Νutritional intervention to children with Prader Willi syndrome G. Milesis (Ann Clin Paediatr 2010, 57(1):34-42)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νutritional intervention to children with Prader Willi syndrome G. Milesis (Ann Clin Paediatr 2010, 57(1):34-42)"

Transcript

1 34 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2010 ανασκοπηση Διατροφική αντιμετώπιση συνδρόμου Prader Willi σε παιδιά Γ. Θ. Μίλεσης Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Κλαδά 17, Νέος Κόσμος Αθήνα τηλ.: / Υποβλήθηκε: 01/10/2008 Περίληψη Το σύνδρομο Prader Willi συνιστά μια σπάνια νευρογενετική διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από υπερβολική όρεξη με προοδευτική παχυσαρκία, κοντό ανάστημα και πνευματική καθυστέρηση. Οι περισσότεροι ασθενείς έχουν ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης και υπογοναδισμό. Τα αίτια της υπερβολικής όρεξης δεν έχουν διευκρινιστεί. Θεωρείται ότι το πρόβλημα έγκειται στην πολύ μειωμένη αίσθηση κορεσμού, που ελέγχεται από τον υποθάλαμο. Η σχέση των ασθενών με το φαγητό περνά από διάφορα στάδια: φάση επιβίωσης κατά τη γέννηση, παχυσαρκία ακόμα και χωρίς υπερβολική κατανάλωση φαγητού και αργότερα αδηφαγία / υπερφαγία, μετά το 4ο έτος κατά μ.ο. Η διαχείριση του βάρους και της δυσθυμικής συμπεριφοράς των ασθενών με Prader Willi, είναι αρκετά δύσκολη και συχνά απαιτεί ακραία μέτρα περιορισμού του φαγητού. Η διατροφική παρέμβαση θα πρέπει να στοχεύει στη συγκράτηση ή μείωση του βάρους και στην πρόληψη των επιπλοκών της παχυσαρκίας, χωρίς να περιορίζεται ο ρυθμός ανάπτυξης του παιδιού. Προτείνεται η αντιμετώπιση των ασθενών ως δυνητικά διαβητικών, ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερος γλυκαιμικός έλεγχος, ελέω κεντρικής παχυσαρκίας. Σε κάθε περίπτωση, είναι πολύ σημαντική η διατροφική εκπαίδευση του ασθενούς και της οικογένειας του. Συστήνεται όμως συνεχής επιτήρηση, αμέριστη φροντίδα και προσοχή από την οικογένεια και τον κοινωνικό τους περίγυρο αλλά και ελευθερία ανάληψης κάποιων πρωτοβουλιών από τη μεριά του ασθενή.(δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Αθηνών 2010, 57(1): 34-42) Λέξεις κλειδιά: Σύνδρομο Prader Willi, διατροφή, παχυσαρκία. Νutritional intervention to children with Prader Willi syndrome G. Milesis (Ann Clin Paediatr 2010, 57(1):34-42)

2 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, Prader Willi syndrome (P.W.S.) is a rare neurogenetic disorder characterized by excessive appetite with progressive obesity, short stature and mental retardation. Most patients have growth hormone deficiency and hypogonadism. Causes of increased appetite are not well determined; it is possibly due to decreased sense of satiety, which is controlled by hypothalamus. Their relationship with food undergoes remarkable changes: failure to thrive at birth, obesity even without excessive food consumption and hyperphagia which begins at median 4 years old. Weight and behavioral management is intractable and often requires extreme food restriction measures. Nutritional intervention should aim to control weight and prevent obesity complications, without compromising growth. Treatment of these patients as diabetic is recommended, in sight of central obesity, so as to control better blood glucose levels. In any way, systematic physical activity and social reinforcement could be of great value. Constant parental supervision, indivisible concern and attention by both family and social environment are highly advised; although parents should be allowed to take some initiative. Key words: Prader Willi Syndrome, nutrition, obesity Εισαγωγή Το σύνδρομο Prader Willi (Prader Willi syndrome, PWS) περιγράφηκε επίσημα για πρώτη φορά το 1956 από τους Prader, Labhart και Willi. Είναι αρκετά σπάνιο, με συχνότητα 1 στις γεννήσεις ζώντων παιδιών 1. Πιθανολογείται ωστόσο, ότι το συνεχώς νυσταγμένο παχουλό αγόρι που περιέγραψε ο Charles Dikkens στο Pickwick Papers το 1836 υπέφερε από το σύνδρομο. Παρόμοια, ο J. Langdon Down από το 1864 είχε ήδη αναφέρει την περίπτωση μιας πολύ κοντής (135 cm), παχύσαρκης (94 kg), διανοητικά καθυστερημένης, νεαρής (26 ετών) γυναίκας, με πολύ μικρά άνω και κάτω άκρα και παιδικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά 1. Τα κυριότερα συμπτώματα του συνδρόμου είναι ο μειωμένος μυϊκός τόνος κατά τη γέννηση, κάποια δυσμορφολογικά γνωρίσματα (π.χ. κοντό ανάστημα, μικρά άκρα για το ύψος/ ηλικία), η καθυστερημένη εφηβική ανάπτυξη, οι διαταραχές κίνησης και λόγου, η νοητική δυσλειτουργία και τα ψυχιατρικά συμπτώματα 1-3. Σε αυτά προστίθενται υπερβολική όρεξη με προοδευτική παχυσαρκία, υπογοναδισμός, συνεχής υπνηλία και προβλήματα ύπνου (συμπεριλαμβανομένης άπνοιας) 4. Κεντρικό ρόλο στα περισσότερα συμπτώματα φαίνεται ότι παίζει ο υποθάλαμος, καθώς η υπνηλία, το κοντό ανάστημα (από ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης ή παράγοντα απελευθέρωσης αυτής) και η παχυσαρκία (από υπερφαγία και μειωμένο αίσθημα κορεσμού) προκύπτουν από κάποια διαταραχή στη φυσιολογική λειτουργία του 3. Η πιο συχνή αιτία (65-75% των περιπτώσεων) είναι η απάλειψη ενεργού γενετικού υλικού στο μακρύ σκέλος του χρωμοσώματος 15 (q11 - q13 κοντά στο κεντρομερίδιο), που προέρχεται από τον πατέρα 3. Αδρανοποίηση του γενετικού υλικού μπορεί επίσης να συμβεί και με μετάλλαξη του γονιδίου στην περιοχή q11 - q13 στο πατρικό χρωμόσωμα 15. Επιπλέον, το 20-25% των περιπτώσεων οφείλεται σε χρωμοσωμική δισωμία, λόγω βλάβης στη μείωση II. Σπάνια, αιτία του συνδρόμου αποτελεί και η χρωμοσωμική μετάθεση 3,5. Ορμονικό προφίλ Αρκετές πρώιμες έρευνες υποστηρίζουν ότι η ανοχή γλυκόζης στα άτομα με Prader Willi είναι διαταραγμένη, με την ινσουλίνη νηστείας και την ανταπόκριση αυτής στη γλυκόζη να είναι συχνά αυξημένες, υποδηλώνοντας ινσουλινοαντίσταση. Αντίθετα, πρόσφατες έρευνες σε παιδιά με Prader Willi, φυσιολογικού βάρους ή μέτρια παχύσαρκα, έδειξαν μειωμένα επίπεδα σε σχέση τα αναμενόμενα ινσουλίνης και φυσιολογική συγκέντρωση γλυκόζης πλάσματος 4. Επίσης, έχουν μειωμένη ανταπόκριση σε φορτίο γλυκόζης, σε σχέση με συνομήλικα παχύσαρκα παιδιά χωρίς Prader Willi 6. Από τη βιβλιογραφία προκύπτει ότι το % των παιδιών με το σύνδρομο, υποφέρουν από ανεπαρκή έκκριση αυξητικής ορμόνης. Επιπλέον, έχουν μειωμένα επίπεδα αυξητικού παράγοντα όμοιου ινσουλίνης-1 (Insulin-like Growth Factor -1, IGF-1) και της πρωτεΐνης δέσμευσης-3 του αυξητικού παράγοντα όμοιου ινσουλίνης (Insulin-like Growth Factor Binding Protein-3, IGFBP-3). Είναι δεδομένο ότι οι ασθενείς με Prader Willi θα έχουν προβλήματα γονιμότητας. Τα κορίτσια εκδηλώνουν μεν τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του φύλου, αλλά συνήθως υποφέρουν από ολιγομηνόρροια 7. Σύσταση σώματος Ενώ στην απλή παχυσαρκία η λιπώδης μάζα είναι αυξημένη και η άλιπη μάζα σώματος φυσιολογική ή αυξημένη, στο σύνδρομο Prader Willi έχουμε αυξημένη λιπώδη και μειωμένη μυϊκή μάζα, ακόμα και στα αδύνατα άτομα 4,8. Στα άτομα με Prader Willi παρατηρείται κεντρικού τύπου παχυσαρκία, η οποία

3 36 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2009 Πίνακας 1. Μέτρα αντιμετώπισης της βουλιμίας/ υπερφαγίας, όπως προέκυψαν από το ερωτηματολόγιο που δόθηκε στους γονείς από τους Goldberg και συνεργάτες 33 Κλείδωμα ντουλαπιών και ψυγείου που περιέχουν φαγητό μακριά από τα παιδιά. Παροχή τροφίμων φτωχών σε ενέργεια αντί των πλούσιων ενεργειακά σνακ. Επιτήρηση του παιδιού πάντοτε, ειδικά όταν βρίσκεται γύρω από φαγητό. Επιβράβευση που δεν σχετίζεται με τρόφιμα. Υπολογισμός των θερμίδων και περιορισμός αυτών του γεύματος, ώστε να παρέχουν αργότερα ένα σνακ. Παροχή μικρών μερίδων στο παιδί. Φροντίδα άλλων παιδιών μόνο όταν το παιδί με Prader Willi δεν είναι παρόν. Κατανάλωση σνακ από τους γονείς μόνο όταν το παιδί με Prader Willi δεν είναι παρόν. Μια ειδική δίαιτα. Ειδικές συμβουλές για το φαγητό σε εστιατόριο. Σερβίρισμα του φαγητού αποκλειστικά από την κουζίνα και όχι από το τραπέζι. Φύλαξη σνακ στην κρεβατοκάμαρα των γονιών ή σε άλλο ειδικό μέρος που να κλειδώνει. Τήρηση αυστηρών ωρών για τα γεύματα. Παροχή μισής μερίδας φαγητού στο παιδί ώστε να ζητήσει περισσότερο μετά από λίγο. Χορήγηση ειδικών σνακ για το σχολείο. Συστηματική άσκηση και δραστηριότητα. Σερβίρισμα του πιάτου με τέτοιο τρόπο ώστε η ποσότητα της τροφής να μοιάζει περισσότερη από όση είναι. Συζήτηση του μενού που θα παραγγείλει το παιδί πριν πάνε στο εστιατόριο. Διατήρηση μικρής ποσότητας φαγητού στο σπίτι. Κατανάλωση μόνο τροφίμων φτωχών σε λίπος και ενέργεια από όλη την οικογένεια. Προτροπή του παιδιού να συμμετέχει στο σχεδιασμό του μενού, ώστε να μπορεί να καταλάβει το ενεργειακό και λιπιδικό περιεχόμενο των τροφών. Συνάντηση των γονιών με τους δασκάλους του παιδιού για να εξηγήσουν το σύνδρομο. συνοδεύεται από μειωμένο, σε σχέση με τα άλλα παχύσαρκα άτομα, σπλαχνικό λίπος 9. Οι Brambilla και συνεργάτες, χρησιμοποιώντας απορροφησιομετρίας ακτίνων Χ διπλής ενέργειας (dual energy x-ray absorbiometry, DXA) έδειξαν ότι ασθενείς με Prader Willi έχουν μειωμένη ισχνή μάζα σώματος και υψηλότερο λόγο λιπώδους προς άλιπης μάζας σώματος, συγκρινόμενοι με υγιείς φυσιολογικού βάρους ενήλικες και με υγιείς παχύσαρκους 10. Οι ερευνητές υποστηρίζουν επίσης ότι η άλιπη μάζα σώματος μειώνεται με το πέρασμα της ηλικίας. Στην ίδια κατεύθυνση, οι Eiholzer και συνεργάτες, έδειξαν με μέτρηση δερματικών πτυχών ότι ακόμα και στα πρώτα χρόνια ζωής τους, τα παιδιά με Prader Willi έχουν μη φυσιολογικά μειωμένη άλιπη μάζα σώματος και αυξημένο ποσοστό σωματικού λίπους 11. Επιπλέον, το περιεχόμενο των οστών σε ανόργανα στοιχεία (Bone Mineral Content, BMC) είναι μικρότερο από το αντίστοιχο υγιών παχύσαρκων, αλλά και αυτών με φυσιολογικό βάρος 10. Ενεργειακή κατανάλωση Η μικρή ισχνή μάζα σώματος που σχετίζεται με το σύνδρομο Prader Willi πιθανόν να αντανακλά μειωμένη μυϊκή μάζα, που μπορεί να σχετίζεται με τη σειρά της με τη μέτρια κλινική υποτονία και τη φτωχή φυσική απόδοση στα άτομα αυτά. Ο μειωμένος μυϊκός ιστός, που είναι μεταβολικά ενεργός, σε συνδυασμό με τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα, μπορεί να δικαιολογήσει τη μικρή ενεργειακή κατανάλωση των ασθενών με Prader Willi. Έχει καταγραφεί ότι οι ασθενείς αυτοί καταναλώνουν 50% λιγότερη ενέργεια από τους υγιείς παχύσαρκους ενήλικες 12. Οι Goldstone και συνεργάτες 13 έδειξαν ότι οι διαφορές στον μεταβολικό ρυθμό ηρεμίας σε γυναίκες με Prader Willi εξηγούνται από τη μη φυσιολογική σύσταση σώματος, υποδηλώνοντας ότι η ενεργειακή τους κατανάλωση είναι φυσιολογική

4 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, σε ιστικό επίπεδο. Διατροφική συμπεριφορά Η σχέση των ασθενών που υποφέρουν από Prader Willi με το φαγητό περνά 3 φάσεις 14 : (α) δυσκολία επιβίωσης, (β) παχυσαρκία και (γ) υπερφαγία. Τα παιδιά αυτά γεννιούνται με σημαντική υποτονία και μειωμένο το αντανακλαστικό του θηλασμού, οπότε τα περισσότερα χρήζουν σίτισης μέσω καθετήρα για αρκετές εβδομάδες. Αποτέλεσμα αυτού είναι το βρέφος να μην αναπτύσσεται σωστά και να μην παίρνει εύκολα βάρος. Στη δεύτερη φάση, που ξεκινά μεταξύ 1-4 ετών, το βάρος αυξάνεται ραγδαία λόγω μειωμένης άλιπης μάζας σώματος, ακόμα και χωρίς να αυξηθεί η πρόσληψη ενέργειας. Τέλος, καθώς μεγαλώνουν, μεταξύ 5 και 12 ετών, αυξάνει και το ενδιαφέρον τους για το φαγητό. Πεινούν συνέχεια, μπορούν να καταναλώσουν πολύ μεγάλες ποσότητες φαγητού, αν είναι διαθέσιμες. Σε πρόσφατες έρευνες 15,16, τα επίπεδα γκρελίνης ορού ήταν σημαντικά αυξημένα σε παιδιά με Prader Willi, σε σύγκριση με συνομήλικα παχύσαρκα παιδιά χωρίς το σύνδρομο. Δεδομένου του ότι η γκρελίνη προάγει την όρεξη και κατά συνέπεια την κατανάλωση φαγητού ερμηνεύει εν μέρει την απεριόριστη όρεξη των ασθενών. Η εκδήλωση αδηφαγίας/ υπερφαγίας συνοδεύεται συνήθως από εμμονή για το φαγητό. Η ηλικία που λαμβάνει χώρα αυτή η αλλαγή δεν καθορίζεται εύκολα, αλλά συνήθως συνοδεύεται από παχυσαρκία. Οι Holland και συνεργάτες αναφέρουν μέση ηλικία έναρξης της υπερφαγίας τα 3,4 έτη (εύρος 1-9 έτη) 17. Οι Lindgren και συνεργάτες 18 έδειξαν ότι όταν στα παιδιά με Prader Willi δοθεί απεριόριστη πρόσβαση σε φαγητό δεν τρώνε πιο γρήγορα από τα υγιή, παχύσαρκα ή φυσιολογικού βάρους παιδιά. Αντίθετα, είχαν μεγαλύτερη διάρκεια γεύματος και μικρότερο αρχικό ρυθμό σίτισης σε σχέση με τις δυο ομάδες ελέγχου. Βέβαια, ο ρυθμός κατανάλωσης του φαγητού ήταν αντικειμενικά γρήγορος, ενώ το πέρας του γεύματος θεωρήθηκε αρκετά καθυστερημένο. Γεγονός που μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι για την υπερφαγία ευθύνεται περισσότερο το μειωμένο αίσθημα κορεσμού και λιγότερο η αυξημένη όρεξη. Τα άτομα με Prader Willi είναι πιο πιθανό σε σχέση με ομάδα ελέγχου υγιών παχύσαρκων ατόμων να διαλέξουν μεγαλύτερη ποσότητα από σχετικά λιγότερο προτιμητέο τρόφιμο, υποδεικνύοντας ότι η ποσότητα του φαγητού είναι καθοριστικός παράγοντας για τις διατροφικές επιλογές τους 19. Επέλεξαν μεγαλύτερες μερίδες φαγητού, ακόμα και αν μεσολαβούσε μια αναμονή δευτερολέπτων μεταξύ της επιλογής και της παρουσίασης του φαγητού. Προτίμησαν δηλαδή να περιμένουν προκειμένου να καταναλώσουν μεγαλύτερη ποσότητα. Διατροφική αντιμετώπιση 1. Βρέφος Ο στόχος σίτισης ενός βρέφους με Prader Willi θα πρέπει να είναι η παροχή επαρκούς ενέργειας και πρωτεΐνης, ώστε να εξασφαλιστεί η κατάλληλη αύξηση βάρους ύψους, στα πλαίσια της ανάπτυξης. Τα βρέφη κάτω των 12 μηνών απαιτούν τουλάχιστον την προτεινόμενη καθ ημέρα πρόσληψη πρωτεΐνης ενέργειας. Το μητρικό γάλα ή το αντίστοιχο υποκατάστατό του θα πρέπει να είναι το κύριο φαγητό του μέχρι την ηλικία των 6 μηνών. Σε κάποιες περιπτώσεις, χρειάζεται συμπλήρωμα ενέργειας/ πρωτεΐνης μαζί με το μητρικό γάλα, ή εναλλακτικά τη χορήγηση πιο πυκνού υποκατάστατου, ώστε να παρέχονται ικανοποιητικές ποσότητες θρεπτικών συστατικών και ενέργεια σε μικρότερο όγκο τροφής. Τα περισσότερα παιδιά χρειάζονται κινησιοθεραπεία στόματος για να βελτιώσουν τις δεξιότητες σίτισης, λόγω της έντονης μυϊκής υποτονίας κατά τη γέννηση. Ενδέχεται μάλιστα να χρειαστεί και σίτιση μέσω καθετήρα για αρκετές εβδομάδες, προκειμένου να εξασφαλίσουμε επαρκή ενέργεια και θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξη. Αρκετά βρέφη, επίσης, εκδηλώνουν γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οπότε χρειάζονται κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, πύκνωση της τροφής τους και σίτιση σε όρθια στάση σώματος Παιδί Στόχος της διατροφικής παρέμβασης θα πρέπει να είναι η πρόληψη της υπερβολικής αύξησης βάρους, κυρίως στο διάστημα 1-4 ετών. Για το λόγο αυτό, η αύξηση βάρους ύψους θα πρέπει να ελέγχεται τουλάχιστον σε μηνιαία βάση. Το βάρος σε σχέση με το ύψος θα πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 25ης και 75ης κλίμακας, ή αντίστοιχα ο δείκτης μάζας σώματος να μην υπερβαίνει το 85% στις καμπύλες ανάπτυξης 20. Οι Schmidt και συνεργάτες 21 αναφέρουν ότι αν και η διατροφική παρέμβαση στα πρώτα τέσσερα χρόνια ζωής του παιδιού μπορεί μεν να το προφυλάξει από υπερβολική αύξηση του βάρους, επηρεάζει δε αρνητικά την ανάπτυξη του ύψους του. Συγκεκριμένα, σε 9 παιδιά (7 κορίτσια, 2 αγόρια)

5 38 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2009 που διαγνώσθηκαν με Prader Willi μεταξύ γέννησης και 18ου μήνα ζωής, έγινε διατροφική παρέμβαση από την ημέρα διάγνωσης 1* (ομάδα Α). Την ομάδα ελέγχου αποτέλεσαν 8 παιδιά (6 κορίτσια, 2 αγόρια) ηλικίας ετών, που διαγνώσθηκαν με το σύνδρομο μεταξύ 5ου και 12ου έτους και που δεν είχαν λάβει καμιά διατροφική φροντίδα μέχρι αυτή την ηλικία (ομάδα Β). Ελήφθησαν δεδομένα ανάπτυξης για τα πρώτα 4 χρόνια της ζωής όλων των παιδιών σε τακτικές συνεδρίες (ανά 6 μήνες για την ομάδα Α, ανά 12 μήνες για την ομάδα Β). Η διατροφική παρέμβαση περιελάμβανε 10 kcal/ cm ύψους ημερησίως, εκ των οποίων 55% από υδατάνθρακες, 25% από πρωτεΐνες και 20% από λιπίδια, χωρίς επιπλέον χορήγηση συμπληρωμάτων βιταμινών και μετάλλων. Στην ηλικία των 2 ετών, παρουσιάστηκε σημαντική διαφορά στο Δείκτη Μάζας Σώματος (Body Mass Index, BMI) και στο ύψος των δύο ομάδων, που αυξήθηκε στο 3ο και το 4ο έτος. Στην ομάδα Α, o BMI διατηρήθηκε σταθερός μέχρι το 4ο έτος, αλλά το ύψος παρέμεινε μειωμένο από το 2ο έως στο 4ο έτος. Στην ομάδα Β, o BMI αυξανόταν σταδιακά και στα 4 έτη παρακολούθησης, ενώ εμφάνισαν μικρότερη υστέρηση ανάπτυξης (catch up growth). Επιπλέον, τα αποτελέσματα της ανάλυσης διατροφικών ανακλήσεων της ομάδας Α υποδεικνύουν ότι η δίαιτα τους αποτελούνταν από πρωτεΐνες, λιπίδια και υδατάνθρακες που αντιστοιχούσαν στο 145%, 61,8% και 70% κατά μέσο όρο αντίστοιχα, των συστάσεων για την ηλικία. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν λοιπόν ότι είτε η δίαιτα της ομάδας Α δεν ήταν επαρκής είτε η παρέμβαση έχει αρνητική επίπτωση στην αύξηση του ύψους τους. Από την στιγμή που το βάρος αυξάνεται ραγδαία, πρέπει να περιορίζεται η ενεργειακή πρόσληψη, να καταμερίζεται το φαγητό σε τακτά χρονικά διαστήματα ημερησίως και να περιορίζεται η πρόσβαση στο φαγητό. Οι Holm και Pipes υποστηρίζουν ότι τα παιδιά με Prader Willi, μεταξύ 4 και 14 ετών, χρειάζονται 50-75% της ενέργειας που απαιτούν συνομήλικα υγιή παιδιά 22. Σχετικές έρευνες θέτουν τα όρια ενεργειακής πρόσληψης προς διατήρηση βάρους μεταξύ 8-14 kcal/cm 22 και kcal/cm 23. Ο Stadler 20 προτείνει ότι η διατροφή του παιδιού θα πρέπει να είναι ισορροπημένη σε υδατάνθρακες και πρωτεΐνη (50% και 25% της ενεργειακής πρόσληψης, αντίστοιχα) και φτωχή σε λιπαρά (25%). Βέβαια, η διατροφή πρέπει να είναι επαρκής σε πρωτεΐνη, * Σε 4 από τα παιδιά αυτά, η διατροφική παρέμβαση ξεκίνησε μετά την έναρξη της υπερφαγικής φάσης. απαραίτητα λιπαρά οξέα, βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία (π.χ. ασβέστιο) και, αν χρειαστεί, να δοθούν τα αντίστοιχα συμπληρώματα. Στο παχύσαρκο παιδί με Prader Willi πρέπει να επιβληθεί περιορισμός της ενεργειακής πρόσληψης και ίσως φαρμακευτική αγωγή για τον περιορισμό της όρεξής του. Αν υφίσταται σοβαρή παχυσαρκία, η πρόσληψη ενέργειας θα πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 6-8 kcal/cm, προς απώλεια βάρους 23, με ενδεχόμενη χορήγηση των απαραίτητων συμπληρωμάτων βιταμινών, μετάλλων και απαραίτητων λιπαρών οξέων. Σε μια αναφορά περιστατικού από τους Descrildre A. και συνεργάτες 24 περιγράφεται ότι η χορήγηση υποθερμιδικής δίαιτας 600 kcal ημερησίως και μηχανικού αερισμού βελτίωσε την αναπνευστική λειτουργία σε ασθενή με Prader Willi. Το αγόρι αυτό ηλικίας 3 ετών και βάρους 48 κιλών (300% του ιδανικού βάρους) ανάπτυξε κυάνωση, εναπόθεση λίπους στα θωρακικά τοιχώματα, πνευμονική υπέρταση, υποαερισμό και βραδυκαρδία. Μετά από 4 μήνες, ζύγιζε 22 κιλά (200% του ιδανικού βάρους) ενώ βελτιώθηκε η καρδιοαναπνευστική λειτουργία και υποχώρησε η πνευμονική υπέρταση. Αν και τα παιδιά με Prader Willi έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην ινσουλίνη σε σχέση με συνομήλικα παχύσαρκα παιδιά, που δε φέρουν το σύνδρομο, η εικόνα κεντρικής παχυσαρκίας που εμφανίζουν επιβάλλει την αντιμετώπιση τους με βάση τις διατροφικές οδηγίες για σακχαρώδη διαβήτη 25. Εξάλλου, η ανεξέλεγκτη αύξηση του βάρους οδηγεί σε έκπτωση της καρδιαγγειακής και ενδοκρινικής λειτουργίας (σ.σ. μη ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης) και τελικά σε θάνατο. Ο καταμερισμός του φαγητού σε μικρά και τακτικά γεύματα, η περιορισμένη πρόσληψη λιπαρών (25-30%), η επαρκής ημερήσια πρόσληψη σύνθετων υδατανθράκων και η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών (από φρούτα, λαχανικά, μη επεξεργασμένα δημητριακά και άλευρα) θα ωφελήσουν ούτως ή άλλως αυτούς τους ασθενείς. Δυνητικά, η χρήση υδατανθράκων χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη μπορεί να βελτιώσει τον γλυκαιμικό έλεγχο. Στα πλαίσια της εκπαίδευσης του παιδιού με Prader Willi, ο Βρετανικός Σύλλογος Ατόμων με Prader Willi 26, υποστηρίζει ότι θα πρέπει να ενημερώνεται το προσωπικό του σχολείου και οι άνθρωποι που το φροντίζουν (στο φαγητό και την ώρα του παιχνιδιού) για τον αναγκαίο διατροφικό περιορισμό. Σε καμιά περίπτωση δεν θα πρέπει να μένουν μόνα με το φαγητό τα παιδιά αυτά, ενώ θα ήταν σκόπιμο να ενημερωθούν και οι συμμαθητές τους για τον έλεγχο κατανάλωσης τροφής που απαιτείται σε

6 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, παιδιά με Prader Willi, π.χ. για το γεγονός ότι δεν θα πρέπει να τους προσφέρουν το περίσσευμα του φαγητού τους. Το προσωπικό του σχολείου θα πρέπει να έχει ενημερωθεί ότι τα άτομα αυτά, λόγω μυϊκής ατονίας, κάνουν πολύ σπάνια εμετό. Για το λόγο αυτό, απαιτείται άμεση ιατρική επέμβαση, σε περίπτωση εξέμεσης, ειδικά αν υφίσταται ζήτημα κατανάλωσης αλλοιωμένου τροφίμου ή ποτού. Ως εκ τούτου, κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική η συνεργασία της οικογένειας με το σχολείο, ώστε να μπορεί το παιδί να ελέγχεται και να επιτηρείται συνέχεια. Η συμπλήρωση ενός ημερολογίου κατανάλωσης τροφίμων στο σπίτι και το σχολείο μπορεί να αποτελέσει ένα καλό εργαλείο ακόμα και για τα μεγαλύτερα παιδιά και τους εφήβους. Παράλληλα, θα πρέπει να ενθαρρύνεται η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, που είναι συνήθως φτωχά εκφρασμένες όπως το να μην διακόπτουν μια συζήτηση, να μην στέκονται ανάρμοστα απέναντι στον άνθρωπο που μιλάνε, να μάθουν να μοιράζονται. Επίσης, δε θα πρέπει να αποκλείεται το παιδί με Prader Willi από ειδικές περιπτώσεις, π.χ. στα γενέθλια ενός συμμαθητή, εξαιτίας των ειδικών διατροφικών του αναγκών. Θα πρέπει να του δίδεται η επιλογή ώστε να μπορεί να αυξομειώσει την ποσότητα του φαγητού του στο σπίτι Έφηβος Τα προβλήματα με το φαγητό των ασθενών με Prader Willi εντείνονται κατά τη διάρκεια της εφηβείας, όταν γίνεται πιο έντονη η αίσθηση της κοινωνικής απομόνωσης και η έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι συναισθηματικές και συμπεριφοριστικές διαταραχές που εκδηλώνουν δυσχεραίνουν πολύ την αντιμετώπιση παιδιών αυτών. Η δυσθυμία, οι εκρήξεις οργής, η ερειστική και χειριστική συμπεριφορά τους προκαλούν πλήθος προβλημάτων στις σχέσεις τους τόσο με την οικογένεια και τον κοινωνικό τους περίγυρο, όσο και με τους θεραπευτές τους 27. Οι State και συνεργάτες αναφέρουν την ύπαρξη σημαντικά αυξημένων ψυχαναγκαστικών - ιδεοληπτικών συμπτωμάτων σε ασθενείς (ηλικίας 4-20 ετών) με διαγνωσμένο Prader Willi, συγκριτικά με ασθενείς με «παρόμοιου του Prader Willi συνδρόμου», που δεν είχαν όμως το γονότυπο της νόσου 28. Οι συγγραφείς μάλιστα θεωρούν ότι τα συμπτώματα αυτά κατέχουν κεντρικό ρόλο στη συμπεριφορά τους. Σε σύγκριση με νοσηρά παχύσαρκους ή πνευματικά καθυστερημένους ανθρώπους, οι ασθενείς με Prader Willi εκδηλώνουν με σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα ανάλογα συμπτώματα 29. Επιπρόσθετα, πολλοί ασθενείς έχουν και μαθησιακές δυσκολίες, που μπορεί να επιδράσουν στη συμπεριφορά, και μπορεί να εκδηλωθούν ακόμα και όταν το άτομο έχει σχετικά καλό διανοητικό επίπεδο. Όπως αναφέρουν οι μητέρες των παιδιών με Prader Willi 30, η γνώση του παιδιού για την πιθανή εξέλιξή του αυξάνει ακόμα περισσότερο το ψυχολογικό φορτίο του. Πολλά από αυτά τα συμπτώματα μπορεί να επηρεάσουν τη διαδικασία εκπαίδευσης του ασθενούς, τη σχέση του με τους θεραπευτές, αλλά και τη συμμόρφωση του στη θεραπευτική διαδικασία. Κατ επέκταση, με τον τρόπο αυτό επηρεάζεται τόσο η διατροφική πρόσληψη, όσο και η σχέση του ασθενούς με το φαγητό. Θεωρείται δεδομένο ότι οι ασθενείς αυτοί επιστρατεύουν το φαγητό προς ανακούφιση της αρνητικής διάθεσης (comfort food) 31. Για το λόγο αυτό, οι ασθενείς με Prader Willi αρέσκονται σε τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες (ενδεικτικό συναισθηματικού φαγητού), σε αντίθεση με άλλους νοσηρά παχύσαρκους που προτιμούν πιο λιπαρά τρόφιμα 32. Οι Goldberg και συνεργάτες 33 χρησιμοποίησαν 456 οικογένειες, που καθεμία είχε ένα μέλος κάτω των 25 ετών με Prader Willi, τις οποίες χώρισαν σε 2 ομάδες. Η ομάδα Α (n=230) έλαβε ένα ερωτηματολόγιο για να περιγράψει τις στρατηγικές αντιμετώπισης που ακολουθούν. Τα αποτελέσματα αναλύθηκαν και διαμορφώθηκε ένα νέο ερωτηματολόγιο που αφορούσε τη συχνότητα χρήσης τέτοιων μεθόδων. Το δεύτερο ερωτηματολόγιο δόθηκε στα άτομα της ομάδα Β (n=226) για να το συμπληρώσουν και να σχολιάσουν την αποτελεσματικότητα των μέτρων που προτείνονται. Τα πιο αποτελεσματικά μέτρα για τη διαχείριση των διατροφικών κρίσεων αλλά και του σωματικού βάρους των ασθενών αυτών παραθέτονται στον πίνακα 1. Οι περισσότερες από τις ανωτέρω συστάσεις, άλλωστε, ταυτίζονται με τις προτάσεις του Αμερικάνικου Συλλόγου Ατόμων με σύνδρομο Prader Willi 34, 35. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των γονιών 33, τα προβλήματα στη διαχείριση των παιδιών, ειδικά της συμπεριφοράς τους, εντείνονται σε μεγάλο βαθμό στη διάρκεια της εφηβείας, όταν και δεν αποδέχονται πλέον το ότι έχουν διαφορετικές ανάγκες από τους συνομήλικούς τους. Εκτός από τις ανωτέρω συμπεριφοριστικές τεχνικές, κρίνεται απαραίτητο να εκπαιδευθεί όλη η οικογένεια στην επιλογή τροφίμων με λιγότερες θερμίδες. Από τη στιγμή που η ποσότητα, ακόμα και σε βάρος της αρέσκειας, είναι ένα από τα κυριότερα κριτήρια τροφικών επιλογών 19, τα λιγότερο πυκνά

7 40 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2009 σε ενέργεια τρόφιμα επιβαρύνουν τους ασθενείς με Prader Willi, σε μικρότερο βαθμό. ΑΛΛΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Οι ασθενείς με σύνδρομο Prader Willi μπορούν να βοηθηθούν αρκετά από την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας. Η άσκηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον έλεγχο του σωματικού βάρους. Τα μικρά παιδιά με το σύνδρομο μπορούν να βοηθηθούν από τη φυσιοθεραπεία, το κολύμπι και την ιππασία. Στους έφηβους, όπως και στους ενήλικες, συστήνεται αεροβική άσκηση μέτριας έντασης με αντιστάσεις, τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα (ιδανικά κάθε μέρα). Αυτός ο τύπος άσκησης μπορεί να βελτιώσει τη μειωμένη μάζα και την ήπια υποτονία που επιμένει στην ενήλικη ζωή 3. Δεδομένου του γεγονότος ότι τα παιδιά με Prader Willi έχουν συχνά μειωμένη αίσθηση ισορροπίας και συντονισμού, μπορεί να πέσουν εύκολα. Επειδή όμως έχουν και αυξημένα όρια αντοχής στον πόνο, μπορεί να μην αντιληφθούν τον όποιο τραυματισμό. Όταν όμως παραπονεθούν ότι πονούν, θα πρέπει να δίδεται μεγάλη προσοχή, καθώς πολλά οστικά κατάγματα περνούν απαρατήρητα στα παιδιά αυτά 26. Η ανασυνδυασμένη ανθρώπινη αυξητική ορμόνη (recombinant human Growth Hormone, rhgh) μπορεί να χρησιμοποιηθεί μετά τη συμπλήρωση του πρώτου χρόνου. Έχει βρεθεί ότι αυξάνει την άλιπη μάζα σώματος και βελτιώνει την καθ ύψος ανάπτυξη και το μήκος των άνω άκρων 36. Η χορήγηση υποφυσιακών και γοναδικών ορμονών μπορεί να αυξήσει την αυτοπεποίθηση των ασθενών με Prader Willi, καθώς βελτιώνει τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του φύλου 37. Ωστόσο, η θεραπεία συνοδεύεται από παρενέργειες. Η τεστοστερόνη, για παράδειγμα, μπορεί να μειώσει το περιεχόμενο των οστών σε μεταλλικά στοιχεία και να συνεισφέρει στην εκδήλωση οστεοπόρωσης 38. Εξάλλου, είναι τόσο αυξημένη η επίπτωσή της μεταξύ των ασθενών, που συστήνεται συμπλήρωμα ασβεστίου στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά και ασκήσεις αντίστασης (με βάρη) 39. Εξαιτίας της ψυχαναγκαστικής ιδεοληπτικής διαταραχής, αλλά και διαταραχών στα επίπεδα σεροτονίνης, προτείνεται, σε κάποιες περιπτώσεις, η χορήγηση επιλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης 40. Συμπεράσματα Σίγουρα ένας ασθενής με Prader Willi αποτελεί ένα αρκετά δύσκολο περιστατικό. Η έντονη δυσθυμία, τα ψυχαναγκαστικά συμπτώματα και η άρνηση να αποδεχθούν ότι έχουν ειδικές- διαφορετικές ανάγκες από τους συνομήλικούς τους, κάνει την αντιμετώπισή τους ιδιαίτερα δυσχερή για όλους οικογένεια, φίλους, θεραπευτές. Βέβαια, ανάλογα με την ηλικία και τη σχέση με το φαγητό, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται και με διαφορετικό σκεπτικό. Κάθε παρέμβαση, μέχρι και την εφηβεία, θα πρέπει να στοχεύει στον έλεγχο του βάρους με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην υπονομεύεται η σωματική ανάπτυξη του ασθενούς. Η χρήση αυξητικής ορμόνης και ανδρογόνων φαίνεται ότι είναι αποτελεσματική, με τις συνοδές παρενέργειες βέβαια. Λόγω της παρουσίας κεντρικής παχυσαρκίας, προτείνεται η διαχείριση του ασθενούς ως δυνητικά διαβητικού, ώστε να του παρέχεται μια διατροφή πλούσια σε υδατάνθρακες και χαμηλή σε λιπαρά. Η σίτιση ανά τακτά χρονικά διαστήματα, η περιορισμένη πρόσβαση σε φαγητό και η χρήση υδατανθράκων (χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη) πλούσιων σε φυτικές ίνες θα βοηθήσει να προστατευτεί ο ασθενής από τις επιπτώσεις της παχυσαρκίας. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να εκπαιδευτεί ο ίδιος και η οικογένεια του στην επιλογή τροφίμων λιγότερο πυκνών σε ενέργεια (π.χ. φρούτα, λαχανικά), από τη στιγμή που το κυριότερο κριτήριο επιλογής είναι η ποσότητα του φαγητού. Συστήνεται η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, προς βελτίωση της μυϊκής μάζας, του σωματικού λίπους και της διάθεσης. Σε κάθε περίπτωση, είναι πολύ σημαντική η ομαλή κοινωνικοποίηση του ασθενούς και η ένταξη του σε ομάδες, ώστε να μην επιβαρύνεται περισσότερο ψυχολογικά από την απομόνωση. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1.Couper R. Prader-Willi syndrome. J Paediatr Child Health 1999; 35(4): Wigren M, Hansen S. Prader Willi syndrome: clinical picture, psychosocial support and current management. Child: care, health & development 2003; 29(6): Nativio DG. The genetics, diagnosis, and management of Prader-Willi syndrome. J Pediatr Health Care 2002; 16(6): Burman P, Ritzen EM, Lindgren AC. Endocrine dysfunction in Prader-Willi syndrome: a review with special reference to GH. Endocr Rev 2001; 22(6): Varela MC, Lopes GM, Koiffmann CP. Prader-Willi syndrome with an unusually large 15q deletion due to an unbalanced translocation t(4;15). Ann

8 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, Genet 2004; 47(3): Schuster DP, Osei K, Zipf WB. Characterization of alterations in glucose and insulin metabolism in Prader Willi subjects. Metabolism 1996; 45: Eiholzer U et al. Low insulin, IGF-I and IGFBP-3 levels in children with Prader-Labhart-Willi syndrome. Eur J Pediatr 1998; 157(11): Paterson WF, Donaldson MD. Growth hormone therapy in the Prader-Willi syndrome. Arch Dis Child 2003; 88(4): Goldstone AP et al. Visceral adipose tissue and metabolic complications of obesity are reduced in Prader-Willi syndrome female adults: evidence for novel influences on body fat distribution. J Clin Endocrinol Metab 2001; 86(9): Brambilla P et al. Peculiar body composition in patients with Prader-Labhart-Willi syndrome. Am J Clin Nutr 1997; 65: Eiholzer U, Blum WF, Molinari L. Body fat determined by skin fold measurements is elevated despite underweight in infants with Prader-Labhart-Willi syndrome. J Pediatr 1999; 134: van Mil EA et al. Energy expenditure at rest and during sleep in children with Prader-Willi syndrome is explained by body composition. Am J Clin Nutr 2000; 71(3): Goldstone AP et al. Resting metabolic rate, plasma leptin concentrations, leptin receptor expression, and adipose tissue measured by whole-body magnetic resonance imaging in women with Prader-Willi syndrome. Am J Clin Nutr 2002; 75(3): Haig D, Wharton R. Prader-Willi syndrome and the evolution of human childhood. Am J Hum Biol 2003; 15(3): Cummings DE et al. Elevated plasma ghrelin levels in Prader - Willi syndrome. Nat. Med 2002; 8: Haqq AM et al. Serum ghrelin levels are inversely correlated with body mass index, age, and insulin concentrations in normal children and are markedly increased in Prader-Willi syndrome. J Clin Endocrinol Metab 2003; 88(1): Holland AJ et al. Characteristics of the eating disorder in Prader Willi syndrome: implications of treatment. J Intellect Disabil Res 1995; 39: Lindgren AC et al. Eating Behaviour in Prader Willi syndrome, normal weight, and obese control groups. J Pediatr 2000; 137: Joseph B et al. Food choice in people with Prader Willi Syndrome: quantity and relative preference. Am J Mental Retard 2002; 107(2): Stadler DD. Nutritional management, in Management of Prader Willi syndrome, Greenwag IR, Alexander RC. Editors. 1995; Springer Verlag: NY. 21. Schmidt H, Schwarz AP, Enders A. Dietary intervention in the first four years prevents abnormal weight gain but negatively affects height development in Prader-Willi syndrome. Acta Paediatrica 2001; 90: Holm VA, Pipes PL. Food and children with Prader Willi syndrome. Am J Dis Child 1976; 130(10): Pipes P, Holm VA. Weight control of children with Prader Willi syndrome. J Am Diet Assoc 1973; 62(5): Deschildre A et al. [Effects of hypocaloric diet on respiratory manifestations in Willi-Prader syndrome]. Arch Pediatr 1995; 2(11): Yigit S et al. Diabetic ketoacidosis secondary to growth hormone treatment in a boy with Prader- Willi syndrome and steatohepatitis. J Pediatr Endocrinol Metab 2004; 17(3): Prader Willi syndrome Association, U.K., Educating the child with PWS. 2005; available at: catagory= Steinhausen HC et al. Behavioural and emotional disturbances in people with Prader-Willi Syndrome. J Intellect Disabil Res 2004; 48(1): State MW et al. Obsessive-compulsive symptoms in Prader-Willi and Prader-Willi-Like patients. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 1999; 38(3): Clarke DJ et al. Prader-Willi syndrome, compulsive and ritualistic behaviours: the first populationbased survey. Br J Psychiatry 2002; 180: van den Borne HW et al. Psychosocial problems, coping strategies, and the need for information of parents with Prader Willi syndrome and Angelman syndrome. Patient Education and Counseling 1999; 28: Ogura K et al. Frontal behavioural syndromes in Prader-Willi syndrome. Brain Dev 2008; 30(7): Franklin J, Summerbell C. Dietary management of obesity: eating plans, in Clinical Obesity in adults and children. Kopelman PG, Caterson ID, Deitz WH. Editors. 2005, Blackwell Publishing: Oxford.

9 42 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, Goldberg DL et al. Coping with Prader-Willi syndrome. J Am Diet Assoc 2002; 102(4): Prader Willi syndrome Association, U.S.A., Prader Willi syndrome weight & behaviour management available at: p Prader Willi syndrome Association, U.K., Behaviour management available at: p. catagory= Eiholzer U, L Allemand D. Growth hormone normalises weight, prediction of final height and hand length in children with Prader Willi syndrome after 4 years therapy. Horm Res 2000; 53: Butler MG et al. Decreased bone mineral density in Prader-Willi syndrome: comparison with obese subjects. Am J Med Genet 2001; 103(3): Jeffcoate WJ et al. Endocrine function in Prader Willi syndrome. Clin Endocrinol (Oxf) 1980; 12(1): Kroonen LT et al. Prader-Willi Syndrome: clinical concerns for the orthopaedic surgeon. J Pediatr Orthop 2006; 26(5): Riddle M et al. Double - blind crossover trial of fluoxetine and placebo in children and adolescents with OCD. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 1992; 31:

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Κωνσταντινίδου Ελίζα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) Φυλοσχετιζόμενη διαταραχή,

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA 29 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των Norditropin SimpleXx, Norditropin NordiFlex,

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης

Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης Γιάννης Μανιός Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Διαιτολογίας - Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Παχυσαρκία: Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Τρόπος Zωής & Xρόνια Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο στα παιδιά και τους έφηβους Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Nοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Β: ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΕΡΟΘΟΔΩΡΟΣ, ΔΗΤΡΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ, ΙΖΑΜΠΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1963-70 1971-74 1976-80 1988-94

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σε μια εποχή που τόσο οι γυναίκες όσο και οι άντρες έχουν κάνει στροφή 180 μοιρών προς το φαγητό, τα φαινόμενα παχυσαρκίας αλλά και διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στη Βιολογία

Εργασία στη Βιολογία Εργασία στη Βιολογία Τι είναι το χρωμόσωμα? Το χρωμόσωμα είναι μια οργανωμένη δομή DNA και πρωτεϊνών που βρίσκεται στα κύτταρα. Είναι ένα μοναδικό κομμάτι DNA που περιλαμβάνει πολλά γονίδια και άλλες ακολουθίες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση;

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Κατά τη διάρκεια της άσκησης, η εξάτμιση του ιδρώτα είναι ο βασικός μηχανισμός για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας

Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας Πρόσφατα υλοποιήθηκε µία σειρά ενηµερωτικών εκδηλώσεων στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς,

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Διατροφικές Διαταραχές Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Οι διαταραχές της διατροφής είναι μια ομάδα ψυχοσωματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου 23ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΕΒΕ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου Τσινοπούλου¹, Μ. Γραμματικοπούλου¹, Ε. Εμμανουηλίδου¹,

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διατροφή

Εισαγωγή στη Διατροφή Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα 9 η ΜΕΡΟΣ Γ THE INTERNATIONAL OBESITY TASK FORCE (IOTF) Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα