ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Πτυχιακή Εργασία Έντοµα οργανωµένα σε κοινωνίες, µορφολογία, βιολογία, ζηµιές και αντιµετώπιση. ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ Γιώργος Κωστούλας ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ρ. Παπαδάκη Μαρία ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2009 [1]

2 Περιεχόµενα Πρόλογος Κεφάλαιο Α 1. Εισαγωγή Συστηµατική κατάταξη και φυλές των µελισσών Apis mellifera Κοινή µέλισσα Α. mellifera carnica Καρνιολική µέλισσα Α.mellifera macedonica Μακεδονική µέλισσα Α. mellifera cecropia Κεκρόπια µέλισσα A.mellifera adami Κρητική µέλισσα A. mellifera ligustica Κίτρινη ή ΙΙταλική µέλισσα A.mellifera cypria Κυπριακή µέλισσα A.mellifera syriaca Συριακή µέλισσα Βιολογία της Μέλισσας Βιολογικός Κύκλος ιαφοροποίηση των τριών βιολογικών µορφών στη µέλισσα Η βασίλισσα Το γονίδιο που καθορίζει το φύλο στη µέλισσα Η µεταβίβαση των κληρονοµικών ιδιοτήτων µέσα στο µελισσοσµήνος Σµηνουργία Συνθήκες υπερπληθυσµού, τεχνητές συνθήκες σµηνουργίας Μελισσοσµήνη που διαθέτουν πολλά πλαίσια µε γόνο και µε καλή εµφάνιση Μελισσοσµήνη µε µικρή τάση σµηνουργίας Μελισσοσµήνη µε τη µεγαλύτερη το δυνατόν διάθεση για συλλογή Ήρεµα µελισσοσµήνη Μελισσοσµήνη που αντέχουν στις ασθένειες.35 [2]

3 4.7. Μελισσοσµήνη που ξέρουν να αµύνονται καλύτερα στους εχθρούς τους Μέλισσες µε µεγαλύτερη προβοσκίδα για να συλλέγουν το νέκταρ από άνθη µε βαθύ κάλυκα Μελισσοσµήνη που συλλέγουν λιγότερη πρόπολη Μελισσοσµήνη που συλλέγουν επιλεκτικά περισσότερο µέλι ή περισσότερη γύρη και επικονιάζουν καλύτερα τις καλλιέργειες.39 Κεφάλαιο Β 1. Εισαγωγή Εξάπλωση Ταξινόµηση Οι υπόγειοι Ξηρού ξύλου Υγρού ξύλου Θεριστές Συστηµατική κατάταξη και των τερµιτών Reticulitermes lucifugus Οικογ. Rhinotermitidae Reticulitermes flavipes Οικογ. Rhinotermitidae Kalotermes flavicolis Οικογ. Kalotermitidae Μορφολογία και Βιολογία Αναπαραγωγικά Πρωτεύοντα αναπαραγωγικά ευτερεύοντα αναπαραγωγικά Εργάτες Οπλίτες Τροφικές προτιµήσεις Φυσικές συνθήκες Αποικία και κάστες Σµηνουργία Πρόληψη των ζηµιών, καταπολέµηση.52 [3]

4 4.1.Προληπτικά µέτρα Καταπολέµηση Μη χηµικές µέθοδοι Θερµότητα Ψύξη Ηλεκτροστατικό πεδίο Μικροκύµατα Υπέρηχοι Άζωτο Βιολογικές µέθοδοι Χηµικές µέθοδοι Τερµιτοκτόνα σκευάσµατα Υγρά εδάφους Μη-απωθητικά Εφαρµογή υγρών στο ξύλο Βορικά (Βοrates) ολώµατα Μέθοδος επενδύσεως (ΤΤR) 60 Κεφάλαιο Γ 1. Εισαγωγή Ο υπαρκτός σοσιαλισµός πέτυχε στην κοινωνία των µυρµηγκιών Και τα αρσενικά; Ζευγαρώνουν και πεθαίνουν Εξάπλωση Ταξινοµικής και εξέλιξη Η διανοµή και η ποικιλοµορφία Περιγραφή Μορφολογία Άµυνας..68 [4]

5 4. Κοινωνικά έντοµα Aυτο-οργάνωση Στιγµεργία Ανάπτυξη και συγκοµιδή τροφής στις αποικίες των µυρµηγκιών Παρασκευές Ιδιότητες και χρήσεις Καταπολέµηση..82 Βιβλιογραφία.84 [5]

6 Πρόλογος Ο σκοπός της εργασίας αυτής είναι να αναπτυχθεί ο κοινωνικός κόσµος κάποιων εντόµων που θα αναλύσουµε παρακάτω. Γραµµένα σε γλώσσα απλή περιλαµβάνει έντοµα όπως την µέλισσα, το µυρµήγκι και τους τερµίτες που βρίσκονται σε όλες τις ηπείρους εκτός από την Ανταρκτική και κάποια άλλα νησιά. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα έντοµα, αν οποιοσδήποτε οποιαδήποτε στιγµή έδειχνε λίγη προσοχή σε αυτά τα πλάσµατα θα διέκρινε ότι το στυλ της ζωής τους διαφέρει σηµαντικά από τις συνήθειες των άλλων µελών του ζωικού βασιλείου. Οι κοινωνίες τους είναι εξόχως συνεργατικές και συνεκτικές. Ταξινοµούνται και περιγράφονται τα έντοµα κάθε ένα ξεχωριστά και αναφέρονται : το επιστηµονικό, τα κοινά ονόµατα, η οικογένεια στην οποία ανήκει, µορφολογία, βιολογίια, ζηµειές και αντιµετώπιση. Στα πλαίσια της αναζήτησής µου για το θέµα της πτυχιακής εργασίας µε βοήθησε η καθηγήτρια του τµήµατος Φυτικής Παραγωγής του Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύµατος Κρήτης κ. Βασιλάκη Μαρία καθώς και την εισηγήτριά µου ρ. Παπαδάκη Μαρία τις οποίες ευχαριστώ ιδιαιτέρως για την πολύτιµη βοήθειά τους πώς να γράψω την εργασία αυτή καθώς και για τις διορθώσεις τους. Επίσης ιδιαίτερα θα ήθελα να ευχαριστήσω τους συνάδελφους Ζαφύρη Πέτρο, Χατζηκαντή Στέργο και Νίκου Άννα για την συµπαράσταση τους µε κάθε τρόπο, για την υποµονή τους όλο αυτό τον καιρό, την εµπιστοσύνη τους απέναντί µου και την ενθάρυνσή τους στην προσπάθειά µου. [6]

7 Κεφάλαιο Α [7]

8 1. Εισαγωγή Οι µέλισσες γενικά εµφανίστηκαν στη γη πριν από 80 εκατοµµύρια χρόνια περίπου. Τα απολιθώµατα που έχουν βρεθεί είναι σπάνια, και έτσι δεν µπορούν να µας δώσουν πολλές πληροφορίες για την εξέλιξή τους. Υποθέσεις που βασίζονται σε παλαιοντολογικά ευρήµατα αναφέρουν ότι οι πρώτες µέλισσες εξελίχθηκαν από έντοµα που έµοιαζαν µε σφήκες. Την υπόθεση αυτή ενισχύει και η ύπαρξη µιας µικρής οµάδας σπάνιων, µοναχικών σφηκών της οικογένειας των Masarinae, οι οποίες βρίσκονται µόνο σε θερµές χώρες και τρέφονται αποκλειστικά µε νέκταρ και γύρη, σε αντίθεση µε τις άλλες σφήκες, που µπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους σε πρωτεΐνη από ζωικής προέλευσης τροφές. Η µέλισσα ανήκει στην ίδια οµάδα υπεροικογενειών (Κεντριοφόρα) µε τα µυρµήγκια (Formicidae) και τις σφήκες (Vespidae), ενώ η οικογένεια Apidae περιλαµβάνει δύο υποοικογένειες τις: Bombinae και Apinae, τους βοµβίνους και τις µέλισσες. Οι µέλισσες (Apinae) µε τη σειρά τους, µπορούν να χωριστούν σ' αυτές που έχουν κεντρί (Apini) και σ' αυτές που δεν έχουν κεντρί (Meliponini). Η κατάταξη αυτή των µελισσών βασίζεται εκτός από τα µορφολογικά χαρακτηριστικά και στην εξέλιξη της κοινωνικής µορφής ζωής αυτών. Έτσι τα φυλογενετικώς παλαιότερα είδη µελισσών ζουν µοναχικά. Σ' αυτά το γονιµοποιηµένο θήλυ κατασκευάζει µόνο του τη φωλιά του, η οποία αποτελείται από ξεχωριστά "δωµάτια". Σε κάθε "δωµάτιο" αποθηκεύει τόση τροφή, όση χρειάζεται για την ανάπτυξη της προνύµφης, και πάνω σ' αυτήν ωοτοκεί ένα ωό. Συνήθως η "µητέρα" δεν έχει πια καµία επαφή µε το γόνο, ενώ τις περισσότερες φορές πεθαίνει πριν καν εµφανισθούν τα νέα ακµαία άτοµα. Οι µοναχικές µέλισσες αντιπροσωπεύονται από τα γένη Adrena και Mechachile. Στο γένος Adrena η µέλισσα κατασκευάζει µέσα στο έδαφος µια κατακόρυφη στοά, η οποία διακλαδίζεται σχηµατίζοντας µικρούς χώρους ("δωµάτια"), όπου τοποθετεί από ένα ωό. Η Megachile ή φυλλοκόφτρα µέλισσα, όπως λέγεται, κάνει τη φωλιά της µέσα σε κούφια κλαδιά δέντρων. Τα κελιά, στα οποία τοποθετεί τα ωά, έχουν σχήµα δακτυλήθρας και κατασκευάζονται από κυκλικά κοµµάτια φύλλου. Στη δεύτερη βαθµίδα φυλογενετικής εξέλιξης ανήκουν τα ηµικοινωνικά έντοµα, τα οποία αντιπροσωπεύονται από τους βοµβίνους (γένος: Bombus). Σ' αυτούς τον πρώτο µήνα της [8]

9 άνοιξης το γονιµοποιηµένο θήλυ, που βγαίνει από το χειµέριο λήθαργό του, κατασκευάζει µόνο του τη φωλιά του στο χώµα, επιφανειακά ή υπόγεια, όπως και τα κελιά µε κερί που εκκρίνει το ίδιο. Τα κελιά ανάλογα µε τη λειτουργία που επιτελούν είναι κυλινδρικά ή σφαιρικά. Στα κυλινδρικά αποθηκεύεται το νέκταρ, που συλλέγεται, ενώ στα σφαιρικά τοποθετούνται περισσότερα από ένα ωά ανά κελί, τα οποία αφού εφοδιαστούν και µε γύρη, σφραγίζονται. Έως ότου ολοκληρώσουν την ανάπτυξή τους οι νέοι βοµβίνοι το θήλυ παραµένει στη φωλιά ανοίγοντας κατά διαστήµατα τα κελιά και εφοδιάζοντας το γόνο µε τροφή, διευρύνοντας συγχρόνως και το χώρο του κελιού ανάλογα µε τις ανάγκες των αναπτυσσόµενων βοµβίνων. Με την εµφάνιση αυτών, τα οποία είναι στείρα θήλεα άτοµα, η "µητέρα" περιορίζεται σταδιακά στην κύρια αποστολή της, την ωοτοκία. Η νέα κοινωνία µεγαλώνει και προς το τέλος του καλοκαιριού εµφανίζονται τα σεξουαλικώς ώριµα άτοµα, οι νέες βασίλισσες και οι κηφήνες, που θα τις γονιµοποιήσουν. Κατά το φθινόπωρο όλα τα άτοµα της κοινωνίας πεθαίνουν εκτός το νέο γονιµοποιηµένο θήλυ, το οποίο θα διαχειµάσει σε κατάλληλα προφυλαγµένο µέρος, έτσι ώστε την επόµενη άνοιξη να δηµιουργήσει µια νέα κοινωνία. 2. Συστηµατική κατάταξη και φυλές των µελισσών. Η κοινή µέλισσα Apis mellifera (ή mellifica) είναι έντοµο και η συστηµατική της τοποθέτησης φαίνεται στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Συστηµατική κατάταξη της µέλισσας. Βασίλειο Φύλο Κλάση Τάξη Οικογένεια Γένος Είδος Animalia Arthropoda Insecta Hymenoptera Apidae Apis A. mellifera Linnaeus [9]

10 Σύµφωνα µε πρόσφατα στοιχεία στο γένος Apis υπάγονται 9 είδη (Εικ. 1). Εικόνα 1. Όλα τα αναγνωρισµένα είδη ή πιθανά είδη του γένους Apis. 1. Apis mellifera, 2. A. koschevnikovi (Βόρειο Βόρνεο), 3. Α. cerana (Ινδία), 4. A. cerana (Μαλαϊκή Χερσόνησος), 5. A. florae (Ν. Ινδία), 6. A. adreniformis (Μαλαϊκή Χερσόνησος), 7. A. dorsata (Μαλαϊκή Χερσόνησος), 8. A. binghami (Νησιά Σούλα Ινδονησίας), 9. A. breviligula (Φιλιππίνες), 10. A. laboriosa (Βορειοανατολική Ινδία) (Από Otis, 1991). Apis dorsata Fabricius (γιγάντια µέλισσα). Απαντάται σ όλη την Ινδία και νοτιοανατολική Ασία. ηµιουργεί µεγάλο µελισσοσµήνος κα ανοικτή φωλιά και σε υψόµετρο µικρότερο από 1250m. Συζευγνύεται µετά τη δύση του ηλίου. Apis laboriosa F. Smith (γιγάντια µέλισσα). Είναι η µεγαλύτερη µέλισσα στον κόσµο. Ζει σε µεγάλο υψόµετρο µεταξύ 1200 και 4100m στο Νεπάλ. Το µεγάλο της µέγεθος ο σκοτεινός χρωµατισµός και το µακρύ τρίχωµα είναι προσαρµογές για να µπορεί να επιζήσει στο µεγάλο υψόµετρο των Ιµαλάιων (Sakagami και συνεργάτες 1980). Η ικανότητα της να µπορεί να ρυθµίσει τη θερµοκρασία στην ανοικτή φωλιά της είναι άξια θαυµασµού. Apis binghami Cockerell (γιγάντια µέλισσα). Απαντάται στα νησιά Σούλα και Μπούντουνγκ της Ινδονησίας. Είναι µαύρη µέλισσα µε ευκρινείς λευκές ζώνες στην κοιλιά. Οι συλλέκτριες της A. binghami Cockerell εκτελούν πτήση βραδινές ώρες. [10]

11 Apis breviligula Maa (γιγάνιτα µέλισσα). Απαντάται στις Φιλιππίνες, είναι παρόµοια µε την A. binghami όµως µε ελαφρά κοντύτερο σώµα, φαρδύτερο θώρακα και σηµαντικά κοντύτερα στοµατικά µόρια. Υπάρχουν ακόµα αντιρρήσεις για το αν η A. binghami και A. breviligula αποτελούν ξεχωριστά είδη από εκείνης της A. dorsata γιατί δεν υπάρχουν στοιχεία για την αναπαραγωγική της αποµόνωση η οποία αποτελεί το βασικό κριτήριο για τον καθορισµό του είδους. Apis mellifera L. (Κοινή ή δυτική µέλισσα). Απαντάται σε όλες τις ηπείρους. Apis cerara (ή A. Indica) Fabricius (Ινδική µέλισσα). Απαντάται στη Νότιο ανατολική Ασία. Είναι µέλισσα παρόµοια µε την A. mellifera αλλά λίγο µικρότερη στο µέγεθος. Την εκµεταλλεύονται εµπορικά στην Ινδία και άλλα µέρη της Ασίας. Το µελισσοσµήνος µικρό σε µέγεθος σπάνια αποθηκεύει περισσότερο από 5-8kgr µέλι το χρόνο. Apis koschevnikoyi Buttel Reepen (Κόκκινη µέλισσα). Απαντάται στα νησιά Βόρνεο και Σουµάτρα. Έχει χρώµα κόκκινο κίτρινο και δηµιουργεί φωλιές σε κοιλώµατα. Apis florea Fabricius (Νάνος µέλισσα). Απαντάται στην Ταϊλάνδη, Μαλαισία, και όλη την Ινδοκίνα. Κτίζει τη φωλιά της στο ύπαιθρο (ανοικτό χώρο). Apis adreniformis Smith (Νάνος µέλισσα). Απαντάται στη Σουµάτρα, Ιάβα, Βόρνεο και σε όλη την Ινδοκίνα (Χαριζάνης Π., 1996). 2.1.Apis mellifera (Linnaeus 1758) Κοινή µέλισσα Το είδος αυτό του γένους Apis είναι το πολυπληθέστερο και πιο εξαπλωµένο είδος µέλισσας. Ευρώπη, Αµερική, Αυστραλία, Αφρική και Εγγύς Ανατολή είναι οι περιοχές εξάπλωσης της Α. mellifera. [11]

12 Εάν θεωρηθεί δεδοµένο ότι όλα τα είδη µελισσών έχουν τροπική καταγωγή για να µπορέσουν να επιβιώσουν και επεκταθούν στην εύκρατη ζώνη θα έπρεπε να προσαρµόσουν ανάλογα το βιολογικό τους κύκλο. Έτσι µειώθηκε πρώτα από όλα η τάση εγκατάλειψης της φωλιάς, περιορίστηκε η περίοδος σµηνουργίας µόνο κατά την Άνοιξη, όπως και ο αριθµός των «αφεσµών», η κοινωνία έγινε πολυπληθέστερη και άρχισε να αποθηκεύει µεγαλύτερες ποσότητες τροφών. Κατά τη διάρκεια αυτής της εξελικτικής προσαρµογής δηµιουργήθηκε ένας µεγάλος αριθµός από φυλές, οι οποίες αναπτύσσοντας συγκεκριµένες συνήθειες, εγκλιµατίσθηκαν αλλά και επικράτησαν στην εύκρατη και τροπική ζώνη. Οι φυλές αυτές µπορούν να οµαδοποιηθούν σε 3 µεγάλες οµάδες, την οµάδα της Εγγύς Ανατολής, της Τροπικής Αφρικής και της Μεσογείου. Παρακάτω αναφέρονται στοιχεία για τις φυλές της A. mellifera οι οποίες έχουν αποµονωθεί στην Ελλάδα και στις γειτονικές µ αυτήν χώρες. 2.2.A.mellifera carnica (Pollman, 1879) Καρνιολική µέλισσα. Απαντάται στη Ρωσία (Καρπάθια), Αυστρία, Γιουγκοσλαβία, αλµατικές ακτές, Ουγγαρία, Αλβανία και Ιόνια Νησιά. Είναι µαύρη µέλισσα µε κοντές τρίχες, οι οποίες είναι γκρίζες στους κηφήνες. Υπάρχει µεγάλη ποικιλοµορφία ανάµεσα στα άτοµα της φυλής, διαµορφώνοντας έτσι γεωγραφικής σηµασίας οικότυπους µε ξεχωριστά χαρακτηριστικά (Άλπεις, αλµατία, Ιόνιο). Θεωρείται από τις µεγαλύτερες σε µέγεθος µέλισσες, µαζί µε την A. mellifera mellifera, ενώ το µήκος της προβοσκίδας της φτάνει τα 6,4-6,8 χιλ. (Εικ. 2). Εικόνα 2. Εργάτρια µέλισσα της A.mellifera carnica (Φωτ. του H. Maag). [12]

13 Είναι προσαρµοσµένη να ζει σε περιοχές µε µεγάλης διάρκειας και βαρείς χειµώνες οι οποίοι εναλλάσσονται απότοµα µε ξηρά και ζεστά καλοκαίρια. Στις περισσότερες περιοχές ο γόνος σταµατά από τέλη Σεπτεµβρίου µέχρι το Φεβρουάριο Μάρτιο. Η ανάπτυξη την άνοιξη είναι πολύ γρήγορη («ανοιξιάτική µέλισσα»). Το καλοκαίρι η ποσότητα του γόνου που εκτρέφεται είναι ανάλογη µε τις διαθέσιµες πηγές γύρης και νέκταρος. Η χρησιµοποίηση της πρόπολης είναι ελάχιστη όπως και η παραπλάνηση της. Έχει µεγάλη ικανότητα στον εντοπισµό της ακριβής θέσης ενός αντικειµένου. Έχει έντονη την τάση για σµηνουργία, τάση όµως η οποία µπορεί να ελεγχθεί γενετικά. Αντίθετα η τάση για λεηλασία είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Η καρνιολική µέλισσα παρουσιάζει ανθεκτικότητα στις ασθένειες του γόνου. Εξαιτίας των καλών χαρακτηριστικών της Α.mellifera carnica έχει αντικαταστήσει την A.mellifera mellifera στην Κ. Ευρώπη. 2.3.Α. mellifera macedonica (spp. Nova) Μακεδονική µέλισσα Απαντάται στη Β. Ελλάδα, Θράκη, Βουλγαρία, Ν. Γιουγκοσλαβία, Ρουµανία και Ρωσία. Σε σχέση µε την καρνιολική µέλισσα είναι µικρότερου µεγέθους µε κοντό επίσης τρίχωµα, αλλά µεγαλύτερο µήκος προβοσκίδας. Ο χρωµατισµός είναι επίσης σκούρος. Η βασίλισσα της A. mellifera macedonica φαίνεται στην Εικόνα 3 και ο κηφήνας της A. mellifera macedonica φαίνεται στην Εικόνα 4. Εικόνα 3. Βασίλισσα Μακεδονικής φυλής Εικόνα 4. Κηφήνας Μακεδονικής φυλής [13]

14 Μέλισσα η οποία διατηρεί µεγάλους πληθυσµούς και κατά τη διάρκεια του χειµώνα. Η ανάπτυξη της είναι αργή την άνοιξη, ενώ ο γόνος µειώνεται αργά το καλοκαίρι. Συλλέγει µεγάλες ποσότητες πρόπολης, δεν παρουσιάζει έντονη τάση για σµηνουργία, και θεωρείται η πιο «ευγενική» µέλισσα. Παρουσιάζει ευαισθησία στην προσβολή από νοσεµίαση. Έτσι µελισσοσµήνη µακεδονικής φυλής που µεταφέρθηκαν στην Ευρώπη διέρχονται το χειµώνα µε επιτυχία στην Αγγλία, ενώ αντίθετα στη Γερµανία και Αυστρία χάθηκαν από νοσεµίαση. 2.4.Αpis mellifera cecropia (Kiesenwetter, 1869) Κεκρόπια µέλισσα Η κεκρόπια µέλισσα απαντάται στην Ελλάδα προς βορρά έως τα Ιωάννινα, Μέτσοβο και Καλαµπάκα ενώ προς νότο έως την Πελοπόννησο. Είναι µεγαλύτερη µέλισσα σε µέγεθος και από την καρνιoλική και από τη µακεδονική µέλισσα όπως έχει και µεγαλύτερη προβοσκίδα. Ο χρωµατισµός της είναι ανοικτότερος από τις παραπάνω. εν υπάρχουν βιβλιογραφικά στοιχεία για τη βιολογία της κεκρόπιας µέλισσας αλλά δυστυχώς ούτε και αποτελέσµατα έρευνας από Έλληνες επιστήµονες. 2.5.Apis mellifera adami (Ruttner, 1975) Κρητική µέλισσα Περιοχή εξάπλωσης είναι η Κρήτη. Σε δείγµατα που συλλέχθηκαν από τον Br. Adam το 1952 διαπιστώθηκε ότι η Κρητική µέλισσα δεν παρουσιάζει κοινά χαρακτηριστικά µε τις µέλισσες της Ηπειρωτικής Ελλάδας αλλά µε τις µέλισσες της Ανατολικής και κυρίως µε την Α. mellifera syriaca. Οι εργάτριες µέλισσες αυτής της φυλής είναι δεύτερες σε µέγεθος µετά τις εργάτριες της A.mellifera caucasica. Έτσι είναι µεγαλύτερη σε µέγεθος (αλλά µικρότερα φτερά) και πιο σκοτεινό χρωµατισµό σώµατος από την A.mellifera ligustica, αν και ζει πιο νότια απ αυτή. Γενικά ο χρωµατισµός του σώµατος ποικίλλει µε σταθερό όµως χαρακτηριστικό το σκοτεινό θώρακα. Οι κηφήνες είναι χαρακτηριστικά µικρού µεγέθους µε χρωµατισµό σώµατος οµοιόµορφα σκοτεινό. ιέρχεται το χειµώνα µε επιτυχία ακόµα και σε ψυχρά εύκρατα κλίµατα. Η εκτροφή του γόνου συνεχίζεται καθ όλη τη διάρκεια του χειµώνα ενώ παρουσιάζει έντονη [14]

15 ανάπτυξη από το Φεβρουάριο και µετά φτάνοντας κατά το Μάιο σε πλαίσια γόνου. Η τάση σµηνουργίας είναι έντονη ( βασιλικά κελιά ανά µελισσοσµήνος). Αν και κάτω από φυσιολογικές συνθήκες παραµένει σχετικά ήρεµη κατά την επιθεώρηση, γίνεται ιδιαίτερα επιθετική όταν οι συνθήκες γίνουν δυσµενείς (π.χ. στο ψυχρό κλίµα της Αγγλίας ή εξαιτίας της παρουσίας εχθρού). 2.6.Apis mellifera ligustica (Spinola, 1806) Κίτρινη ή ΙΙταλική µέλισσα. Η «κίτρινη» µέλισσα είναι η πιο διαδεδοµένη φυλή µέλισσας στον κόσµο. Περιοχές εξάπλωσης είναι κυρίως Ιταλία, Αµερική και Ιόνια νησιά. Είναι µικρότερη σε µέγεθος από την µαύρη µέλισσα ενώ µοιάζει ιδιαίτερα µε την καρνιολική. Στο χρωµατισµό του σώµατος της υπερτερεί το κίτρινο, έχει µακριά προβοσκίδα (6,3-6,6mm) τρίχωµα πιο κοντό και κοντή και πλατιά κοιλιά. Η βασίλισσα της A.mellifera ligustica φαίνεται στην Εικόνα 5. Εικόνα 5. Βασίλισσα Ιταλικής φυλής. [15]

16 Παρουσιάζει ικανοποιητική προσαρµοστικότητα σε διαφορετικές συνθήκες περιβάλλοντος, παραµένει ήσυχη επάνω στο πλαίσιο, ενώ δεν θεωρείται επιθετική µέλισσα. Έχει την τάση να αναπτύσσει µεγάλους πληθυσµούς και να αποθηκεύει πολύ µέλι. εν σµηνουργεί εύκολα και ο ρυθµός ωοτοκίας αρχίζει να αυξάνεται σιγά σιγά την άνοιξη, φτάνοντας στο υψηλότερο σηµείο του κατά το Μάιο. Από εκεί και πέρα διατηρείται επίσης σε υψηλά επίπεδα έως και το φθινόπωρο ενώ διέρχεται το χειµώνα εύκολα διατηρώντας το γόνο. Η ωοτοκία σταµατά για ένα µικρό χρονικό διάστηµα µόνο κατά το τέλος του χρόνου ( εκέµβριο Ιανουάριο). Συλλέγει µικρή ποσότητα πρόπολης. Ο χορός επικοινωνίας διαφέρει από τον αντίστοιχο άλλων φυλών µελισσών έχοντας σχήµα «δρεπανιού» και θεωρείται ενδιάµεσος µεταξύ κυκλικού και µεικτού χορού. ίνει πληροφορίες για ανθοφορίες που δεν βρίσκονται σε µεγάλη απόσταση από την κυψέλη. Γενικά η Ιταλική µέλισσα δεν µπορεί να εκµεταλλευτεί µεγάλης ακτίνας περιοχή συλλογής (είναι µέλισσα µικρών αποστάσεων σε αντίθεση µε την A. mellifera carnica). Σαν κύρια πληροφορία για την συλλογή χρησιµοποιεί το χρώµα και όχι το σχήµα ή τη θέση της τροφής σε σχέση µε την κυψέλη. Παραπλανάται εύκολα. 2.7.A.mellifera cypria (Pollman, 1879) Κυπριακή µέλισσα Περιοχή εξάπλωσης είναι η Κύπρος. Η εµφάνισή της θα µπορούσε να χαρακτηρισθεί εξωτική. Μορφολογικά µοιάζει µε τις γειτονικές φυλές µελισσών A.mellifera syriaca και A.mellifera anatoliaca. Αν και µικρότερη σε µέγεθος απ αυτές έχει µεγαλύτερα πόδια και προβοσκίδα. Όσον αφορά το χρωµατισµό ζώνες κίτρινες και καροτοπορτοκαλί εναλλάσσονται στο θώρακα και στην κοιλιά, τόσο των εργατριών όσο και των κηφήνων. Αν και ζει σε υποτροπικό κλίµα µπορεί να συναγωνιστεί στην επιτυχία κατά τη διέλευση του χειµώνα πολλές άλλες φυλές µελισσών ευκράτων κλιµάτων. Η εκτροφή του γόνου διατηρείται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα µέχρι το φθινόπωρο, ενώ συλλέγει µεγάλες ποσότητες µελιού, πολύ από το οποίο χρησιµοποιείται για την εκτροφή αυτού του γόνου. Παρουσιάζει έντονη τάση για σµηνουργία (περισσότερα από 40 βασιλικά κελιά ανά µελισσοσµήνος). [16]

17 Είναι πολύ επιθετική ακόµα και όταν χρησιµοποιείται καπνός, γεγονός που αποτελεί και τον περιοριστικό παράγοντα στην διάδοσή της. 2.8.A.mellifera syriaca (Butte Reepen, 1906) Συριακή µέλισσα. Απαντάτε στις χώρες Ισραήλ, Ιορδανία, Λίβανος, Συρία. Είναι η µικρότερη σε µέγεθος µέλισσα από όσες έχουν αναφερθεί. Μόνο στην Αφρική υπάρχουν φυλές µελισσών µικρότερες από αυτή. Το µικρό µέγεθος της Συριακής µέλισσας εκφράζεται και από τον αριθµό εργατικών κελιών που κτίζει ανά τετραγωνική παλάµη ο οποίος ανέρχεται σε 484 εργατικά κελιά /dm 3 σε αντίθεση µε 427 εργατικά κελιά /dm 3 των Ευρωπαϊκών µελισσών. Όπως είναι φυσικό δεν είναι ανθεκτική στις χαµηλές θερµοκρασίες. Συλλέγει µεγάλες ποσότητες µελιού και έχει έντονη τάση για σµηνουργία ( βασιλικά κελιά) ανά µελισσοσµήνος. εν συλλέγει ούτε χρησιµοποιεί πολύ πρόπολη. Έχει αναπτύξει επιτυχείς µηχανισµούς άµυνας (µείωση ως τέλεια απουσία πτήσεων συλλογής) για την αντιµετώπιση της σφήκας Vespa orientalis. Είναι ιδιαίτερα επιθετική, ακολουθεί το αίτιο της ενόχλησης (π.χ. άνθρωπο) έως και 500m µακριά από την κυψέλη και µπορεί επίσης να επιτεθεί και σε µεγάλα ζώα και να τα σκοτώσει. Το χαρακτηριστικό που κάνει µοναδική τη Συριακή µέλισσα είναι ότι κατά την αντικατάσταση της βασίλισσας στο µελισσοσµήνος, ζουν πολλές µη συζευγµένες βασίλισσες έως ότου κάποια από αυτές γονιµοποιηθεί επιτυχώς και αρχίσει την ωοτοκία. Με δεδοµένο ότι στις Ευρωπαϊκές κυρίως φυλές µελισσών, κατά την αντικατάσταση ων βασιλισσών, ένα ποσοστό 30% αυτών χάνεται κατά την «γαµήλια πτήση» µε αποτέλεσµα το µελισσοσµήνος να µένει ορφανό, χωρίς τη δυνατότητα παραγωγής άλλων βασιλικών κελιών, το χαρακτηριστικό αυτό της Συριακής µέλισσας αποκτά ιδιαίτερη και µοναδική σηµασία. Έτσι λοιπόν από το 1906 έχει εισαχθεί η Συριακή µέλισσα στις ΗΠΑ και χρησιµοποιούνται σε ερευνητικά προγράµµατα, τα οποία σκοπό έχουν να κατανοήσουν οι επιστήµονες και να εντοπίσουν το µηχανισµό που οδηγεί σ αυτή τη συµπεριφορά, έτσι ώστε ίσως να γίνει δυνατή η µεταφορά του και σε άλλες φυλές µελισσών. (Γούναρη Σ., 1995). [17]

18 3.Βιολογία της Μέλισσας. 3.1 Βιολογικός Κύκλος. Η µέλισσα για να ολοκληρώσει την ανάπτυξη της και να γίνει ενήλικη (imago) διέρχεται πρώτα από 3 άλλα στάδια : του αυγό, της προνύµφης (larva) και της νύµφης ή πλαγγόνας (pupa) (Εικ. 6). Εικόνα 6. Τα ανήλικα στάδια της µέλισσας. Α, αυγό. Β και Γ, προνύµφη., πλαγγόνα (νύµφη) (Από Snodgrass, 1975). Η βασίλισσα ωοτοκεί σε βασιλικά κελιά, σε κελιά εργατριών ή κηφήνων. Τα γονιµοποιηµένα αυγά αναπτύσσονται είτε σε εργάτριες είτε σε βασίλισσες ενώ τα αγονιµοποίητα αυγά σε κηφήνες. Κατά το στάδιο της προνύµφης η µέλισσα τρέφεται γι αυτό σ αυτό το στάδιο αναπτύσσεται πολύ γρήγορα και αποκτά µεγάλο βάρος. Αυτές οι αλλαγές συµβαίνουν όταν τα κελιά είναι ασφράγιστα ενώ µετά το σφράγισµα των κελιών ακολουθεί η ανάπτυξη της προνύµφης και η µεταµόρφωση σε νύµφη. Όταν η ανάπτυξη ολοκληρωθεί τότε η µέλισσα µέσα από το κελί ανοίγει το σφράγισµα και εξέρχεται. Για να ολοκληρωθεί η ανάπτυξη της µέλισσας από αυγό µέχρι το ενήλικο απαιτούνται για τη βασίλισσα 16 ηµέρες, για την εργάτρια 21 ηµέρες, ενώ για τον κηφήνα 24 µέρες. Ο ακριβής χρόνος ανάπτυξης, καθώς και η ποιότητα της εκκολαπτόµενης µέλισσας εξαρτάται από τη θερµοκρασία, τη θρέψη και τη φυλή της. Ο βιολογικός κύκλος της µέλισσας φαίνεται συνοπτικά στον Πίνακα ΙΙ. (Χαριζάνης Π., 1996). [18]

19 Εικόνα 7. Τo ανήλικοo στάδιοo της µέλισσας, πλαγγόνα (νύµφη). Εικόνα 8. Τo τελικό στάδιο της µέλισσας (ακµαίο). Πίνακας 2. Χρόνος (µέρες) που απαιτείται για την ανάπτυξη κάθε ατελούς σταδίου στη µέλισσα (Από Morse και Flottum, 1985). Αυγό Προνύµφη Νύµφη Σύνολο Βασίλισσα Εργάτρια Κηφήνας ,5 6 6,5 7, , [19]

20 3.2. ιαφοροποίηση των τριών βιολογικών µορφών στη µέλισσα. Η διαφοροποίηση στη µέλισσα µπορεί να εκφραστεί απλά: από αγονιµοποίητο αυγό προέρχεται ο κηφήνας, ενώ από γονιµοποιηµένο αυγό εργάτρια η βασίλισσα (Εικ. 9). Αυτό εξαρτάται από τον τύπο του κελιού στο οποίο έχει ωοτοκηθεί το αυγό και από διάφορους παράγοντες θρέψης της προνύµφης. Ένα αυγό που ωοτοκείτε σε εργατικό κελί µπορεί να µεταφερθεί σε βασιλικό κελί και µε κατάλληλες συνθήκες να αναπτυχθεί σε βασίλισσα και αντιθέτως, ένα αυγό που ωοτοκήθηκε σε βασιλικό κελί µπορεί να µεταφερθεί σε εργατικό κελί και εκεί να αναπτυχθεί σε εργάτρια. Όµως ενώ ο τύπος του κελιού είναι ένας σηµαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη εργατριών ή βασιλισσών, από µόνος του δεν µπορεί να εξηγήσει το µηχανισµό που καθορίζει εάν θα αναπτυχθεί ένα γονιµοποιηµένο αυγό σε εργάτρια ή βασίλισσα. Ίσως η ποιότητα και η ποσότητα της τροφής που δίδεται στην αναπτυσσόµενη προνύµφη καθορίζει τη µορφή και οι παράγοντες θρέψης ενεργούν µέσω συστήµατος ορµονών της προνύµφης. Εικόνα 9. Παράγοντες που επηρεάζουν τη διαφοροποίηση ενός αυγού που ωοτοκείτε από µια βασίλισσα (Από Winston, 1987). Ο βασιλικός πολτός διαφέρει από τον εργατικό πολτό επειδή περιέχει περισσότερες εκκρίσεις του σαγονικού αδένα. Από χηµικές αναλύσεις που έγιναν βρέθηκε ότι ο βασιλικός πολτός περιέχει 10 φορές περισσότερο παντοθενικό οξύ και 18 φορές περισσότερη βιοπτερίνη απ ότι ο εργατικός πολτός. Εποµένως υπάρχουν οι ίδιες πιθανότητες από το ίδιο αυγό να προέλθει εργάτρια ή βασίλισσα, ενώ η θρέψη µε τη µεσολάβηση της νεανικής ορµόνης (juvenile hormone) αποφασίζει ποια µορφή θα [20]

21 αναπτυχθεί. Τα άτοµα που πρόκειται να γίνουν βασίλισσες τρέφονται µε βασιλικό πολτό, ο οποίος είναι ειδικά πλούσιος σε προϊόντα του σιαγονικού αδένα και ζάχαρα, τα οποία είναι φαγοδιεγερτικά. Η ποιότητα της τροφής καθώς και η ποσότητα που καταναλώνεται επηρεάζουν την παραγωγή µεγάλων ποσοτήτων νεανικής ορµόνης, κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης της προνύµφης που είναι το κρίσιµο σηµείο και που έχει σαν αποτέλεσµα τη διαφοροποίηση της προνύµφης σε βασίλισσα. Οι προνύµφες εργατριών εκτρέφονται µε εκκρίσεις του υποφαρυγγικού αδένα κατά τη διάρκεια των πρώτων ηµερών του προνυµφικού σταδίου, ενώ κατά τη διάρκεια των εποµένων ηµερών της διατροφής προστίθεται περισσότερο µέλι και γύρη και αυτό έχει σαν αποτέλεσµα να παράγονται λιγότερες ποσότητες νεανικής ορµόνης (J. H.) όταν η προνύµφη είναι ηλικίας 3-5 ηµερών µε αποτέλεσµα τη διαφοροποίηση της προνύµφης σε εργάτρια. Προνύµφες που µεταφέρονται από ένα κελί σε άλλο, όταν είναι ηλικίας 3 µέχρι 4 ηµερών αναπτύσσονται σε ενδιάµεσο στάδιο µεταξύ βασίλισσας και εργάτριας (intercasts). Αυτά τα άτοµα είναι εργάτριες που µοιάζουν µε βασίλισσες ή βασίλισσες που µοιάζουν µε εργάτριες. Για παράδειγµα προνύµφες που µεταφέρονται από τα εργατικά σε βασιλικά κελιά κατά τη διάρκεια αυτής της ηλικίας µπορεί να αναπτυχθούν ενήλικα που µοιάζουν µε βασίλισσες αλλά έχουν και χαρακτηριστικά εργατριών, όπως καλαθάκια γύρης κεντρί µε άγκιστρα και σαγόνια εργάτριας. Συγχρόνως τα χαρακτηριστικά της βασίλισσας µειώνονται, δηλαδή έχει µικρότερο αριθµό οβαριολών, µικρότερη σε µέγεθος σπερµατοθήκη και ζυγίζει λιγότερο, από µια κανονική βασίλισσα (Χαριζάνης Π., 1996) 3.3.Η βασίλισσα Η βασίλισσα (Εικ. 10) διακρίνεται εύκολα από τους κηφήνες και τις εργάτριες, γιατί είναι πιο µεγαλόσωµη από τις άλλες µορφές (Εικ. 11). Έχει µακριά κοιλιά, κοντά φτερά, κοντή προβοσκίδα, έχει κεντρί, δεν έχει αδένες παραγωγής κεριού και όργανα συλλογής και µεταφοράς νέκταρος και γύρης, ενώ µπορεί να ζήσει έως και 5 χρόνια. Ωοτοκεί κατά µέσο όρο 1500 αυγά την ηµέρα, την άνοιξη και το καλοκαίρι και µέχρι αυγά περίπου ετησίως (Winston 1987). εν συλλέγει τροφή, ούτε ασχολείται µε άλλες εργασίες στο µελισσοσµήνος, και ακολουθείται πάντα από ένα αριθµό εργατριών που τη φροντίζουν. Παράγει χηµικές [21]

22 ουσίες (φεροµόνες), µε τις οποίες κρατά σε συνοχή το µελισσοσµήνος, ενώ διατηρεί τη χαρακτηριστική οργάνωση του µελισσοσµήνους και ρυθµίζει τη λειτουργία του. Χαρακτηριστικά του µελισσοσµήνους όπως η επιθετικότητα, η παραγωγικότητα, η προδιάθεση για ασθένειες και η τάση για σµηνουργία εξαρτώνται από τη γενετική του σύσταση. Είναι το µόνο θηλυκό άτοµο που συζευγνύεται συνήθως µε 8-12 κηφήνες και φέρει ειδικό όργανο αποθήκευσης του σπέρµατος (σπερµατοθήκη). Ο αριθµός των αυγών που ωοτοκεί η βασίλισσα εξαρτάται από την ηλικία της. Οι εργάτριες συνήθως την αντικαθιστούν κάθε 3-5 χρόνια ενώ ο µελισσοκόµος κάθε 1-2 χρόνια. (Θρασυβούλου Α., 1998) Εικόνα 10. Νέα βασίλισσα. 3.4.Το γονίδιο που καθορίζει το φύλο στη µέλισσα. Γενικότερα στις µέλισσες, τις σφήκες και τα µυρµήγκια σε έντοµα δηλαδή που ανήκουν στην τάξη των Υµενοπτέρων, το γονιµοποιηµένο αυγό εξελίσσεται σε θηλυκό άτοµο ενώ το αγονιµοποίητο σε αρσενικό. Αυτός ο τρόπος αναπαραγωγής διακρίνει το 20% των ζωικών οργανισµών. [22]

23 Εικόνα 11. Οι τρεις βιολογικές µορφές σε µια κοινωνία µελισσών: Α βασίλισσα, Β εργάτρια, Γ κηφήνας (Από Dade, 1985). Από τα δεδοµένα που υπάρχουν προκύπτει το εξής: τα θηλυκά άτοµα παίρνουν µια σειρά γονιδίων (είναι τα τµήµατα του DNA που ελέγχουν τα διάφορα γνωρίσµατα) από το θηλυκό γονέα και µια σειρά γονιδίων από τον αρσενικό γονέα (Εικ. 12). Εικόνα 12. Τα θηλυκά άτοµα έχουν µια σειρά γονιδίων από τον θηλυκό γονέα και µια σειρά από τον αρσενικό γονέα (2n). Τα αρσενικά άτοµα µία µόνο σειρά από τη µητέρα τους (n). ηλαδή εάν υπάρχει µια ή δύο σειρές γονιδίων καθορίζει αν το άτοµο είναι θηλυκό ή αρσενικό. Σε πολλά από τα Υµενόπτερα, η περίπλοκη κοινωνική ζωή τους οφείλεται σε ένα «γονίδιο» το csd (complementary sex determiner συµπληρωµατικός καθοριστής του φύλου). Στις µέλισσες αυτό το γονίδιο λειτουργεί ως πρωτεύων σήµα για τον καθορισµό του φύλου. Έτσι για να εξελιχθεί ένα άτοµο σε θηλυκό χρειάζεται δύο διαφορετικές «εκδοχές» του γονιδίου αυτού, ενώ το γόνιµο αρσενικό άτοµο έχει ένα µόνο αντίγραφο. [23]

24 Περιστασιακά όταν προκύπτει από γονιµοποιηµένο αυγό αρσενικό άτοµο έχει δύο αντίγραφα αλλά της ίδιας «εκδοχής» αυτού του γονιδίου και είναι στείρο. Εδώ προκύπτει το ερώτηµα γιατί υπάρχει αυτός ο τρόπος αναπαραγωγής που δίνει χωρίς γονιµοποίηση αρσενικά άτοµα; Ενδεχοµένως ευνοούνται τα θηλυκά άτοµα που δεν βρίσκουν αρσενικά και έτσι ωοτοκούν αρσενικά χωρίς γονιµοποίηση για να γονιµοποιηθούν µαζί τους. Το γεγονός όµως αυτό έχει το αντίτιµο του. ηλαδή εάν η βασίλισσα συζευχθεί µε τον αρσενικό απόγονό της ή πρόγονο, που έχει την ίδια εκδοχή του γονιδίου csd, οι µισοί µετέπειτα απόγονοι της θα εξελιχθούν σε στείρα αρσενικά τα οποία οι εργάτριες θα καταστρέψουν (Εικ.13). Είναι άγνωστο γιατί δύο αντίγραφα της ίδιας εκδοχής του γονιδίου csd δεν µπορούν να συνυπάρξουν. Εικόνα 13. Τα γόνιµα θηλυκά άτοµα έχουν δυο διαφορετικά χρωµοσώµατα (Χ3, Χ2) που το κάθε ένα φέρει διαφορετική εκδοχή του γονιδίου csd. Τα αρσενικά που προκύπτουν µε δυο ίδια χρωµατοσώµατα Χ3 (ένα από τον θηλυκό γονέα και ένα από τον αρσενικό) έχουν δυο φορές την ίδια εκδοχή του γονιδίου csd, είναι στείρα άτοµα και καταστρέφονται από τις εργάτριες. Το πρόβληµα αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τις διασταυρώσεις που γίνονται ελεγχόµενα. Η φύση έχει προνοήσει έτσι ώστε η βασίλισσα να συζευγνύεται µε πολλούς κηφήνες και η πιθανότητα, δεδοµένου ότι υπάρχουν 19 µορφές csd, να βρεθούν δύο αντίγραφα της ίδιας «εκδοχής» ελαττώνεται. Σε διασταυρώσεις λοιπόν που έχουν στόχο τη γενετική βελτίωση θα πρέπει να γονιµοποιείται η βασίλισσα µε «ξένους» κηφήνες (Μπουγά Μ., 2004). [24]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Α. ΤΑΞΙΝΌΜΗΣΗ ΤΗΣ ΜΈΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα, σύμφωνα με τη συστηματική κατάταξη του ζωικού βασίλειου, ταξινομείται στο Φύλο: Arthropoda, Κλάση: Insecta, Υποκλάση: Pterygota,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος Ινστιτούτο Μελισσσοκομίας Χαλκιδικής ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βιολογία Μέλισσας Μέλισσες: Εμφανίστηκαν στη γη πριν περίπου 80 εκ. χρόνια Κοινή μέλισσα: Apis mellifera

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους

Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους Ποσότητα γόνου & ακμαίων μελισσών Μεταχείριση του μελισσιού κατά τη διάρκεια του έτους Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους Πληθυσμός Παραγωγική φάση Παράλληλη ανάπτυξη γόνος Μείωση γόνου

Διαβάστε περισσότερα

«Μικρή μικρή νοικοκυρά - Μεγάλη πίτα κάνει.» ΙΩΑΝΝΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ - ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΑΓΝΩΠΟΥΛΟΣ - Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΓΕΛ ΒΟΥΝΑΡΓΟΥ

«Μικρή μικρή νοικοκυρά - Μεγάλη πίτα κάνει.» ΙΩΑΝΝΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ - ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΑΓΝΩΠΟΥΛΟΣ - Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΓΕΛ ΒΟΥΝΑΡΓΟΥ «Μικρή μικρή νοικοκυρά - Μεγάλη πίτα κάνει.» Η ερευνητική ομάδα Οι μαθητές Ιωάννα Αποστολοπούλου Γιώργος Αναγνώπουλος Ο καθηγητής Χαράλαμπος Ανδρουτσόπουλος Η εξέλιξη της μελισσοκομίας Η μέλισσα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ι. ΓΕΝΙΚΑ Το είδος και η ποικιλότητα του γενετικού υλικού είναι εξίσου σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ!

Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ! Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ! [5/3/2013] e-school by agronomist.gr Δομή του μαθήματος Κεφάλαιο 1 : Κατάταξη της μέλισσας σε φυλές Ποια είναι τα κριτήρια Υβριδισμός Φυλές μελισσών στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Γούναρη Σοφία Γεωπόνος, Ερευνήτρια ΕΘΙΑΓΕ Συστηματική κατάταξη μελισσών και στάδια κοινωνικής εξέλιξης Είδη και φυλές μελισσών Το μελίσσι ως οργανισμός o Οι κηρήθρες του μελισσιού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ ΙΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΙΑΒΙΩΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΥΚΟΙΝΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 ΔΜ 2-2 Γ` ΣΔΠ Σελ. 1 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ επε. (GR-BIO-02) Π Ρ Ο Δ Ι Α Γ Ρ Α Φ Ε Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 «Φυσιολογική» επε Εθνικής Αντίστασης 66, Αλεξάνδρεια 59300,,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανατομία της μέλισσας ΞΑΝΘΗ ΛΙΑΝΟΥ - Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΓΕΛ ΒΟΥΝΑΡΓΟΥ

Η ανατομία της μέλισσας ΞΑΝΘΗ ΛΙΑΝΟΥ - Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΓΕΛ ΒΟΥΝΑΡΓΟΥ Η ανατομία της μέλισσας Η ερευνητική ομάδα Η μαθήτρια Ξανθή Λιανού Ο καθηγητής Χαράλαμπος Ανδρουτσόπουλος Ποια είναι τα μέρη του σώματος της; (ανατομία του σώματος) Στο κεφάλι διακρίνουμε : 1. Δύο μεγάλα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο πληθυσµός του µελισσιού. Ένα δυνατό µελίσσι είναι σε θέση να δώσει µεγαλύτερη παραγωγή, αλλά και να αντιµετωπίσει ευκολότερα τις αντιξοότητες. Η παρ

Ο πληθυσµός του µελισσιού. Ένα δυνατό µελίσσι είναι σε θέση να δώσει µεγαλύτερη παραγωγή, αλλά και να αντιµετωπίσει ευκολότερα τις αντιξοότητες. Η παρ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ-ΒΑΣΙΛΟΤΡΟΦΙΑ Οι µέλισσες είναι έντοµα κοινωνικά και ζουν σαν µια µεγάλη οικογένεια, η οποία αποτελείται από µια βασίλισσα (αναπαραγωγικό θηλυκό), καθόλου

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου

Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου Στόχος : το κέρδος 1. Να αγαπά τη μέλισσα 2. Να γνωρίζει καλά τη βιολογία της. 3. Να εφαρμόζει σωστές επεμβάσεις στον κατάλληλο χρόνο 4. Να γνωρίζει τη μελισσοκομική

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Η σωστή οργάνωση ενός µελισσιού είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρησή του. Οι δραστηριότητες και η συµπεριφορά των µελισσών έχουν σαν

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 4: Βιολογική Κτηνοτροφία

Ενότητα 4: Βιολογική Κτηνοτροφία Ενότητα 4: Βιολογική Κτηνοτροφία Διάλεξη 4.4: : Βασικές Αρχές Βιολογικής Μελισσοκομίας Εργαστήριο Πληροφορικής Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών http://infolab.aua.gr Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Καταγωγή μελισσών

Διαβάστε περισσότερα

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ»

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 15-10-2012 Ημερ. Λήξης: π.χ. 16-10-12 Σύνολο ωρών: 150 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Εντατικής Εκμετάλλευσης των Μελισσών

Συστήματα Εντατικής Εκμετάλλευσης των Μελισσών Συστήματα Εντατικής Εκμετάλλευσης των Μελισσών Σοφία Γούναρη Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών Αθηνών, ΕΘΙΑΓΕ Τηλ. 210-6399366, 6391378 e-mail: sgounari@nagref.gr Ανάπτυξη των μελισσιών την άνοιξη Η άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνικά έντομα Πρόκειται για συγκεκριμένες ομάδες εντόμων: μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και σφήκες. Το πλήθος τους και η σημασία τους στα οικοσυστήματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνικά έντομα Πρόκειται για συγκεκριμένες ομάδες εντόμων: μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και σφήκες. Το πλήθος τους και η σημασία τους στα οικοσυστήματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ. Περιβαλλοντική ομάδα Β Τάξης

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ. Περιβαλλοντική ομάδα Β Τάξης ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Περιβαλλοντική ομάδα Β Τάξης Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΙΚΙΑ Είδη Η μέλισσα είναι έντομο από την τάξη υμενόπτερα, που θεωρείται από όλα γενικά τα έντομα το πιο σπουδαίο από οικονομικής άποψης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Οι πολικές περιοχές, όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται βορειότερα από το Βόρειο Πολικό Κύκλο και νοτιότερα από το Νότιο Πολικό Κύκλο. Συγκεκριμένα ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡ

ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΣΟΦΙΑ ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗ Εισηγητής: Δρ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΑΛΥΣΣΑΝΔΡΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3η ΜΕΘΟΔΟΙ &ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ (ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ, ΧΗΜΙΚΗ, ΔΑΣΟΚΟΜΙΚΗ)

ΘΕΩΡΙΑ 3η ΜΕΘΟΔΟΙ &ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ (ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ, ΧΗΜΙΚΗ, ΔΑΣΟΚΟΜΙΚΗ) ΘΕΩΡΙΑ 3η ΜΕΘΟΔΟΙ &ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ (ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ, ΧΗΜΙΚΗ, ΔΑΣΟΚΟΜΙΚΗ) ΠΡΟΛΗΨΗ-ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ Καταπολέμηση ορίσουμε την άμεση επέμβαση του ανθρώπου με σκοπό τη μείωση του πληθυσμού μιας υπάρχουσας έξαρσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ 1 Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών I. ΓΕΝΙΚΑ Σε ένα μελίσσι η βασίλισσα παίζει τον πρωταρχικό ρόλο και η απόδοση του μελισσιού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1. Το πιο κάτω γενεαλογικό δέντρο δείχνει τον τρόπο κληρονόμησης μιας ασθένειας σε μια οικογένεια. Τα μαυρισμένα τετράγωνα συμβολίζουν αρσενικά άτομα με την πάθηση και οι μαυρισμένοι κύκλοι θηλυκά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο µέγιστος αριθµός διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ Προϋποθέσεις προόδου σε ένα Πρόγραµµα Γενετικής Βελτίωσης: Ύπαρξη Γενετικής παραλλακτικότητας ως προς το χαρακτηριστικό υνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ζωϊκοί εχθροί της ελιάς

Ζωϊκοί εχθροί της ελιάς Ζωϊκοί εχθροί της ελιάς Ο ΡΥΓΧΙΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Rhynchites cribripennis Κηκιδόμυγα των βλαστών της ελιάς, Resseliella oleisuga Αντώνης Παρασκευόπουλος, Γεωπόνος Δ/ντής Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΡΑΣΕΙΣ. Μάριος Τζιτζινάκης Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΡΑΣΕΙΣ. Μάριος Τζιτζινάκης Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΡΑΣΕΙΣ Μάριος Τζιτζινάκης Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων Το 76% της παραγωγής τροφίμων για τον άνθρωπο εξαρτάται από τη μελισσοκομία. Το 84 % των φυτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Χ. Τανανάκη, Α. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας Σηροτροφίας Α.Π.Θ. Email: tananaki@agro.auth.gr Website: www.beelab.gr Tel: 2310-472983 2.500.000 Αριθμός Κυψελών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ)

ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ) ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ) 1. Στις αλεπούδες το ασηµόµαυρο χρώµα του τριχώµατος καθορίζεται από ένα υπολειπόµενο αλληλόµορφο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. ΜΙΑ ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ

ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. ΜΙΑ ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. ΜΙΑ ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Οι μαθητές Γιώτα Λιατσή Θανάσης Λίβανος Ο καθηγητής Χαράλαμπος Ανδρουτσόπουλος Η ΣΥΜΒΟΛΉ ΤΗΣ ΜΈΛΙΣΣΑΣ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΊΑ Η συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ: Προβλήματα Γενετικής Μενδελική κληρονομικότητα 1/6

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ: Προβλήματα Γενετικής Μενδελική κληρονομικότητα 1/6 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ. Σε ένα είδος φυτών διακρίνονται δυο χρώματα άνθους, το κίτρινο και το λευκό. Για να διαπιστωθεί το είδος του γονιδίου που ελέγχει την ιδιότητα αυτή αλλά και ο τρόπος κληρονόμησής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β )

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 γ Α3 α Α4 δ Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1: 1 Α 2 Β 3 Β 4 Α 5 Α 6 Α 7 Β 8 Β Β2:

Διαβάστε περισσότερα

15/1/2010. Φυτοπροστασία Δενδρωδών Εχθροί. Εισαγωγή. Πασχάλης Γιαννούλης 2009

15/1/2010. Φυτοπροστασία Δενδρωδών Εχθροί. Εισαγωγή. Πασχάλης Γιαννούλης 2009 15/1/2010 Φυτοπροστασία Δενδρωδών Εχθροί Εισαγωγή Πασχάλης Γιαννούλης 2009 1 15/1/2010 MΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ EXΘΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΔΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ 2 15/1/2010 3 15/1/2010 4 15/1/2010 5 15/1/2010 6 15/1/2010

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εξέλιξης από Πανελλήνιες ( ) Σελ

Θέματα Εξέλιξης από Πανελλήνιες ( ) Σελ Θέματα Εξέλιξης από Πανελλήνιες (2010-2012) Σελ. 119-131 1. Πώς μπορεί να εξηγηθεί με βάση τη θεωρία της φυσικής επιλογής η επικράτηση του χαρακτηριστικού «ψηλός λαιμός» στις καμηλοπαρδάλεις; Μονάδες 8

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν.

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. 1 Που συμβαίνουν οι περισσότερες βροχοπτώσεις; Κυρίως στη θάλασσα. Και μάλιστα στο Ισημερινό. Είδαμε γιατί στο προηγούμενο μάθημα. Ρίξε μία ματιά.

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1.Β 2.Γ 3.Α 4.Δ 5.Γ ΘΕΜΑ Β Β1) 1.Α 2.Β 3.Β 4.Α 5.Α 6.Α 7.Β 8.Β Β2) Σελ. 40 σχολικού βιβλίου : Κατά την έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών Τάξη: Diptera πτέρυγες: πρόσθιες μεμβρανώδεις, οπίσθιες ελλείπουν (διαμορφωμένες σε αλτήρες) στοματικά μόρια: νύσσο - μυζητικού τύπου ολομετάβολα προνύμφη: ακέφαλη - άποδη

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών

Θέματα Πανελλαδικών Θέματα Πανελλαδικών 2000-2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΟΜΟΓΕΝΩΝ Κεφάλαιο 5 Περιεχόμενα Περιεχόμενα 1 Κεφάλαιο 1 ο Το γενετικό υλικό Θέμα 1 ο 2 Θέμα 2 ο 8 Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ 14 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ Σχολική χρονιά 2008-2009 Υπεύθυνες νηπιαγωγοί Σαββίδου Ιωάννα Βέλκου Βασιλική Επιμελήτρια Πρόνοιας Ελένη Σιαλβέρα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. δ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση και Προστασία Δασογενετικών Πόρων. Στρατηγικές Βελτίωσης

Βελτίωση και Προστασία Δασογενετικών Πόρων. Στρατηγικές Βελτίωσης Βελτίωση και Προστασία Δασογενετικών Πόρων Στρατηγικές Βελτίωσης 5 Σύνοψη Στη βελτίωση προσπαθούμε να συμπεράνουμε την απόδοση των απογόνων βασιζόμενοι στο φαινότυπο και την απόδοση των γονέων Η μαζική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α 1 : α Α 2 : γ Α 3 : δ Α 4 : β Α 5 : γ ΘΕΜΑ Β Β 1 : σελ. 120 σχολικού: >. Β 2 :

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές.

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας

Διαβάστε περισσότερα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Ο Ευκάλυπτος ο torquata όπως όλοι σχεδόν οι ευκάλυπτοι κατάγεται και αυτός από την μακρινή Αυστραλία, και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας Κεφάλαιο Εξέλιξη 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση θεωρίας Πολλές από τις επιστημονικές απόψεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεν γίνονται εύκολα αποδεκτές, διότι αντιβαίνουν την αντίληψη που οι άνθρωποι διαμορφώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες της Εξέλιξης

Θεωρίες της Εξέλιξης 1 ο ΘΕΜΑ Θεωρίες της Εξέλιξης Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΔΙΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Από τη διασταύρωση μοσχομπίζελων προκύπτουν στην επόμενη γενιά τα εξής άτομα: 110 άτομα με κίτρινο χρώμα σπέρματος και ιώδες χρώμα άνθους. 109 άτομα με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ ΔΟΜΗΣ. Δομή Ξύλου - Θεωρία. Στέργιος Αδαμόπουλος

ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ ΔΟΜΗΣ. Δομή Ξύλου - Θεωρία. Στέργιος Αδαμόπουλος ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ 10-11. ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ ΔΟΜΗΣ Μεταβλητότητα δομής Δομή δακτυλίων Μορφολογία κυττάρων Χημική σύσταση Υποδομή Μέσα σ ένα δέντρο Ανάμεσα στα δέντρα Οριζόντια Κατακόρυφα Πλάγια Στο ίδιο είδος Σε διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών χρυσονηματώδης της πατάτας Globodera rostochiensis (συν. Heterodera rostochiensis) οικ. Heteroderidae χρυσονηματώδης της πατάτας μορφολογία εμφανίζουν έντονο γενετικός διμορφισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ 1. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το σώµα της µέλισσας χωρίζεται σε 3 διακριτά µέρη: την κεφαλή, το θώρακα και την κοιλία. Σε κάθε ένα από αυτά βρίσκονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Παράδοξο... Οι απόγονοι μοιάζουν στους γονείς τους Δεν είναι όμως ακριβώς ίδιοι, ούτε με τους γονείς τους, ούτε μεταξύ τους Κληρονομικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Στις ερωτήσεις 1-3, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ:ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΦΥΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta

Διαβάστε περισσότερα

3 ΩΡΕΣ. Σελίδα 1 από 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΙΑΡΚΕΙΑ

3 ΩΡΕΣ. Σελίδα 1 από 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΙΑΡΚΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΡΚΕΙΑ 3 ΩΡΕΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Από τη διασταύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση Φυτών. Ανάμεικτες ποικιλίες

Βελτίωση Φυτών. Ανάμεικτες ποικιλίες Στόχος: Η παράκαμψη των δυσμενών επιπτώσεων της απόλυτης ομοιομορφίας μιας μονογονοτυπικής ποικιλίας ως προς την: - ανθεκτικότητα σε διάφορες φυλές ενός παθογόνου - προσαρμοστικότητα σε διάφορα περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία. Α Λυκείου - A τετραμήνου. Γενικό Λύκειο Βουνάργου

Ερευνητική Εργασία. Α Λυκείου - A τετραμήνου. Γενικό Λύκειο Βουνάργου Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου - A τετραμήνου Γενικό Λύκειο Βουνάργου 2015-2016 1 Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Οι μαθητές Αναγνώπουλος Γιώργος Αποστολοπούλου Ιωάννα Θεοδωροπούλου Μαριλία Λιανού Ξανθή Λιατσή Γιώτα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ. 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ. 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφέρουν στην εμφάνιση, στον τρόπο με τον οποίο ζουν, στον τόπο όπου κατοικούν Ποιο είναι το μυστικό της τεράστιας ποικιλομορφίας;

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΠ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18/09/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Η Χαρά

Διαβάστε περισσότερα

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών τετράνυχοι Tetranychus urticae (κοινός τετράνυχος) Panonychys citri (κόκκινος τετράνυχος) οικ.: Tetranychidae κοινός τετράνυχος μορφολογία ακμαίο σχήμα ωοειδές μέγεθος 0,5

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗ-ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΑ 1. Διασταυρώνονται δυο μοσχομπίζελα, το ένα με κανονικό σχήμα καρπού και το άλλο με περιεσφιγμένο σχήμα. Να βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΗΝΟΥΡΓΙΑ. Όταν οι Μέλισσες αναζητούν νέους τόπους

ΣΜΗΝΟΥΡΓΙΑ. Όταν οι Μέλισσες αναζητούν νέους τόπους ΣΜΗΝΟΥΡΓΙΑ Όταν οι Μέλισσες αναζητούν νέους τόπους Στην Φύση, το σημαντικότερο μέλημα κάθε Είδους είναι η επιβίωση του. Όλες οι επιμέρους δραστηριότητες, ακόμη και αυτή η ίδια η εξέλιξη του, περιστρέφονται

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20.05.2015 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 γ Α3 δ Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 σχολ. βιβλίου: «Για την επιλογή οργάνων

Διαβάστε περισσότερα

6.1. Η Αναπαραγωγή στους µονοκύτταρους οργανισµούς 1 ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σήµερα: Θα γνωρίσεις τη σηµασία της αναπαραγωγής, τον τρόπο αναπαραγωγής στους µονοκύτταρους οργανισµούς και τα είδη της αναπαραγωγής.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015 ΘΕΜΑ Α Α1.β Α2.γ Α3.α Α4.δ Α5.γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1A, 2B, 3B, 4A, 5A, 6A, 7B, 8B Β2. σελίδα 40 σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ΠΕ Ανατολικής Αττικής Εισηγήτρια: Ειρήνη Τσάλου Κτηνίατρος Τα τελευταία χρόνια απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 6 ΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµίας από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα