτών των λεκτικοποιήσεων µε τέτοιο τρόπο ώστε βαθµιαία να γίνουν σιωπηλές. Επίσης ενθαρρύνεται να εφαρµόζει αυτές τις τεχνικές, ενθαρρύνεται δηλαδή η γενίκευση αυτών των στρατηγικών σε διαφορετικά πλαίσια, το οποίο κυρίως επιτυγχάνεται µε τη συµµετοχή άλλων (γονέων, δασκάλων) ως συνθεραπευτών. Σε περιπτώσεις παιδιών χρησιµοποιούνται πολύ συχνά εκπαιδευτικές µορφές ή εικόνες µέσω των οποίων το παιδί ενθαρρύνεται ή του υπενθυµίζεται η εφαρµογή των αυτοκαθοδηγούµενων προτάσεων όπως αυτές παρουσιάζονται στο σχήµα.(σχ.1) Πιο συγκεκριµένα απαραίτητα στοιχεία για την επιτυχή εφαρµογή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης στη θεραπεία παιδιών, σύµφωνα µε τον Meichenbaum, είναι: 1. Η χρήση του παιχνιδιού ως µέσου για την ενεργοποίηση ενός ρεπερτορίου αυτοκαθοδηγούµενων συµβουλών που µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε µια ποικιλία στόχων. 2. Η σηµασία της ύπαρξης συναισθήµατος και όχι της αυτόµατης και µηχανιστικής αναπαραγωγής των αυτοσυµβουλών. 3. Η ευελιξία και η ευπροσαρµοστικότητα του προγράµµατος ανάλογα µε τις ανάγκες και τον τρόπο που το παιδί εφαρµόζει τις αυτοκαθοδηγήσεις. Άλλες παρατηρήσεις που αφορούν στη δοµή του προγράµµατος αυτοκαθοδήγησης αναφέρουν χρονικό πλαίσιο, αριθµό ατόµων, τη χρήση µέσων καθώς και το αναπτυξιακό επίπεδο κατά το οποίο η εφαρµογή θα είναι πιο επιτυχής. 4. Η χρήση εικόνων στη φαντασία για την ενίσχυση του αυτοελέγχου. 5. Το παιδί αλλά και ο ενήλικας ενεργούν σ αυτή τη διαδικασία ως συνεργάτες. Αυτό σηµαίνει ότι το άτοµο που δέχεται τις τεχνικές αυτοκαθοδήγησης δεν έχει ένα παθητικό ρόλο, δεν είναι απλά και µόνο ο αποδέκτης των σκέψεων και των συµπεριφορών που προβάλλονται από τον θεραπευτή. Ο τρόπος µε τον οποίο ενεργεί ως συνεργάτης είναι προσφέροντας βοήθεια στη διάγνωση και στο προσδιορισµό του κλινικού προβλήµατος καθώς και στην εξέλιξη και εφαρµογή της θεραπευτικής αγωγής. 14

15 Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ο θεραπευτής χρησιµοποιεί ένα «σωκρατικό διάλογο», ο οποίος ενθαρρύνει τη συνεισφορά και αξιολόγηση της αυτοκαθοδηγούµενης προσέγγισης από τον πελάτη. Ο εκπαιδευτής ρωτάει τον πελάτη πώς θα έκανε αυτόν τον στόχο, έπειτα παρέχει ανατροφοδότηση και οικοδοµεί πάνω σ αυτή τη συµβουλή. Κατά τη διάρκεια του σωκρατικού διαλόγου, συζητούνται ο σκοπός του έργου, η στρατηγική που θα βοηθούσε στην επίδοση και η πιο αποτελεσµατική εκτέλεση της στρατηγικής. Κεντρικό στοιχείο είναι η ανταλλαγή αυτή µεταξύ θεραπευτού πελάτη, στην οποία τονίζεται ότι η µάθηση µέσω της µίµησης προτύπου που λαµβάνει χώρα, δε θα πρέπει να ισοδυναµεί µε µία επιφανειακή µίµηση, αλλά αντίθετα η έκθεση σε ένα πρότυπο επιτρέπει την απόκτηση ενός συνόλου διακριτών αντιδράσεων και ενός οργανωµένου αποθέµατος πολύπλοκων και ενοποιηµένων συµπεριφορών που µπορούν να ανακληθούν για να ικανοποιήσουν περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Μέσω της µίµησης προτύπου και της γνωσιακής πρόβας το παιδί ενθαρρύνεται να γενικεύσει τη στρατηγική σε άλλους στόχους και καταστάσεις. Το παιδί και γενικότερα ο πελάτης είναι ένας ουσιαστικός συνεργάτης στην εξέλιξη και εφαρµογή αυτών των τεχνικών. Ένα επιπλέον πλεονέκτηµα αυτής της µεθόδου είναι η δυνατότητα εφαρµογής της πέραν του θεραπευτικού πλαισίου και σε άλλα πλαίσια όπως αυτό της σχολικής τάξης, γιατί η εκπαίδευση µέσω υποδείγµατος επιτρέπει την ενεργοποίηση ποικίλων στρατηγικών και αντιδράσεων αντιµετώπισης. Πολλές έρευνες ακολούθησαν µεταγενέστερα χρησιµοποιώντας τις τεχνικές της αυτοκαθοδήγησης τόσο σε παιδιά και εφήβους, όσο και σε ενήλικες. Η διαδικασία εφαρµογής είναι παρόµοια αλλά µε τις απαιτούµενες προσαρµογές τόσο στα χαρακτηριστικά των υποκειµένων όσο και στις ανάγκες του επιθυµητού στόχου. Σύµφωνα µε τον Meichenbaum ο απώτερος στόχος είναι η αυθόρµητη πρόσληψη γνωστικών και συµπεριφορικών στρατηγικών αντιµετώπισης µέσω των οποίων αναπτύσσεται ο αυτοέλεγχος. 15

16 Αξιολόγηση της θεραπευτικής τεχνικής. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω η εφαρµογή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης έχει χρησιµοποιηθεί για την τροποποίηση µιας ποικιλίας συµπεριφορών τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά (Kendall, 1977; Meichenbaum, 1977). Αν και έχουν παρουσιαστεί και ανεβρεθεί αρκετά επιθυµητά αποτελέσµατα της εφαρµογής των τεχνικών, σε µερικές περιπτώσεις έρευνες έχουν αναφέρει µικρή ή καµία απολύτως επίδραση της συγκεκριµένης διαδικασίας (Margolis & Shemberg, 1976; Robin, Armel & O Leary, 1975). Η διαδικασία εφαρµογής των τεχνικών περιλαµβάνει πολλά διαφορετικά συστατικά όπως η µίµηση µέσω προτύπου και η αυτό-ενίσχυση, που είναι πιθανό να συνεισφέρουν στην συµπεριφοριστική αλλαγή και µάλιστα να συνεισφέρουν µε διαφορετικούς τρόπους. Ακόµη και οι ίδιες οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης που χρησιµοποιούνται, µπορεί να εξηγούν διαφορετικά τα αποτελέσµατα της διαδικασίας. Συγκεκριµένα έρευνες των Meichenbaum και των Karoly, Kanfer & Newman έχουν καταλήξει ότι ο τύπος των αυτό-συµβουλών ή αυτοκαθοδηγήσεων που χρησιµοποιούνται από παιδιά ή και ενήλικες επηρεάζουν σε σηµαντικό βαθµό την έκβαση της θεραπείας. Ένα πολύ σηµαντικό θέµα που αφορά στην αξιολόγηση των τεχνικών είναι και η δυνατότητα της διατήρησης των αποτελεσµάτων. Η εφαρµογή των αυτοκαθοδηγούµενων τεχνικών µπορεί να αποδειχθεί χρήσιµη στη διατήρηση της αλλαγής ή στη γενίκευση της αλλαγής και σε άλλες καταστάσεις. Πέρα της αποτελεσµατικότητας των τεχνικών, οφέλη τα οποία αποκοµίστηκαν κατά τη διάρκεια της θεραπείας διατηρήθηκαν για ένα διάστηµα, σύµφωνα µε follow up. Αυτά τα στοιχεία προέρχονται από έρευνες µε παιδιά (επιθετικά-παρορµητικά) αλλά και µε ενήλικες ασθενείς µε σχιζοφρένεια, στους οποίους τα συµπεριφορικά οφέλη που προέκυψαν από την εκπαίδευση διατηρήθηκαν µετά από µία αξιολόγηση που έγινε σε ένα διάστηµα 1 µήνα. Επιπλέον τα αποτελέσµατα της εφαρµογής των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης γενίκευτηκαν σε στόχους που δεν συµπεριλαµβάνονταν στην ψυχοεκπαιδευτική διαδικασία. Χαρακτηριστική είναι η έρευνα των Bornstein & Quevillon (1976) σε 16

17 παιδιά µε διασπαστική συµπεριφορά, που πέρα από τη βελτίωση της συµπεριφοράς στη σχολική τάξη, παρατηρήθηκε και βελτίωση στη συµπεριφορά προσοχής / συγκέντρωσης, η οποία παρουσίασε σηµαντική αύξηση. Γενικότερα αυτές οι επιδράσεις διατηρήθηκαν για αρκετές εβδοµάδες µετά το τέλος της θεραπείας. Παρόλα αυτά αναφέρονται και έρευνες που αποδεικνύουν το αντίθετο, όπως η έρευνα των Robin et al (1975) σε παιδιά µε ανεπαρκείς δεξιότητες γραφής. Παρότι υπήρξε εµφανής βελτίωση δεν παρουσιάστηκε γενίκευση σε άλλες δεξιότητες. Το θέµα της αξιολόγησης της γενίκευσης και της διατήρησης των αποτελεσµάτων των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης είναι µερικές φορές ασαφές καθώς σε πολλές έρευνες οι τεχνικές εµφανίζονται συνεχώς σε συνδυασµό µε άλλες γνωστικέςσυµπεριφοριστικές µεθόδους (έκθεση, αυτό-ενίσχυση, παιχνίδι ρόλων κ.τ.λ.) Αρκετές είναι οι φορές που η ίδια η επιτυχία της τεχνικής βασίζεται στον θεραπευτικό συνδυασµό µε άλλες µεθόδους. Η αποτελεσµατικότητα της µεθόδου αυτής καθ αυτής βασίζεται στην ύπαρξη ουσιαστικού, πραγµατικού κινήτρου για αλλαγή, ο λόγος για αυτήν την αλλαγή καθώς και οι αποδόσεις του πελάτη για τη θεραπεία. Μια σύγχρονη έρευνα των Lange et al (1997) επιβεβαιώνει ότι η εστίαση στα θετικά χαρακτηριστικά ενός ατόµου µέσω της λεκτικοποίησης σύντοµων αυτό-µηνυµάτων, φαίνεται να είναι µια τεχνική που δεν ενέχει κινδύνους και επικίνδυνο φορτίο ούτε για τους συµµετέχοντες στο πείραµα ούτε για τους ασθενείς. Οι ασθενείς της συγκεκριµένης έρευνας ανέφεραν ότι είχαν δει τη θεραπεία ως µία ευχάριστη διαδικασία και επίσης ότι είχαν νιώσει πως ήταν το πιο σηµαντικό µέρος µιας θεραπείας, η οποία συµπεριλάµβανε κι άλλες παρεµβάσεις. Η τεχνική φαίνεται να είναι χρήσιµη για τη θεραπεία της διαταραχής πανικού, του κοινωνικού άγχους, της νευρογενούς βουλιµίας και της σωµατόµορφης διαταραχής. Σε ότι αφορά στη συµµετοχή των τεχνικών αυτοκαθοδήγησης στη θεραπεία της κατάθλιψης θεωρείται ότι ίσως είναι δύσκολη λόγω του ότι οι ασθενείς µε κατάθλιψη είναι συχνά µη ικανοί να διαµορφώσουν θετικές προτάσεις για τον εαυτό τους. 17

18 Υπάρχουν και έρευνες όπως αυτή των Fox, E.T. & Houston, B.K. (1981) που παρουσιάζουν µια αρνητική αξιολόγηση της εφαρµογής της συγκεκριµένης τεχνικής. Ειδικότερα κρίνεται ως µη αποτελεσµατική σε ότι αφορά στη µείωση του άγχους των παιδιών. Οι πιθανότητες ερµηνείας τονίζουν ότι η φύση των αυτό-προτάσεων να αποσπούν την προσοχή των παιδιών εµποδίζει να προετοιµαστούν γνωσιακά ως προς τη στρεσογόνο εµπειρία. Μερικές φορές εµπλέκεται και µε την αύξηση του άγχους, ιδιαίτερα σε άτοµα που δεν έχουν αποτελεσµατικά αποθέµατα αντιµετώπισης του στρες. Τονίζεται ότι οι τεχνικές είναι πιο ευεργετικές όταν στοχεύουν στην παθητική αντοχή αλλά όχι όταν εµπλέκουν την εκτέλεση ενός στόχου. Άλλη πιθανή ερµηνεία σχετίζεται µε τα χαρακτηριστικά και το περιεχόµενο των αυτοκαθοδηγήσεων. Συγκεκριµένα ότι οι αυτό-προτάσεις που περιγράφουν ένα άµεσα θετικό µήνυµα έχουν πιο αποτελεσµατική επίδραση π.χ. υπάρχουν πολλά καλά πράγµατα στο σκοτάδι, από ότι προτάσεις που αφορούν στην αναίρεση των αρνητικών πλευρών µιας στρεσογόνου κατάστασης π.χ. δεν θα είναι τόσο ευχάριστο να το κάνεις µπροστά σε άλλους, ιδιαίτερα όταν αυτή η διαδικασία αφορά παιδιά και εφήβους. Ένας επιπλέον προβληµατισµός τίθεται σε σχέση µε το πόσο σηµαντικό είναι για τον πελάτη να διαµορφώσει ο ίδιος το κείµενο των λεκτικοποιήσεων (Verbalisation), σε αντίθεση µε το να το δέχεται από τον θεραπευτή. Έρευνα του Lange (1994) έδειξε ότι µόνο όταν ο πελάτης είχε διαµορφώσει το κείµενο για τον εαυτό του, τότε η εφαρµογή της αυτοκαθοδηγούµενης τεχνικής είχε θετικά αποτελέσµατα. Συµπερασµατικά, οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης για να είναι επιτυχείς, απαραίτητες προϋποθέσεις είναι να έχουν σχεδιαστεί σωστά αλλά και να έχουν εφαρµοστεί στην πράξη. Θα πρέπει επίσης να προσαρµόζονται σε κάθε κατάσταση, σχεδιασµένες για να οδηγήσουν σε πιο λογική κρίση και σε επιθυµητά συναισθήµατα και συµπεριφορές. Προβλήµατα που συνήθως αναφέρονται από τους αποδέκτες της θεραπευτικής τεχνικής είναι η αδυναµία να συνεχίσουν τη διαδικασία, η αρνητική στάση, η παραίτηση µετά από την πρώτη αποτυχία και η αλλαγή απόφασης όταν οι στόχοι αρχίζουν σταδιακά να γίνονται πιο απαιτητικοί. 18

19 Σε σχέση µε την αξιολόγηση της θεραπείας και την αποτελεσµατικότητά της o ίδιος ο Meichenbaum ( ) αναφέρει ότι είναι µια πολλά υποσχόµενη µέθοδος αλλά όχι επαρκώς εξακριβωµένη. Έχει χρησιµοποιηθεί σε πάρα πολλά είδη διαταραχών µε µερική επιτυχία. Οι Dush, Hirt & Schroeder (1987) διαπίστωσαν ότι οι τεχνικές αυτοκαθοδήγησης για την αλλαγή της συµπεριφοράς είναι αρκετά αποτελεσµατικές σε µερικές έρευνες και οριακής σηµασίας σε µερικές άλλες. Φαίνεται να αποδίδει καλύτερα σε εφήβους από ότι σε µικρότερα παιδιά- αλλά σε καµία από τις 2 περιπτώσεις οι βελτιώσεις φαίνεται να έχουν διάρκεια. Το πλεονέκτηµα αυτής της µεθόδου είναι ότι εστιάζει σε νοητικές και συµπεριφορικές διαδικασίες που σχετίζονται σχεδόν µε οποιαδήποτε αυτό-βελτίωση. Σε συνδυασµό µε το γεγονός ότι δεν ενέχει κινδύνους για τον πελάτη φαίνεται να είναι µια διαδικασία που µπορεί να αποτελέσει ένα µέσο για την επιτάχυνση της αλλαγής. Αυτό που πιθανά να αποτελεί τον σηµαντικότερο παράγοντα είναι η συνεργασία του πελάτη µε τον θεραπευτή καθώς και το κίνητρο για αλλαγή, που σταδιακά θα οδηγήσει στην αυτοβοήθεια. Άλλωστε µέσω των τεχνικών αυτοελέγχου µπορούν να επιτευχθούν αλλαγές που δεν είναι εύκολο να γίνουν µε άλλες µεθόδους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βandura, A. (1969). Principles of behavior modification. New York: Holt, Rinehart & Winston. Emmelkamp, M.P., Van Der Helm, M., Van Zanten, B. & Plocgh, I. (1980). Treatment of obsessive compulsive patients: the contribution of self-instructional training to the effectiveness of exposure. Behavior Research & Therapy, 18, Fox, E.J. & Houston, B.K. (1981). Efficacy of self instructional training for reducing children s anxiety in an evaluative situation. Behavior Research & Therapy, 19, Hartig, M. & Kanfer, H.F. (1973). The role of verbal self-instructions in children s resistance to temptation. Journal of personality and social psychology, 25, 2, Καλαντζή-Αzizi, A. (1998). Αυτογνωσία, Αυτοανάλυση και Αυτοέλεγχος. έκδοση. Ελληνικά Γράµµατα. Kanfer, H.F., Karoly, P. & Newman, A. (1975). Reduction of children s fear of the dark by competence related and situational threat- related verbal cues. Journal of consulting and clinical psychology, 43, 2,

20 Kanfer, H.F. & Goldstein, P.A. (1991). Helping people change, A textbook of methods. Fourth Edition, Allyn and Bacon. Kazdin, E.A. (1980). Behavior Modification in Applied Settings. USA: The Dorsey Press. Keogh, A.D., Whitman, L.T. & Maxwell, E.S. (1988). Self-instruction versus external instruction: individual differences and training effectiveness. Cognitive Therapy and Research, 12, 6, Lange, A., Richard, R., Gest, A., De Vries, M. & Lodder, L. (1998). The effects of positive self-instruction: a controlled trial. Cognitive Therapy and Research, 22, 3, Mahoney, M.J., (1974). Cognition and Behavior Modification. Cambridge, MA: Ballinger Publishing Company. Meichenbaum, D. (1977). Cognitive behavioral modification. New York: Plenum. Meichenbaum, D.H. & Goodman, J. (1971). Training impulsive children to talk to themselves: a means of developing self-control. Journal of Abnormal Psychology, 77, 2, O Callaghan, M.E. & Couvadelli, B. (1998). Use of self-instructional strategies with three neurologically impaired adults. Cognitive Therapy and Research, 22, 2, Spence, B.H. & Whitman, T.L. (1990). Instruction and self-regulation mentally retarded adults in a vocational setting. Cognitive Therapy and Research, 14, 4,

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ. Αγγελική Γενά & Πέτρος Γαλάνης Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ. Αγγελική Γενά & Πέτρος Γαλάνης Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά & Πέτρος Γαλάνης Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Προγράμματα Αυτοαπασχόλησης Ως προγράμματα αυτοαπασχόλησης ορίζονται τα

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε Μια σύντοµη παρουσίαση του προγράµµατος «Απαρτιωτικό, θεραπευτικόπρόγραµµαστη σχιζοφρένεια (ΙΡΤ)». Κ. Ευθυµίου & Σ. Ρακιτζή Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς 1 Εισαγωγή Ι Το IPT (Intergriertes

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ) Κατερίνα Μάσχα Λέκτορας Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης kmascha@psy.soc.uoc.gr ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Α έτος 2006 Η αγοραφοβία ανήκει

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ HELLENIC SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF PSYCHIATRY AND RELATED SCIENCES ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περιστατικών (case studies) στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικόµοντέλο:παρουσίαση και ανάλυση περιπτώσεων Οργανωτής: Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας τηςσυµπεριφοράς, Αθήνα Πρόεδρος: Κ. Ευθυµίου Συζητητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙO ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Ο διάλογος ανάπτυξης των εργαζοµένων είναι µέρος της επιλεγµένης µεθοδολογίας για την υλοποίηση της πλήρους χαρτογράφησης της συσσωρευµένης γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Εμπνεύστε το παιδί σας να κατακτήσει τη ζωή του! Ελατε να ξεκλειδωσουμε μια-μια τις πορτες που οδηγουν στην αυτοεκτιμηση και στην επιτυχια του! Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Η μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση

Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση Μάθηση έξω από την τάξη 4. ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ Δραστηριότητα έξω από την τάξη για παιδιά νηπιαγωγείου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΥΤΙΣΜΟΥ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ

ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΥΤΙΣΜΟΥ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΥΤΙΣΜΟΥ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΒΟΓΙΝΔΡΟΥΚΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΟΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ?

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Δρ Κορρές Κωνσταντίνος Θεωρίες μάθησης Ευνοϊκές συνθήκες για τη μάθηση Μέθοδοι διδασκαλίας Διδακτικές προσεγγίσεις (Ι) Συμπεριφορικές Θεωρίες μάθησης Για τους εκπροσώπους της Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα;

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA Επισκόπηση της παρούσας οµιλίας Έχει το

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

A Fairy Tale Model of Trauma Informed Treatment Μοντέλο των φάσεων του παραµυθιού για τη θεραπεία του τραύµατος Ηµερήσιο Εργαστήριο Εισηγητής: Dr. Ricky Greenwald Child Trauma Institute, New York 6 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Όπως όλοι γνωρίζετε, οι επιστήμονες ξεχωρίζουν από πολύ μικρή ηλικία και ο Δρ. Αντρέου είναι πολύ μικρός στην ηλικία

Όπως όλοι γνωρίζετε, οι επιστήμονες ξεχωρίζουν από πολύ μικρή ηλικία και ο Δρ. Αντρέου είναι πολύ μικρός στην ηλικία Όπως όλοι γνωρίζετε, οι επιστήμονες ξεχωρίζουν από πολύ μικρή ηλικία και ο Δρ. Αντρέου είναι πολύ μικρός στην ηλικία Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των χαρισματικών παιδιών Δέσποινα Χατζηγεωργίου, BSc, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή Ινστιτούτο Έρευνας & Θεραπείας της Συµπεριφοράς ΤΜΗΜΑ Παιδιών και Εφήβων του ΙΕΘΣ Γλάδστωνος 10, (5 ος ορ.), Πλ. Κάνιγγος, 106 77 Αθήνα Τηλ. 210 3840129 Fax 210 3840803 http://www.ibrt.gr, e-mail: ibrt@ibrt.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες)

Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες) Οι Θεματικές ενότητες του diploma Ψ works for you : Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες) Σκοπός της πρώτης ενότητας του προγράμματος είναι να μάθουν οι συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ Προσωπικότητα: Τα ιδιαίτερα και σχετικά σταθερά πρότυπα συμπεριφοράς, σκέψης και συναισθηματικής έκφρασης που παρουσιάζουν τα άτομα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα