Ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση ποιότητας στο μαστογραφικό μαζικό έλεγχο πληθυσμού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση ποιότητας στο μαστογραφικό μαζικό έλεγχο πληθυσμού"

Transcript

1 Κατευθυντήριες γραμμές ακτινοσκόπησης Ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση ποιότητας στο μαστογραφικό μαζικό έλεγχο πληθυσμού 1. Εισαγωγή Ο μαζικός έλεγχος πληθυσμού για τον καρκίνο του μαστού μέσω της μαστογραφίας αποδείχθηκε ότι μειώνει τη θνητότητα από τον καρκίνο του μαστού. Η μαστογραφία, ως δοκιμασία μαζικού ελέγχου πληθυσμού, πρέπει να ανταποκρίνεται σε ιδιαίτερα αυστηρές απαιτήσεις ποιότητας. Οι απαιτήσεις αυτές ικανοποιούνται μόνο με συνολικό πρόγραμμα διασφάλισης ποιότητας. Ο μαζικός έλεγχος υψηλής ποιότητας απαιτεί υψηλής ποιότητας μαστογραφία η οποία διεκπεραιώνεται με τρόπο που να είναι αποδεκτός για τις γυναίκες. Ο ακτινολόγος παίζει κεντρικό ρόλο στην επιτυχία του προγράμματος μαζικού ελέγχου των μαστών, ώστε να παράγονται υψηλής ποιότητας μαστογραφίες, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Η ποιότητα της απεικόνισης μπορεί να επηρεαστεί από τους ακόλουθους ίσης σημασίας παράγοντες: Τον περιβάλλοντα χώρο Τον ακτινογραφικό εξοπλισμό Τη διαδικασία παραγωγής της απεικόνισης Τον τρόπο που σχετίζεται ο ακτινολόγος με τις γυναίκες Την κατάρτιση, εμπειρία και θετική αντιμετώπιση του ακτινολόγου 2. Τεχνικός έλεγχος ποιότητας Ο Ποιοτικός Έλεγχος, σύμφωνα με τον ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) είναι «σύνολο λειτουργιών (προγραμματισμός, συντονισμός, διεκπεραίωση) που έχει ως στόχο να διατηρήσει ή να βελτιώσει [ ] (ΙSΟ ). Όταν εφαρμόζεται στις διαγνωστικές διαδικασίες, καλύπτει την παρακολούθηση (monitoring), την αξιολόγηση και τη διατήρηση των βέλτιστων επιπέδων όλων των χαρακτηριστικών επίδοσης που είναι δυνατόν να ορισθούν, να μετρηθούν και να ελεγχθούν». Στη μαστογραφία ο έλεγχος αυτός αποτελεί το τεχνικό τμήμα του προγράμματος διασφάλισης ποιότητας και περιλαμβάνει τις λειτουργικές τεχνικές και δραστηριότητες που απαιτούνται για να διατηρηθεί η ποιότητα της απόδοσης. Ο έλεγχος ποιότητας απαιτείται για να παραχθεί μία τεχνικά βέλτιστη μαστογραφία και εξαρτάται από σειρά παραγόντων στην αλυσίδα της παραγωγής της απεικόνισης. Πρέπει να καθιερωθούν πρότυπα ποιότητας εικόνας ώστε να διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο τεχνικής ποιότητας. Είναι καθήκον του ακτινολόγου να διεκπεραιώνει τις διαδικασίες του ποιοτικού ελέγχου, να παρακολουθεί (monitor), να αξιολογεί και να επεμβαίνει διορθωτικά, ώστε να διατηρούνται τα πρότυπα αυτά. Τα απαιτούμενα πρότυπα καθορίζονται στο Ευρωπαϊκό Πρωτόκολλο Ποιοτικού Ελέγχου των 1

2 Φυσικών και Τεχνικών Πλευρών του μαστογραφικού μαζικού ελέγχου πληθυσμού. Στον ποιοτικό έλεγχο, οι ακτινολόγοι πρέπει να εμπλέκονται: Στην προδιαγραφή και επιλογή του εξοπλισμού Στις δοκιμασίες ανάθεσης και αποδοχής Στη δοκιμασία ενδο-υπηρεσιακής συνέπειας Στην εκτίμηση της ποιότητας απεικόνισης με τη χρήση αναγνωρισμένου σωματικού προπλάσματος Αρκετές μετρήσεις είναι δυνατόν να γίνουν από το επί τόπου προσωπικό. Οι πιο σύνθετες μετρήσεις πρέπει να αναλαμβάνονται από φυσικούς της Ιατρικής, που είναι καταρτισμένοι και έμπειροι στη διαγνωστική ακτινολογία και έχουν ειδική εκπαίδευση στον ποιοτικό έλεγχο της μαστογραφίας. Η συγκρισιμότητα και η συνέπεια των αποτελεσμάτων από τα διάφορα κέντρα επιτυγχάνονται καλύτερα όταν συγκεντρώνονται και αναλύονται σε κεντρικό σημείο όλα τα δεδομένα των μετρήσεων, συμπεριλαμβανομένων και όσων εκτελούνται από τους επί τόπου ακτινολόγους. Στο κτίριο υπηρεσιών μαζικού ελέγχου πληθυσμού θα υπάρχουν πάνω από ένας ακτινολόγοι που εκτελούν μαστογραφίες και ποιοτικό έλεγχο. Σε ένα ακτινολόγο που θα εκλέγεται από κάθε μονάδα, πρέπει να ανατίθεται η γενική ευθύνη του ποιοτικού ελέγχου. Ένας ακτινολόγος οφείλει, επίσης, να είναι υπεύθυνος να διασφαλίζει ότι εκτελούνται ικανοποιητικά ουσιαστικό service, συντήρηση και επισκευές από αρμόδιους μηχανικούς του εξοπλισμού. Ο τελευταίος μπορεί να είναι ή να μην είναι το ίδιο άτομο με τον πρώτο. Άλλο ένα σημαντικό καθήκον είναι να ενημερώνονται οι αρμόδιοι σχετικά με τυχόν σημαντικά προβλήματα του εξοπλισμού, βλάβες ή σημαντικές διακυμάνσεις επιδόσεων. Σε κάθε μονάδα πρέπει να υπάρχει έγγραφο αναφοράς ποιοτικού ελέγχου, το οποίο θα περιέχει τα αποδεκτά όρια ανοχής και τις κατευθυντήριες γραμμές που πρέπει να ακολουθούνται όταν υπερβαίνονται αυτά τα όρια. Πρέπει να αφιερώνεται χρόνος που θα επιτρέπει τη διενέργεια όλων των διαδικασιών ποιοτικού ελέγχου και την ανάλυση και αξιολόγηση των δεδομένων που προκύπτουν, ώστε να λαμβάνεται η ανάλογη δράση. Προτεινόμενος κατάλογος σημείων ελέγχου και περιοδικότητας Καθημερινά Κάθε ημέρα ή κάθε εβδομάδα Μηχάνημα ακτινογραφίας Επεξεργαστής αρνητικού Κασέτες Επεξεργαστής αρνητικού Συνέπεια αυτόματης ρύθμισης έκθεσης Μέτρηση ευαισθησίας αρνητικού Έλεγχος οθόνης και καθαρισμός Καθαρισμός Ευρωπαϊκό πρωτόκολλο, Παράγραφος Νο

3 Μηχάνημα Συνέπεια αυτόματης ακτινογραφίας ρύθμισης έκθεσης (ΑΡΕ) ΑΡΕ συνεπεία αλλαγής πάχους Ποιότητα απεικόνισης Ετησίως κασέτες Επαφή αρνητικού-οθόνης Ευαισθησία και απορρόφηση ακτινοβολίας (Μέσα φωτισμού) φωτισμός οθόνης θέασης (Παραγόμενο φως) ένταση φωτός Συνεχείς παρατηρήσεις χειριστή Όλος ο εξοπλισμός Αιχμηρές ακμές, γωνίες Ελευθερία κινήσεων Φρένα/ κλείθρα (φραγμοί / φρακτήρες) Ανθεκτικότητα κασέτας Διακόπτες ποδιού Φθορά καλωδίων Χαλάρωση συμπίεσης έκτακτης ανάγκης Προειδοποιητικοί λαμπτήρες Το κάθε κέντρο οφείλει να συντάσσει το δικό του κατάλογο δοκιμασιών και περιοδικότητας. Πρέπει να δίνεται, επίσης, προσοχή στους κανονισμούς που ισχύουν για το χειρισμό και τη διάθεση των χημικών ουσιών. 3. Εργονομικός σχεδιασμός του μηχανήματος Το ακτινογραφικό μηχάνημα πρέπει να είναι έτσι σχεδιασμένο ώστε να χρησιμοποιείται εύκολα από τον ακτινολόγο και να μην αποτελεί απειλή για τις γυναίκες. Η εργονομία του ακτινογραφικού μηχανήματος παίζει ρόλο στην τοποθέτηση του ασθενούς. Όλοι οι ακτινολόγου, ανεξαρτήτως ύψους, πρέπει να μπορούν να χειρίζονται εύκολα το ακτινογραφικό μηχάνημα, οι διακόπτες και τα πλήκτρα πρέπει να βρίσκονται σε σημεία που να τα φτάνουν εύκολα. Όλες οι κινήσεις πρέπει να είναι ομαλές και αθόρυβες και το μηχάνημα ελαφρύ στο χειρισμό του. Είναι απόλυτα απαραίτητο το ακτινογραφικό μηχάνημα να έχει πλάκα συμπίεσης που λειτουργεί με το πόδι, ώστε ο ακτινολόγος να μπορεί να χρησιμοποιεί και τα δύο του χέρια για να τοποθετεί τους μαστούς στην κατάλληλη θέση. Η τράπεζα στήριξης μαστών πρέπει να καθαρίζεται εύκολα. Δεν πρέπει να έχει αιχμηρές ακμές που ίσως προκαλούν δυσφορία κατά την τοποθέτηση των μαστών. 4. Ο μαστογραφικός έλεγχος 3

4 Το χρώμα, το μέγεθος και η θέση του μηχανήματος είναι σημαντικά ώστε να δημιουργείται ατμόσφαιρα ηρεμίας και εμπιστοσύνης στο χώρο της μαστογραφίας. Σε ιδανικές συνθήκες, ο χώρος αυτός πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για μαστογραφίες. Η θερμοκρασία και ο φωτισμός του χώρου ακτινογραφιών πρέπει να βοηθούν ώστε να επιτυγχάνεται ικανοποιητική εξέταση. 4.1 Εισαγωγή στην εξέταση Η ακτινολόγος χαιρετά τη γυναίκα, συστήνεται και δημιουργεί βλεμματική επαφή. Η καρτελίτσα με το όνομα βοηθά στη δημιουργία μιας πιο προσωπικής σχέσης με τη γυναίκα. Ο ακτινολόγος πρέπει να καθορίσει την προηγούμενη μαστογραφική εμπειρία της γυναίκας και παλαιά προβλήματα μαστών. Τρέχοντα συμπτώματα ή πληροφορίες σχετικά με τους μαστούς που μπορεί να έχουν σημασία για τον ακτινολόγο καταγράφονται στο ανάλογο έντυπο. Εξάλλου, ο ακτινολόγος πρέπει να παρατηρεί εάν υπάρχουν εκδορές στο δέρμα, ρωγμές ή ευαισθησία, ιδιαίτερα στην κάτω επιφάνεια των μαστών. Εάν υπάρχουν, η μαστογραφία μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση ή να καταστήσει τη μαστογραφία πιο δυσφορική από όσο, κατά κανόνα, είναι. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να δίνεται στη γυναίκα η ευκαιρία να αποφασίσει μετά από ενημέρωση ως προς τις πιθανές συνέπειες της υποβολής της σε μαστογραφία (σε ορισμένες μονάδες το πρωτόκολλο μπορεί να απαιτεί να υπογράφουν οι γυναίκες έντυπο συγκατάθεσης πριν συνεχίσουν την εξέταση). Κατά την εισαγωγική συνομιλία, οι πληροφορίες που δίνονται στις γυναίκες πρέπει να περιλαμβάνουν τα εξής: Τη διαδικασία εξέτασης, που θα ενημερώνει για τον αριθμό των όψεων που θα ληφθούν και την θέση που απαιτείται Εξήγηση της σημασίας της συμπίεσης Τη διαδικασία ενημέρωσης για τα αποτελέσματα 4.2 Έναρξη της εξέτασης Επιλογή μεγέθους τράπεζας υποστήριξης μαστού και πλάκας συμπίεσης Καθαρισμός ακτινογραφικού μηχανήματος Απόφαση πρώτης ακτινογραφικής όψεως και ανάλογη τοποθέτηση του ακτινογραφικού μηχανήματος Επιλογή θέσεως θαλάμου Τοποθέτηση κασέτας στην ειδική υποδοχή Επιβεβαίωση ότι έχουν αναγραφεί τα σωστά στοιχεία της γυναίκας στη θέση που πρέπει Τοποθέτηση μαστού Επιβεβαίωση ότι η γυναίκα βρίσκεται σε μη δυσφορική θέση 4

5 Απομάκρυνση αντικειμένων που μπορεί να δημιουργήσουν παρασιτικές απεικονίσεις (artifacts), πχ. Γυαλιά, ώμοι και πτυχές δέρματος Σταδιακή και προσεκτική εφαρμογή συμπίεσης, μέχρις ότου ο μαστός κρατείται σταθερά Έκθεση στην ακτινοβολία Άμεση χαλάρωση της συμπίεσης Απομάκρυνση και αντικατάσταση της κασέτας Επόμενη όψη 4.3 Συμπίεση Ο ακτινολόγος πρέπει να κατανοεί την ανάγκη συμπίεσης στη μαστογραφία. Είναι απαραίτητο να πιέζεται κατάλληλα ο μαστός ώστε να επιτυγχάνεται καλής ποιότητας μαστογραφία. Η συμπίεση χρησιμοποιείται για διάφορους λόγους: Μειώνεται ο σκεδασμός της ακτινοβολίας, κι έτσι βελτιώνεται η αντίθεση (διαφορά φωτεινότητας, contrast) στην απεικόνιση Η συμπίεση μειώνει το πάχος του μαστού, διαχωρίζει τις διάφορες δομές του μαστού και, συνεπώς, μειώνει την αλληλεπικάλυψη των σκιάσεων του μαστού και μας δίνει καλύτερη οπτική εικόνα του μαστικού ιστού Μειώνεται η δόση της ακτινοβολίας Μειώνεται η θολότητα ασάφεια λόγω κίνησης Η σημασία της σωστής συμπίεσης πρέπει να εξηγείται στη γυναίκα, πριν συμπιεσθεί ο μαστός. Η συμπίεση προκαλεί δυσφορία στις περισσότερες γυναίκες και σε ορισμένες μπορεί να είναι και επώδυνη. Ο ακτινολόγος πρέπει να τονίσει ότι η συμπίεση διαρκεί μόλις λίγα δευτερόλεπτα, αλλά είναι απαραίτητη για να πάρουμε καλές απεικονίσεις, και δεν βλάπτει τον μαστό. Η συμπίεση που ανέχεται κάθε γυναίκα διαφέρει. Αν μια γυναίκα έχει ιδιαίτερη ευαισθησία στους μαστούς ίσως να συστηθεί η αναβολή της μαστογραφίας και να κλεισθεί επίσκεψη για μια ημερομηνία κατά την οποία οι μαστοί θα είναι λιγότερο ευαίσθητοι. Ο μαστός πρέπει να συμπιέζεται σωστά, όχι όμως παραπάνω από όσο είναι απαραίτητο για να επιτευχθεί καλή ποιότητα απεικόνισης. Η επιπλέον συμπίεση θα προκαλέσει απλώς περισσότερο πόνο στη γυναίκα. Έχει δειχθεί ότι οι γυναίκες ανέχονται καλύτερα τη συμπίεση όταν έχουν πλήρη κατανόηση της ανάγκης αυτής. Η πείρα δείχνει ότι η συμπίεση γίνεται καλύτερα αποδεκτή όταν η γυναίκα αισθάνεται ότι έχει τον έλεγχο και μπορεί να δώσει μια ένδειξη ότι η πίεση αρχίζει να γίνεται δυσάρεστη. Η συμπίεση πρέπει να είναι σταδιακή και προσεκτική και να συνοδεύεται από διαρκή ενθάρρυνση. Κατά τη συμπίεση, ο ακτινολόγος πρέπει να παρατηρεί τη γυναίκα αδιαλείπτως. Ο ακτινολόγος δεν πρέπει ποτέ να θεωρεί ότι η γυναίκα δραματοποιεί τα πράγματα. Κάθε γυναίκα είναι διαφορετική και η εμπειρία της μαστογραφίας διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα. Όταν θέτουμε τη γυναίκα και τα συναισθήματά της στο επίκεντρο της εξέτασης, η εμπειρία θα είναι θετική. 5

6 4.4 Τοποθέτηση Η τοποθέτηση του μαστού είναι τέχνη. Στην αξιολόγηση της μαστογραφίας, η λανθασμένη τοποθέτηση αποτελεί το πιο συνηθισμένο πρόβλημα. Για τη βέλτιστη μαστογραφική τοποθέτηση απαιτούνται υψηλές δεξιότητες. Είναι σημαντικό ο ακτινολόγος να έχει επαρκή χρόνο να κάνει τη διερεύνηση και να προσέξει επαρκώς τη γυναίκα ώστε να παραχθούν βέλτιστες απεικονίσεις. 4.5 Πρότυπες όψεις Κρανιο-ουραία όψη (κατά τον επιμήκη άξονα του σώματος) Μεσοπλάγια λοξή όψη Συνήθη κριτήρια για την εκτίμηση της ποιότητας της απεικόνισης είναι: Η σωστή τοποθέτηση του μηχανισμού αυτόματης έκθεσης Η κατάλληλη συμπίεση Η απουσία - Πτυχώσεων δέρματος - Αλληλεπικάλυψη παρασιτικών απεικονίσεων (artifacts) όπως των ώμων, του μαστικού ιστού - Κίνησης - Μετά την εμφάνιση του αρνητικού παρασιτικών απεικονίσεων (artifacts), πχ σκόνης στις οθόνες, επιρροής κυλίνδρων Σωστές αναγνωρίσεις Σωστή έκθεση Σωστή τεχνική εμφάνισης Συμμετρικές απεικονίσεις Κρανιο-ουραία όψη (κατά τον επιμήκη άξονα του σώματος) Η όψη αυτή (cc) πρέπει να απεικονίζει τη μεγαλύτερη δυνατή μάζα του μαστού. Μια σωστή όψη cc θα πρέπει να απεικονίζει όλο σχεδόν το μαστό εκτός από την πλέον πλάγια και μασχαλιαία μοίρα. Τα κριτήρια για την εκτίμηση της απεικόνισης της όψης cc είναι: Να φαίνεται το έσω όριο του μαστού Να φαίνεται όσο το δυνατόν περισσότερη από την πλάγια όψη του μαστού Αν είναι δυνατόν να φαίνεται η σκιά του θωρακικού μυός στο οπίσθιο χείλος του μαστού Η θηλή να βρίσκεται σε πλάγια όψη Συμμετρικές απεικονίσεις [Σχήμα 12 : Κρανιο-ουραίες όψεις, δεξιά και αριστερά] Ένα σημείο-κλειδί για να επιτευχθεί υψηλής ποιότητας κρανιο-ουραία απεικόνιση είναι να ρυθμιστεί η τράπεζα υποστήριξης αρνητικού στο σωστό ύψος για την εξεταζόμενη γυναίκα. Το ύψος της τράπεζας υποστήριξης του μαστού μπορεί να καθοριστεί με τον βέλτιστο τρόπο, όταν παρατηρείται από την έσω πλευρά του μαστού. Εφόσον έχει καθοριστεί το ύψος της τράπεζας στήριξης, ο ακτινολόγος ανασηκώνει το μαστό και έλκει ελαφρά το μαστικό 6

7 ιστό προσθίως, ώστε να απομακρυνθεί από το τοίχωμα του θώρακα, και τον τοποθετεί πάνω στην τράπεζα υποστήριξης του μαστού. Ο μαστός πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο της τράπεζας υποστήριξης μαστού. Ο μαστός πρέπει να παραμένει σταθερά στη θέση του και ο μαστικός ιστός να εξομαλυνθεί, όταν εφαρμόζεται η συμπίεση. Ορισμένες φορές μπορεί να χρειάζεται να ληφθεί και μια επιπρόσθετη όψη ώστε να απεικονισθεί πλήρως και η πλάγια πλευρά του μαστού. Εν περιλήψει: Ο μαστός τοποθετείται σε κεντρική θέση με τη θηλή σε πλάγια όψη Απεικονίζεται η μεγαλύτερη δυνατή μάζα του μαστού Τα συνήθη σφάλματα που οδηγούν σε απεικονίσεις κακής ποιότητας είναι τα εξής: Η τράπεζα υποστήριξης του μαστού βρίσκεται σε υπερβολικά χαμηλή θέση (πράγμα που είναι και πιο δυσφορικό για τη γυναίκα) Κακή συμπίεση που καταλήγει σε αχνές εικόνες και ασάφεια λόγω κίνησης Πτυχές δέρματος στις πλάγιες μοίρες του μαστού Ο μαστικός ιστός δεν έχει έρθει στην πιο πρόσθια δυνατή θέση Η θηλή δεν είναι σε πλάγια όψη Μεσο-πλάγια λοξή όψη Τα κριτήρια για την εκτίμησης της απεικόνισης της μεσο-πλάγιας λοξής όψης: Απεικονίζεται ευκρινώς όλος ο μαστικός ιστός Επίπεδο θωρακικού μυός-θηλής Συμμετρικές απεικονίσεις Η θηλή σε πλάγια όψη Σαφής επίδειξη της υπο-μαστικής γωνίας [Σχήμα 13 : μεσο-πλάγιες λοξές όψεις, δεξιά και αριστερά] Τα σημεία-κλειδιά για την επίτευξη υψηλής ποιότητας απεικόνισης στην μεσοπλάγια λοξή όψη είναι το ύψος της τράπεζας υποστήριξης του μαστού, η γωνία που χρησιμοποιείται, η ανύψωση, το άνοιγμα και η συμπίεση του μαστού και η άνεση που αισθάνεται η γυναίκα. Εν περιλήψει: Απεικονίζεται όλος ο μαστός με τη θηλή σε πλάγια όψη Η σκιά του θωρακικού μυός εμφανίζεται στο πίσω μέρος του μαστού στη σωστή γωνία Η υπο-μαστική γωνία επιδεικνύεται ευκρινώς χωρίς αλληλεπικάλυψη ιστού 7

8 Συνήθη σφάλματα: Η τράπεζα υποστήριξης μαστού βρίσκεται σε υπερβολικά χαμηλή ή υψηλή θέση Η τράπεζα υποστήριξης μαστού δεν έχει τη σωστή γωνία για να ακολουθήσει τη γραμμή του θωρακικού μυός της γυναίκας Η υπο-μαστική γωνία δεν απεικονίζεται ευκρινώς Ανεπαρκής ανύψωση, κακή συμπίεση που καταλήγει να απεικονίζει το μαστό «πεσμένο» 4.6 Επιπρόσθετες όψεις Άλλες επιπλέον προβολές τις οποίες πρέπει να γνωρίζει και να εκτελεί ο ακτινολόγος είναι η πλάγια όψη (πλαγιο-μέση / μεσο-πλάγια) και η εκτεταμένη κρανιο-ουραία. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση περιλαμβάνουν τοπικές όψεις υπό συμπίεση και όψεις υπό μεγέθυνση. Περιστασιακά μπορεί να απαιτούνται και άλλες πιο εξειδικευμένες όψεις. 5. Κοινωνικές δεξιότητες Μέσα στο πλαίσιο του προγράμματος μαζικού ελέγχου, ο ακτινολόγος είναι συνήθως ο μόνος επιστήμονας του ιατρικού τομέα που θα συναντήσει μια γυναίκα. Η επικοινωνία μεταξύ του ακτινολόγου και της γυναίκας αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές πλευρές της εξέτασης. Οι ακτινολόγοι παίζουν σημαντικό ρόλο στη βελτιστοποίηση της εμπειρίας της γυναίκας, στην ικανοποίηση και τη συνεχιζόμενη αποδοχή και κατανόηση των υπηρεσιών. Η αποδοχή του προγράμματος μαζικού ελέγχου του μαστού έχει ύψιστη σημασία για την επιτυχία του προγράμματος. Πρέπει να αναγνωρίζονται οι ατομικές ανάγκες και συνθήκες της κάθε γυναίκας ώστε να διασφαλίζεται μια ικανοποιητική και θετική εμπειρία. Ο ακτινολόγος οφείλει να είναι φιλικός, να φροντίζει τη γυναίκα και να δημιουργεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης, παρά το γεγονός ότι μπορεί να βλέπει πολλές γυναίκες την ημέρα. Όταν δημιουργείται μια ευχάριστη, ήρεμη και ενημερωτική ατμόσφαιρα, υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να χαλαρώσει η ασθενής. Ο ακτινολόγος οφείλει να απαντά σε ερωτήσεις και να εξηγεί προσεκτικά τη διαδικασία και να τονίζει τη σημασία της κατάλληλης συμπίεσης, έτσι ώστε να κερδίσει την κατανόηση και συνεργασία της γυναίκας. Η γυναίκα πρέπει να κατανοεί τη διαδικασία και το χρόνο που απαιτείται για να πάρει τα αποτελέσματά της. Οι γυναίκες πρέπει να αισθάνονται άνετα και να νιώθουν ότι τις αντιμετωπίζουν ως σημαντικά άτομα. Η ακτινολόγος οφείλει να συμπεριφέρεται στη γυναίκα όπως θα ήθελε να φέρονται και στην ίδια. 8

9 6. Συγκατάθεση Η γυναίκα πρέπει να αισθάνεται ότι έχει το δικαίωμα να διακόψει τη διαδικασία ανά πάσα στιγμή. Ο ακτινολόγος οφείλει να σέβεται το δικαίωμα αυτό και να αναγνωρίζει πότε δεν υπάρχει συγκατάθεση. 7. Ομαδικό πνεύμα Έχει αναγνωρισθεί ότι χρειάζεται ομαδικό πνεύμα και συνεργασία για να παραχθούν βέλτιστες μαστογραφίες. Η καλή επικοινωνία με ανατροφοδότηση είναι απαραίτητη μεταξύ των ακτινολόγων, των ραδιολόγων και των φυσικών στη ρύθμιση, παρακολούθηση (monitoring) και αξιολόγηση των προτύπων ποιότητας απεικόνισης. Οι ευθύνες των ακτινολόγων στην ομάδα είναι οι εξής: Η παραγωγή της βέλτιστης απεικόνισης τόσο από πλευράς τοποθέτησης, όσο και από τεχνικής πλευράς Η παραγωγής της απεικόνισης με τρόπο που είναι αποδεκτός στη γυναίκα, ώστε να διασφαλισθεί θετική εμπειρία και, συνεπώς, να ενθαρρυνθεί η μελλοντική συμμετοχή στο πρόγραμμα ελέγχου Η εφαρμογή και διενέργεια διαδικασιών ποιοτικού ελέγχου για την παρακολούθηση (monitoring) του μηχανήματος Η εκτίμηση των εξετάσεων που έχει κάνει Ο ακτινολόγος οφείλει να συμμετέχει σε διεπιστημονικές ομαδικές συναντήσεις. Η ανατροφοδότηση παίζει ζωτικό ρόλο για τη διατήρηση υψηλών προτύπων ή τη βελτίωσή τους. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η τακτική επικοινωνία με τον ακτινολόγο. 8. Πρότυπα ακτινολογικής ποιότητας Στόχοι της ακτινολογικής ποιότητας είναι οι εξής: Πάνω από 97% των γυναικών να έχουν αποδεκτή εξέταση, είτε πρόκειται για μαστογραφία απλής είτε για μαστογραφία διπλής όψης. Η καλή διαγνωστική απεικόνιση ανταποκρίνεται στα κριτήρια που εκτίθενται στις προηγούμενες παραγράφους Λιγότερες από 3% των γυναικών θα επαναλάβουν την εξέταση, είτε σε δεύτερη μεσο-πλάγια είτε σε κρανιο-ουραία όψη. Η κατάσταση πρέπει να παρακολουθείται με επίσημο έλεγχο (auditing) Πάνω από 97% των γυναικών πρέπει να αισθάνονται ικανοποιημένες από την επίσκεψη για έλεγχο και να αισθάνονται ότι ο ακτινολόγος ανταποκρίθηκε στις ανάγκες τους 100% των γυναικών πρέπει να ενημερώνονται από τον ακτινολόγο για τη μέθοδο και το χρόνο παραλαβής των αποτελεσμάτων τους Πρέπει να διενεργείται επίσημος έλεγχος της ικανοποίησης της πελατείας για να παρακολουθούνται (monitor) τα πρότυπα 3 και 4. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα προφορικά και /ή γραπτά παράπονα. 9

10 Ακόμη, Οι ακτινολόγοι οφείλουν να κατανέμουν τις δεξιότητες, εμπειρία και χρόνο τους με τρόπο που να διευκολύνει την υψηλής ποιότητας μαστογραφία και να ενισχύει τόσο την προσωπική τους ικανοποίηση όσο και εκείνη της πελατείας τους. Οι ακτινολόγοι οφείλουν να φροντίζουν να υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος για συνεδρίες διασφάλισης ποιότητας, ώστε να εξετάζονται τα ποιοτικά πρότυπα και να διενεργείται συνολικός ποιοτικός έλεγχος καθημερινά. Οι ακτινολόγοι οφείλουν να κάνουν την προσωπική τους αυτο-κριτική, να συζητούν με συναδέλφους επιστήμονες και συναδέλφους ραδιολόγους για την ακτινογραφική ποιότητα των απεικονίσεων που παράγονται στο τμήμα τους. Πρέπει να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια από τους ακτινολόγους, ώστε να βελτιώνεται συνεχώς η ποιότητα των απεικονίσεων και οι υπηρεσίες που προσφέρονται στις γυναίκες. Είναι επιθυμητό: Να συμμετέχουν οι ακτινολόγοι σε κλινικές εκτίμησης και να εξοικειώνονται με τις διερευνητικές διαδικασίες Να κατανοούν οι ακτινολόγοι την έννοια και την αξία της διεπιστημονικής προσέγγισης στο μαζικό έλεγχο του μαστού και να παίζουν ενεργό ρόλο στη διεπιστημονική ομάδα περίθαλψης μαστού Να ενημερώνονται και να γνωρίζουν οι ακτινολόγοι τις τελευταίες εξελίξεις πάνω σε θέματα που έχουν σχέση με τις ομάδες γυναικών που ίσως απαιτούν περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τον καρκίνο του μαστού, πχ την απεικόνιση των μαστών, τα σιλικονούχα εμφυτεύματα μαστών, τις επιπτώσεις της θεραπείας με ορμονικά υποκατάστατα επί των μαστών και τον πόνο και την ευαισθησία των μαστών. 9. Κατάρτιση Για να επιτευχθούν τα ακτινογραφικά πρότυπα που απαιτούνται για υψηλής ποιότητας μαστογραφικό έλεγχο, όλοι οι ακτινολόγοι που συμμετέχουν σε προγράμματα μαζικού μαστικού ελέγχου πρέπει να παρακολουθήσουν σειρά μαθημάτων ειδικής κατάρτισης και, μάλιστα, σε αναγνωρισμένο κέντρο κατάρτισης. Το πρόγραμμα κατάρτισης πρέπει να περιλαμβάνει δύο μέρη: Α. ακαδημαϊκό μέρος 3-7 ημέρες Β. κλινικό μέρος ανάλογα με την εμπειρία και τις δεξιότητες του ακτινολόγου 2-6 εβδομάδες 9.1 Ακαδημαϊκό μέρος Η θεωρητική πλευρά έχει στόχο την ανάπτυξη γνώσης και κατανόησης όλων των πλευρών του μαστογραφικού μαζικού μαστικού ελέγχου για καρκίνο και μπορεί να περιλαμβάνει διαλέξεις, φροντιστηριακά μαθήματα, επιδείξεις και μελέτη. 10

11 Τα περιεχόμενα των μαθημάτων πρέπει να είναι τα εξής: Ανατομία και φυσιολογία Παθολογοανατομία Συσχετισμός ακτινογραφίας παθολογίας Τεχνικός έλεγχος ποιότητας Επικοινωνία και κοινωνικές δεξιότητες Οργάνωση προγράμματος μαζικού ελέγχου μαστού Επιδημιολογικές απόψεις Διαχείριση καρκίνου του μαστού και θεραπευτικές επιλογές Προώθηση της υγείας 9.2 Κλινικό μέρος Στο τέλος της κλινικής κατάρτισης, ο ακτινολόγος θα είναι σε θέση: Να παράγει με συνέπεια καλής ποιότητας μεσο-πλάγιες λοξές και κρανιοουραίες απεικονίσεις Να αποφασίζει αν οι απεικονίσεις είναι αποδεκτές, τόσο από πλευράς τοποθέτησης όσο και από τεχνικής πλευράς Να εκτελεί καθημερινές και / ή εβδομαδιαίες διαδικασίες τεχνικού ελέγχου ποιότητας Να συνεργάζεται με τις γυναίκες με ικανοποιητικό και φιλικό τρόπο που δείχνει φροντίδα Να συγκρίνει τη μαστογραφία με την προηγούμενη για να επιτύχει βέλτιστη ποιότητα Να έχει ικανοποιητική γνώση του ακτινογραφικού εξοπλισμού, του συνδυασμού αρνητικού-οθόνης και του επεξεργαστή αρνητικού Να διεκπεραιώνει τις σχετικές γραφειοκρατικές διαδικασίες Ο ακτινολόγος θα εξοικειωθεί με: Άλλες απεικονιστικές προβολές που χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν τη διάγνωση, πχ, μεγέθυνση, στερεοταξία (στερεοτροπισμός) Άλλες απεικονιστικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν τη διάγνωση, πχ, υπερηχογραφία, μαγνητική τομογραφία Τεχνικές βιοψίας, πχ, κυτταρολογία αναρρόφησης λεπτής βελόνης, βιοψία πυρήνα με βελόνη 9.3 Πιστοποίηση Είναι σημαντικό να εξετάζονται τόσο η θεωρητική όσο και η πρακτική γνώση, οι κοινωνικές δεξιότητες, η θετική αντιμετώπιση και το ενδιαφέρον του ακτινολόγου για την κατάρτιση. Όταν το αποτέλεσμα είναι ικανοποιητικό, πρέπει να χορηγείται ανάλογο πιστοποιητικό στον εκπαιδευόμενο. 11

12 9.4 Συνεχιζόμενη κατάρτιση Κάθε δύο ή τρία χρόνια πρέπει να οργανώνεται τουλάχιστον μια ημερήσια συνεδρία «φρεσκαρίσματος» της κατάρτισης σε αναγνωρισμένο κέντρο κατάρτισης για κάθε ακτινολόγο που εμπλέκεται σε πρόγραμμα μαζικού ελέγχου πληθυσμού. Στην ημερίδα πρέπει να θίγονται θέματα της τεχνικής τοποθέτησης, του φυσικού ελέγχου ποιότητας και των προσφάτων εξελίξεων σε ό,τι αφορά τα μηχανήματα. Οι ακτινολόγοι οφείλουν να ενημερώνονται ως προς τις γνώσεις τους και να αναπτύσσουν δεξιότητες ώστε να παραμένουν κοντά στις επαγγελματικές / επιστημονικές εξελίξεις του τομέα τους. Σημαντική προς αυτό το σκοπό είναι η συμμετοχή τους σε συνέδρια και συμπόσια. 10.Επίπεδα προσωπικού και πρακτικές εργασίας Τα επίπεδα του προσωπικού πρέπει να αντανακλούν το φόρτο εργασίας. Οι πρακτικές εργασίας δεν πρέπει να ασκούν υπέρ του δέοντος πίεση στον κάθε ακτινολόγο, γιατί αυτό μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα. Η εμπειρία και η έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις Κάτω Χώρες έχουν οδηγήσει σε συστάσεις για τα επίπεδα προσωπικού στο μαζικό μαστικό έλεγχο. Όταν προσκαλούνται οι γυναίκες, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη το αναμενόμενο ποσοστό συμμετοχής τους. Όταν συνεργάζονται τρεις ακτινολόγοι, είναι δυνατόν να εξετάζονται γυναίκες την ώρα. Κάθε ακτινολόγος οφείλει να είναι σε θέση να εκτελεί 22 περίπου καλής ποιότητας μαστογραφίες στη διάρκεια μιας εξάωρης εργάσιμης ημέρας μαζικού ελέγχου. Μπορεί κανείς να επιλέξει να συνεργάζεται με 2-3 ακτινολόγους με ή χωρίς τη βοήθεια διοικητικού υπαλλήλου υποδοχής. Πρέπει να γίνονται προσαρμογές για γυναίκες με ειδικές ανάγκες που μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο εξέτασης. Η ελάχιστη απαίτηση συμμετοχής των ακτινολόγων που εμπλέκονται σε πρόγραμμα μαζικού μαστικού ελέγχου του καρκίνου βάσει του πληθυσμού είναι δύο ημέρες την εβδομάδα. Αυτό είναι απαραίτητο ώστε να διατηρούν και να αναπτύσσουν τις δεξιότητες που απαιτούνται για να διεκπεραιώνουν τις βέλτιστες μαστογραφίες και να αποτελούν ενεργά και χρήσιμα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας. Παρομοίως, σε μια υπηρεσία διάγνωσης καρκίνου του μαστού, για τους ίδιους λόγους που αναφέρονται παραπάνω, οι ακτινολόγοι πρέπει να εκτελούν τουλάχιστον 20 μαστογραφικές εξετάσεις εβδομαδιαίως. 12

13 11.Περίληψη 11.1Δεξιότητες Για να επιτυγχάνουν υψηλής ποιότητας μαστογραφίες, οι ακτινολόγοι χρειάζονται καλής ποιότητες τεχνικές δεξιότητες στην τοποθέτηση της γυναίκας και των μαστών της Οι ακτινολόγοι οφείλουν να κατανοούν τις ανησυχίες και τους φόβους των γυναικών που έρχονται για έλεγχο και εκτίμηση των μαστών τους. Οφείλουν να έχουν τις δεξιότητες να ασχολούνται με τα αισθήματα αυτά και να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των γυναικών ώστε να επιτυγχάνεται βέλτιστη μαστογραφία και ικανοποιητική εμπειρία στο πρόγραμμα μαζικού ελέγχου Οι ακτινολόγοι χρειάζονται γνώσεις για να κρίνουν τις μαστογραφίες ώστε να διασφαλίζουν πως έχει επιτευχθεί βέλτιστη απεικόνιση 11.2Τεχνικός έλεγχος ποιότητας Οι ακτινολόγοι πρέπει να καταλαβαίνουν σαφώς τις απαιτήσεις του τεχνικού ελέγχου ποιότητας σε καθημερινή βάση. Πρέπει να είναι εξοικειωμένοι με τις τεχνικές που απαιτούνται για το σκοπό αυτό και να γνωρίζουν τις απαραίτητες πράξεις καταγραφής, παρακολούθησης (monitoring), αξιολόγησης και διόρθωσης. 11.3Διεπιστημονική ομάδα εργασίας Οι ακτινολόγοι οφείλουν να κατανοούν την έννοια και την αξία της διεπιστημονικής προσέγγισης στη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Πρέπει να ενημερώνονται ως προς τις πρόσφατες πληροφορίες και γνώσεις που αφορούν θέματα για τα οποία ίσως οι γυναίκες κάνουν ερωτήσεις σχετικά με την εμπειρία τους από το πρόγραμμα μαζικού ελέγχου. 11.4Κατάρτιση Είναι απαραίτητη η κατάρτιση πάνω στις διάφορες πλευρές των ακτινολογικών προτύπων που σχετίζονται με την υψηλή ποιότητα του μαζικού πληθυσμιακού ελέγχου. Οι ακτινολόγοι που ασχολούνται με μαστογραφίες μαζικού μαστικού ελέγχου πληθυσμού οφείλουν να παρακολουθήσουν ειδικά μαθήματα σε αναγνωρισμένο κέντρο κατάρτισης, ώστε να διασφαλίζουν τι συνεχή επαγγελματική / επιστημονική τους εξέλιξη. 12.Συμπέρασμα ΟΙ ακτινολόγοι παίζουν ρόλο-κλειδί σε ένα υψηλής ποιότητας πρόγραμμα μαζικού μαστικού ελέγχου του πληθυσμού με στόχο τη σημαντική μείωση θνητότητας από τον καρκίνο του μαστού. 13

14 13. Βιβλιογραφία 1. NHSBSP Publication No 21. A radiographic quality control manual for mammography. Revised August NHSBSP Publication No 30. Quality assurance guidelines for radiographers. February NHSBSP Publication No 31. Messages about screening. April NHSBSP Publication. Information and advice for radiographers. April Wentz G. Mammography for radiologic technologists. McGraw-Hill ISBN American College of Radiology. Mammography Quality Control Manual. Revised Edition ISBN Lee L, Stickland V, Wilson ARM, Roebuck EJ. Fundamentals of mammography. W.B. Saunders Company Ltd ISBN Rickard MT, Wilson EA, Ferris A, Blackett KH. Positioning and quality control. Mammography today for radiographers ISBN Rijken H, Positionerungstechnik in der Mammographie. Georg Thieme Verlag ISBN

15 1. Λειτουργικές διαδικασίες 1.1 Συνθήκες θέασης Είναι σημαντικό να αναφερθούν οι τεχνικές πλευρές της θέασης του αρνητικού όπως αναφέρονται στο κεφάλαιο φυσικής / τεχνικής. Η ανάγνωση των μαστογραφιών μαζικού ελέγχου απαιτεί υψηλό βαθμό διανοητικής και οπτικής συγκέντρωσης και πιστεύεται ότι η επίδοση μπορεί να αρχίσει να μειώνεται μετά από λεπτά της ώρας. Η ανάγνωση πρέπει να γίνεται σε κατάλληλο περιβάλλον χωρίς ενοχλήσεις με έλεγχο του γενικού φωτισμού του χώρου και φροντίδα ώστε να μειώνεται η λάμψη / θάμπωμα (glaring) από το δυνατό φως της οθόνης θέασης του αρνητικού. Αν δεν χρησιμοποιείται ψηφιακό και πλήρως μηχανογραφικό σύστημα θέασης, η απομάκρυνση των αρνητικών από την οθόνη θέασης θα έχει ως αποτέλεσμα υπερβολική λάμψη / θάμπωμα (glaring) πριν από την αντικατάστασή τους με την επόμενη ομάδα μαστογραφιών. Είναι πιθανόν να προκληθεί μείωση της οπτικής οξύτητας. Συνιστάται η χρήση οθόνης θέασης με σύστημα πολλαπλής θέασης / κυλιόμενης θέασης με εκ των προτέρων φόρτιση ώστε να αποφεύγεται το πρόβλημα αυτό και ώστε να διευκολύνεται η ταχύτερη και πιο αποτελεσματική ανάγνωση των αρνητικών, πράγμα που θα επιτρέψει τη διατήρηση της συγκέντρωσης για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η τεχνική αυτή διευκολύνει, επίσης, από πρακτικής πλευράς την ταχύτητα της αλυσίδας ανεφοδιασμού (logistics) για τη διπλή ανάγνωση των μαστογραφιών μαζικού πληθυσμιακού ελέγχου. Οι προηγούμενες μαστογραφίες πρέπει είτε να αναρτώνται ταυτόχρονα στην οθόνη ανάγνωσης είτε να είναι διαθέσιμες για ανασκόπηση. Αυτό έχει το διπλό στόχο της αύξησης της ανίχνευσης του καρκίνου μέσω της ικανότητας ανίχνευσης αλλαγών στη εμφάνιση μεταξύ των δύο εξετάσεων και της μείωσης των μη απαραίτητων επανακλήσεων για εκτίμηση λόγω μεγάλης διάρκειας καλοηθών βλαβών. Όταν αναρτώνται προηγούμενα αρνητικά με την τρέχουσα εξέταση, είναι θέμα προσωπικής επιλογής κατά πόσο αυτά είναι από την αμέσως προηγούμενη εξέταση ή μια εξέταση του παρελθόντος, ώστε να είναι ευκολότερο να γίνουν ορατές στην εκτίμηση ανεπαίσθητες αλλαγές που συνέβησαν σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από ένα κύκλο εξετάσεων. Ωστόσο, συχνά συμβαίνει μαστογραφίες από παλαιότερους κύκλους να μην έχουν ισοδύναμη απεικονιστική ποιότητα με τη σύγχρονη εξέταση, πράγμα που, με τη σειρά του, μπορεί να έχει τις δικές του αρνητικές επιπτώσεις στη σύγκριση. 1.2 Απλή / διπλή ανάγνωση Η διπλή ανάγνωση αυξάνει την ευαισθησία και μειώνει την ειδικότητα της δοκιμασίας μαζικού ελέγχου, σύμφωνα με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται και τη δεξιότητα του ακτινολόγου που κάνει την ανάγνωση. Σε συγκεντρωτικά προγράμματα με καλά εκπαιδευμένους ακτινολόγους που ασχολούνται αποκλειστικά με τον έλεγχο και τη διάγνωση του καρκίνου του 15

16 μαστού, η διπλή ανάγνωση δεν είναι υποχρεωτική, αλλά έχει σχέση με θέματα κόστους / αποτελεσματικότητας. Αν υιοθετηθεί η διπλή ανάγνωση, πρέπει να είναι ανεξάρτητη, δηλ. η γυναίκα επανακαλείται εφόσον η ανάγνωση ήταν θετική για τον ένα από τους δύο «αναγνώστες» ώστε να αποκτηθεί η μέγιστη δυνατή αύξηση στην ευαισθησία, εφόσον η μείωση στην ειδικότητα δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή. Έχουν ληφθεί εξαιρετικά αποτελέσματα χρησιμοποιώντας την πρακτική της διαιτησίας από τρίτο εξεταστή ακτινολόγο σε περιπτώσεις ασυμφωνίας των δύο αναγνώσεων. Η διπλή ανάγνωση συστήνεται σε συγκεντρωτικά προγράμματα για τον πρώτο κύκλο ελέγχου και μέχρις ότου μπορεί να εκτιμηθεί πλήρως η επίδοση των ακτινολόγων. Σε αποκεντρωμένα προγράμματα ή σε προγράμματα όπου οι ακτινολόγοι δεν είναι ακόμη επαρκώς έμπειροι στον έλεγχο και τη διάγνωση του καρκίνου του μαστού, η διπλή ανάγνωση είναι υποχρεωτική και πρέπει να εκτελείται σε συγκεντρωτικό επίπεδο. Η δεύτερη ανάγνωση πρέπει επίσης να εκτελείται από ακτινολόγους που «διαβάζουν» τουλάχιστον μαστογραφίες το χρόνο. Για να αποφευχθεί η υπερβολική μείωση της ειδικότητας, τα περιστατικά που επανακαλώνται από τον έναν ή και τους δύο ακτινολόγους πρέπει να ανασκοπούνται από εμπειρογνώμονα ακτινολόγο ο οποίος θα αναλάβει τη διαιτησία. Ο γενικός βαθμός επανακλήσεων πρέπει να καταγράφεται μεταξύ των προτύπων τιμών που αναφέρονται στον Πίνακα Εκτίμηση των ανωμαλιών που ανιχνεύονται στον μαζικό έλεγχο Ένα μη φυσιολογικό εύρημα που ανιχνεύεται σε μαστογραφία ελέγχου απαιτεί επανάκληση σε διαδικασία εκτίμησης, οπότε γίνονται περαιτέρω διερευνήσεις, ώστε να επιβεβαιωθεί η παρουσία κακοήθους, καλοήθους ή φυσιολογικής κατάστασης. Η διαδικασία αυτή πρέπει να έχει επικεφαλής ακτινολόγο με πλήρη κατάρτιση και εμπειρία στον έλεγχο των μαστών. Πρέπει να καθιερωθούν επαρκή πρωτόκολλα είτε σε συγκεντρωτικό είτε σε αποκεντρωμένο πρόγραμμα για να διασφαλισθούν πλήρεις και αυστηρές διαδικασίες εκτίμησης. Έτσι, μπορεί να ληφθεί η απόφαση είτε για περαιτέρω διαχείριση είτε για επιστροφή στον καθορισμένο επανέλεγχο. Η ευαισθησία και η ειδικότητα του ακτινολόγου πρέπει να είναι βέλτιστες, ώστε να μην υποβάλλονται οι γυναίκες σε περιττό άγχος λόγω των διαδικασιών αυτών. Οι διαθέσιμες υπηρεσίες εκτίμησης πρέπει να περιλαμβάνουν περαιτέρω διαγνωστική μαστογραφία με ειδικευμένες ακτινογραφικές τεχνικές, όπως η μεγέθυνση μικρο-εστιών, η υπερηχογραφία και η διεπιστημονική συνεργασία που συμπεριλαμβάνει και τον κλινικό έλεγχο. Πρέπει, επίσης, να προσφέρεται απεικονο-κατευθυνόμενη κυτταρολογική βιοψία που ή βιοψία δείγματος πυρήνος. Συστήνεται η επινόηση τεκμηριωμένων πρωτοκόλλων εκτίμησης με τα οποία συμμορφώνονται όλοι. Για παράδειγμα, δεν είναι απαραίτητη η παροχέτευση ανιχνευόμενης κατά την εκτίμηση κύστης, εκτός και αν παρουσιάζει συμπτώματα ή αν το ζητήσει η γυναίκα. Οι τεχνικές μεγέθυνσης μικρο-εστιών για μικροεναποθέσεις αλάτων (μικρο-επασβεστώσεις) πρέπει να εκτελούνται σε κάθετα μεταξύ τους επίπεδα, πχ. Κρανιο-ουραίο και πλάγιο. Είναι πιο αποτελεσματική η δειγματοληψία μιας αλλοίωσης υπό υπερηχογραφικό έλεγχο, εφόσον μπορεί να επιδειχθεί ηχογραφικά. Όπου υπάρχει αμφιβολία στον θεράποντα ακτινολόγο, είναι ασφαλέστερο να γίνεται η δειγματοληψία 16

17 υπό την καθοδήγηση ακτίνων Χ. Αν ο ακτινολόγος δεν είναι πολύ έμπειρος, συστήνεται να γίνεται δειγματοληψία όλων των συμπαγών βλαβών που εμφανίζονται στο υπερηχογράφημα, γιατί συχνά δεν είναι δυνατή η αξιόπιστη διαφοροποίηση μεταξύ καλοηθών και κακοηθών συμπαγών βλαβών με βάσει μόνο την ηχογραφική τους εμφάνιση. Υπό ιδεώδεις συνθήκες, για λόγους ποιοτικού κύκλου, ο ακτινολόγος που εκτελεί την ανάγνωση της οθόνης πρέπει να εμπλέκεται και στην εκτίμηση. Όπου αυτό δεν είναι δυνατόν, είναι σημαντικό να διασφαλίζεται πλήρες σύστημα ανατροφοδότησης για την ανταλλαγή πληροφοριών παρακολούθησης (follow up) και αποτελεσμάτων. Πρέπει να αποφεύγεται κάθε περιττή παρέμβαση και πρόκληση άγχους. Αποτελεί ευθύνη του ακτινολόγου να διασφαλίσει ότι διενεργούνται όλες οι απαραίτητες διερευνήσεις κατά την εκτίμηση, κατά προτίμηση στην ίδια επίσκεψη, ώστε να λαμβάνεται απόφαση και να παρέχονται οι πληροφορίες στη γυναίκα. 1.4 Οργάνωση διασφάλισης ποιότητας Σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μαζικού ελέγχου βάσει του πληθυσμού, πρέπει οπωσδήποτε να εξισορροπούνται οι πιθανότητες κινδύνου με τα οφέλη, διασφαλίζοντας ότι θα δοθεί κυρίως έμφαση στα οφέλη. Αυτό επιτυγχάνεται με την δημιουργία μιας εκτεταμένης οργάνωσης και προγράμματος διασφάλισης ποιότητας. Κατά προτίμηση, η οργάνωση πρέπει να δημιουργηθεί πριν αρχίσουν οι δραστηριότητες μαζικού ελέγχου, ώστε να καθιερωθούν επαρκείς ρυθμίσεις εργασίας από την έναρξη του προγράμματος και να μην απαιτούνται αλλαγές σε μια πιο δύσκολη στιγμή αργότερα. Πρέπει να χρησιμοποιούνται εγχειρίδια τοπικής διασφάλισης ποιότητας που θα βασίζονται στο παρόν έγγραφο. Πρέπει να υπάρχουν περιφερειακές και τοπικές οργανώσεις διασφάλισης ποιότητας που θα λειτουργούν τόσο σε επίπεδο κάθε επιστημονικού τομέα ξεχωριστά όσο και σε διεπιστημονικό πλαίσιο. Η οργάνωση πρέπει να διασφαλίζει ότι όλοι οι επαγγελματίες / επιστήμονες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα μαζικού ελέγχου είναι πλήρως εκπαιδευμένοι και συμμορφώνονται με τις κατευθυντήριες γραμμές επιδόσεων και εργασίας, οι οποίες πρέπει να εγκρίνονται από τους σχετικούς εθνικούς φορείς και οργανώσεις. Τα αποτελέσματα σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδα πρέπει να παράγονται με πλήρη και έγκαιρο τρόπο, να διατίθενται τόσο σε πολιτικές όσο και σε επιστημονικές επαγγελματικές ομάδες και να γίνονται κοινό κτήμα με ευρύτερη δημοσιότητα. Κάθε μονάδα μαζικού ελέγχου πρέπει να έχει Διευθυντή Διασφάλισης Ποιότητας - ένα άτομο επιφορτισμένο με την ευθύνη της γενικής ποιότητας του προγράμματος που θα αποτελεί το εστιακό σημείο όλων των δραστηριοτήτων ποιότητας εντός του προγράμματος. Κάθε πρόγραμμα πρέπει να κάνει ανασκόπηση των δικών του αποτελεσμάτων, ώστε να κατανοεί τις επιδόσεις του και ο Διευθυντής Διασφάλισης Ποιότητας πρέπει να διασφαλίζει την αντιπαραβολή των αποτελεσμάτων χάρη του προγράμματος και πρέπει να λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ του 17

18 τοπικού προγράμματος και των ευρύτερων περιφερειακών και εθνικών οργανώσεων διασφάλισης ποιότητας. 1.5 Αριθμός όψεων Ο μαζικός μαστογραφικός έλεγχος που χρησιμοποιεί δύο όψεις κάθε μαστού (μεσο-πλάγια λοξή και κρανιο-ουραία) έχει υποδειχθεί πιο αποτελεσματικός από μία μόνο λοξή όψη, ιδιαίτερα στον πρώτο κύκλο εξέτασης της γυναίκας. Η χρήση δύο όψεων παρέχει μεγαλύτερη ευαισθησία και ειδικότητα, γιατί η δεύτερη όψη είναι δυνατόν να προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες ανιχνεύοντας ανωμαλίες που δεν είναι ορατές στη λοξή και μόνο όψη ώστε να αποφεύγεται περιττή εκτίμηση για μια γυναίκα με προφανή ανωμαλία που εμφανίζεται χάρη στην αλληλεπίθεση της δεύτερης όψης. Η λοξή προβολή προσφέρει τη μέγιστη δυνατή οπτικοποίηση του μαστικού ιστού. Η κρανιοουραία όψη δεν παρουσιάζει πολύ καλά την περιοχή της μασχαλιαίας μοίρας, αλλά προσφέρει μια διαφορετική προβολή του μαστικού ιστού και η τεχνική επιτρέπει καλύτερη συμπίεση. Τα μειονεκτήματα του μαζικού ελέγχου δύο όψεων συνίστανται στο ελαφρά υψηλότερο κόστος, στη μεγαλύτερη διάρκεια εξέτασης και στην επιπρόσθετη έκθεση της γυναίκας σε ακτινοβολία. Αν τα αρνητικά «διαβάζονται» δύο φορές, το γενικό όφελος της δεύτερης όψης μπορεί να είναι χαμηλότερο στους επακόλουθους κύκλους μαζικού ελέγχου. Συμπερασματικά, συστήνουμε να γίνεται εξέταση δύο όψεων στον αρχικό έλεγχο των γυναικών και με τη μία ή άλλη όψη στις επακόλουθες εξετάσεις μαζικού ελέγχου, σύμφωνα με τους τοπικούς πόρους και την πυκνότητας του μαστικού ιστού που εμφανίστηκε στον αρχικό έλεγχο. 1.6 Εντοπισμός μη ψηλαφητών βλαβών Σημαντικό ποσοστό των ανωμαλιών που ανιχνεύονται με το μαζικό έλεγχο θα είναι μη ψηλαφητές και, συνεπώς, θα απαιτούν κάποιας μορφής διαδικασία εντοπισμού πριν τη διαγνωστική ή θεραπευτική εκτομή. Αποτελεί ευθύνη του ακτινολόγου να διασφαλίσει ότι η διαδικασία αυτή διεκπεραιώνεται με τη μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα και ακρίβεια ώστε να εκταμούν ικανοποιητικά οι βλάβες με την πρώτη επέμβαση σε 95% των περιπτώσεων. Όπου οι ανωμαλίες έχουν εξελιχθεί σε κακοήθεις και σχεδιάζεται μερική μαστεκτομή ή ευρεία τοπική εκτομή, ίσως επαρκεί το «σημάδεμα» των βλαβών αυτών επί της επιδερμίδας πριν από την επέμβαση. Σε άλλες περιπτώσεις, ιδιαίτερα για λόγους διαγνωστικής εκτομής, απαιτείται πιο καθορισμένη ακρίβεια ή εντοπισμός και συστήνεται το «σημάδεμα» με σύρμα. Για πρακτικούς λόγους, το σύρμα αυτό πρέπει να τοποθετείται σε απόσταση ενός εκατοστού από τη βλάβη και, αν είναι απαραίτητο, να τοποθετείται και δεύτερο σύρμα, εφόσον το πρώτο δεν είναι επαρκώς ακριβές. Οι ακτινολόγοι πρέπει να διασφαλίζουν ότι παρέχονται επαρκείς ακτινογραφικές διευκολύνσεις της δειγματοληψίας στο χειρουργό ώστε να επιβεβαιωθεί ταχέως η πλήρης εκτομή πριν συρραφεί το δέρμα. 18

19 2. Καρκίνοι μεσοδιαστήματος Ορισμός Ως καρκίνοι μεσοδιαστήματος ορίζονται οι καρκίνοι που προκύπτουν μετά από αρνητικό επεισόδιο ελέγχου (που μπορεί να περιλαμβάνει και εκτίμηση) και πριν από τον επόμενο προγραμματισμένο κύκλο ελέγχου. Είναι σημαντικό να καταγράφονται όχι μόνο οι εξαπλούμενοι (διεισδυτικοί) αλλά και οι in situ (DCIS) καρκίνοι μεσοδιαστήματος. Ορισμένες φορές οι καρκίνοι του μεσοδιαστήματος δεν αποτελούν αποτυχία του μαζικού ελέγχου αλλά της διαδικασίας εκτίμησης. Σε ορισμένα προγράμματα μπορεί να ταξινομηθούν ως καρκίνοι μεσοδιαστήματος οι καρκίνοι που ανιχνεύονται στην πρώιμη επανάκληση. Σημασία Οι καρκίνοι μεσοδιαστήματος είναι αναπόφευκτοι σε ένα πρόγραμμα μαζικού ελέγχου, αλλά ο αριθμός τους πρέπει να συγκρατείται στα χαμηλότερα δυνατά επίπεδα. Υψηλό ποσοστό καρκίνων μεσοδιαστήματος μειώνει την αποτελεσματικότητα του μαζικού ελέγχου και, συνεπώς την πιθανή μείωση της θνητότητας. Η διαδικασία μαζικού ελέγχου πρέπει να βελτιστοποιείται και να ελαχιστοποιείται οιαδήποτε καθυστέρηση στη διάγνωση λόγω αποτυχίας είτε στη διαδικασία μαζικού ελέγχου είτε στη διαδικασία εκτίμησης. Η ανίχνευση των καρκίνων μεσοδιαστήματος είναι σύνθετη αλλά θεμελιώδης για την παρακολούθηση (monitoring) οιουδήποτε προγράμματος μαζικού ελέγχου. Πρέπει να υπάρχουν καθιερωμένοι μηχανισμοί για την αναγνώριση όλων των καρκίνων του μαστού που εμφανίζονται στον πληθυσμό-στόχο του μαζικού ελέγχου. Η παρακολούθηση (monitoring) των καρκίνων μεσοδιαστήματος είναι επίσης σημαντική για να αξιολογήσουν το επιλεγόμενο μεσοδιάστημα ελέγχου και τις ακτινολογικές επιδόσεις. Η καλή πρακτική της εκτέλεσης μαστογραφίας πριν από το χειρουργείο σε όλες τις περιπτώσεις με συμπτωματολογία ύποπτες για καρκίνο του μαστού, θα καταστήσει δυνατή την πιο επαρκή ταξινόμηση των καρκίνων μεσοδιαστήματος και θα καταδείξει το μέγεθος της κακοήθειας και την παρουσία νόσου στην αντίστοιχη πλευρά. Διαδικασία ανασκόπησης Οι ακτινολόγοι πρέπει να διασφαλίζουν ότι υπάρχουν κατάλληλοι μηχανισμοί ανασκόπησης και επίσημου ελέγχου (auditing) για τους καρκίνους του μεσοδιαστήματος. Η ανασκόπηση αυτή πρέπει να αποτελεί βασικό τμήμα του καθιερωμένου επίσημου ακτινολογικού ελέγχου (auditing) και παίζει ρόλοκλειδί στη συνεχιζόμενη ιατρική εκπαίδευση των ακτινολόγων που εμπλέκονται στο πρόγραμμα. Οι ακτινολόγοι του μαζικού ελέγχου μιας περιοχής πρέπει να δημιουργούν τοπική ομάδα ανασκόπησης που θα περιλαμβάνει τουλάχιστον τρεις ακτινολόγους μαζικού ελέγχου, μεταξύ των οποίων έναν από τη μονάδα που ανασκοπείται και έναν εξωτερικό. Η υπο-ταξινόμηση των καρκίνων μεσοδιαστήματος αποτελεί ευθύνη της ομάδας ανασκόπησης και δεν αποτελεί μέρος των κατά κανόνα παρεχομένων πληροφοριών της αξιολόγησης του μαζικού ελέγχου. 19

20 Μεθοδολογία 1. Τα αρνητικά του μαζικού ελέγχου πρέπει πρώτα να ανασκοπούνται χωρίς να βλέπονται οι μαστογραφίες παρουσίασης που ελήφθησαν κατά τη στιγμή της διάγνωσης (τυφλή ανασκόπηση). Αυτό γίνεται ώστε να επιτευχθεί προσωρινή ταξινόμηση σε μία από τις εξής κατηγορίες: Αληθούς μεσοδιαστήματος Η μαστογραφία ελέγχου είναι φυσιολογική, δεν υπάρχει λόγος για εκτίμηση Ελάχιστων σημείων Ψευδώς αρνητική Υπάρχει ίσως ανεπαίσθητη ανωμαλία στο αρνητικό μαζικού ελέγχου. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι απαιτείται εκτίμηση. Πρέπει να σημειωθεί σύντομη περιγραφή της βλάβης και της θέσης της. Υπάρχει σαφώς ορατή ανωμαλία και δικαιολογεί την εκτίμηση. Πρέπει να δοθεί περιγραφή και θέση. 2. Μετά την προσωρινή ταξινόμηση, η μαστογραφία ελέγχου ανασκοπείται και πάλι, μαζί με τη μαστογραφία διάγνωσης. Τώρα πρέπει να γίνει νέα και οριστική ταξινόμηση, η οποία μπορεί και να διαφέρει από την προσωρινή ταξινόμηση. Για παράδειγμα, είναι δυνατόν να αναγνωρισθούν αναδρομικά ελάχιστα σημεία τα οποία δεν είχαν αναγνωρισθεί κατά την τυφλή ανασκόπηση. Είναι, επίσης, σημαντικό να επιβεβαιωθεί ότι τα ελάχιστα σημεία που αναγνωρίστηκαν κατά την τυφλή ανασκόπηση συσχετίζονται επακριβώς με τη θέση του καρκίνου μεσοδιαστήματος, αλλιώς η περίπτωση από «ελάχιστων σημείων» ταξινομείται ως «αληθούς μεσοδιαστήματος». Εάν υπάρχει διαφωνία για την ταξινόμηση μεταξύ των μελών της ομάδας ανασκόπησης, η απόφαση λαμβάνεται βάσει της γνώμης της πλειοψηφίας. Αν δεν γίνει μαστογραφία κατά το χρόνο της διάγνωσης, δεν είναι δυνατόν να ταξινομηθεί σωστά ο καρκίνος μεσοδιαστήματος και η περίπτωση καταχωρείται ως «μη ταξινομήσιμη». Σε περιπτώσεις αληθών καρκίνων μεσοδιαστήματος, είναι σημαντικό να ελέγχεται η τεχνική τοποθέτησης και η φυσικο-τεχνική ποιότητα της αρχικής μαστογραφίας ελέγχου, ώστε να αναγνωρισθεί κατά πόσον κάτω του βέλτιστου απεικονίσεις συνέβαλλαν στην μη ανίχνευση του καρκίνου. 20

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

Λήψεις με οριζόντια δέσμη Λυχνία στις 90 Οι ΜLO & CC λήψεις δεν μπορούν πάντα να καθορίσουν ακριβώς τη θέση μιας αλλοίωσης Ανάλογα με τη θέση της

Λήψεις με οριζόντια δέσμη Λυχνία στις 90 Οι ΜLO & CC λήψεις δεν μπορούν πάντα να καθορίσουν ακριβώς τη θέση μιας αλλοίωσης Ανάλογα με τη θέση της Λήψεις με οριζόντια δέσμη Λυχνία στις 90 Οι ΜLO & CC λήψεις δεν μπορούν πάντα να καθορίσουν ακριβώς τη θέση μιας αλλοίωσης Ανάλογα με τη θέση της αλλοίωσης (έσω ή έξω) επιλέγεται η έξω έσω ή η έσω έξω

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Με την προσωπική πρόσκληση συµµετοχής σας στο πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού µέσω

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ποιότητας. Βιοπαθολογικό Εργαστήριο

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ποιότητας. Βιοπαθολογικό Εργαστήριο Κατευθυντήριες Οδηγίες Ποιότητας Ιανουάριος 2013 Περιεχόμενα Υπόμνημα - Επεξηγήσεις... 3 Κεφάλαιο 1: Διαχείριση Προσωπικού... 4 Κεφάλαιο 2: Διαχείριση Εξοπλισμού/ Εγκαταστάσεων... 5 Κεφάλαιο 3: Πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

BREAST SCREENING The Facts

BREAST SCREENING The Facts BREAST SCREENING GREEK The Facts ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΣΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα στοιχεία Τι είναι η εξέταση µαστού; Η εξέταση µαστού (µαστογραφία) είναι µια ακτινογραφία των µαστών. Η εξέταση µαστού µπορεί να ανιχνεύσει όγκους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ. Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ

ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ. Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ οι αλλοιώσεις του μαστού που χειρουργούνται χαρακτηρίζονται ως

Διαβάστε περισσότερα

Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά

Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά ευρήματα. Stafford Warren, 1930, επί ασθενών, (στερεοσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Ποιότητας. Ακτινοδιάγνωση

Κατευθυντήρια Οδηγία Ποιότητας. Ακτινοδιάγνωση Κατευθυντήρια Οδηγία Ποιότητας Ιανουάριος 2013 Περιεχόμενα Υπόμνημα - Επεξηγήσεις... 2 Κεφάλαιο 1: Οργάνωση- Διοίκηση... 3 Κεφάλαιο 2: Εφαρμογή Πολιτικής και Μέτρων Ακτινοπροστασίας... 4 Κεφάλαιο 3: Γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ (SCREENING) ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ (SCREENING) ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Πληροφορίες σχετικά με τον ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ (SCREENING) ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Πρόγραμμα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού για γυναίκες μεταξύ 50 και 69 ετών 1 ΠΕΡΊ ΤΊΝΟΣ ΠΡΌΚΕΙΤΑΙ? Με την πρόσκληση

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση Ψήφισμα Συμβουλίου Ευρωπαίων Οδοντιάτρων (CED) Mάιος 2013 Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση Το κείμενο που ακολουθεί είναι η ελληνική μετάφραση του ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

Πανοραμική ακτινογραφία. Π. Γκρίτζαλης Επίκουρος Καθηγητής

Πανοραμική ακτινογραφία. Π. Γκρίτζαλης Επίκουρος Καθηγητής Πανοραμική ακτινογραφία Π. Γκρίτζαλης Επίκουρος Καθηγητής Ενδοστοματικές ακτινογραφίες Εξωστοματικές ακτινογραφίες Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τις περισσότερες κλινικές ανάγκες είναι: Οι ενδοστοματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ)

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Συχνότητα και θνησιμότητα Ca μαστού Ο κίνδυνος για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού στο γενικό πληθυσμό υπολογίζεται ότι κυμαίνεται σε 800 νέες περιπτώσεις ανά έτος σε 1.000.000 γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ / ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ / ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αγαπητοί συνάδελφοι, κατά την τελευταία συνεδρίαση του πυρήνα της Ομάδας Εργασίας παρουσιάστηκε από τον κο Βασ. Σπανό και τον Κύριο Εμμ. Βαβουρανάκη ένα προσχέδιο για την εκπαίδευση/πιστοποίηση των επεμβατικών

Διαβάστε περισσότερα

Αντιδιαχυτικό διάφραγμα. Ακτινολογία Ι -8

Αντιδιαχυτικό διάφραγμα. Ακτινολογία Ι -8 Αντιδιαχυτικό διάφραγμα Ακτινολογία Ι -8 Φωτόνια σκέδασης ευτερογενής ακτινοβολία Για όλες τις ακτινολογικές εξετάσεις εκτός από τη μαστογραφία, οι περισσότερες αλληλεπιδράσεις των φωτονίων με τους ιστούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ 1 Η απεικόνιση βοηθά τους γιατρούς στη διάγνωση και στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώστε την απόδοση, εξασφαλίστε το κέρδος.

Βελτιώστε την απόδοση, εξασφαλίστε το κέρδος. Βελτιώστε την απόδοση, εξασφαλίστε το κέρδος. Υπηρεσίες λειτουργίας και συντήρησης για Φωτοβολταϊκά συστήματα Όλα όσα χρειάζεστε για την ομαλή λειτουργία της μονάδας σας. Σας προσφέρουμε ασφαλείς λύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ευαιθησιομετρία Sensitometry ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-6

Ευαιθησιομετρία Sensitometry ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-6 Ευαιθησιομετρία Sensitometry ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-6 Ακτινοβολία Χ και φιλμ Οι ακτίνες- X προκαλούν στο ακτινολογικό φιλμ κατανομή διαφορετικών ΟΠ επειδή Η ομοιόμορφη δέσμη που πέφτει πάνω στο ΑΘ εξασθενεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Διασφάλισης Ποιότητας στα Ακτινολογικά εργαστήρια Σωτήριος Οικονομίδης Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας

Συστήματα Διασφάλισης Ποιότητας στα Ακτινολογικά εργαστήρια Σωτήριος Οικονομίδης Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Συστήματα Διασφάλισης Ποιότητας στα Ακτινολογικά εργαστήρια Σωτήριος Οικονομίδης Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας www.eeae.gr Συστήματα Διασφάλισης Ποιότητας (ΣΔΠ) Οδηγίες Προϊόντα συγκεκριμένης ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

A L A R A. Μαρία Λύρα

A L A R A. Μαρία Λύρα A L A R A Μαρία Λύρα 1ο Εργαστήριο Ακτινολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Σήμερα το ετήσιο επίπεδο της δόσης από την έκθεση στην ακτινοβολία από ιατρικές εφαρμογές είναι το ίδιο με το μέσο ετήσιο υπόστρωμα ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινολογίας-Αθήνα 2000

Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινολογίας-Αθήνα 2000 ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΣΠΙΝΘΗΡΟΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΕ ΤC99m-TETROFOSMIN Γεωργοσοπούλου Μ, Λύρα Σ, Χατζηλύρα Π Γεωργούντζος Β, Παππάς, Μανδάλου Α, Τσουρούλας Μ, Στριγγάρης Κ, Βλάχος Λ Εργ. Ακτινολογίας Παν/μίου

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας Κέντρο εκπαίδευσης ISC July 2009 > Ανίχνευση κίνησης και παρουσίας Περιεχόμενα Τι είναι ο ανιχνευτής κίνησης? Ανιχνευτές κίνησης & οφέλη για τον πελάτη Ανιχνευτές κίνησης στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Γ. Μπουλογιάννη 1, Α. Δρεβελέγκας 1, Ι. Χρυσογονίδης 2 1.Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Αν διαχωρίζει τελείως το χείλος η σχιστία λέγεται πλήρης, ενώ αν χωρίζει τμήμα μόνο του χείλους λέγεται ατελής.

Αν διαχωρίζει τελείως το χείλος η σχιστία λέγεται πλήρης, ενώ αν χωρίζει τμήμα μόνο του χείλους λέγεται ατελής. Μια από τις πιο συχνές ανωμαλίες που παρουσιάζονται κατά την γέννηση και έρχονται να διαταράξουν την ευτυχία που φέρνει στους γονείς ο ερχομός ενός παιδιού, είναι η σχιστία του χείλους, της υπερώας ή και

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαίδευσης. Εργαζομένων Σε Ύψος

Οδηγός Εκπαίδευσης. Εργαζομένων Σε Ύψος Οδηγός Εκπαίδευσης Εργαζομένων Σε Ύψος Συντάκτης: Ι. Πετρομιανός www.hmga.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ...1 2. ΠΗΓΕΣ...3 3. ΟΡΙΣΜΟΙ 3 4. ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ...4 5. ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός

Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός Σκοπός: Σκοπός της άσκησης αυτής είναι η κατανόηση και επίγνωση των κινδύνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ στην Αιμοδοσία

ΠΟΙΟΤΗΤΑ στην Αιμοδοσία ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ - ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗ Νίκη Βγόντζα Διευθύντρια Αιμοδοσίας Κωνσταντοπούλειο Γ.Ν.Ν. Ιωνίας Σημαίνει : ΠΟΙΟΤΗΤΑ στην Αιμοδοσία μετάγγιση σωστού και ασφαλούς αίματος στο σωστό ασθενή τη κατάλληλη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ιατροδικαστική Φωτογράφιση. Καθηγητής. Thomas Wenzel

Ιατροδικαστική Φωτογράφιση. Καθηγητής. Thomas Wenzel Δράση: «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» Εκπαιδευτής: Dr. Thomas Wenzel Medical University

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινογραφία θώρακος. Ενότητα 3: Εργαστηριακές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Ακτινογραφία θώρακος. Ενότητα 3: Εργαστηριακές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ακτινογραφία θώρακος Ενότητα 3: Εργαστηριακές εξετάσεις Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση της ακτινολογικής εξέτασης του θώρακα Φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ.

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ (CT)( N.Λασανιάνος, Ν.Κανακάρης, Α.Παπαθανασόπουλος, Π.Γιαννούδης 65o Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis αισθητική προσώπου Dr. Stefanos Goudelas, Dermatologist η πιο διαδεδομένη και αποτελεσματική αγωγή για τις ρυτίδες έκφρασης Dr. Stefanos Goudelas

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Μαρία Καραβελάκη, Γεώργιος Παπαπαναγιώτου, Γιάννα Κοντού INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46, Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098, e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας. Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν.

Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας. Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν. Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού Γ.Ν.Α Αλεξάνδρα Εξωσωματική τεχνική Αφαίρεση μεγάλου όγκου πλάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ Στη σελίδα αυτή παρουσιάζονται τα βιβλία που έχουν γραφεί από τακτικά μέλη της Ακτινολογικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδας και απευθύνονται στους συνάδελφους απεικονιστές. Τα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας : ανάγκη και πρόκληση. Νίκος Γκιωνάκης ψυχολόγος

Ποιότητα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας : ανάγκη και πρόκληση. Νίκος Γκιωνάκης ψυχολόγος Ποιότητα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας : ανάγκη και πρόκληση Νίκος Γκιωνάκης ψυχολόγος Τι είναι η ποιότητα; Στη φροντίδα ψυχικής υγείας η ποιότητα είναι ένα μέτρο του κατά πόσον οι μονάδες : α) αυξάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Ποιότητας

Εγχειρίδιο Ποιότητας ΚΩΔΙΚΟΣ: ΕΓΧΠ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΜΟΔΙΠ Εγχειρίδιο Ποιότητας Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας κατά ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2008 ΑΝΤΙΤΥΠΟ 1 ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ Περιεχόμενα 1. Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής... 3

Διαβάστε περισσότερα

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δώρα Πετρακοπούλου ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή Η αποκατάσταση του μαστού μετά από μαστεκτομή είναι η διαδικασία δημιουργίας καινούργιου μαστού σε γυναίκες που έχουν υποστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΩΝ ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Υιοθετήθηκε ομόφωνα από την Ολομέλεια του ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΩΝ στις 30 Νοεμβρίου 2007, με τροποποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

GLOBALGAP (EUREPGAP)

GLOBALGAP (EUREPGAP) GLOBALGAP (EUREPGAP) Το Διεθνές Σχήμα Πιστοποίησης Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής GLOBALGAP, λειτουργεί ως αντικειμενικό εργαλείο αξιολόγησης του βαθμού συμμόρφωσης με τις σχετικές απαιτήσεις για όλες

Διαβάστε περισσότερα

Τυποποίηση και ποιότητα στη σύγχρονη κοινωνία ΜΕ-ΤΠ Π ΤΕΕ, 2008

Τυποποίηση και ποιότητα στη σύγχρονη κοινωνία ΜΕ-ΤΠ Π ΤΕΕ, 2008 8. ιακρίβωση 8.1 Εισαγωγή Η ανάγκη µιας διαδικασίας προκειµένου να ελέγχεται η µέτρηση για την αξιοπιστία της είναι, θα µπορούσαµε να πούµε προφανής. Και την απαντάµε ως πράξη και στις καθηµερινές µας

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργαζόµενους

Οδηγός για Εργαζόµενους EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Βραβείο Εργαζόµενου Οδηγός για Εργαζόµενους εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Αυτό το πληροφοριακό έντυπο παρέχει γενικές οδηγίες στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) που εκτελούν μια επιχείρηση ή αναλαμβάνων

Διαβάστε περισσότερα

VistaScan Mini Σαρωτής φύλλων απεικόνισης Συμπαγής και πανίσχυρος. Φροντίδα δοντιών

VistaScan Mini Σαρωτής φύλλων απεικόνισης Συμπαγής και πανίσχυρος. Φροντίδα δοντιών VistaScan Mini Σαρωτής φύλλων απεικόνισης Συμπαγής και πανίσχυρος Αεροσυμπιεστές Αναρροφήσεις Ψηφιακή Απεικόνιση Φροντίδα δοντιών Υγιεινή Η νέα διάσταση της ακτινοδιάγνωσης Δίπλα στη έδρα Ο σαρωτής φύλλων

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτική μαστογραφία

Ανιχνευτική μαστογραφία ια περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Πρόγραμμα του Κεμπέκ για την Ανίχνευση του Καρκίνου του Μαστού ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΟΝΤΡΕΑΛ Γραμμή πληροφοριών: 514 528-2424 Ανιχνευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409)

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Συντονιστής μαθήματος: Αλέξιος Μπένος, Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής. Τηλ. 2310999137, e-mail: benos@med.auth.gr Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι Λειτουργικά Συστήματα 1 Λογισμικό του Υπολογιστή Για να λειτουργήσει ένας Η/Υ εκτός από το υλικό του, είναι απαραίτητο και το λογισμικό Το σύνολο των προγραμμάτων που συντονίζουν τις λειτουργίες του υλικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ.

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Χαρίκλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών

Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΓΟΝΑΤΟΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ 2 Η ΕΚΔΟΣΗ ΜΑΙΟΣ 18, 2013 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα περίληψη της Αμερικάνικης Ακαδημίας

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ.

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. Η μηροκοτυλιαία πρόσκρουση αποτελεί, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα της σύγχρονης βιβλιογραφίας, το συχνότερο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα