Σκελετολογία: Μια συζήτηση με τον Μανώλη Μπαμπούση

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σκελετολογία: Μια συζήτηση με τον Μανώλη Μπαμπούση"

Transcript

1 Σκελετολογία: Μια συζήτηση με τον Μανώλη Μπαμπούση Χριστόφορος Μαρίνος: Η δουλειά σου έχει έναν έντονα καταγγελτικό χαρακτήρα. Αυτό γίνεται φανερό τόσο από τα φωτογραφικά έργα που περιλαμβάνονται στην έκθεση, ειδικά όσα απαρτίζουν την πρώτη ενότητα με τα γιαπιά τα «προς πώληση άδεια επιπλωμένα οικόπεδα», όσο και από το συνοδευτικό κείμενο που έγραψες και δημοσιεύεται στον κατάλογο. Η οργή που εκφράζεις για τους εκάστοτε κυβερνώντες, που αδιαφορούν για την προοπτική και την αισθητική του τόπου, δεν περνά εύκολα απαρατήρητη. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και ο τίτλος της έκθεσης, Σκελετοί, συνοψίζει την ιδιότητα του «ανατόμου και κριτικού». Θα ήθελα λοιπόν να σταθούμε αρχικά σε αυτήν ακριβώς την πτυχή και να μου πεις σε ποιο βαθμό η οργή προσδιορίζει το βλέμμα σου και τις εικόνες που δημιουργείς. Μανώλης Μπαμπούσης: Ο σκελετός, για παράδειγμα, δεν έχει καμία σχέση με τον εκτεταμένο άδειο χώρο γύρω του, έναν τόπο γοητευτικό ακριβώς γιατί είναι αδιαμόρφωτος. Ο τόπος, για τον Robert Smithson, είναι ο ακατέργαστος χώρος, εκείνος που δεν έχει ακριβή όρια. Το μέτρο δίνουν οι πέτρες, τα βράχια, οι θάμνοι. Δεν πρόκειται για έναν μοναχικό φάρο, αλλά για τον πρώτο αόρατο κατακτητή. Λέμε πως μια περιοχή «είναι εκτός σχεδίου», ενώ στην ουσία υλοποιείται ένα εφιαλτικό σχέδιο. Οι σκελετοί ανεβαίνουν στην κορυφή της πλαγιάς, σχηματίζουν έναν τοίχο στην παραλία, σηματοδοτούν την έναρξη της άλωσης. Η εισβολή, ο περιορισμός της ελευθερίας, ο εγκλωβισμός δεν αποτελούν αποκλειστικά έκφραση της εφηβικής αντίδρασης και ιδιοσυγκρασίας. Ακόμα και η καταγγελία για τη «διατάραξη της ησυχίας», δηλαδή η αναγγελία, η έκθεση και η επίκληση των λόγων, προϋποθέτει την ύπαρξη και την πίστη σε μια αρχή, σε ένα κοινό και στη συμμετοχή του. Όταν το πρόβλημα είναι η ίδια η αρχή και το κοινό παραμένει αμέτοχο, τότε το θέμα είναι αν η καταγγελία είναι μια ανακούφιση, η αρχή ή το τέλος μιας σκέψης, μιας πράξης, ενός μέλλοντος. Αν προκαλεί μόνο θυμό, είναι απλώς αδιέξοδη. Από την άλλη πλευρά, η γνωστή φράση του Brecht ότι «μια φωτογραφία των εργοστασίων Krupp και AEG ουσιαστικά δεν αναδεικνύει τίποτε γι' αυτές τις επιχειρήσεις» μας θυμίζει ότι ενδεχομένως χρειάζεται κάτι περισσότερο. 1

2 ΧΜ: Ως σκληρός κριτής της πραγματικότητας ο ίδιος, πόσο αυστηρός και απαιτητικός είσαι με τον θεατή του έργου σου; Μήπως περιλαμβάνεται κι αυτός στην κριτική σου; ΜΜ: Νομίζω ότι, αν θα έπρεπε να είμαι αυστηρός με κάποιον, θα ήταν με τον ίδιο μου τον εαυτό καλή αφετηρία ενός κριτικού ρεαλισμού. Είμαστε θεατές εικόνων από μια απόσταση, από ένα πρόβλημα, από τον άλλον. Υπάρχει συχνά η απόσταση του θεατή από το θέμα, του θέματος από την εικόνα, της εικόνας από το θέμα. Μια απόσταση φυσική και μια απόσταση χρονική. Υπάρχει μια κινητικότητα. Οι μακρινές λήψεις τονίζουν την απόσταση, το θέαμα είναι πάντα σε απόσταση. Η μηδενική απόσταση από τον εαυτό μας δεν μας βοηθάει να τον δούμε. Ο πίνακας τονίζει τη θέαση από απόσταση, και η φωτογραφία είναι το κατεξοχήν μέσο της απόστασης αλλά και της τεκμηρίωσης, η συνάντηση του ντοκουμέντου με τον πίνακα, δύο διαφορετικών εννοιών, οι οποίες με την ίδια ευκολία μπορούν να συνυπάρξουν ή να διαχωριστούν. Επιδιώκω μια όραση αιτιολογική, που εστιάζει το ενδιαφέρον της σε μια κατάσταση πραγμάτων, στις άμεσες αιτίες πάρα σε μια αφήγηση. Αποβλέπω στη διαμόρφωση ενός έργου για το οποίο ο κόσμος δεν είναι ούτε ένα γεγονός, ένα αξιοπερίεργο συμβάν, ούτε ένα πρότζεκτ, αλλά περισσότερο μια μορφή εμπειρίας. ΧΜ: Οι άνθρωποι στα έργα σου παρουσιάζονται τις περισσότερες φορές ως απλοί θεατές, παθητικοί και αμέτοχοι απέναντι στις εξελίξεις που συμβαίνουν γύρω τους και οι οποίες συχνά υπονοούνται. Αναρωτιέμαι, ο θεατής του έργου σου με τον θεατή στα έργα σου ταυτίζονται; Και ποιος είναι ο ρόλος που αποδίδεις στον καλλιτέχνη; Κρίνοντας από τα πορτρέτα του Γιάννη Κουνέλλη και της Anna Boghiguian, τους οποίους συλλαμβάνεις σε κατάσταση γαλήνης και ρέμβης, μέσα σε ένα θεατρικά δομημένο περιβάλλον αταξίας και σύγχυσης, αφήνεται ανοιχτό το κατά πόσο ο καλλιτέχνης σήμερα δύναται να δράσει παρεμβατικά. Εκτός κι αν το κλειδί βρίσκεται στη σοφία, στην ωριμότητα και την ψυχραιμία που φαίνεται να διαθέτει, ώστε να δει τις εξελίξεις κατάματα, σε αντίθεση με όλους τους υπόλοιπους, που λειτουργούν και απεικονίζεις «με γυρισμένη την πλάτη». ΜΜ: Η ερώτηση που εμείς θέτουμε, ως θεατές ή δημιουργοί και ως υποκείμενα θέασης, γύρω από τη θέση και τη φύση του βλέμματος στον κόσμο και στην εικόνα 2

3 ως φορέα των παραδόξων του είναι ένα σημαντικό ζήτημα, το οποίο με απασχολεί στο έργο μου. Πάντα με εντυπωσίαζε το βλέπω-δεν βλέπω, οι παρόντες-απόντες, ο ιθαγενής τουρίστας, ο βαθυστόχαστος ύπνος, η συμμετοχή ή όχι στις εξελίξεις, στα δρώμενα. Ποια είναι η ηθική διάσταση ατόμων που κρίνουν και δεν βλέπουν τίποτε, που όχι μόνο δεν κοιτούν τα έργα των κρινόμενων αλλά ούτε καν την ίδια τους τη δουλειά; Έχω την αίσθηση ότι είμαι πιο κοντά σε μια κατηγορία καλλιτεχνών στο έργο των οποίων ο θεατής δεν καλείται να ανακατασκευάσει ένα περιεχόμενο που λείπει από τον πίνακα. Μπορεί να διαβάσει τις αυθύπαρκτες αναφορές γύρω από την εποχή μας, τα τεκμήριά του. Αυτό είναι και το δυσκολότερο, όταν το ενδιαφέρον μετατοπίζεται και οδηγείται στο τελευταίο δελτίο ειδήσεων, στο ατελείωτο ζάπινγκ και στη συνεχή αναζήτηση του καινούργιου, αντί στη σταθερή αξία της αφαίρεσης, η οποία, τουλάχιστον, σε επιβραβεύει με την απόλυτη μορφή της και ικανοποιεί ιστορικά, σε κάθε εποχή κρίσης, την ανάγκη της οικονομικής κυριαρχίας για αφαίρεση και εσωτερικότητα. Η εικόνα του Κουνέλλη ξαπλωμένου ως αναγεννησιακή οδαλίσκη μπροστά από το έργο του με τα κρέατα οπωσδήποτε συνιστά αναφορά στην ιδέα του για το ζωντανό ροδαλό κρέας της Παναγίας στη δυτική ζωγραφική, σε αντίθεση με την αυστηρότητα της βυζαντινής εικονογραφίας, όπου τα πρόσωπα είναι χωρίς «κρέας», και με το δικό του να «παραδίδεται» ως στόχος. Γνωρίζει με βεβαιότητα την πορεία του βλέμματος του θεατή. Αντίθετα η Anna Boghiguian, μια αυθύπαρκτη καλλιτέχνις της Μεσογείου και της Αλεξάνδρειας του Καβάφη, ανατρέχει στο αγαπημένο της βιβλιοπωλείο του Καΐρου για να βάλει τάξη σε ένα χάος. Είναι μια φιγούρα σε διάλογο με την εικόνα πάνω από το κεφάλι της. Μπορεί ο καλλιτέχνης σήμερα να αφυπνίσει μια συνείδηση; Διερωτώμαι ακόμα και για τους πλέον προικισμένους, αν δεν έχουν ήδη βρει ένα έδαφος. Ούτε οι πρωθυπουργοί με τους υπουργούς τους αφήνουν πολλά περιθώρια για ελπίδα. Οι καλλιτέχνες ίσως επηρεάσουν κάποιους ελάχιστους, γιατί το επάγγελμά τους όπως και της πορνείας είναι το παλαιότερο. ΧΜ: Η αντιπαράθεση της φωτογραφίας του Κουνέλλη, ενός καλλιτέχνη διεθνούς φήμης, με μια σειρά από γλαφυρά πορτρέτα «τιμωρημένων» και άσημων δημοσίων υπαλλήλων (η οριζόντια απέναντι στην κάθετη διάταξη, η χαλαρότητα του πνεύματος ενάντια στη γραφειοκρατική σκέψη) αναδεικνύει, αφενός, το χάσμα ανάμεσα σε δύο 3

4 αντιλήψεις και στάσεις ζωής και, αφετέρου, τη σατιρική διάσταση της δουλειάς σου. Νομίζω πως οι μέχρι τώρα κριτικές αναγνώσεις του έργου σου δεν εστιάζονται καθόλου στη χιουμοριστική πλευρά των εικόνων σου. Και σε αυτή την περίπτωση όμως, κρύβεται το ενδιαφέρον σου για τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα, για την «αιτιολογική όραση», που όπως λες επιδιώκεις. Ας μη λησμονούμε πως, σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο Jonathan Swift, η σάτιρα δεν είναι παρά ένα είδος καθρέφτη όπου όσοι κοιτάζουν ανακαλύπτουν όλους τους άλλους εκτός από τον εαυτό τους. Κι αυτό τους βολεύει φυσικά, γιατί μπορούν να την αποδέχονται όταν και όπου την αντικρίζουν. ΜΜ: Οι φωτογραφίες μου αντικρίζουν έναν τόπο και ένα μέρος της βιογραφίας μου, μια εμπειρία. Η δουλειά των Σκελετών αναφέρεται στη μακρόχρονη παραμονή μου σ ένα ελληνικό νησί, το οποίο κακοποιείται όπως όλα τα υπόλοιπα. Οι βόλτες και η θέαση των θεατών τοποθετούνται σε μια πόλη όπου μεγάλωσα και ακόμα κατοικώ η Volterra υπήρξε μια πολύχρονη εμπειρία η Κρίση αφορά την παραμονή μου στην ΑΣΚΤ. Υπάρχει και η δική μου καρέκλα ανάμεσα στα καθίσματα. Είναι αλήθεια πως οι κριτικές αναγνώσεις δεν εστιάστηκαν στη χιουμοριστική διάσταση, θα διακινδύνευα να πω στην κυνική πλευρά των εικόνων μου. Πέρα από την Αιδηψό, τη δουλειά της Αθήνας και των Μνημείων, τη βιντεοπροβολή Promise, το μνημείο για τον Εθνικό ευεργέτη, που πρότεινα με τη Λυδία Δαμπασίνα, και κάποιες άλλες εικόνες όπου τα στοιχεία που αναφέρεις είναι ορατά, η ευθύνη ήταν και δική μου. Πιθανόν θα έπρεπε να είχα εμπιστευθεί και να είχα αναπτύξει αυτή τη διάσταση του χαρακτήρα και της δουλειάς μου, που αφορά όχι μόνο τις φωτογραφίες αλλά και τις εγκαταστάσεις και πολύ περισσότερο τα σχέδια. Ελπίζω αυτό να γίνει προσεχώς στις επόμενες εκθέσεις μου. Είναι γνωστό ότι ήμουν κι εγώ ένας «άσημος, τιμωρημένος» υπάλληλος δούλευα σε ένα διπλανό γραφείο από εκείνο που απεικονίζω. Δυστυχώς, σε αυτή τη σειρά δεν υπάρχω στον καθρέφτη γιατί η φωτογραφία που με τράβηξαν δεν ήταν τόσο καλή όσο οι δικές τους. Αν ύστερα από δεκαέξι ολόκληρα χρόνια συνεχούς συνεργασίας με τον Κουνέλλη εκθέτω μια φωτογραφία του, ενώ το υλικό που έχω θα επέτρεπε να σκεφτώ μια ολόκληρη έκθεση αφιερωμένη στη ζωή και στο έργο του, είναι γιατί τώρα θα προτιμούσα μια έκθεση με έναν διάλογο των έργων μας. Τον διάλογο του Κουνέλλη με τους υπαλλήλους δεν τον πρότεινα ως δύο διαφορετικές αντιλήψεις ζωής αλλά ως ένα αντίστροφο άνω κάτω. Έδειξα μια κίνηση 4

5 υπέρβασης εκ μέρους τους, την προσπάθεια κυριαρχίας έστω συμβολικής πάνω στο θήραμα που είναι το γραφείο, σε διάλογο με την εικόνα του Κουνέλλη μπροστά από το έργο του. Ένα φαίνεσθαι, όχι ένα κρύβεσθαι, που στηρίζεται σε πόδια τα οποία στηρίζει η βάση-γραφείο. Ένα εφήμερο μνημείο-γλυπτό. Συνδέεται με τις εικόνες της Volterra γιατί είναι σώματα που φέρουν το βάρος τους, όπως τα κτήρια. Υπάρχει και μια άλλη διάσταση στις φωτογραφίες των υπαλλήλων, η ανθρώπινη, η οποία φέρνει τις φιγούρες σε άμεσο διάλογο με τον περιβάλλοντα χώρο, με την τελείως διαφορετική προοπτική της ιδιαίτερης συνθήκης και την ανατροπή της. Πρόκειται για εικόνες που, συμβολίζοντας την ελευθερία και την ανατροπή, διαλέγονται αντιστικτικά με τις φωτογραφίες της ενότητας της έκθεσης που έχει να κάνει με την καθοδήγηση και τον εγκλεισμό: από τη μια οι φωτογραφίες των θεατών στο γήπεδο της Αρχαίας Ολυμπίας το 2004, με την εικόνα του φαρμακείου δίπλα, και από την άλλη εκείνες που απεικονίζουν τον περιορισμό των θεατών στο τοπίο των Δελφών και τον εγκλεισμό της φύσης από θαμνώδη πανύψηλα τείχη. ΧΜ: Το στοιχείο της σάτιρας είναι εμφανώς πιο έκδηλο στα σχέδιά σου, τα οποία δεν έχεις εκθέσει μέχρι τώρα δημόσια. Ποια είναι η θέση των σχεδίων σου, πώς λειτουργούν, δηλαδή, σε σχέση με τη φωτογραφική σου παραγωγή; ΜΜ: Με τα σχέδια κάνω ό,τι δεν μπορώ να κάνω με την αρχιτεκτονική και τη φωτογραφία για διαφορετικούς λόγους. Η εμπειρία της επτάχρονης παραμονής μου στην Ιταλία ( ), ο Natalini και το Superstudio, το κίνημα της ριζοσπαστικής αρχιτεκτονικής, οπωσδήποτε έχουν επηρεάσει την αντίληψη του χώρου, την αρχιτεκτονική, το σχέδιο, και ιδιαίτερα όταν έχεις παρακολουθήσει από πολύ κοντά τη δουλειά του Κουνέλλη. Πρόκειται για απλά σκίτσα που αφορούν μια σειρά από μνημεία στην πόλη, στη φύση, αφιερωμένα σε ασυνήθιστες έννοιες. Αποτελούν σχόλια για την αρχιτεκτονική, την τέχνη, την εικόνα, τη φωτογραφία, το περιβάλλον, τα διάφορα στερεότυπα. Οπωσδήποτε με διάθεση σαρκαστική, σχεδόν στα όρια της κωμικογραφίας θα έλεγα, χωρίς να ασχολούνται όμως με την επικαιρότητα και την ιδιαίτερη γραφή της. Το σχέδιο είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίζονται όλα τα υπόλοιπα. 5

6 ΧΜ: Οι συσχετισμοί ανάμεσα στις φωτογραφίες που περιλαμβάνονται στην έκθεση είναι στοιχείο καθοριστικό για το πώς κανείς τη διαβάζει και για τα συμπεράσματα που θα εξαγάγει. «Οι υπολογισμοί γίνονται με την παράθεση των εικόνων» έγραφες χαρακτηριστικά σε ένα παλιότερο κείμενό σου. Παρότι λοιπόν αναφέρεις ότι δεν σε ενδιαφέρει η αφήγηση, είναι προφανές πως δίνεις ιδιαίτερη βαρύτητα στην επιμέλεια των Σκελετών και θέλεις να έχεις τον πρώτο λόγο σε ό,τι αφορά τη χάραξη της διαδρομής που θα ακολουθήσει ο θεατής. Πρόκειται για μια πτυχή που δεν τη διακρίνω μόνο εγώ την έχουν επισημάνει στο παρελθόν και οι επιμελητές που συνεργάστηκαν μαζί σου για τις δύο μεγάλες μουσειακές παρουσιάσεις του έργου σου. Μπορεί να θεωρήσεις ρητορικό το ερώτημα, αλλά πιστεύεις ότι η έμφαση που δίνεις στην αλληλουχία των εικόνων επανακαθορίζει την κάθε φωτογραφία σου ως μονάδα; «Αν καθορίζεται κάπου η σημασία ενός έργου, είναι από τη θέση που καταλαμβάνει ανάμεσα σε άλλα έργα», 1 πόσo μάλλον όταν τα έργα αυτά ανήκουν στον ίδιο καλλιτέχνη. ΜΜ: Είναι εντυπωσιακές οι δυνατότητες των επιλογών και των συνδυασμών που μπορούν να αναδείξουν απρόσμενες πτυχές μιας δουλειάς. Αν υποθέσουμε ότι ένας καλλιτέχνης έχει κάνει μια έκθεση με πενήντα έργα που του έχει διαλέξει ένας επιμελητής, και ένας άλλος επιμελητής, σε έναν άλλον χώρο, αφαιρεί δεκαπέντε έργα και προσθέτει άλλα πέντε και τα υπόλοιπα τα οργανώνει διαφορετικά, θα δούμε την έκθεση δύο διαφορετικών καλλιτεχνών. Επειδή συχνά προσεγγίζω διαφορετικά θέματα ταυτόχρονα, που συνθέτουν σύνολα και υποσύνολα εικόνων, οργανώνω δίπτυχα ή τρίπτυχα, τα οποία όμως δεν είναι ποτέ οριστικά. Η πολυσυλλεκτικότητα ενός χαρακτήρα μπορεί να μετατρέψει μια ατομική έκθεση σε ομαδική. Όμως με την πάροδο του χρόνου οι εμμονές, οι ιδέες, οι προβληματικές αποκτούν ροή, μια γλώσσα, η οποία, όπως και να τη διατυπώσεις, έχει την ίδια προφορά, είναι μέρος της ίδιας δημιουργικής διαδικασίας. Οι έννοιες του συνόλου και της μονάδας, οι πλαστικοί και οι εννοιολογικοί διάλογοι ανάμεσα στις εικόνες, οι σχέσεις τους επανακαθορίζονται κάθε φορά από μένα ως μέρος ενός έργου ανοιχτού σε εξέλιξη, η επιμέλεια του οποίου αποκτά 1 Debora J. Meijers, «The Museum and the "Ahistorical" Exhibition», στο Reesa Greenberg, Bruce W Ferguson, Sandy Nairne (eds), Thinking about Exhibitions, London & New York, Routledge,

7 ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η παράθεση μπορεί να δημιουργήσει μια αφήγηση που υπερβαίνει την περιγραφικότητα της κάθε εικόνας και να την ανατρέπει. Ο Bruno Cora αναφέρει: «Ο Μπαμπούσης συνηθίζει να συσχετίζει τις εικόνες του, παρόλο που έχουν δημιουργηθεί σε διαφορετικές περιστάσεις, πέραν της θεματολογίας και των ημερομηνιών τους, επιτυγχάνοντας μέσα από το βραχυκύκλωμα των συνειρμών μια περαιτέρω απόδοση νοήματος». ΧΜ: Στο παρελθόν, αναφερόμενος στον τρόπο που συνθέτεις τις θεματικές σου, είχες χαρακτηρίσει τη δουλειά σου «μια συνεχή αναδρομή». Αυτός ο «προσθετικός» τρόπος παραγωγής δίνει στις εκθέσεις σου έναν υβριδικό χαρακτήρα, τις καθιστά πιο ζωντανές. Γιατί αποφεύγεις να καταθέσεις ένα κλειστό σχήμα, μια σύνοψη, έναν απολογισμό; Έχει να κάνει με το πώς θέλεις να καταγράφονται οι εικόνες σου στο «μνημονικό αρχείο» των θεατών, και ιδίως εκείνων που παρακολουθούν στενά τη διαδρομή σου; ΜΜ: Αναδρομή σημαίνει, ταυτόχρονα, το ανατρέχειν προς τα άνω και επιστροφή στην αφήγηση πραγμάτων του παρελθόντος. Με την προσθήκη «συνεχής», το τέλος ανανεώνεται κάθε φορά έως το σήμερα. Το ερώτημα θα ήταν γιατί το νέο δεν αφήνεται χωρίς το στήριγμα του χθες, γιατί ο απολογισμός και η σύνοψη, δηλαδή η συνολική εποπτεία της δουλειάς, γιατί η διαρκής ανακεφαλαίωσή της. Νομίζω ότι πρέπει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο να δείχνουμε από πού ερχόμαστε, πρέπει κάθε φορά να σταθμίζουμε τις αποχρώσεις και το μέγεθος της αναφοράς. Στην αναδρομική μου έκθεση στο ΕΜΣΤ, το 2003, παρουσίασα εξήντα έξι εικόνες από την περίοδο Στην έκθεση Σκελετοί στο Μπενάκη, το 2010, παρουσιάζω σαράντα πέντε περίπου εικόνες. Υπάρχουν και τρεις τέσσερις μικρές φωτογραφίες από τη σειρά Αθήνα του , όπως και η Volterra του 1973 στην αυθεντική της μορφή, ως προβολή και όχι ως τυπώματα που έδειξα στο ΕΜΣΤ. Οι κοινές φωτογραφίες και στις δύο εκθέσεις είναι μόνο δυο τρεις. Οι λίγες αυτές εικόνες συνιστούν σημαντική αναφορά στην αναδρομή, στο «μνημονικό αρχείο». Το «συνεχές» λοιπόν είναι σχεδόν το σύνολο της έκθεσης με τις νέες εικόνες, οι οποίες προτείνονται μαζί με τις υπόλοιπες σε μια νέα διαδρομή. Στον κατάλογο υπάρχει μια τελείως άλλη λογική. 7

8 ΧΜ: Ποια είναι αυτή; Εννοείς ότι αντιμετωπίζεις τον κατάλογο ως ξεχωριστό έργο; Μήπως αποτελεί για σένα ένα είδος προετοιμασίας για το πώς θα αρθρωθούν οι φωτογραφίες στον φυσικό χώρο; ΜΜ: Την άρθρωση των εικόνων στον εκθεσιακό χώρο τη βλέπουμε σύμφωνα με την οπτική γωνία, τις αποστάσεις, τους συσχετισμούς υπό κλίμακα, δηλαδή το μέγεθος της κάθε εικόνας, όπου αναδύονται ή όχι οι λεπτομέρειες, τη διαδοχή τους σε σχέση πάντα με τις αναλογίες ενός τρισδιάστατου πραγματικού χώρου. Οι συνθήκες θέασης των ίδιων εικόνων σε έναν κατάλογο είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Πρόκειται για έναν άλλον περιορισμένο δισδιάστατο χώρο, μικρότερης κλίμακας, για εικόνες τυπωμένες σε άλλα υλικά και με άλλες τεχνικές, τις οποίες βλέπουμε από άλλη απόσταση, χωρίς την υλικότητα και την αύρα που αποκτούν στον εκθεσιακό χώρο. Συνεπώς, οι υπολογισμοί είναι διαφορετικοί. Οπωσδήποτε η πρόθεση είναι να υπάρχει μια συνάφεια, και υπάρχει το δίχως άλλο μια αλληλεπίδραση. Ο κατάλογος είναι ένα ξεχωριστό έργο. Οι υπολογισμοί γίνονται καλύτερα με μια κάτοψη του χώρου της έκθεσης σχεδιασμένη στο δάπεδο, όπου τοποθετούνται υπό κλίμακα οι φωτογραφίες της έκθεσης. ΧΜ: Ουσιαστικά φτιάχνεις έτσι το προσχέδιο, τον σκελετό της έκθεσης. Έχει ενδιαφέρον ότι δουλεύεις πάνω στην κάτοψη με αυτόν τον φυσικό, έντονα χειρωνακτικό τρόπο και δεν χρησιμοποιείς ένα αρχιτεκτονικό πρόγραμμα στον υπολογιστή σου. Αν σε παρατηρήσει κανείς απέξω, τη στιγμή της δράσης θυμίζεις τον Jackson Pollock επί το έργον. Η στιγμή της ανάπαυλας δε, του στοχασμού, παραπέμπει στη γνωστή φωτογραφία που απεικονίζει τον André Malraux να ακουμπά στο γραφείο του, ενώ δεκάδες φωτογραφικές αναπαραγωγές έργων τέχνης απλώνονται στο πάτωμα μπροστά του. Σκέφτεσαι εκείνη την ομολογουμένως αποφασιστική στιγμή τη δουλειά ως μέρος ενός Φανταστικού Μουσείου; Δεν είναι μια εμπειρία εξίσου σημαντική με την έκθεση στο πραγματικό μουσείο; ΜΜ: Θέτεις πολλά ζητήματα. Η ψηφιακή τρισδιάστατη μακέτα είναι κάτι τεχνολογικά εκπληκτικό, όμως υπάρχει μόνο στην οθόνη του υπολογιστή, όπως και η ψηφιακή φωτογραφία. Υπάρχει και δεν υπάρχει στην απτή πραγματικότητα, ακόμα και όταν φαίνεται τόσο αληθοφανής. Με το σβήσιμο της οθόνης γίνεται αόρατο αρχείο. Η χειροποίητη προσέγγιση είναι για μένα πιο απλή, πιο γρήγορη και 8

9 αναπόσπαστο μέρος της όλης διαδικασίας. Επιμηκύνει την παρουσία της έκθεσης σε πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι διαρκεί στην πραγματικότητα. Γίνεται αφορμή δημιουργικών συναντήσεων και συζητήσεων, βρίσκεσαι αντιμέτωπος και μέσα στην έκθεση, συμβιώνεις μαζί της. Αν κρατούσα ημερολόγιο, θα έβλεπα ότι πάνω σε μια κυρίαρχη ιδέα-κορμό έχω κάνει αναρίθμητες παραλλαγές. Η τελευταία κάτοψη έχει έξι μέτρα μήκος και κτίζεται σταδιακά με τις προσθαφαιρέσεις νέου υλικού. Ανέφερες δύο προσωπικότητες που εκτιμώ το έργο τους, τον Malraux και τον Pollock. Ιδιαίτερα τον δεύτερο, για τον τρόπο που έβγαλε τους πίνακες από τον τοίχο και για την όλη διαδικασία εργασίας του όπως τη γνωρίσαμε μέσα από τις φωτογραφίες και τα φιλμ του Hans Namuth, για τα οποία ο Jean Clay, στο περιοδικό Macula, του έδωσε τον τίτλο «Hans Namuth ο κριτικός τέχνης». ΧΜ: Εσύ ο ίδιος έχεις δηλώσει στο παρελθόν πως, όταν απαθανατίζεις εικόνες, δεν κάνεις τίποτε άλλο από το να τις ερμηνεύεις, οπότε να υποθέσω ότι ταυτίζεσαι με αυτόν τον χαρακτηρισμό; ΜΜ: Σίγουρα, όταν κάτι σε απασχολεί, το ρωτάς και, από τον τρόπο που θέτεις την ερώτηση, μπορεί να πάρεις μια απάντηση, μια εικόνα. Όταν αυτό που παίρνεις συμπίπτει με τη σκέψη σου, ανοίγεται ένας δρόμος. Ο κάθε καλλιτέχνης δίνει τον ορισμό της τέχνης που ισχύει γι αυτόν μέσα από τη δουλειά του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να ερμηνεύσει διαφορετικές δουλειές, να αποδεχτεί τη διαφορετικότητα, να προσπαθήσει να συναντήσει τον άλλον, ιδιαίτερα σήμερα που απαιτείται να βλέπει πολύ πιο πέρα από το βήμα που μπορεί να κάνει μόνος του. ΧΜ: Ξεκίνησες να εργάζεσαι στις αρχές του 70, αναμφίβολα σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη για τη φωτογραφία δεκαετία. Θα θυμίσω μόνο κάτι που είχε δηλώσει ο κριτικός Douglas Crimp: «Μπορεί η φωτογραφία να επινοήθηκε το 1839, αλλά ανακαλύφθηκε μόλις στα 1970s». Το γεγονός ότι ως δημιουργός ξεκινάς τη χρονική στιγμή της «ανακάλυψής» της συνεπάγεται από τη μεριά σου καλύτερη γνώση του αντικειμένου αλλά και ευθύνη. Ως ένας από τους «πρωτεργάτες» επομένως, πώς βίωσες όλα αυτά τα χρόνια την εξέλιξη της φωτογραφίας; Και πόσο εύκολη ήταν για σένα η συνέχεια, κυρίως ως προς την ανάγκη συνομιλίας με τις διεθνείς τάσεις που δημιουργήθηκαν στην πορεία; 9

10 ΜΜ: Δεν θα ήθελα να είμαι ένας από εκείνους τους καλλιτέχνες που στην ερώτηση τι είναι πρωτοπορία απαντούν «όταν ήμουν νέος». Είναι γεγονός ότι στις αρχές του 70 είδα, σε μια άλλη Ιταλία, τις πρώτες εκθέσεις τέχνης των κινημάτων της δεκαετίας. Ήταν μια εποχή γκρίζα και βαριά, με το Βιετνάμ, το Watergate, τoν Ψυχρό Πόλεμο, αλλά και το χαμόγελο, την ανατροπή με χιούμορ, τη χαμένη ελπίδα του 68. Είχα μια πρώτη επαφή με τους προβληματισμούς της εποχής της arte povera από τη μια και της ριζοσπαστικής αρχιτεκτονικής στο πανεπιστήμιο από την άλλη. Το 1973 η διεθνής ιστορική έκθεση Contemporanea στη Ρώμη συγκέντρωσε όλους τους πρωτοεμφανιζόμενους κορυφαίους αργότερα εκπροσώπους των κινημάτων τέχνης της εποχής, από τη land και body art έως την arte povera, την εννοιολογική, αφηγηματική και αναλυτική προσέγγιση, τα πρώτα έργα βιντεο-τέχνης, τις δράσεις και τις performance, αλλά και του σύγχρονου θεάτρου, του χορού και του πειραματικού κινηματογράφου, της ριζοσπαστικής αρχιτεκτονικής. Όσον αφορά τη φωτογραφία, ήταν η πρώτη φορά που παρουσιάστηκε μαζί και δίπλα στα άλλα σύγχρονα μέσα. Επιμελήτρια εκείνης της έκθεσης ήταν η Daniela Palazzoli, η οποία ήταν και η επιμελήτρια της έκθεσής μου στο ΕΜΣΤ, το Δεν θα αναφερθώ διεξοδικά στις γνωστές συνθήκες, στους λόγους και στα πλαίσια της γέννησης της σύγχρονης φωτογραφίας είναι πλέον μέρος της ιστορίας της. Η Palazzoli έχει πολύ καλά περιγράψει το πώς, ενώ με το ένα πόδι έμπαινε μετά από πολλά χρόνια για πρώτη φορά στα μουσεία μοντέρνας τέχνης τη δεκαετία του 70, την ίδια στιγμή έβγαινε από τη συνείδηση των καλλιτεχνών με την παραδοσιακή μορφή της. Τη χρησιμοποίησαν σχεδόν αποκλειστικά σαν εργαλείο τεκμηρίωσης των δράσεών τους και την έφεραν για να δείξουν τα άλλα έργα τους «από το παράθυρο», στους χώρους και στα μουσεία της σύγχρονης τέχνης, για να αντιληφθούν αργότερα ότι δεν είναι καθόλου ένα ουδέτερο, χωρίς κώδικες μέσο. Στην ερώτησή σου περί γνώσης και ευθύνης δεν μπορώ να αποφύγω την αναφορά στη βαθιά, χρόνια αντίσταση ενός μέρους του ακαδημαϊκού χώρου, ο οποίος ακόμα δεν αποδέχεται τη φωτογραφία ως τέχνη. Η τέχνη είναι μια έννοια γενική, η οποία κακώς ταυτίζεται αποκλειστικά με την ειδική έννοια που είναι η ζωγραφική. Ο Κουνέλλης λέει ότι είναι ζωγράφος, το ίδιο και ο Jeff Wall, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Κανείς όμως από τους δύο, ή κάποιος άλλος, ή οποιοδήποτε ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα τέχνης δεν υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να διδάσκεται ως κατεύθυνση στο εικαστικό τμήμα μιας ανώτατης σχολής καλών τεχνών. 1

11 Όταν η εξαιρετική δουλειά συνοδεύεται από τον κατάλληλο χαρακτήρα στον κατάλληλο τόπο και χρόνο, η συνομιλία με τις διεθνείς τάσεις σε ένα υψηλό επίπεδο είναι εφικτή. Αυτό ίσχυσε για ελάχιστους από τον ελληνικό χώρο, και κυρίως για εκείνους που βρέθηκαν στο εξωτερικό. Για την πλειοψηφία η οποία παρέμεινε, τα πράγματα δεν είναι αισιόδοξα, η συνομιλία δεν είναι εύκολη και απλώς σπαταλιέται ενέργεια. 1

Επαγγελματική σταδιοδρομία σε μία επιχείρηση Σ. Αλεξανδράκη, M.Sc. Στέλεχος Φαρμακευτικής Εταιρείας

Επαγγελματική σταδιοδρομία σε μία επιχείρηση Σ. Αλεξανδράκη, M.Sc. Στέλεχος Φαρμακευτικής Εταιρείας Επαγγελματική σταδιοδρομία σε μία επιχείρηση Σ. Αλεξανδράκη, M.Sc. Στέλεχος Φαρμακευτικής Εταιρείας Επαγγελματική σταδιοδρομία σε μία επιχείρηση Εισαγωγικά: Θα ήθελα να αρχίσω ζητώντας σας μία σχετική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - ΥΛΗ Γ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - ΥΛΗ Γ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - ΥΛΗ Γ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος «διακοσμητικές εφαρμογές» αφορά μια τεράστια ποικιλία αντικειμένων που μας περιβάλλουν και που είναι δύσκολο να τα απαριθμήσουμε ένα-ένα με τις

Διαβάστε περισσότερα

Ποια γνώση έχει πιο μεγάλη αξία; «Η γνώση για τον δάσκαλο της σχολικής μας τάξης, κύριε!»

Ποια γνώση έχει πιο μεγάλη αξία; «Η γνώση για τον δάσκαλο της σχολικής μας τάξης, κύριε!» Ποια γνώση έχει πιο μεγάλη αξία; «Η γνώση για τον δάσκαλο της σχολικής μας τάξης, κύριε!» Δρ. Λεωνίδας Χ. Μπόμπας Συγκριτικός της Εκπαίδευσης Δ/ντής Σπουδών «Νέα Εκπαιδευτήρια-Γ. Μαλλιάρα» Προλογικές διασαφηνίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Terza Natura: Διαμορφώνοντας μια προσωπική προσέγγιση. Το ενδιαφέρον για το τοπίο

Terza Natura: Διαμορφώνοντας μια προσωπική προσέγγιση. Το ενδιαφέρον για το τοπίο Terza Natura: Διαμορφώνοντας μια προσωπική προσέγγιση Το ενδιαφέρον για το τοπίο Πουθενά αλλού δεν ένιωσα τη ζωή μου τόσο δικαιωμένη όσο πάνω στη γέφυρα ενός πλοίου. Στη θέση τους τη σωστή, τα πάντα: οι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ. Μη τυπική εκπαίδευση για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε παιδιά σχολικής ηλικίας

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ. Μη τυπική εκπαίδευση για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε παιδιά σχολικής ηλικίας Πρόγραμμα Ίρις - Καταπολεμώντας τα στερεότυπα και τις διακρίσεις: Δράσεις για τη συμμετοχή, την ένταξη και την εκπαίδευση Μη τυπική εκπαίδευση για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε παιδιά σχολικής ηλικίας

Διαβάστε περισσότερα

«Οι μη λεκτικές επικοινωνιακές δεξιότητες των νοσηλευτών και η εφαρμογή τους στους ασθενείς»

«Οι μη λεκτικές επικοινωνιακές δεξιότητες των νοσηλευτών και η εφαρμογή τους στους ασθενείς» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία: «Οι μη λεκτικές επικοινωνιακές δεξιότητες των νοσηλευτών και η εφαρμογή τους στους ασθενείς» Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Ε. Παπαγιαννοπούλου Φοιτήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ: Η ΚΥΡΙΑ ΜΕ ΤΗ ΣΤΡΥΧΝΙΝΗ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ: Η ΚΥΡΙΑ ΜΕ ΤΗ ΣΤΡΥΧΝΙΝΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ: Η ΚΥΡΙΑ ΜΕ ΤΗ ΣΤΡΥΧΝΙΝΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΜΑΡΙΑ ΓΕΡΟΣΙΜΟΥ (Α.Μ.: 48/05)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Π3.1.2 Ανάπτυξη μεθοδολογίας για τη διδασκαλία των επιμέρους γνωστικών αντικειμένων στο μάθημα της ελληνικής γλώσσας με τη δημιουργική αξιοποίηση της επιστήμης και των εργαλείων ΤΠΕ ΜΕΡΟΣ ΙΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών του Δημοτικού σχολείου»

«Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών του Δημοτικού σχολείου» Πανεπιστήμιο Πατρών Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Θέμα πτυχιακής εργασίας: «Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 2. (α) Θεμελιώδεις διαφορές της οικονομικής θεωρίας από την μαρξιστική κριτική της (β) Η έννοια του οικονομικού νόμου στον Μαρξ

Ημέρα 2. (α) Θεμελιώδεις διαφορές της οικονομικής θεωρίας από την μαρξιστική κριτική της (β) Η έννοια του οικονομικού νόμου στον Μαρξ Ημέρα 2. (α) Θεμελιώδεις διαφορές της οικονομικής θεωρίας από την μαρξιστική κριτική της (β) Η έννοια του οικονομικού νόμου στον Μαρξ Άτομα ή κοινωνία; H οικονομική θεωρία έχει ως σημείο εκκίνησης ιδέα

Διαβάστε περισσότερα

Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), Νοέμβριος 2014

Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), Νοέμβριος 2014 Το παρόν εγχειρίδιο αποτελεί συλλογή αποσπασμάτων από εκδόσεις διεθνών, περιφερειακών και εθνικών φορέων και οργανισμών, που έχουν διατεθεί στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες για τους σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μαθησιακές Δυσκολίες στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση

Οι Μαθησιακές Δυσκολίες στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση Οι Μαθησιακές Δυσκολίες στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση Παραγωγή / Σχεδιασμός / DTP: adaction A.E. Διαφήμιση Μάρκετινγκ Δημόσιες Σχέσεις Πλατεία Ιπποδρομίου 21, 546 21 Θεσσαλονίκη τηλεφωνικό κέντρο/τηλεομοιότυπο:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΖΟΟΜ ΣΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΖΟΟΜ ΣΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΖΟΟΜ ΣΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ 1 15 ΕΦΗΒΟΙ ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Οι «ρεπόρτερς» του εκπαιδευτικού προγράμματος Zoom στο Παρασκήνιο της Στέγης αναζήτησαν τον Κ.Π Καβάφη παντού. Στα ποιήματα και

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη για τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την εφαρμογή σεναρίων στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση:

Μελέτη για τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την εφαρμογή σεναρίων στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: Π.3.1.3 Μεθοδολογία και διαδικασίες ανάπτυξης εκπαιδευτικών σεναρίων στα Γλωσσικά μαθήματα Μελέτη για τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την εφαρμογή σεναρίων στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: για διαθεματικές

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία της επικοινωνίας μεταξύ νηπιαγωγών και γονέων: Μελέτη περίπτωσης

Ανατομία της επικοινωνίας μεταξύ νηπιαγωγών και γονέων: Μελέτη περίπτωσης Ανατομία της επικοινωνίας μεταξύ νηπιαγωγών και γονέων: Μελέτη περίπτωσης Παπούλα Παναγιώτα Πανεπιστήμιο Λευκωσίας & Θεοφιλίδης Χρήστος Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Περίληψη Το σχολείο και η οικογένεια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΝΣΑΞΗ ΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η ΤΝΣΑΞΗ ΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 Άρης Ιωαννίδης Σχεδιασμός εξωφύλλου: schooltime.gr 2 3 4 Περίληψη γραπτού Λόγου Σι είναι η περίληψη; Είναι η συνοπτική και περιεκτική απόδοση, σε συνεχή λόγο, ενός κειμένου. Είναι ένα νέο κείμενο, που,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ Από τον Κύκλο της Βιέννης στον Davidson Κείμενα των Hahn Neurath Carnap Schlick Quine Davidson Επιστημονική επιμέλεια Γιώργος Ρουσόπουλος E-BOOK ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Iδρυτική

Διαβάστε περισσότερα

ο πιο ασφαλής συνδυασμός

ο πιο ασφαλής συνδυασμός 1 2011 ο πιο ασφαλής συνδυασμός Νέα εποχή για τις εταιρίες της ERGO Eκδρομή Συνεργατών στο Βιετνάμ Οικονομικά στοιχεία VICTORIA έτους 2010 Περιεχόμενα 08 20 28 Εξώφυλλο ΕRGO. Nέα επόχη για τις εταιρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ο Λύκειο Καισαριανής

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ο Λύκειο Καισαριανής ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ο Λύκειο Καισαριανής ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩ ΑΝΝΟΥ, Σελίδες: Σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς Οι επιδράσεις στο έργο του: Ο Ιωάννου επηρεάζεται στο έργο του από τον Ν. Πεντζίκη, τον Φ. Κόντογλου, τον Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση, Αναδιάρθρωση και Ταξική Πάλη στα Πανεπιστήμια

Κρίση, Αναδιάρθρωση και Ταξική Πάλη στα Πανεπιστήμια Πρόλογος της εκδοτικής ομάδας Κρίση, Αναδιάρθρωση και Ταξική Πάλη στα Πανεπιστήμια Με λίγα λόγια στη ζωή μου είχα κάνει όλες τις δουλειές. Οικοδόμος, αχθοφόρος, λαντζέρης, εργάτης γης, μέχρι και σπουδαστής,

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών παιγχνιδιών και των πολυμέσων για εκπαιδευτικούς σκοπούς Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 2011-ES1-LEO05-35968

Εγχειρίδιο για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών παιγχνιδιών και των πολυμέσων για εκπαιδευτικούς σκοπούς Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 2011-ES1-LEO05-35968 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ PAGE 1 Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 1. Γνώση στην ψηφιακή εποχή : Εισαγωγή... 3 Χαρακτηριστικά και οφέλη... 3 Εξατομίκευση... 6 Κίνητρο... 7 Υπευθυνότητα... 7 Διαδραστικότητα...

Διαβάστε περισσότερα

έκδοση του Ιδρύματος το 2009. 2

έκδοση του Ιδρύματος το 2009. 2 Τα Μετέωρα Βήματα του Προσανατολισμού στην εποχή της Αβεβαιότητας: Συνέπειες για το ΕΠΑ.Λ 1 Χρυσούλα Κοσμίδου-Hardy Σύμβουλος του Π.Ι, Πρόεδρος του Τομέα Σ.Ε.Π. 2 1. Εισαγωγικά Ήταν όλα κάποτε αλλιώς στο

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Α.Τ.Ε.Ι. ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α.Τ.Ε.Ι. ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ: Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΗΡΙΑΛ ΥΨΗΛΗΣ ΤΗΛΕΘΕΑΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΕΑΡΟΥΣ ΤΗΛΕΘΕΑΤΕΣ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Η Ε Κ Δ Ο Σ Η Τ Ο Υ Ι Ν Σ Τ Ι Τ Ο Υ Τ Ο Υ Ο Π Τ Ι Κ Ο Α Κ Ο Υ Σ Τ Ι Κ Ω Ν Μ Ε Σ Ω Ν

Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Η Ε Κ Δ Ο Σ Η Τ Ο Υ Ι Ν Σ Τ Ι Τ Ο Υ Τ Ο Υ Ο Π Τ Ι Κ Ο Α Κ Ο Υ Σ Τ Ι Κ Ω Ν Μ Ε Σ Ω Ν i s s n 1 7 9 1-3 8 9 6 α Π ρ ι Λ Ι ο σ - Α Υ Γ Ο Υ Σ Τ Ο σ 2 0 1 0 Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Η Ε Κ Δ Ο Σ Η Τ Ο Υ Ι Ν Σ Τ Ι Τ Ο Υ Τ Ο Υ Ο Π Τ Ι Κ Ο Α Κ Ο Υ Σ Τ Ι Κ Ω Ν Μ Ε Σ Ω Ν [διατιθεται δωρεαν] IN TITOYTO O

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων. Τίτλος Διπλωματικής Εργασίας: «ΤΠΕ και Εκπαίδευση: Αποτίμηση Δεξιοτήτων»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων. Τίτλος Διπλωματικής Εργασίας: «ΤΠΕ και Εκπαίδευση: Αποτίμηση Δεξιοτήτων» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Διδακτικής της Τεχνολογίας & Ψηφιακών Συστημάτων» Κατεύθυνση: Ηλεκτρονική Μάθηση Τίτλος Διπλωματικής Εργασίας: «ΤΠΕ και Εκπαίδευση:

Διαβάστε περισσότερα

3. Διαπολιτισμική Παιδαγωγική και το δίλημμα των πολιτισμικών διαφορών 3.1 Η κριτική στο λόγο περί "πολιτισμικών διαφορών"

3. Διαπολιτισμική Παιδαγωγική και το δίλημμα των πολιτισμικών διαφορών 3.1 Η κριτική στο λόγο περί πολιτισμικών διαφορών 3. Διαπολιτισμική Παιδαγωγική και το δίλημμα των πολιτισμικών διαφορών 3.1 Η κριτική στο λόγο περί "πολιτισμικών διαφορών" Η Διαπολιτισμική Εκπαίδευση ορίζεται, σύμφωνα με τον επικρατέστερο σήμερα ορισμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ & ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ & ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με την συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών

Εφαρμοσμένη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Αιγαίου Μιχάλης Σκουμιός Εφαρμοσμένη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Σημειώσεις Ρόδος 2012 Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ανάπτυξη της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών ως αυτόνομης επιστημονικής περιοχής διεθνώς,

Διαβάστε περισσότερα