Διάλεξη 4 Ζητήματα Μεθοδολογίας. 1. Μεθοδολογικές επιλογές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διάλεξη 4 Ζητήματα Μεθοδολογίας. 1. Μεθοδολογικές επιλογές"

Transcript

1 Διάλεξη 4 Ζητήματα Μεθοδολογίας 1. Μεθοδολογικές επιλογές Η επιλογή της ερευνητικής προσέγγισης είναι μια διαδικασία όχι αβασάνιστη για τον ερευνητή και ταυτόχρονα μια επένδυση, που θα τον ακολουθεί μέχρι το τέλος της ερευνητικής διαδικασίας. Οι τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα σημαδεύτηκαν από την ιδέα της διεπιστημονικότητας, της τάσης δηλαδή να μελετούμε τα πράγματα στο φως διάφορων και διαφορετικών επιστημονικών πεδίων και θεωρήσεων, αναζητώντας συνθέσεις και πολυπρισματικές θεωρήσεις της πραγματικότητας μέσα από μια κοινή γλώσσα, καταργώντας τα αυστηρά όρια των επιστημονικών θεωριών. (Murphy, John, Brown, 1992) Ειδικά μιλώντας για ερωτήματα που έχουν να κάνουν με την επικοινωνία, δίνεται η ευκαιρία να απαντηθούν με τη χρήση όχι μόνο ποικίλων επιστημονικών θεωριών, μα και με το συνδυασμό διαφόρων ερευνητικών μεθόδων. Τα επικοινωνιακά ζητήματα μπορούν να προσεγγιστούν όχι μόνο μακροσκοπικά, μα κυρίως και ιδιαίτερα, σε ένα μικρο-επίπεδο που είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό, αφού έχει περισσότερο να κάνει με σχέσεις και διασυνδέσεις, λεκτικές ή μη, και όχι με τη διατύπωση μιας και μοναδικής αλήθειας. Η μελέτη τους αποτελεί αντικείμενο διεκδίκησης και των δύο πόλων της ερευνητικής μεθοδολογίας, αυτών που ονομάζουμε ποσοτικό και ποιοτικό. Η ποσοτική ή «επιστημονική» ή «σκληρή» ή «αυστηρή» ή «αντικειμενική», όπως λέγεται, προσέγγιση χρησιμοποιήθηκε στις φυσικές επιστήμες και κατέκτησε εκεί την εγκυρότητα, την αξιοπιστία της, την αντικειμενικότητά της. 1

2 Στηρίζεται στον εμπειρισμό ως επιστημολογική μέθοδο και ευνοεί τη χρήση της στατιστικής ανάλυσης αριθμητικών δεδομένων για την εξαγωγή των συμπερασμάτων. Είναι μια διαδικασία που ποσοστικοποιεί τα πράγματα και τα γεγονότα, που αποπειράται δηλ να τα απεικονίσει με ποσοτικές σχέσεις για να τα εξηγήσει. Χρησιμοποιεί για το σκοπό αυτό υποθέσεις και μεταβλητές και θεωρεί τον ερευνητή ουδέτερο, αποστασιοποιημένο από την κατάσταση που μελετά, εξ ορισμού αντικειμενικό. Είναι μια διαδικασία που υπόσχεται ασφάλεια (Reid, 1987). Πόση όμως ασφάλεια μπορεί να παρέχει μια μέθοδος με τέτοιες προδιαγραφές, όταν χρησιμοποιείται στις επιστήμες του ανθρώπου; Όταν τίποτα και κανείς δεν υπάρχει από μόνος του, όταν η πολύπλοκη πραγματικότητα μπορεί να ιδωθεί, να «παρασταθεί» από ποικίλες οπτικές γωνίες; Όταν οι σχέσεις, τα συναισθήματα και το περιβάλλον μέσα στο οποίο υπάρχουν δεν μπορούν να περιγραφούν με μοναδικότητα, σταθερότητα και απολυτότητα αλλά με χαοτικά μοντέλα; Η ποιοτική ή «μαλακή» προσέγγιση έχει ως επιστημονική αφετηρία τον εποικοδομισμό και βασικά τη θέση του ότι η πραγματικότητα είναι μια κοινωνική κατασκευή που δεν είναι δυνατό να γίνει κατανοητή μέσα από «εξωτερικές» αντικειμενικές μετρήσεις. Η ποιοτική έρευνα βασίζεται σε ανοικτές, λεπτομερείς αναλύσεις λεκτικού, γραπτού ή οπτικού υλικού παρατήρησης, το οποίο δεν μετατρέπεται σε αριθμητικά δεδομένα. Μέσα σ αυτό το υλικό γίνεται αναζήτηση νοήματος και κατανόησης, σε αντίθεση με τις περιγραφικές νομοτελειακές αρχές που αναζητούν οι ποσοτικές μέθοδοι (Strauss, 1987). Εδώ νομιμοποιείται η αναπόφευκτη εμπλοκή του ερευνητή με τα υπό έ- ρευνα υποκείμενα, το δε υλικό που προκύπτει από αυτή την εμπλοκή αποτελεί μέρος του ολικού ερευνητικού υλικού. Η ποιοτική προσέγγιση είναι μια διαδικασία που δεν είναι «ασφαλής», με την έννοια της ύπαρξης μοναδικών λύσεων που δεν έχουμε παρά να τις αναζητήσουμε. Προϋποθέτει την ικανότητα του 2

3 ερευνητή να μετατρέπει την εγγενή ανασφάλεια και αβεβαιότητα, σε αξιοπιστία και αντικειμενικότητα (Kirk, Miller, 1986). Η διεπιστημονική συνάρθρωση των θεωριών συμπαρέσυρε, όπως έχουμε προαναφέρει, και τις μεθόδους. Τα διχαστικά τείχη ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις καταρρέουν (Δραγώνα, 1990) και σήμερα πολλές κοινωνικές έρευνες χρησιμοποιούν συνδυαστικά τεχνικές και από τις δύο προσεγγίσεις. Συνηθέστερα συναντούμε την περίπτωση να χρησιμοποιείται η μία (συνήθως η ποιοτική) προερευνητικά για τη διευκόλυνση στη διατύπωση υποθέσεων ή «μετερευνητικά» (επίσης η ποιοτική αλλά και η ποσοτική μερικές φορές) για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων, όταν ο ερευνητής δεν αισθάνεται ότι έχει πλήρως τεκμηριώσει τα ευρήματά του. 1.1 Οι μέθοδοι για την μελέτη της μη λεκτικής επικοινωνίας Όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία, είναι πολύ δύσκολο να συναντήσει κανείς έρευνα που να αφορά την επικοινωνία μέσα στη σχολική τάξη, που να μην περιλαμβάνει - αποκλειστικά ή όχι - ποσοτική προσέγγιση. Εντυπωσιακότερο είναι, κατά τη γνώμη μας, το γεγονός ότι ακόμα και οι έρευνες που αφορούν τη μη λεκτική επικοινωνία μέσα στη σχολική τάξη, λιγοστές σε σχέση με αυτές που αφορούν τη λεκτική, χρησιμοποιούν ποσοτικές μεθόδους συλλογής και ανάλυσης των δεδομένων. Το γεγονός δεν είναι αποτέλεσμα μόνο του «φόβου» των ερευνητών, της ε- πιφυλακτικότητάς τους απέναντι στις ποιοτικές μεθόδους. Ούτε συνέπεια μόνο της παγίωσης στη διάρκεια του εικοστού αιώνα της «θετικιστικής» ερευνητικής σκοπιάς και της αμφισβήτησης κάθε προσέγγισης που δεν «μετρά. Ειδικά ο χώρος της εκπαίδευσης διακατέχεται από μια κανονιστική λογική. Έτσι είναι μάλλον αναμενόμενο ο ίδιος ο χώρος να «απαιτεί», μια ποσοστικοποιημένη παρουσίαση των όποιων συμπερασμάτων και θέσεων. 3

4 Θα ήταν βέβαια αναμενόμενο, η μελέτη της μη λεκτικής επικοινωνίας, μιας διαδικασίας αναλογικής, συνεχώς ρέουσας, σε αντίθεση με τη λεκτική που θεωρείται ψηφιακή, αφού αποτελείται από στοιχεία διακριτά, τις λέξεις, να στρέφει ευκολότερα τον ερευνητή σε ποιοτικές προσεγγίσεις. Πολύ περισσότερο που δεν φαίνεται να υπάρχει - τουλάχιστον με βάση τις έρευνες που κατορθώσαμε να συγκεντρώσουμε - ένα ευρύτατης αποδοχής σύστημα κωδικοποίησης, ένας κώδικας αναπαράστασης των μη λεκτικών σημάτων, ο οποίος θα κάλυπτε την επιλογή για ποσοτικές μεθόδους. Στις έρευνες που μελετούν την αλληλεπίδραση χρησιμοποιούνται αντίστοιχοι κώδικες όπως ο FIAC (Flanders - Interaction - Analysis - System) του Flanders (1970), ο IDER (Indirect - Direct - Encouraging - Restricting) των French και Galoway (Galoway, 1976), που συμπλήρωσε τον FIAC, το Σύστημα Κωδικοποίησης Χειρονομιών και Κινήσεων του Δασκάλου (Victoria, 1970), η Μέθοδος Ανάλυσης Κινήσεων του Δασκάλου (Grant, 1977), το Σύστημα Ανάλυσης Μη Λεκτικής Αλληλεπίδρασης (Nonverbal Interaction Analysis System) (Amidon, 1971), ο κώδικας COMIC (Cohen & Manion, 2000), διάφορες μέθοδοι μέτρησης της εκφραστικότητας του προσώπου (Manstead, 1991), και το σύστημα ΣΑΑΣ (Σύστημα Ανάλυσης Αλληλεπιδραστικών Σχέσεων), κωδικοποιητικό ερευνητικό εργαλείο για την καταγραφή, α- ξιολόγηση και ανάλυση της μη λεκτικής επικοινωνίας που αναπτύχθηκε για τις ανάγκες της έρευνας της μη λεκτικής επικοινωνίας στο Νηπιαγωγείο (Κοντάκος, Πολεμικός, 2000). Η μη λεκτική συμπεριφορά μας προκαλεί να την προσεγγίσουμε ποιοτικά και όχι ποσοτικά, αφού με τον πρώτο τρόπο μπορεί κανείς να βλέπει το υποκείμενο σαν όλον, εντοπίζοντας τα επιμέρους σαν στοιχεία του συνόλου, τοποθετώντας το στο χώρο, μέσα στις αλληλεπιδράσεις του, στις σχέσεις του, στις πιο πραγματικές, αναλογικές του διαστάσεις. Με το δεύτερο τρόπο το υποκείμενο ψηφιοποιείται. Στην πορεία κάτι χάνεται. Κι αυτό έχει να κάνει όχι μόνο 4

5 με το κάθε ξεχωριστό υποκείμενο της έρευνας, αλλά κυρίως με τις σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις του στο περιβάλλον. Η προσωπική εμπλοκή των ερευνητών εγείρει ενστάσεις κατά της αντικειμενικότητας (από την επιλογή του δείγματος μέχρι τη διατύπωση των συμπερασμάτων) της έρευνας από μεριάς των υποστηρικτών των ποσοτικών μεθόδων. Αλλά «Ο ερευνητής είναι μέρος της εξίσωσης» λέει η Δραγώνα (1990, σ. 38) και η Κουβέλη (1984) θεωρεί δημιουργική την ανάλυση της παραμόρφωσης των στοιχείων, που είναι αποτέλεσμα του υποκειμενισμού του ερευνητή. Στην διάρκεια της ερευνητικής πορείας οφείλουμε να «καταγράφουμε» στοιχεία της δικής μας συμπεριφοράς, στάσεις, επιλογές, συναισθήματα, που εκτιμούμε ότι επηρεάζουν τα δεδομένα μας με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Είναι βέβαιο πως η καταγραφή δεν είναι πλήρης, είναι όμως και αυτή κομμάτι του υλικού, που στο τέλος προσφέρει ευρήματα χρήσιμα σε μια δημιουργική πορεία εξαγωγής συμπερασμάτων. 1.2 Μια έρευνα «στα μέτρα μας» Η μελέτη της μη λεκτικής συμπεριφοράς απαιτεί ένα εργαλείο που να ανακαλύπτει λεπτομέρειες, να «πιάνει» σήματα στιγμιαία, προχωρώντας ταυτόχρονα στο μέγιστο δυνατό βάθος. Οι πέντε (5) διαφορετικές παραδόσεις (σχολές) της ποιοτικής προσέγγισης, η βιογραφική, η φαινομενολογική, η θεωρία της τεκμηρίωσης, η εθνογραφική και η μελέτη περίπτωσης (Cresswell, 1998) δεν είναι δυνατόν να καλύψουν τις μεθοδολογικές ανάγκες της συγκεκριμένης εργασίας. Απαιτείται να βρεθεί μια μέθοδος μελέτης της μη λεκτικής συμπεριφοράς και αντιμετώπισής της ως εργαλείου παροχής αξιόπιστου υλικού για την απάντηση του βασικού ερευνητικού ερωτήματος: πώς μεταβάλλεται η παιδαγωγική σχέση στα δύο εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, παραδοσιακό και δικτυωμένο; Οι αρχές της ποιοτικής προσέγγισης μας «επιτρέπουν» να κατασκευάσουμε, μια δική μας μέθοδο, μια ερευνητική τεχνική, με προδιαγραφές τέτοιες που να 5

6 μας οδηγεί στον στόχο γρηγορότερα και αποτελεσματικότερα. Μας δίνεται το δικαίωμα να κάνουμε μια έρευνα «στα μέτρα μας», να ορίσουμε εμείς τους τρόπους με τους οποίους θα προσεγγίσουμε το ερώτημά μας, στο πλαίσιο πάντα των γενικών αρχών της ποιοτικής προσέγγισης όπως προαναφέρθηκαν και όπως αναλυτικά παρακάτω θα εφαρμοσθούν. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν παρακολουθούμε απλώς την δράση μιας παράστασης, αλλά στήνουμε και το σκηνικό της, με τρόπο που η δράση που αναπτύσσεται εντός να είναι κατά το δυνατόν πλουσιότερη στην κατεύθυνση που μας εξυπηρετεί. Ποια είναι τα στοιχεία που προσδιορίζουν αυτή τη μεθοδολογική μας κατασκευή; Βασική είναι κατά τη γνώμη μας η αναγκαιότητα της εστίασης της ερευνητικής προσοχής σε συγκεκριμένα πρόσωπα της σχολικής κοινότητας, μαθητές και δασκάλους, που αποτελούν και τους συμμετέχοντες της έρευνας. Στην πραγματικότητα μιλάμε εδώ για λεπτομερείς και σε βάθος μελέτες των μη λεκτικών συμπεριφορών εκπαιδευτικών και μαθητών, μεταξύ των οποίων αναζητούμε κοινά στοιχεία, κοινούς συμβολισμούς, κοινά νοήματα. Ο κάθε συμμετέχων επιλέγεται από ένα ευρύτερο σύνολο με βάση κριτήρια και τρόπους συγκεκριμένους, όπως θα δούμε. Στην καρδιά επομένως της προσέγγισης που χρησιμοποιούμε βρίσκεται μια μέθοδος παρατήρησης, που έχει σκοπό να εστιάσει, να εξερευνήσει βαθιά, να συλλέξει όσο γίνεται περισσότερα στοιχεία που αφορούν το συγκεκριμένο υποκείμενο και να τα αναλύσει μέσα ακριβώς στο πλαίσιο της έρευνας, όπως το έχουμε ήδη καθορίσει. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την αρχή της κυκλικής αιτιότητας της συστημικής προσέγγισης (Ντάβου, Χρηστάκης, 2000), η συμπεριφορά του κάθε μέλους εγγράφεται δυναμικά σ ένα πολύπλοκο πλαίσιο αμοιβαίων εξαρτήσεων, δράσεων και αναδράσεων. Παρόλο που η ομάδα, εδώ η ομάδα-τάξη, έχει τους δικούς της νόμους αλληλεπίδρασης, η μελέτη του ατόμου μέσα στην ο- 6

7 μάδα οδηγεί στη βαθύτερη κατανόηση του ενός, αλλά και στην καλύτερη επίγνωση για το τι είναι σημαντικό στην ομάδα. 1.3 Η επιλογή των τεχνικών για τη συλλογή και την ανάλυση του ερευνητικού υλικού Για τη συλλογή του ερευνητικού υλικού υπάρχει η δυνατότητα να επιλέξουμε ανάμεσα σε ένα ευρύ φάσμα τεχνικών που δεν περιορίζονται αναγκαστικά και αποκλειστικά στο έδαφος της μιας ή της άλλης (ποιοτικής ή ποσοτικής) προσέγγισης. Ο συνδυασμός των τεχνικών θα μπορούσε να αποτελέσει για τον ερευνητή μια πρόκληση να ισορροπήσει δυναμικά ανάμεσα σε δύο διαφορετικές οπτικές. Γενικά το ερευνητικό υλικό μπορεί να συγκεντρωθεί με ποικίλους τρόπους (Ντάβου, 1998α): α) με τη συλλογή δομημένων δεδομένων και την υποβολή τους σε στατιστική ανάλυση. Τέτοια θα μπορούσε να ήταν τεστ προσωπικότητας, τεστ ικανοτήτων, αυστηρά δομημένα ερωτηματολόγια κλπ. (ποσοτική συλλογή, ποσοτική ανάλυση). β) με τη συλλογή μη δομημένων δεδομένων, τα οποία μετά κωδικοποιούνται και υποβάλλονται σε στατιστική ανάλυση. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με την ανάλυση πρωτοκόλλων για τη μελέτη γνωστικών διεργασιών, με την ανάλυση περιεχομένου κλπ. (ποιοτική συλλογή, ποσοτική ανάλυση). γ) με τη συλλογή μη δομημένων δεδομένων και τη σε βάθος ποιοτική τους ανάλυση. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με το υλικό κλινικών περιπτώσεων, με το υλικό εκτεταμένων ημιδομημένων συνεντεύξεων, με το υλικό (λεκτικό ή οπτικό) που προκύπτει από παρατήρηση κλπ. (ποιοτική συλλογή, ποιοτική ανάλυση). Στην περίπτωση αυτής της εργασίας, η ανάγκη για τη μελέτη της μη λεκτικής συμπεριφοράς απ τη μια, σε συνδυασμό με την απόφαση να επικεντρωθούμε σε επιμέρους υποκείμενα (μαθητές και δασκάλους) από την άλλη, μας 7

8 οδηγεί οπωσδήποτε στην επιλογή της συστηματικής παρατήρησης ως ερευνητικής τεχνικής. Η συστηματική παρατήρηση, δηλαδή η ολοκληρωμένη και μεθοδευμένη με βάση κάποια χρονική και οργανωτική σχεδίαση παρατήρηση, έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να προσφέρει μια κατά το δυνατόν - ολοκληρωμένη εικόνα του υποκειμένου, να αναδείξει την ατομικότητά του μέσα στο σύνολο, σε αντίθεση με την απλή παρατήρηση που ενέχει τον κίνδυνο της μονομερούς α- νάδειξης κάποιων χαρακτηριστικών, τα οποία μπορεί να είναι κυρίαρχα αλλά όχι και αποκλειστικά. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι παρατήρησης: η συμμετοχική και η μη συμμετοχική παρατήρηση. Στην πρώτη ο παρατηρητής ή οι παρατηρητές εμπλέκονται στις ίδιες τις δραστηριότητες που επιχειρούν να παρατηρήσουν. Δεν παρατηρούν και δεν καταγράφουν απλώς τις δραστηριότητες των υποκειμένων και τη συμπεριφορά τους, αλλά αποτελούν και οι ίδιοι μέρος του υπό-έρευνα περιβάλλοντος. Αναπτύσσουν σχέσεις και αλληλεπιδράσεις με τους συμμετέχοντες και λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τις σκέψεις, τις συμπεριφορές και τα συναισθήματα των συμμετεχόντων αλλά και τα δικά τους. Ο συμμετοχικός παρατηρητής παρατηρεί και τον εαυτό του και μάλιστα μέσα από τους άλλους, καταγράφοντας δηλαδή και μελετώντας ο ίδιος και το δικό του ρόλο και τις αντιδράσεις και αλληλεπιδράσεις που αυτός προκαλεί. Δεν θεωρεί δηλαδή ότι είναι ένας ουδέτερος, εξωτερικός, «αντικειμενικός» παρατηρητής, αλλά χειρίζεται τον εαυτό του ως μέρος, ως στοιχείο του ερευνητικού πλαισίου. Αντίθετα, ο μη συμμετοχικός παρατηρητής δεν αναμειγνύεται στις δραστηριότητες των υποκειμένων που ερευνά, επιδιώκει να είναι αποστασιοποιημένος, «αντικειμενικός». Τα ερευνητικά υποκείμενα δεν γνωρίζουν το ρόλο τους ως τέτοια. Ο Bailey (1978) λέει ότι σε ένα φυσικό πλαίσιο είναι δύσκολο για τον ερευνητή, ο οποίος επιθυμεί να είναι συγκαλυμμένος, να μη δρα ως συμμετέχων. Εάν ο ερευνητής δεν συμμετέχει, δεν εξηγείται εύκολα η παρουσία του, καθώς είναι πολύ εμφανής στους πραγματικούς συμμετέχοντες. Οι περισσότε- 8

9 ρες μελέτες σ ένα φυσικό περιβάλλον είναι μελέτες αδόμητης συμμετοχικής παρατήρησης. Ειδικά για την εκπαιδευτική έρευνα θα ενισχύαμε αυτή την άποψη, λέγοντας ότι είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να ισχυριστεί κανείς ότι ένας παρατηρητής μπορεί να «κινείται» απαρατήρητος μέσα στη συνολική τάξη. Είναι τόσο παγιωμένη η δομή της εκπαιδευτικής διαδικασίας, το σκηνικό και οι ρόλοι, όπως θα έλεγε και ο Goffman (1996), που η παραμικρή διαταραχή γίνεται όχι α- πλώς αντιληπτή, αλλά αναδιαμορφώνει το ίδιο το σκηνικό, τους ρόλους, το σενάριο. Όταν μάλιστα αυτή προκαλείται από έναν άνθρωπο, που παραπέμπει σε αξιολογητή για τον εκπαιδευτικό, που εγείρει απειλή και φόβο ή περιέργεια για τα παιδιά, τότε είναι εύκολα κατανοητό ότι ο ερευνητής δεν γίνεται εύκολα «μύγα στον τοίχο» (Croll, 1986). Όμως, η συμμετοχική παρατήρηση δέχεται σημαντική κριτική ως προς την αντικειμενικότητά της.. Χαρακτηρίζεται ως προκατειλημμένη, ιδιοσυγκρασιακή, μονομερής και επομένως ελλιπής και αντιεπιστημονική. Πώς γνωρίζουμε, αναρωτιούνται πολλοί (Aronson κ.α., 1990, Filstead, 1970, Finch, 1986), ότι οι παρατηρητές δεν χάνουν την οπτική τους και δεν τυφλώνονται από τις ιδιομορφίες, τις οποίες υποτίθεται πως διερευνούν; Η κριτική αυτή αφορά τη λεγόμενη εξωτερική εγκυρότητα της έρευνας, μια εγκυρότητα δηλαδή ορισμένη με όρους ποσοτικής προσέγγισης, που έχει να κάνει με την επαναληψιμότητα του εγχειρήματος και την πιθανότητα κατάληξης στα ίδια συμπεράσματα (η σταθερότητα των συμπερασμάτων αποτελεί ζητούμενο). Μιλάμε όμως εδώ για μια εγκυρότητα που συνυπολογίζει τη διϋποκειμενικότητα που εγκαθιδρύεται (και για την οποία θα μιλήσουμε παρακάτω αναλυτικότερα), για μια εσωτερική δηλαδή εγκυρότητα, η οποία προσδιορίζεται ακριβώς από όλους τους παράγοντες που συναρθρώνονται στο πλαίσιο (πρόσωπα, αντικείμενα και σχέσεις). Με δεδομένα λοιπόν αφ ενός το μάλλον αναπόφευκτο της εμπλοκής του εκπαιδευτικού ερευνητή, έχουμε μπροστά μας το δίλημμα της επιλογής της 9

10 τεχνικής που θα χρησιμοποιήσουμε. Συμμετοχική ή μη συμμετοχική παρατήρηση; Ο ερευνητής, όσο υπάρχει ως φυσική παρουσία στο χώρο της δραστηριότητας, δεν μπορεί παρά να επηρεάζει το επικοινωνιακό πλέγμα. Είναι εκούσια ή ακούσια συμμέτοχος. Η επιλογή, τουλάχιστον ως ρητή διατύπωση, της μιας ή της άλλης εκδοχής παρατήρησης θεωρείται ότι έχει να κάνει με το κατά πόσον ο ερευνητής αντέχει όχι μόνο να παραδεχθεί την εμπλοκή του, αλλά και να μπει στον «κόπο» να έρθει αντιμέτωπος με αυτήν, να τη μελετήσει, να αναζητήσει τον εαυτό του στα βλέμματα των άλλων. Ο Bailey (1978), γράφει για τη συμμετοχική παρατήρηση: 1. Οι μελέτες παρατήρησης είναι ανώτερες σε σχέση με τα πειράματα και τις επισκοπήσεις, όταν συλλέγονται δεδομένα αναφορικά με τη μη λεκτική συμπεριφορά. 2. Οι ερευνητές μπορούν να διακρίνουν τη συνεχιζόμενη συμπεριφορά ενόσω αυτή λαμβάνει χώρα και μπορούν να κρατήσουν κατάλληλες σημειώσεις σχετικά με τα προεξέχοντα χαρακτηριστικά της. 3. Επειδή οι παρατηρήσεις στο πλαίσιο της μελέτης υποκειμένων πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια μιας εκτεταμένης χρονικής περιόδου, οι ερευνητές μπορούν να αναπτύξουν πιο στενές και άτυπες σχέσεις μ εκείνους τους ο- ποίους παρατηρούν, εν γένει σε πιο φυσικά περιβάλλοντα από εκείνα στα οποία διεξάγονται τα πειράματα και οι επισκοπήσεις. Η μοναδική ίσως ευκαιρία να εκπληρώναμε τις προδιαγραφές μιας μη συμμετοχικής παρατήρησης θα ήταν να εφαρμόζαμε τεχνικές βιντεοσκόπησης. Να είχαμε δηλαδή σε ανύποπτο χρόνο εγκαταστήσει ένα σύστημα η- χητικής και οπτικής εγγραφής με ηλεκτρονικά μέσα, μέσα στη σχολική αίθουσα, το οποίο, χωρίς τη δική μας παρουσία, θα κατέγραφε όλη την ωριαία διαδικασία και από το οποίο εμείς κατόπιν, με τις κατάλληλες τεχνικές θα ανιχνεύαμε και θα «απομονώναμε» τα στιγμιότυπα ή τα γεγονότα που θα μας ενδιέφεραν και θα μπορούσαμε να εξάγουμε σύνθετα στατιστικά αποτελέσματα για ποικίλα μη λεκτικά σήματα. 10

11 Καταλήγουμε λοιπόν να παρατηρούμε συστηματικά τους συμμετέχοντες, μέσα στο φυσικό τους χώρο, τη σχολική τάξη, αναπτύσσοντας μαζί τους δραστηριότητες και σχέσεις, πριν και κατά τη διάρκεια της έρευνας. Ωστόσο ούτε οι εκπαιδευτικοί ούτε οι μαθητές του δείγματος γνωρίζουν ότι βρίσκονται «υπό παρατήρηση» Τι πραγματικά καταγράφεται στην παρατήρηση; Μετά το ερώτημα περί συμμετοχικής ή μη παρατήρησης, το δεύτερο πρόβλημα που θα έπρεπε να απαντήσουμε είναι αν ένα σύστημα παρατήρησης μπορεί πραγματικά να καταγράψει το σημαντικό και όχι απλά αυτό που συμβαίνει (Grant, 1977, Galloway, 1979). Η καταγραφή είναι έτσι κι αλλιώς αποτέλεσμα μιας εντύπωσης. Ωστόσο η χρήση οποιασδήποτε τεχνικής για την καταγραφή πρέπει να καθορίζεται από τους σκοπούς μας. Σαν σημαντικό θεωρούμε κάθε τι που αποκαλύπτει ένα συναίσθημα, μια πρόθεση, μια επιθυμία, μια στάση, μια σκέψη, μια σχέση με κάποιον ή κάποιους άλλους, με τον εαυτό, με ένα αντικείμενο ή με το χώρο και το χρόνο. Σημαντικό επομένως είναι το κάθε τι μέσα στο σύνολο, η παραμικρή λεπτομέρεια και όλες αυτές μαζί, με τον χρόνο τους και τη σχεσιακή επένδυσή τους. Μια παρατήρηση που περιορίζεται στην περιγραφή της μη λεκτικής συμπεριφοράς, στην απαρίθμηση για παράδειγμα του πόσες φορές ο δάσκαλος χαμογέλασε στον μαθητή, χωρίς να εξετάζει την αφορμή που έγινε αυτό, το τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε, την αντίδραση του μαθητή, το ποιος μαθητής ήταν αυτός κλπ., δεν προσφέρει ουσιαστικό υλικό. Η καταγραφή της παρατήρησης είναι μια σπουδαία υπόθεση. Σε ποια μορφή θα γίνεται; Τι και πώς θα το καταγράφω; Τι θα κάνω με το χρόνο; Πώς θα επεξεργαστώ το υλικό που θα προκύψει; Οι καταρχήν απαντήσεις που δίνουμε στα ερωτήματα αυτά στηρίχθηκαν στη βιβλιογραφία (ενδ. Lofland, 1971, Wolcott, 1973, Bromley, 1986, Βοσ- 11

12 νιάδου, 1991, Richmond, McCroskey, 2004) και αναφέρονται επιγραμματικά παρακάτω: 1. Η παρατήρηση είναι άμεση και διαρκής. Οι σημειώσεις συντετμημένες και αν χρειαστεί ακατάστατες. 2. Η καταγραφή γίνεται σε διάφορες καταστάσεις ώστε να έχουμε στοιχεία για μια διάχυτη, κι όχι περιορισμένη σε συγκεκριμένες συνθήκες, συμπεριφορά του υποκειμένου. 3. Χρησιμοποιούμε ρήματα, επίθετα, επιρρήματα και ειδικές εκφράσεις που μας βοηθούν να προσδιορίσουμε την ποιότητα της καταγραφόμενης συμπεριφοράς, προσπαθώντας να αποφύγουμε την απόδοση χαρακτηρισμών σ αυτή τη φάση, που ακόμα τα στοιχεία είναι αποσπασματικά. Για παράδειγμα ας γράψουμε: «Έριξε στον δάσκαλο μια εχθρική ματιά», αντί για «Είναι εχθρικός με τον δάσκαλο». 4. Πριν την έναρξη της παρατήρησης κάνουμε μια σχετική προετοιμασία για την χρήση των στοιχείων της γλώσσας που προαναφέραμε (συνώνυμα, διαβαθμίσεις, εκδοχές κλπ), που αφορούν συμπεριφορές (γελώ), κινήσεις (περπατώ), φωνή (δυνατή, τσιριχτή, βραχνή κλπ). 5. Στην διάρκεια της παρατήρησης πρέπει κυριολεκτικά να «κλέβουμε» τον χρόνο, το μολύβι να πετάει στο χαρτί. 6. Καταγράφουμε τις σημειώσεις όσο το δυνατό γρηγορότερα μετά την παρατήρηση, εφόσον η ποσότητα των πληροφοριών που ξεχνιούνται είναι πολύ μικρή σε μία σύντομη χρονική περίοδο, αλλά επιταχύνεται γρήγορα καθώς περνάει περισσότερος χρόνος. 7. Καλό είναι να υπάρχουν δύο τουλάχιστον αντίγραφα των σημειώσεων Κρατάμε ένα αρχικό ως σημείο αναφοράς και τα άλλα αντίγραφα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρόχειρα σχέδια, στα οποία μπορεί κανείς να κάνει περικοπές, να τα αναδιοργανώσει και να τα ξαναγράψει. 12

13 8. Οι σημειώσεις πρέπει να είναι αρκετά πλήρεις, ώστε να μπορεί κάποιος στηριζόμενος σ αυτές να ανακαλέσει στη μνήμη του με επάρκεια πάλι, μετά από μήνες, μια ζωντανή εικόνα οποιουδήποτε περιγραφόμενου γεγονότος.. 9. Συχνά φαίνεται σαν οι σημειώσεις να μην οδηγούν πουθενά. Μετά όμως από κάποιο διάστημα, οι λεπτομέρειες συνδέονται και αρχίζουν να αναδύονται συμπεριφορές και ερμηνείες. Οι παραπάνω «οδηγίες καταγραφής» αφορούν όχι μόνο την παρατήρηση αλλά και την καταγραφή σε ημερολόγιο των γεγονότων που εκτυλίσσονται στο πλαίσιο της ερευνητικής διαδικασίας. Η αξία μιας καταγραφής που βασίζεται στα παραπάνω βρίσκεται στο ότι η ερμηνεία μας βασίζεται, ή τουλάχιστον επιδιώκει να βασίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία. Έχουμε ίσως λιγότερες πιθανότητες να αποδώσουμε ένα συναίσθημα σε κάποιον επειδή βάζουμε τον εαυτό μας μέσα στην κατάσταση (ταυτιζόμενοι, αντιδρώντες κλπ). Η ερμηνεία αντιπροσωπεύει το βάθος της κατανόησής μας Τι διαφεύγει; Ένα άλλο ερώτημα που μας απασχόλησε σε σχέση με την παρατήρηση που επιλέξαμε καταρχήν ως ερευνητική τακτική είναι: Τι διαφεύγει τελικά από την παρατήρηση; Τι δεν θα καταγραφεί και πόσο σπουδαίο θα είναι αυτό για την ερμηνεία των πραγμάτων και τη συγκρότηση του νοήματος; Αν χρησιμοποιούσαμε περισσότερους από έναν ερευνητή θα διέφευγαν λιγότερα δεδομένα; Πόσο σίγουροι είμαστε ότι βλέπουμε όλα όσα συμβαίνουν και δεν βλέπουμε μόνο το εντυπωσιακό ή το προφανές; Πώς είμαστε βέβαιοι πως όλα τα χαμόγελα σημαίνουν χαρά; Βλέπουμε πράγματι αυτό που συμβαίνει; Είναι προφανές πως ό,τι δεν καταγραφεί, δεν παρατηρηθεί, δεν θα συνεισφέρει στη συγκρότηση του νοήματος. Ή μάλλον θα συνεισφέρει με την απουσία του στη διαμόρφωση του νοήματος. 13

14 Ό,τι δεν βλέπει, ό,τι δεν παρατηρεί ίσως δεν είναι σπουδαίο για τον παρατηρή ή δεν αντέχει να το παρατηρεί. Η ύπαρξη άλλων παρατηρητών θα οδηγούσε ίσως τον καθένα να αναζητήσει την αιτία που δεν είδε αυτό που είδαν οι άλλοι. Και θα είχε αυτό πράγματι μιαν αξία και μιαν εξασφαλισμένη πληροφοριακή ποικιλότητα. Ωστόσο είναι φανερό ότι ο κάθε παρατηρητής υφαίνει στην πορεία το δικό του (πολυ-υποκειμενικό θα λέγαμε) νόημα. Και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον σ αυτή την περίπτωση θα ήταν ίσως να παρατάξουν, να δουν οι ί- διοι οι παρατηρητές τους εαυτούς τους ως ερευνητικά υποκείμενα. 2. Οι συμμετέχοντες Ο προσδιορισμός του δείγματος γίνεται σταδιακά. Ξεκινάμε με ένα αρχικό δείγμα σχολείων σε ένα πρώτο στάδιο και από αυτό, σε ένα δεύτερο στάδιο, ορίζουμε τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς. Με τη βοήθεια αυτών προσδιορίζουμε, σε ένα τρίτο στάδιο, τους συμμετέχοντες μαθητές. Τα τμήματα στα οποία ο κάθε εκπαιδευτικός διδάσκει, αποτελούν εκ των πραγμάτων το χώρο της ερευνητικής δράσης. Έξι μαθητές επιλέγονται για συστηματική παρατήρηση από το σύνολο των μαθητών κάθε τμήματος., με κριτήριο φύλο και επίδοση. Οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές-υποκείμενα της έρευνας δεν έμαθαν ότι υπήρξαν τέτοια. Η σκόπιμη απόκρυψη του αντικειμένου της έρευνας θεωρείται θεμιτή, αφού στην αντίθετη περίπτωση θα υπήρχε αλλοίωση της συμπεριφοράς καθηγητών και μαθητών και κατά συνέπεια και του γενικότερου επικοινωνιακού κλίματος της τάξης. Υπάρχει ωστόσο και ένα γενικότερο ζήτημα δεοντολογίας. Η δεοντολογία είναι ένα ζήτημα πρωταρχικής ευαισθησίας απέναντι στα δικαιώματα των άλλων και περιορίζει τις ερευνητικές επιλογές, λέει ο Cavan (1977). Ένα μέρος της βιβλιογραφίας αντιτίθεται ακόμα και στην αναπόφευκτη εξαπάτηση, (Erikson, 1967, Burgess, 1989, Strike, 1990). Ένα άλλο, μεγαλύτερο μέρος (Bulmer, 1982, Douglas, 1976, Kimel, 1988, Aronson κ.α. 1990), υποστηρίζει 14

15 ότι η συγκαλυμμένη έρευνα, ειδικά η κοινωνική, ανοίγει νέες ερευνητικές ο- δούς, απελευθερώνει τα υποκείμενα και προωθεί την κατανόησή μας για την κοινωνία. 3. Η διαδικασία της έρευνας 3.1 Η προέρευνα Η προέρευνα είναι η φάση που προηγείται της καθεαυτής ερευνητικής διαδικασίας. Στη διάρκειά της οικοδομούνται όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την υλοποίηση της έρευνας και οργανώνεται αναλυτικά ο σχεδιασμός της. Η φάση αυτή προσφέρει πλούσιο υλικό: Κάθε μικρό ή μεγάλο γεγονός, κάθε στιγμιότυπο, κάθε σκέψη και απόφαση, ποικίλα προσωπικά συναισθήματα και σχόλια για όσα συμβαίνουν στην προερευνητική, αλλά πολύ προσοδοφόρα αυτή φάση, καταγράφονται σε καθημερινή βάση από τον ερευνητή σε ημερολόγιο. Το καταγεγραμμένο αυτό οδοιπορικό των πράξεων, των ιδεών και των συναισθημάτων του ερευνητή αποτελεί το πρώτο μέρος του ερευνητικού υλικού και αναλύεται μαζί με το υπόλοιπο υλικό που συγκεντρώνεται κατόπιν, με σκοπό τη διατύπωση και το σχολιασμό των ευρημάτων. 3.2 Η πραγματοποίηση της έρευνας Ο εκπαιδευτικός, μετά από συνεννόηση, συστήνει από την πρώτη στιγμή τον ερευνητή στους μαθητές, ως συνάδελφο που μελετά και συγκρίνει το πώς άλλα μαθήματα, εκτός της πληροφορικής, μπορούν να διδάσκονται όχι μόνο στην «κανονική» τάξη αλλά και με τη βοήθεια υπολογιστών. Στη διάρκεια της παρατήρησης, ο ερευνητής κινείται αποκλειστικά και μόνο στην περιφέρεια της τάξης. Περιφέρεια της τάξης ονομάζουμε το κομμάτι εκείνο του χώρου, που δεν αξιοποιείται συνήθως στη δράση της τάξης. Είναι 15

16 ανενεργό, μακρινό ή ασύνδετο με το χώρο του προσκηνίου, της κεντρικής σκηνής όπου εκτυλίσσονται πολλά και σημαντικά, από τα δρώμενα της τάξης. Είναι ένας υποβοηθητικός για τη λειτουργικότητα της αίθουσας χώρος, γι αυτό άλλωστε και πολλές φορές, ειδικά όταν οι αίθουσες είναι μικρές, δεν υπάρχει. Στην παραδοσιακή τάξη περιφερειακός είναι ο χώρος που παρεμβάλλεται ανάμεσα στα εξωτερικά θρανία και τους τοίχους, εκτός βέβαια από αυτόν που βρίσκεται μπροστά από τον πίνακα. Στην εργαστηριακή, περιφερειακός είναι ο χώρος ακριβώς μπροστά από το «Π» των θρανίων. Η ερευνήτρια κινούνται στις γωνίες αυτής της πλευράς. Είναι πάντοτε σε θέση και στάση που του επιτρέπει να έχει τον έλεγχο της παρατηρούμενης εικόνας, αλλά και να υποδηλώνει μιαν απόσταση από τους συμμετέχοντες, μη φανερώνοντας το παραμικρό ενδιαφέρον για τα τεκταινόμενα στην τάξη, σωπαίνοντας εντελώς και αποφεύγοντας την οπτική επαφή. Προσπαθεί να βρίσκεται πάντοτε σ εκείνο το σημείο του περιφερειακού χώρου, που τον «προστατεύει» από την εμπλοκή στο οπτικό πεδίο είτε του δασκάλου είτε των μαθητών, αναπροσαρμόζοντας ταυτόχρονα και κάθε στιγμή τον προσανατολισμό του. Η κάθε διδακτική ώρα, διάρκειας λεπτών, μετράται ότι έχει «ενεργή» διάρκεια (χωρίς δηλαδή τους χρόνους εισόδου - εξόδου) 40 περίπου λεπτά, τα οποία χωρίζονται σε 8 πεντάλεπτες περιόδους. Στη διάρκεια του κάθε πεντάλεπτου ο ερευνητής κάνει άμεση, συνεχή καταγραφή της μη λεκτικής συμπεριφοράς του συμμετέχοντος που εκείνη τη στιγμή είναι υπό παρατήρηση. Ως μέσο ελέγχου του χρόνου χρησιμοποιείται ένα απλό ψηφιακό χρονόμετρο, το οποίο διαθέτει το πλεονέκτημα να έχει έναν χαρακτηριστικό μεν, αλλά αντιληπτό μόνο από τον κάτοχό του ήχο. Το κάθε υποκείμενο εκτίθεται σχεδόν εξίσου με τα άλλα σε χρόνους παρατήρησης που έχουν να κάνουν με τις φάσεις της διδακτικής ώρας (π.χ. αξιολό- 16

17 γησης, παράδοσης κλπ.), οι οποίες είναι εν πολλοίς καθοριστικές του επικοινωνιακού κλίματος. Επιπλέον ο προσανατολισμός στην παρατήρηση και την καταγραφή των αλληλεπιδράσεων των συμμετεχόντων και των μη λεκτικών συμπεριφορών που τις συνοδεύουν απαιτεί την ύπαρξη ενός κοινού πλαισίου, μέσα στο οποίο αυτές οικοδομούνται, αλλά και παρατηρούνται. Για τη μελέτη π.χ. της σχέσης δασκάλου - μαθητή είναι προσφορότερη η παρατήρηση των δύο υποκειμένων μέσα στην ίδια διδακτική ώρα, παρά η παρατήρηση του κάθε υποκειμένου σε διαφορετικές, περισσότερες έστω διδακτικές ώρες. Ακόμα πιο ενδιαφέρον θα ήταν το υλικό της παρατήρησης, αν αυτό προερχόταν από 2 ή περισσότερους ερευνητές μέσα στην τάξη, για 2 ή περισσότερα υποκείμενα την ίδια διδακτική ώρα. 4. Το υλικό 4.1 Το υλικό της παρατήρησης και του ημερολογίου Το υλικό της παρατήρησης για κάθε ερευνητικό υποκείμενο καταγράφεται σε καρτέλες με τίτλους Αα, Αβ, Αγ, Κα, Κβ, Κγ για τους μαθητές (το πρώτο γράμμα της ονομασίας αντιπροσωπεύει το φύλο και το δεύτερο την επίδοση) ή με τίτλους Δ1, Δ2, Δ για τον εκπαιδευτικό (αν επρόκειτο για το πρώτο, το τελευταίο κλπ πεντάλεπτο της διδακτικής ώρας. Οι καρτέλες έχουν διαφορετικό χρώμα ανάλογα με το υποκείμενο το οποίο αφορούσαν. Στην κάθε καρτέλα καταγράφεται κείμενο, που περιέχει παρατηρήσεις συντομογραφημένες και σχόλια που αφορούν π.χ. κινήσεις χεριών και σώματος του υποκειμένου, μετατοπίσεις, κοιτάγματα, τρόπους ομιλίας και κάθε είδους επικοινωνιακή συναλλαγή. Η λεκτική συμπεριφορά επισημαίνεται ως παρουσία αλλά όχι με λεπτομέρειες ως προς το περιεχόμενο. Υπάρχει ενδεχόμενο αρκετές φορές να παρατηρείται σταθερότητα μεγάλης διάρκειας μέσα στο πεντάλεπτο σε κάποιες συμπεριφορές, π.χ. «βλέμμα στο κενό, σώμα, κεφάλι ακίνητα κλπ.», σε βαθμό που το στυλό του παρατηρητή να μένει για κάποιο διάστημα άεργο. 17

18 Σε τέτοιες περιπτώσεις, όπου είναι δυνατόν, καταγράφεται με τη βοήθεια του χρονομέτρου και η χρονική διάρκεια. Ακριβώς τότε όμως και η ετοιμότητα του ερευνητή φτάνει σε μέγιστο βαθμό, προσπαθώντας να ανακαλύψει τις λεπτομέρειες που ξεγλυστρούν μέσα από ένα φαινομενικά όμοιο ή σταθερό σκηνικό. Το σύνηθες βέβαια είναι να απαιτείται ένας πολύ γρήγορος ρυθμός παρακολούθησης και καταγραφής κι αυτό όχι μόνο για τους μαθητές-παιδιά, αλλά και για τον δάσκαλο. Έτσι για την όσο γίνεται ταχύτερη καταγραφή χρησιμοποιούνται, όποτε χρειάζεται, συντομογραφίες και σύμβολα: - Πρόσωπο/κεφάλι με τιμές Υ/Δ/Μ/Α, που ερμηνεύονται ως προσανατολισμός του προσώπου/κεφαλιού προς τον Υπολογιστή (αυτό υπάρχει μόνο στο δικτυωμένο περιβάλλον), τον δάσκαλο, το μαθητή (εννοούμε το μαθητή-πόλο του ζεύγους στο θρανίο), ή προς κάτι άλλο, διαφορετικό (π.χ. ένα βιβλίο), αντίστοιχα. - Βλέμμα με τιμές Υ/Δ/Μ/Α/- από τις οποίες οι 4 πρώτες ερμηνεύονται ό- πως οι παραπάνω, ενώ η "-" ως βλέμμα στο κενό, δείγμα αφηρημάδας, ουσιαστικής απουσίας από την εκπαιδευτική διαδικασία. - Στόμα με τιμές ο/-/θ/η/ που ερμηνεύονται ως στόμα που μιλάει ενώπιον της τάξης (π.χ. εξέταση) ή μέρους της (π.χ. ερώτηση στον δάσκαλο), ως στόμα σιωπηλό, ως στόμα που γελάει, ως στόμα που εκφράζει δυσαρέσκεια και ως στόμα που ψιθυρίζει στο διπλανό μαθητή, αντίστοιχα. - Φωνή με τιμές o/m/γ/- που ερμηνεύονται ως φωνή χαμηλή σε ένταση, φωνή δυνατή (ενν. μεγαλύτερη ή ίση από την απαιτούμενη για να ακουστεί), φωνή φυσική, με χρώμα και μη φωνή, αντίστοιχα. - Κορμός με τιμές Τ/Π/Π /Α που ερμηνεύονται ως κορμός "πεσμένος" στο θρανίο ή το πληκτρολόγιο, κορμός ευθυτενής και κορμός σε "στάση καφενείου" και κορμός όχι καθισμένος (π.χ. όρθιος) αντίστοιχα. - Χέρια με τιμές Υ/Ε/Δ/Μ/Ι/Α που ερμηνεύονται ως επαφή των χεριών με τον υπολογιστή, με το δικό του σώμα (π.χ. μαλλιά), με τον δάσκαλο, με τον 18

19 διπλανό μαθητή, ως αίτημα ομιλίας και ως επαφή με κάτι άλλο (π.χ. στυλό), α- ντίστοιχα. - Σωματική επαφή με τιμές Υ/Δ/Μ/Α που ερμηνεύονται ως σωματική (και όχι οπωσδήποτε απτική) επαφή του μαθητή με τον υπολογιστή (όχι αναγκαστικά σε ώρα εργασίας), τον δάσκαλο, το διπλανό μαθητή ή κάτι άλλο (π.χ. ένα τοίχο). - Σκόπιμη (Εμπρόθετη) Επικοινωνία με τιμές Υ/Δ/Μ/Α που ερμηνεύονται όπως οι αμέσως προηγούμενες Σημειώνουμε επιπλέον ότι πάνω στην καρτέλα καταγράφουμε κάθε φορά τη θέση στην οποία κάθεται το υποκείμενο στο χώρο της αίθουσας, αλλά και τυχόν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής του εμφάνισης, τα οποία επίσης αποτελούν σαφείς μη λεκτικούς, επικοινωνιακούς κώδικες. Έτσι, όταν ολοκληρώνεται η συγκέντρωση του υλικού της παρατήρησης έ- χουμε για καθένα από τα τμήματα 2 φακέλους υλικού που αφορούν το μάθημα, σε ένα από τα δύο εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, παραδοσιακό και δικτυωμένο. Ο κάθε φάκελος περιέχει: 1 καρτέλα παρατήρησης για τον εκπαιδευτικό. 6 καρτέλες παρατήρησης για καθέναν από τους 6 μαθητές-συμμετέχοντες. Το υλικό του ημερολογίου συγκεντρώνεται στο τέλος της ημέρας σε ημερήσιες καρτέλες και αποθηκεύεται και σε ψηφιακή μορφή ως κείμενο. Η διαδικασία περιγράφεται αναλυτικά στις αντίστοιχες σημειώσεις. Κάθε κομμάτι του υλικού, είτε της παρατήρησης είτε του ημερολογίου, έχει τη δική του αυτονομία και συμβολή στη διαμόρφωση και το σχολιασμό των ευρημάτων. Θεωρούμε ως βάση, ως αφετηρία για την ανάλυση, το υλικό της παρατήρησης. Υπάρχουν ωστόσο εσωτερικές, περισσότερο ή λιγότερο φανερές, διασυνδέσεις στο ερευνητικό υλικό. Διασυνδέσεις που μετατρέπουν το υλικό σε ένα δυναμικό σύνολο δεδομένων που περικλείει ακόμα και τον ίδιο τον παρατηρητή, την ιστορία του και τις σχέσεις του. 19

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Α Φάση Δι.Με.Π.Α. 2ο μάθημα: Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας

Α Φάση Δι.Με.Π.Α. 2ο μάθημα: Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας Α Φάση Δι.Με.Π.Α 2ο μάθημα: Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας Παρατήρηση Πλέγμα παραγόντων οργάνωσης και διεξαγωγής της διδασκαλίας Διαδικασία παρατήρησης έρευνα Περιβάλλον εργαστηρίου Mονοδρομικοί καθρέφτες,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Καθηγητής/τρια: Αρ. Μαθητών/τριών : Ημερομηνία: Χρόνος: Τμήμα: Ενότητα & Θέμα Μαθήματος: Μάθημα: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Απαραίτητες προϋπάρχουσες/προαπαιτούμενες γνώσεις (προηγούμενοι/προαπαιτούμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΣΑΚΟΝΙΔΗΣ, ΔΠΘ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΕΚΑΚΗ, ΑΠΘ Α ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ 201 6-2017 2 ο παραδοτέο Περιεχόμενο 1. Εισαγωγή: το θέμα και η σημασία του, η σημασία διερεύνησης του

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Φιλία Ίσαρη 2016-17 Σεμινάριο Πτυχιακής Εργασίας Διάγραμμα παρουσίασης Εισαγωγή στην Ποιοτική Έρευνα Σύγκριση με την ποσοτική έρευνα Πλεονεκτήματα και περιορισμοί Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 93Κ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ «Ποιοτικές μέθοδοι έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες»,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: «Μεθοδολογία έρευνας» Μορφές επικοινωνίας μεταξύ νηπιαγωγείου και οικογένειας

Μάθημα: «Μεθοδολογία έρευνας» Μορφές επικοινωνίας μεταξύ νηπιαγωγείου και οικογένειας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Μάθημα: «Μεθοδολογία έρευνας» Μορφές επικοινωνίας μεταξύ νηπιαγωγείου και οικογένειας Διδάσκων: Δρ. Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 9: Μέθοδοι και Δεοντολογία στην Ψυχολογία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 9: Μέθοδοι και Δεοντολογία στην Ψυχολογία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 9: Μέθοδοι και Δεοντολογία στην Ψυχολογία Θεματική Ενότητα 9: Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις μεθόδους έρευνας της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας. Μυλωνά Ιφιγένεια

Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας. Μυλωνά Ιφιγένεια Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας Μυλωνά Ιφιγένεια Έρευνες για την απόκτηση πληροφοριών η γνωμών από τους χρήστες Χρησιμοποιήθηκαν από τις κοινωνικές επιστήμες για τη χρήση κοινωνικών φαινομένων Ο όρος «ποιοτική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα 1: Η έρευνα στη Διδακτική των Μαθηματικών

Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα 1: Η έρευνα στη Διδακτική των Μαθηματικών Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα 1: Η έρευνα στη Διδακτική των Μαθηματικών Πόταρη Δέσποινα, Σακονίδης Χαράλαμπος Σχολή Θετικών επιστημών Τμήμα Μαθηματικών Μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ / Θεολόγος Καθηγητής DEA

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Ι. (1) Στόχοι, περιεχόμενο μαθήματος, η παρατήρηση ως τεχνική συλλογής δεδομένων στο σχολικό περιβάλλον

ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Ι. (1) Στόχοι, περιεχόμενο μαθήματος, η παρατήρηση ως τεχνική συλλογής δεδομένων στο σχολικό περιβάλλον ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Ι (1) Στόχοι, περιεχόμενο μαθήματος, η παρατήρηση ως τεχνική συλλογής δεδομένων στο σχολικό περιβάλλον Στόχοι της Σχολικής Πρακτικής Ι Επιδιώκεται οι φοιτητές/-τριες: Να εξοικειωθούν με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Πίνακας περιεχομένων Τίτλος της έρευνας (title)... 2 Περιγραφή του προβλήματος (Statement of the problem)... 2 Περιγραφή του σκοπού της έρευνας (statement

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Ερευνώντας τις ερμηνείες φοιτητών και τις διδακτικές πρακτικές εκπαιδευτικών σε θέματα σχετικά με την έννοια της περιοδικότητας Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ Επιστημονική υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων

Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων Πρώτο στάδιο: λειτουργικοί ορισμοί της ανεξάρτητης και της εξαρτημένης μεταβλητής Επιλογή της ανεξάρτητης μεταβλητής Επιλέγουμε μια ανεξάρτητη μεταβλητή (ΑΜ), την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Οριζόντια αντιστοίχιση Στόχων Μεθόδων Δραστηριοτήτων - Εποπτικού Υλικού - Αξιολόγησης Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΟΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων Τεχνικές Έρευνας Ε. Ζέτου Ε εξάμηνο 2010-2011 Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων ΣΚΟΠΟΣ Η συγκεκριμένη εισήγηση έχει σαν σκοπό να δώσει τις απαραίτητες γνώσεις στο/στη φοιτητή/τρια για τον τρόπο διεξαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση. Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία

710 -Μάθηση - Απόδοση. Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 5η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία Περιεχόμενο ενοτήτων Ποιοτική αξιολόγηση Ορισμός και στάδια που περιλαμβάνονται Περιεχόμενο: στοιχεία που τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Περιεχόμενα Επιστημονική έρευνα Σε τι μας βοηθάει η έρευνα Χαρακτηριστικά της επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες του εκπ/κού Η βελτίωση των εκπαιδευτικών επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Ως έρευνα γενικά ορίζεται η κάθε προσπάθεια που αποσκοπεί στο να ανακαλυφθεί, εξεταστεί και καθοριστεί κάτι. «Έρευνα είναι η διαδικασία η οποία μέσω

Ως έρευνα γενικά ορίζεται η κάθε προσπάθεια που αποσκοπεί στο να ανακαλυφθεί, εξεταστεί και καθοριστεί κάτι. «Έρευνα είναι η διαδικασία η οποία μέσω Ως έρευνα γενικά ορίζεται η κάθε προσπάθεια που αποσκοπεί στο να ανακαλυφθεί, εξεταστεί και καθοριστεί κάτι. «Έρευνα είναι η διαδικασία η οποία μέσω της προγραμματισμένης και συστηματικής συλλογής, ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση ποιοτικών δεδομένων

Ανάλυση ποιοτικών δεδομένων Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα Earl Babbie Κεφάλαιο 12 Ανάλυση ποιοτικών δεδομένων 12-1 Σύνοψη κεφαλαίου Σύνδεση θεωρίας και ανάλυσης Επεξεργασία ποιοτικών δεδομένων Προγράμματα ηλεκτρονικού υπολογιστή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Σεντελέ Αικατερίνη, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αξιολόγησα τους μαθητές μου θεωρώντας την αξιολόγηση σαν μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Ερωτήσεις.. Πώς το παραδοσιακό διδακτικό πλαίσιο διαμορφώνει το αξιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Εννοιολογική χαρτογράφηση: Διδακτική αξιοποίηση- Αποτελέσματα για το μαθητή

Εννοιολογική χαρτογράφηση: Διδακτική αξιοποίηση- Αποτελέσματα για το μαθητή Το λογισμικό της εννοιολογικής χαρτογράυησης Inspiration Η τεχνική της εννοιολογικής χαρτογράφησης αναπτύχθηκε από τον καθηγητή Joseph D. Novak, στο πανεπιστήμιο του Cornell. Βασίστηκε στις θεωρίες του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Media Monitoring. Ενότητα 2: Η ανάλυση περιεχομένου. Σταμάτης Πουλακιδάκος Σχολή ΟΠΕ Τμήμα ΕΜΜΕ

Media Monitoring. Ενότητα 2: Η ανάλυση περιεχομένου. Σταμάτης Πουλακιδάκος Σχολή ΟΠΕ Τμήμα ΕΜΜΕ Media Monitoring Ενότητα 2: Η ανάλυση περιεχομένου Σταμάτης Πουλακιδάκος Σχολή ΟΠΕ Τμήμα ΕΜΜΕ Ορισμός Μετατρέπει υλικό ποιοτικής κυρίως φύσης σε μορφή ποσοτικών/ποιοτικών δεδομένων Μπορεί να οριστεί ως

Διαβάστε περισσότερα

Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής

Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής ομάδας 2 ώρες Υλοποίηση δράσεων από υπο-ομάδες για συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

Το σενάριο προτείνεται να διεξαχθεί με τη χρήση του Cabri Geometry II.

Το σενάριο προτείνεται να διεξαχθεί με τη χρήση του Cabri Geometry II. 9.2.3 Σενάριο 6. Συμμεταβολές στο ισοσκελές τρίγωνο Γνωστική περιοχή: Γεωμετρία Β Λυκείου. Συμμεταβολή μεγεθών. Εμβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστημα συντεταγμένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α.

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βιωματικές Δράσεις Γυμνασίου Στην Α τάξη υλοποιούνται θέματα του διδακτικού αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Επίδραση της Συγκίνησης ης στη Λήψη Ατομικών Αποφάσεων

Η Επίδραση της Συγκίνησης ης στη Λήψη Ατομικών Αποφάσεων 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο του Κλάδου Γνωστικής Ψυχολογίας της ΕΛΨΕ Νοέμβριος 2008 Η Επίδραση της Συγκίνησης ης στη Λήψη Ατομικών Αποφάσεων Μια έρευνα στο πεδίο των επιχειρήσεων Μ. Ντάβου & Σ.Τρύφωνας Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας 1. Εισαγωγή Σχολιασµός των εργασιών της 16 ης παράλληλης συνεδρίας µε θέµα «Σχεδίαση Περιβαλλόντων για ιδασκαλία Προγραµµατισµού» που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του 4 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «ιδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά Ερωτηματολόγιο Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από μια σειρά ερωτήσεων, οι οποίες έχουν ως στόχο την καταγραφή των απόψεων, γνώσεων ή στάσεων μιας ομάδας ατόμων. Τρόποι συμπλήρωσης: α) άμεσος (ο ίδιος ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ Δρ. ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ Κ. ΣΠΑΝΑΚΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ-ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΠ65 Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Τι είναι η τριγωνοποίηση; Ποια είδη τριγωνοποίησης υπάρχουν; Πώς να επιλέξουμε το κατάλληλο είδος; Τι μας προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή.

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή. Σενάριο 6. Συµµεταβολές στο ισοσκελές τρίγωνο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT)

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ (QUALITATIVE APPROACHES TO RESEARCH) 2 Ποιοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Qualitative Research Approaches) Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θέμα διδακτικού υλικού: Όνομα αξιολογητή: Ημερομηνία αξιολόγησης: Γενικές Οδηγίες Να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Τι είναι η ερευνητική εργασία Η ερευνητική εργασία στο σχολείο είναι μια δυναμική διαδικασία, ανοιχτή στην αναζήτηση για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Εισήγηση 4A: Έλεγχοι Υποθέσεων και Διαστήματα Εμπιστοσύνης Διδάσκων: Δαφέρμος Βασίλειος ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος στην πέμπτη έκδοση... 13

Περιεχόμενα. Πρόλογος στην πέμπτη έκδοση... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος στην πέμπτη έκδοση... 13 Μέρος 1. Το πλαίσιο... 15 1. Οδηγός του βιβλίου... 16 Η προσέγγιση του βιβλίου... 16 Η δομή του βιβλίου... 17 Ιδιαίτερα γνωρίσματα του βιβλίου... 21 Πώς θα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΤΑ ΜΕΓΕΘΗ Ή ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ; ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ y=ax+b ΜΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΤΑ ΜΕΓΕΘΗ Ή ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ; ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ y=ax+b ΜΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 176 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΤΑ ΜΕΓΕΘΗ Ή ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ; ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ y=ax+b ΜΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Σωτηρόπουλος Παναγιώτης 1 -

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενότητα 09: Σχεδιασμός και Οργάνωση ενός Προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΙΙ Πολυξένη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Μέσα συλλογής δεδομένων Β) Συνέντευξη Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Φυσικές Επιστήμες Θεματικό εύρος το οποίο δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο του σχολικού μαθήματος. Έμφαση στην ποιότητα, στη συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα.

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα. Τίτλος μαθήματος: Μεθοδολογία Έρευνας Κωδικός μαθήματος: ΒΠ0800 (3Ω/Υ) Διδάσκουσα: Ελευθερία Τσέλιου Ηλεκτρονική διεύθυνση για επικοινωνία: tseliou@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών:

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή του εκπαιδευτικού/ μαθησιακού υλικού (Teaching plan)

Περιγραφή του εκπαιδευτικού/ μαθησιακού υλικού (Teaching plan) On-the-fly feedback, Upper Secondary Περιγραφή του εκπαιδευτικού/ μαθησιακού υλικού (Teaching plan) Τάξη: Β Λυκείου Διάρκεια ενότητας Μάθημα: Φυσική Θέμα: Ταλαντώσεις (αριθμός Χ διάρκεια μαθήματος): 6X90

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ. Χαράλαμπος Μπαμπαρούτσης Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ. Χαράλαμπος Μπαμπαρούτσης Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Χαράλαμπος Μπαμπαρούτσης Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών Σκοποί της αξιολόγησης του έργου του εκπαιδευτικού (N. 2986/02, Άρθρο. 5, παρ. 1) α. Η ενίσχυση της αυτογνωσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Δράση και Διακεκριμένη Επίδοση Σελίδα.1

Δράση και Διακεκριμένη Επίδοση Σελίδα.1 Δράση και Διακεκριμένη Επίδοση Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο) Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ. Η δράση που έχει σχέση με τη διακεκριμένη επίδοση, την προοπτική και την αειφορία προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1.ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1207002 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02

Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02 Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02 Ι. Εισαγωγή Το σενάριο είναι κατά βάση ένα σχέδιο μαθήματος, αυτό που πάντα έχει στο μυαλό του ο εκπαιδευτικός πριν μπει στην τάξη να διδάξει.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Μεταπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 51040101 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος Δάσκαλος ΔΣ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών 3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών Παρουσίαση βασισμένη στο κείμενο: «Προδιαγραφές ψηφιακής διαμόρφωσης των

Διαβάστε περισσότερα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών Ε. Κολέζα Κάτω υπό ποιες προϋποθέσεις το σχολείο θα αποτελέσει κέντρο δράσης και δηµιουργικότητας; 1. Εκπαίδευση των µαθητών µέσα από τη δηµιουργία «µαθησιακών

Διαβάστε περισσότερα