ΗΡΥ 401 Ενσωµατωµένα Συστήµατα Μικροεπεξεργαστών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΗΡΥ 401 Ενσωµατωµένα Συστήµατα Μικροεπεξεργαστών"

Transcript

1 Πολυτεχνείο Κρήτης Τµήµα Ηλεκτρονικών Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εργαστήριο Μικροεπεξεργαστών και Υλικού ΗΡΥ 401 Ενσωµατωµένα Συστήµατα Μικροεπεξεργαστών Πανεπιστηµιακές Σηµειώσεις Έκδοση 1.1 (τελευταία ενηµέρωση: Σεπτέµβριος 2006) Καθ. Απόστολος όλλας

2 Ευχαριστίες Ευχαριστώ τους Βοηθούς του µαθήµατος κκ. Ε. Σωτηριάδη και Γ. Χρυσό για την επιµέλεια που έδειξαν στα εργαστήρια του µαθήµατος κατά το Χειµερινό Εξάµηνο 2006 και µάλιστα µε τρεις σχεδιαστικές ροές, στον κο. Μάρκο Κιµιωνή για την µέριµνά του στην συντήρηση των µηχανηµάτων του Εργαστηρίου Μικροεπεξεργαστών και Υλικού, στο Μηχανογραφικό Κέντρο του Πολυτεχνείου Κρήτης γιατί µε ιδιαίτερο ζήλο µας βοήθησαν στην παροχή εργαλείων CAD για το µάθηµα, και στην φοιτήτρια κα. Κ. Συµεωνίδη γιατί οι σηµειώσεις της από το µάθηµα µε βοήθησαν να εµπλουτίσω τις παρούσες σηµειώσεις µε υλικό που κάλυψα στις διαλέξεις αλλά δεν είχε περιληφθεί αρχικά στις σηµειώσεις του µαθήµατος.

3 1. Εισαγωγή, Ορισµοί 1.1 Τι Είναι Ενσωµατωµένα Συστήµατα Ορισµός: Ενσωµατωµένα Συστήµατα είναι αυτά στα οποία κάποιος επεξεργαστής λειτουργεί σαν µέρος µίας ολότητας, επιτελώντας συγκεκριµένο έργο, και στον οποίο εν γένει ο χρήστης δεν έχει πρόσβαση για να αλλάξει το πρόγραµµα ή την λειτουργικότητα του συστήµατος. Για όλο το µάθηµα, µε τον όρο «ενσωµατωµένα συστήµατα» θα εννοούµε την ενσωµάτωση κάποιου µικροεπεξεργαστή στην λειτουργία ενός ολόκληρου συστήµατος µε ηλεκτρονικά, µηχανολογικά, και άλλα µέρη, αλλά θα µας αφορούν µόνο οι λειτουργίες του µικροεπεξεργαστή και η διεπαφή αυτού µε το εξωτερικό περιβάλλον. Στην πράξη προκύπτει ότι κάποια από τα παραπάνω χαρακτηριστικά κατά περίσταση και κατ εξαίρεση µπορεί να µην ισχύουν, ο ορισµός όµως παραµένει χρήσιµος για να διαφοροποιήσει τα ενσωµατωµένα συστήµατα από τα γενικής χρήσης. Κινητό Τηλέφωνο Στερεοφωνική Συσκευή CD Ενσωµατωµένοι Επεξεργαστές Φρένα Αυτοκινήτου ABS Εικ. 1.1 Παραδείγµατα Ενσωµατωµένων Συστηµάτων 1.2 Ενσωµατωµένα Συστήµατα και Απανταχού Παρόντες Υπολογιστές Τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγµατα ενσωµατωµένων συστηµάτων είναι το κινητό τηλέφωνο και τα φρένα ABS (Anti-lock Break System) των αυτοκινήτων. Και στις δύο περιπτώσεις έχουµε την χρήση επεξεργαστή για να επιτελέσει προκαθορισµένες λειτουργίες. Και στις δύο περιπτώσεις κανονικά ο χρήστης δεν µπορεί να έχει πρόσβαση στον επεξεργαστή, αν και στην περίπτωση κινητών νέας γενιάς µε λειτουργικό σύστηµα ορατό στον χρήστη υπάρχουν παραδείγµατα 1

4 παρέµβασης χάρη σε εφευρετικούς χρήστες. Άλλα παραδείγµατα ενσωµατωµένων συστηµάτων είναι οι εκτυπωτές, και οι φούρνοι µικροκυµάτων. Αν εξετάσουµε την καθηµερινή µας ζωή θα διαπιστώσουµε πως αλληλεπιδρούµε µε ενσωµατωµένα συστήµατα σχεδόν συνέχεια: ο φούρνος µικροκυµάτων, αλλά πλέον και η συµβατική κουζίνα και το ψυγείο έχουν κάποιας µορφής επεξεργαστή. Τα αυτοκίνητα συχνά έχουν πολλούς επεξεργαστές για διάφορες λειτουργίες (ρύθµιση µίγµατος καυσίµου, έλεγχος ψηφιακής οθόνης, σύστηµα γεωγραφικού προσδιορισµού θέσης αυτοκινήτου, σύστηµα ελέγχου κλιµατισµού, κλπ.). Το κινητό µας τηλέφωνο αλλά και το σταθερό τηλέφωνο αν είναι ψηφιακής τεχνολογίας, τα συστήµατα ελεγχόµενης στάθµευσης, τα φανάρια κυκλοφορίας αυτοκινήτων, µουσικά όργανα µε διεπαφή MIDI, οι εκτυπωτές υπολογιστών, το σύστηµα αυτόµατης ανάληψης χρηµάτων ΑΤΜ της τράπεζας, το ηλεκτρονικό σύστηµα µε το οποίο παίρνονται οι παραγγελίες σε κέντρα κλπ. Σε χώρες µε έντονη στήριξη στην τεχνολογία υπάρχουν περισσότερο εξειδικευµένες εφαρµογές, όπως συστήµατα στα οποίο καταχωρούνται τα στοιχεία για την παρακολούθηση µίας αποστολής από εταιρίες ταχυµεταφοράς, συστήµατα παρακολούθησης κυκλοφορίας οχηµάτων και έκδοσης κλήσεων σε παραβάτες, και συστήµατα εντοπισµού και παρακολούθησης των λεωφορείων ώστε οι επιβάτες στην στάση να ξέρουν επακριβώς πότε θα έρθει το επόµενο λεωφορείο, συστήµατα παρακολούθησης των στοιχείων του εδάφους για αγρότες (π.χ. θερµοκρασία και υγρασία για καθορισµό ποτίσµατος). Ακόµη και µε µία επιφανειακή µατιά βλέπουµε πως οι υπολογιστές, σε κάποια µορφή, είναι πλέον απανταχού παρόντες, κάτι που αποδίδεται µε τον όρο ubiquitous computing (απανταχού παρόντες υπολογιστές). Παρότι η τόσο έντονη παρουσία υπολογιστών και η αντίστοιχη εξάρτηση από την τεχνολογία σίγουρα αλλάζει το τρόπο της ζωής µας, όπως και µε κάθε τεχνολογία, η όποια αλλοτρίωση έχει και ωφέλη. Ιατρικά συστήµατα (αξονική τοµογραφία, ΜRI, κλπ.), καρδιογράφοι, συστήµατα µηχανικής υποστήριξης (π.χ. για άτοµα µε ειδικές ανάγκες) επιτρέπουν την βελτίωση της ποιότητας της ζωής µας. Οι µελλοντικές εφαρµογές ενσωµατωµένων συστηµάτων περιορίζονται µόνο από την φαντασία µας: ήδη η υπολογιστική ισχύς που µπορεί να έχει κανείς σε προσιτό κόστος είναι τόση ώστε να υπάρχουν συστήµατα µε αναγνώριση φωνής ως διεπαφή. Σε εργαστηριακή µορφή υπάρχουν ήδη συστήµατα που λειτουργούν µε εγκεφαλικά κύµατα. Το πεδίο είναι ιδιαίτερα ανοιχτό για νέους επιστήµονες και µηχανικούς ώστε να κάνουν την δική τους συµβολή µε τις ιδέες τους και αυτή η συµβολή µπορεί να έχει κοινωνικές προεκτάσεις. 1.3 Αγορά Ενσωµατωµένων Συστηµάτων Παρότι είναι προφανές ότι ένα ενσωµατωµένο σύστηµα, π.χ. ένας φούρνος µικροκυµάτων, δεν έχει την υπολογιστική ισχύ ενός προσωπικού υπολογιστή, η συνολική αγορά ενσωµατωµένων συστηµάτων κατά πολύ υπερβαίνει αυτήν για γενικής χρήσης υπολογιστές, και έχει µεγαλύτερο βαθµό ανάπτυξης. Το 2004 η αγορά υπολογιζόταν σε τζίρο 45.9 δισεκατοµµύρια δολλάρια ΗΠΑ, µε προοπτική το 2009 να φθάσει τα 88 δις δολλάρια ΗΠΑ, µε ετήσιο ρυθµό ανάπτυξης 14%. 1.4 Παραδείγµατα Ενσωµατωµένων Εφαρµογών Ας δούµε µερικά παραδείγµατα ενσωµατωµένων εφαρµογών, κατηγοριοποιηµένα. Ο κατάλογος είναι µόνο ενδεικτικός, για να εκτιµηθεί το εύρος της αγοράς αλλά και οι 2

5 δυνατότητες για περαιτέρω ανάπτυξη τέτοιων συστηµάτων. Σε όλες τις παρακάτω κατηγορίες συστηµάτων υπάρχει επεξεργαστής, στον οποίο ο χρήστης δεν έχει άµεση πρόσβαση. Για παράδειγµα, µπορεί σε ψηφιακά παιχνίδια τύπου Gameboy να µπορεί ο/η χρήστης να επιλέξει παιχνίδι µε εισαγωγή κατάλληλης κασέτας, αλλά δεν έχει την δυνατότητα να προγραµµατίσει την κονσόλα. Επίσης, σε διάφορα συστήµατα όπως δροµολογητές δικτύων η κατασκευάστρια εταιρία µπορεί να αλλάζει το πρόγραµµά τους, αλλά και πάλι ο χρήστης δεν έχει άµεση πρόσβαση στο λογισµικό. Ενδεικτικές κατηγορίες είναι: Υπολογιστές και Περιφερειακά o Ασύρµατα περιφερειακά (π.χ. Bluetooth ακουστικά/µικρόφωνα, IR ποντίκια και πληκτρολόγια, κλπ.) o Ασύρµατα δίκτυα (routers και κάρτες για WiFi, , Bluetooth, κλπ.) o Κονσόλες παιχνιδιών (π.χ. Sony Playstation, Microsoft Xbox, κλπ.) Είδη Προσωπικής Ευκολίας o Φορητά Παιχνίδια (π.χ. Gameboy, Nintendo, κλπ.) o Κινητά τηλέφωνα o Προσωπικοί Ψηφιακοί Βοηθοί (PDA) o Φορητά συστήµατα παγκοσµίου εντοπισµού (GPS Global Positioning Systems) Αυτοκίνητα o Συστήµατα ελέγχου απόδοσης µηχανής (καθορισµό µίγµατος, χρονισµό, κλπ.) o Συστήµατα ελέγχου ρύπων o Συστήµατα ελέγχου άνεσης καµπίνας επιβατών (π.χ. κλιµατισµός, ρυθµίσεις καθισµάτων, ρυθµίσεις καθρεφτών, κλπ.) Οικιακές Συσκευές o Ψυγεία, κουζίνες, φούρνοι µικροκυµάτων o Τηλεοράσεις, συσκευές εικόνας (Video Cassette recorder VCR, Digital Video Disc - DVD) o Στερεοφωνικά νέας γενιάς και συστήµατα αιθουσών προβολής σπιτιού (Home Theater) Βιοµηχανικά Συστήµατα o Βιοµηχανικά Ροµπότ o Αριθµητικά ελεγχόµενα µηχανουργικά µηχανήµατα (π.χ. φρέζες µε αριθµητικό έλεγχο Computer Numerical Control CNC) Υγεία, και Υποστηρικτική Τεχνολογία για Άτοµα µε Ειδικές Ανάγκες (ΑΜΕΑ) o Φορητοί καρδιογράφοι o Συστήµατα καθαρισµού αίµατος o Συστήµατα παρακολούθησης ζωτικών λειτουργιών ασθενών o Απηνιδοτές o Αναπηρικά αµαξίδια o Συσκευές εισόδου ελεγχόµενες από επιστόµιο o Συστήµατα δηµιουργίας ήχου (σύνθεση φωνής) Τηλεπικοινωνίες o Ψηφιακά τηλεφωνικά κέντρα o ικτυακός εξοπλισµός (δροµολογητές - routers, µεταγωγείς - switches, κλπ.) o ορυφορικά συστήµατα Αγροτική Παραγωγή και Περιβάλλον o Συστήµατα παρακολούθησης και ελέγχου συνθηκών εδάφους o Συστήµατα ελέγχου περιβάλλοντος και αυτόµατου ταϊσµατος σε κτηνοτροφικές µονάδες o Συστήµατα παρακολούθησης ρύπων 3

6 o Συστήµατα έγκαιρης προειδοποίησης φυσικών καταστροφών Ασφάλεια o Συστήµατα παρακολούθησης σπιτιών και συναγερµοί o Συστήµατα πυρόσβεσης Μεταφορές o Ηλεκτρονικά αεροσκαφών (avionics) o Συστήµατα εντοπισµού θέσης λεωφορείων, τραίνων, κλπ. και ενηµέρωσης επιβατών για επικείµενες αφίξεις o Φωτεινές ενδείξεις χρόνου αναµονής σε σηµατοδότες οδικής κυκλοφορίας και κυκλοφορίας πεζών o Συστήµατα για αυτόµατη παρακολούθηση θέσης γραµµάτων/δεµάτων σε ταχυµεταφορικές εταιρίες Υπηρεσίες o Συστήµατα αυτόµατων τραπεζικών συναλλαγών (ATM) o Συστήµατα διατήρησης προτεραιότητας ουρών (π.χ. σε τράπεζες) o Φωτεινές ενδείξεις (π.χ. κυλιόµενες οθόνες) o Φορητά συστήµατα για παραγγελίες σε εστιατόρια, κλπ. ηµόσια ιοίκηση o Αυτόµατα συστήµατα στάθµευσης o Συστήµατα για κλήσεις σε παραβάτες κυκλοφορίας, στάθµευσης, κλπ. 1.5 Παράγοντες που Έχουν Σηµασία Παρότι γενικολογώντας θα µπορούσαµε να πούµε ότι όλοι οι παράγοντες έχουν σηµασία σε όλα τα συστήµατα, είναι προφανές ότι όσοι σχεδιάζουν ένα δορυφορικό σύστηµα δεν έχουν ιδιαίτερους περιορισµούς στο κόστος του επεξεργαστή που θα χρησιµοποιήσουν, ενώ όσοι σχεδιάζουν φούρνους µικροκυµάτων ή αυτόµατους τηλεφωνητές έχουν άµεσους τέτοιους περιορισµούς. Αντίστοιχα, όσον αφορά την αξιοπιστία ενός συστήµατος είναι προφανές ότι τα ηλεκτρονικά ενός κλιµατιστικού µηχανήµατος πρέπει να έχουν µία αξιόπιστη διάρκεια ζωής, αλλά ακόµη και αν αστοχήσουν, π.χ. επειδή η ηλεκτρική εταιρία έδωσε σε κάποια περίσταση κακής ποιότητας τάση, δεν κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές εφόσον οι προδιαγραφές ασφαλείας τηρούνται και δεν δηµιουργείται κίνδυνος πυρκαγιάς. Σε αντίθεση, τα ηλεκτρονικά συστήµατα ενός αεροπλάνου είναι απαραίτητο να µην αστοχήσουν (και για αυτό όλα τα συστήµατα είναι τριπλά) γιατί αλλοιώς κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές. Πέρα από γενικολογίες όµως, υπάρχουν διάφοροι παράγοντες και διάφορες παράµετροι που επηρρεάζουν σε µεγαλύτερο ή µικρότερο βαθµό την σχεδίαση ενσωµατωµένων συστηµάτων. Με βάση τους περιορισµούς αυτούς έχουµε µία πληθώρα σχεδιαστικών επιλογών και λύσεων, αφού υπάρχουν µεν κατηγορίες µε κοινά χαρακτηριστικά στοιχεία (π.χ. κόστος, κατανάλωση ενέργειας) αλλά υπάρχουν κατηγορίες µε σηµαντικά διαφορετικούς περιορισµούς, άρα και σχεδιαστικές επιλογές. Παραθέτουµε µερικές από τις σηµαντικότερες παραµέτρους που έχουν σηµασία στην σχεδίαση ενσωµατωµένων συστηµάτων, µε παραδείγµατα, για να προχωρήσουµε κατόπιν σε κάποιες κατηγοριοποιήσεις αυτών. Οι παράµετροι είναι: Κόστος κατασκευής: αφορά την µεγαλύτερη κατηγορία των ενσωµατωµένων συστηµάτων σε όγκο πωλήσεων. Με δεδοµένο ότι υπάρχει επεξεργαστής κάποιας µορφής (ακόµη και ειδικής κατασκευής VLSI σε κάποιες περιπτώσεις) σε συσκευές από ρολόγια χειρός, αριθµοµηχανές, κινητά τηλέφωνα, κλιµατιστικά, φούρνους µικροκυµάτων, τηλεοράσεις, ψυγεία, και κάθε είδους µαζικά παραγόµενες συσκευές χαµηλού κόστους απόκτησης, το κόστος του ηλεκτρονικού µέρους αυτών είναι σηµαντικός παράγοντας για την επιτυχία ενός προϊόντος. 4

7 Κατανάλωση ενέργειας: Όλες περίπου οι φορητές ενσωµατωµένες µικροηλεκτρονικές συσκευές είναι ευαίσθητες στο ζήτηµα της κατανάλωσης ενέργειας (π.χ. προσωπικός ψηφιακός βοηθός PDA, Personal Digital Assistant). Υπολογιστική Ισχύς: Κατά περίπτωση απαιτείται και αντίστοιχη υπολογιστική ισχύς. Εντυπωσιακό παράδειγµα είναι το ότι ενσωµατωµένα συστήµατα παιχνιδιών όπως το Sony Playstation και το Nintendo έχουν ιδιαίτερα ισχυρούς επεξεργαστές µε ειδικές δυνατότητες για γρήγορα γραφικά. Αξιοπιστία: Κάποιες εφαρµογές έχουν ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις αξιοπιστίας λόγω είτε της αδυναµίας πρόσβασης στην συσκευή κατά την λειτουργία (π.χ. κάψουλες διαστηµικής εξερεύνησης) είτε λόγω κινδύνου απώλειας ανθρώπινης ζωής σε περίπτωση αστοχίας (π.χ. ηλεκτρονικά αεροπλάνων). Ευελιξία κατά την Χρήση: Όταν µία εταιρία κατασκευής µεταγωγέων παραδίδει ένα προϊόν (π.χ. ένα δροµολογητή router), αυτός έχει κάποιες ενσωµατωµένες δυνατότητες, π.χ. εξέταση πακέτων προερχοµένων από προγραµµατιζόµενες διευθύνσεις που καταδεικνύουν ανεπιθύµητα πακέτα όπως spam. Κατά την λειτουργία ενδέχεται να αλλάξουν τα χαρακτηριστικά τέτοιων πακέτων, είναι εποµένως απαραίτητη η αναβάθµιση στο πεδίο τόσο του λογισµικού του συστήµατος, όσο και κάποιων χαρακτηριστικών του υλικού (hardware) αυτού και του ενδιάµεσου επιπέδου firmware. Αυτό µπορεί να οδηγήσει σε σχεδιαστικές λύσεις µε αναδιατασσόµενη λογική που παρέχει τέτοιες δυνατότητες, και σίγουρα επηρεάζει την αρχιτεκτονική του συστήµατος. Λειτουργία σε Πραγµατικό Χρόνο: Θα αναλυθεί περισσότερο στο Κεφ. 4 αλλά είναι σαφές πως αν τα ηλεκτρονικά ενός αεροπλάνου δεν ελέγξουν τις επιφάνειες αυτού ορισµένες φορές το δευτερόλεπτο, αυτό θα πέσει, ενώ ένα κινητό τηλέφωνο από την στιγµή της εκκίνησής του µπορεί να χρειαστεί µερικά δευτερόλεπτα µέχρις ότου αρχικοποιηθεί, βρει το δίκτυο και είναι έτοιµο να δεχθεί και να στείλει τηλεφωνήµατα, ή, µία ψηφιακή φωτογραφική µηχανή µπορεί να χρειαστεί αρκετά δευτερόλεπτα για να αποθηκεύσει µία φωτογραφία. Συµβατότητα µε Προγενέστερες Γενιές: Παρότι ένα νέο φορητό παιχνίδι ενδεικτικής µάρκας Gameboy µπορεί κάλλιστα να χρησιµοποιήσει ένα νέο επεξεργαστή µε καλές δυνατότητες και κόστος ως προς απόδοση, ο τεράστιος όγκος των κασετών µε παιχνίδια που υπάρχει ήδη στην αγορά βάζει συχνά περιορισµούς συµβατότητας γιατί διαφορετικά υφιστάµενοι χρήστες µπορεί να στραφούν προς ανταγωνιστικά προϊόντα. Το ίδιο ισχύει και µε κινητά τηλέφωνα (πολλές από τις δυνατότητες και µενού των οποίων µπορούν να αναχθούν σε πολλές προγενέστερες γενιές της ίδιας εταιρίας), ψηφιακές φωτογραφικές µηχανές, κλπ. Η λίστα αυτή δεν είναι πλήρης, συχνά δε υπάρχουν εξειδικευµένα χαρακτηριστικά που εφαρµόζονται κατά περίπτωση, π.χ. συστήµατα για δορυφόρους πρέπει να έχουν ειδικές προδιαγραφές αντοχής σε κοσµική ραδιενέργεια, κάτι που δεν ενδιαφέρει καν τους σχεδιαστές ενσωµατωµένων εφαρµογών για πλυντήρια. Στον παρακάτω Πίνακα 1.1 έχουµε βάλει µερικά παραδείγµατα συσκευών µε ενδεικτικές αναφορές στις παραµέτρους σχεδίασης. Όσο περισσότερα έχει κάποια εφαρµογή τόσο περισσότερο σηµαντικός είναι ο αντίστοιχος παράγων. Σηµειώνουµε πως αναφερόµαστε µόνο στο µικροηλεκτρονικό µέρος του ενσωµατωµένου συστήµατος, π.χ. η κατανάλωση ενέργειας για ένα αυτοκίνητο είναι σηµαντικός σχεδιαστικός παράγων αλλά για τα ηλεκτρονικά αυτού δεν είναι πρωταρχικός περιοριστικός παράγων. 5

8 Κινητό Τηλέφωνο Ασύρµατο Ποντίκι Συστήµατα Αεροσκαφών Συστήµατα Αυτοκινήτων Κονσόλα Παιχνιδιών (όχι φορητή) Βιοµηχανικά Ροµπότ Συστήµατα Συναγερµού Σπιτιών Φωτεινές Οθόνες ιαφηµήσεων Συστήµατα Καθαρισµού Αίµατος Συστήµατα Προειδοποίησης Φυσικών Καταστροφών Κόστος Καταν. Ενέργ. Υπολ. Ισχύς Αξιοπιστία Ευελιξία Πραγµ. Χρόνος Συµβατ. Πίνακας 1.1 Παράµετροι σχεδίασης και λειτουργίας διαφόρων ενσωµατωµένων συστηµάτων Στον παραπάνω πίνακα παρατηρούµε ότι όλα περίπου τα συστήµατα έχουν γενικά µεγάλες απαιτήσεις λειτουργίας σε πραγµατικό χρόνο, και όλα τα συστήµατα έχουν σχετικά µεγάλες απαιτήσεις αξιοπιστίας. Τα δύο παραπάνω χαρακτηριστικά πρέπει να λαµβάνονται υπόψη, και κατά περίπτωση επηρεάζουν ακόµη και την αρχιτεκτονική του συστήµατος. Παρατηρούµε επίσης ότι κάποιες εφαρµογές δεν έχουν σχεδιαστικές παραµέτρους αντίστοιχα απαιτητικές µε την βαρύτητά τους, π.χ. ένα σύστηµα καθαρισµού αίµατος από το οποίο εξαρτώνται ανθρώπινες ζωές έχει πολύ µικρότερες υπολογιστικές απαιτήσεις από µία κονσόλα παιχνιδιού. 1.6 Μηχανικές ή Μικροηλεκτρονικές Λύσεις και σε τι Κόστος; Στην σηµερινή κοινωνία βλέπουµε συχνά επεξεργαστές σε συσκευές που από την φύση τους δεν θα χρειαζόταν απαραίτητα κάτι τέτοιο, π.χ. σε πλυντήρια, ψυγεία, ακόµη και κάποιες τηλεφωνικές συσκευές. Η µετάβαση είναι σταδιακή, για παράδειγµα µπορεί να αγοράσει κανείς σήµερα ψυγείο που ρυθµίζεται η θερµοκρασία µε ένα απλό θερµοστάτη ή άλλο ψυγείο που έχει επεξεργαστή που ελέγχει διάφορες λειτουργίες, δείχνει µηνύµατα σε κάποια οθόνη, και στο µέλλον µέσω τεχνολογίας RFID (που θα δούµε αργότερα) το ψυγείο θα ξέρει πως ο χρήστης ξεµένει από γάλα και θα φροντίζει να το προσθέσει στην λίστα αγορών, ή και να επικοινωνήσει απ ευθείας µε το κατάστηµα για να παραγγείλει κάποια ποσότητα (ήδη υπάρχουν τέτοια συστήµατα σε εργαστηριακή µορφή). Η κοινωνική διάσταση 6

9 αυτών των θεµάτων είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα (καταναλωτισµός και υπερκαταναλωτισµός, οι επιδράσεις του marketing σε όλους και όλες µας, οι διαρκώς αυξανόµενες απαιτήσεις µας για πράγµατα που ενδεχόµενα δεν είναι ουσιώδη, κλπ.) αλλά αυτά είναι πέραν του αντικειµένου του µαθήµατος. Η τεχνολογική διάσταση είναι η µόνη µε την οποία θα ασχοληθούµε, αλλά καλό είναι να αναλογιστούµε πόσοι ανάµεσά µας έχουν π.χ. κινητό τηλέφωνο που κάνει πολλές λειτουργίες πέραν του να παίρνει και να δέχεται τηλέφωνα. Όσο συνεχίζουµε να τροφοδοτούµε αυτό το σύστηµα συνεχίζει και η εξέλιξη τέτοιων συσκευών, ενώ αντίθετα όσο δεν το τροφοδοτούµε οι συσκευές παύουν να εξελίσσονται και λόγω µικρού κόστους εξέλιξης και µειουµένου κόστους κατασκευής µε τον χρόνο ζωής ενός προϊόντος απλά πέφτει η σταθεροποιείται η τιµή τους. Ενδεικτικά αναφέρουµε ότι ένα φορητό CD player σήµερα ελάχιστα διαφέρει από ένα ανάλογο προ πενταετίας ή δεκαετίας σε τεχνικά χαρακτηριστικά, αλλά έχει περισσότερο χαµηλή τιµή. Ας πάρουµε για παράδειγµα ένα πλυντήριο. Με ένα σύστηµα εκκεντροφόρων αξόνων και γραναζιών µπορεί να έχει κανείς µηχανικούς χρονιστές για διάφορα προγράµµατα πλύσης, και έτσι περίπου κατασκευαζόταν τα πλυντήρια για δεκαετίες (και σε µεγάλο βαθµό ακόµη και σήµερα). Κάποια µοντέλα µε επεξεργαστή µπορούν όµως να έχουν σηµαντικό βαθµό ανάδρασης µέσω αισθητήρων, και αλληλεπίδραση του προγράµµατος πλύσης, π.χ. ο χρόνος πλύσης να είναι ανάλογος µε το φορτίο και αυτόµατα ρυθµιζόµενος, η θερµοκρασία του νερού να ρυθµίζεται σε περισσότερα επίπεδα, ο µηχανισµός ελέγχου να είναι βασισµένος πάνω σε ασαφή λογική (fuzzy logic σηµειώνουµε πως πλυντήρια ήταν από τις πρώτες βιοµηχανικές εφαρµογές ασαφούς λογικής), κλπ. Με αυτόν τον τρόπο το κατασκευαστικό κόστος αυξάνεται κατά λίγα Ευρώ, όσο δηλαδή κοστίζει µία πλακέτα µε µικροελεγκτή και µερικούς αισθητήρες πάνω σε ένα κατά τα άλλα απόλυτα συµβατικό πλυντήριο, αλλά οι δυνατότητες αυτού αυξάνουν σηµαντικά, µε αντίστοιχη ωφέλεια τόσο στον αγοραστή που έχει καλύτερη λειτουργικότητα όσο και την εταιρία που αυξάνει το κόστος πώλησης τέτοιων προϊόντων, τουλάχιστον στην πρώτη εµφάνισή τους. Η µαζικότητα της κατασκευής σε βάθος χρόνου ρίχνει το κόστος και έτσι γίνεται αναµενόµενη κάποια τέτοια λειτουργικότητα χωρίς ιδιαίτερη επιβάρυνση. Για παράδειγµα, παλαιού τύπου κλιµατιστικά έχουν µόνο ρύθµιση θερµοκρασίας (δηλ. ένα απλό θερµοστάτη) και ένα διακόπτη ON/OFF, ενώ σηµερα ακόµη και το φθηνότερο κλιµατιστικό έχει τηλεχειριστήριο, ένδειξη LCD, και δυνατότητες π.χ. χρονιστή λειτουργίας. Εποµένως, οι µηχανικοί αυτοµατισµοί παλαιότερων συστηµάτων αντικαθίστανται σταδιακά από µικροηλεκτρονικούς αυτοµατισµούς που προσφέρουν καλύτερη λειτουργικότητα σε χαµηλό κόστος, αλλά που σε πολλές περιπτώσεις γίνονται αποδεκτοί µε καταναλωτικά κριτήρια (κοινώς: «πουλάνε») και όχι τεκµηριωµένες ανάγκες των χρηστών. Επειδή όµως αυτό το χαρακτηριστικό αποδεικνύεται τελικά σωστό (χωρίς να τοποθετούµαστε αν θα έπρεπε να είναι έτσι, απλά παρατηρούµε), µπορούµε ενδεχόµενα να διαπιστώσουµε εφαρµογές για τις οποίες υπάρχει αγορά και για τις οποίες δεν έχουν ακόµη υπάρξει προϊόντα από καθαρή σύµπτωση. Αστειευόµενοι θα µπορούσαµε να ρωτήσουµε: θα είχε νόηµα η σχεδίαση ενός µίξερ µε ενσωµατωµένο µικροελεγκτή ώστε να µην κόβει το αυγολέµονο ή η µαρέγκα; Πέραν των αστείων όµως, υπάρχουν σήµερα αυτοµατισµοί που είναι πανάκριβοι και κατ αρχήν µηχανικοί (και όχι µε ενσωµατωµένους επεξεργαστές) ενώ δεν θα έπρεπε (π.χ. σε αναπηρικά αµαξίδια). Άλλοι είναι πρωτόγονοι και µε σηµαντικό κόστος στον χρήστη που προέρχεται από αστοχίες. Για παράδειγµα αντλίες νερού για γεωτρήσεις συχνά καίγονται από αστοχίες προερχόµενες από συνδυασµό φορτίου/τάσης µε µεγάλο κόστος αποκατάστασης βλάβης ( Ευρώ), ενώ θα µπορούσαν να είναι απόλυτα προστατευµένες από ένα φθηνό ενσωµατωµένο σύστηµα. Σαν 7

10 αντιπαράδειγµα δίνουµε τους κινητήρες αυτοκινήτων Formula 1, οι οποίοι παρότι λειτουργούν πάντα σε τελείως οριακές συνθήκες (υψηλές στροφές, π.χ στροφές το λεπτό, µεγάλες αυξοµειώσεις στροφών, ροπών και φορτίων, κλπ.) δεν µπορούν να καταστραφούν από οποιαδήποτε ενέργεια του πιλότου λόγω ακριβώς των ενσωµατωµένων υπολογιστών που φροντίζουν σε πραγµατικό χρόνο να µην ξεπερνώνται τα όρια αντοχής του κινητήρα. Σε παλαιότερες γενιές αυτοκινήτων Formula 1 χωρίς ενσωµατωµένους επεξεργαστές η καταστροφή ενός κινητήρα από χειρισµούς του πιλότου ήταν συνηθισµένο φαινόµενο. Βλέπουµε εποµένως ότι η σταδιακή ενσωµάτωση µικροηλεκτρονικών συστηµάτων σε διάφορες εφαρµογές γίνεται µε τρόπο µη προβλέψιµο, και αυτό δηµιουργεί µεγάλες δυνατότητες για νέες καινοτοµίες µε χρήσιµες νέες εφαρµογές. 1.7 Αναλογικά Υποσυστήµατα, Είσοδος/Έξοδος, Ηλεκτροµηχανικά Μέρη Από την φύση τους τα ενσωµατωµένα συστήµατα λειτουργούν σαν «µαύρα κουτιά», µε εστιασµένη λειτουργικότητα στις απαιτήσεις της εφαρµογής και µε αυτοτέλεια όσον αφορά την λειτουργία. Αυτό σηµαίνει πως έχουν µία πλήρη διεπαφή µε το περιβάλλον (Είσοδο/Έξοδο Ι/Ο), και, κατά περίπτωση αναλογικά, ηλεκτροµηχανικά µέρη, και τροφοδοσία. Για παράδειγµα, ένα ασύρµατο ποντίκι έχει όλους τους απαραίτητους διακόπτες για τον χρήστη (αριστερό/δεξί κουµπί, ροδέλλα), αισθητήρες θέσης (συνήθως µε LED), κύκλωµα ασύρµατης µετάδοσης πληροφορίας (π.χ. µε υπέρυθρες ακτίνες), δέκτη ασύρµατης µετάδοσης, και διεπαφή µε τον υπολογιστή (π.χ. USB), καθώς και σύστηµα τροφοδοσίας του ποντικιού µε µπαταρίες. 1.8 Προδιαγραφές Τα χαρακτηριστικά και οι παράµετροι λειτουργίας ενσωµατωµένων µικροηλεκτρονικών συστηµάτων που περιγράψαµε στις προηγούµενες ενότητες πρέπει να συνοψιστούν για κάθε τέτοιο σύστηµα σε ένα κείµενο προδιαγραφών. Οι προδιαγραφές είναι το πλέον σηµαντικό στοιχείο κάθε συστήµατος διότι ορίζουν τις λειτουργικές παραµέτρους αυτού, και γενικά οδηγούν τους µηχανικούς και σχεδιαστές του συστήµατος σε αντίστοιχες σχεδιαστικές λύσεις. Μάλιστα δε, κατά περίπτωση οι προδιαγραφές µπορεί να µην είναι υλοποιήσιµες (π.χ. αν θέλουµε να έχουµε έναν 32-bit επεξεργαστή µε 250 MIPS και κατανάλωση 0.1 Watt αυτό είναι ανέφικτο σε συµβατικές τεχνολογίες). Οι προδιαγραφές πρέπει να καλύπτουν όχι µόνο τα λειτουργικά χαρακτηριστικά, αλλά και ότι άλλο αφορά το σύστηµα όπως µέγεθος και σχήµα (form factor), τρόπο τροφοδοσίας, διεπαφή µε το περιβάλλον, αξιοπιστία (π.χ. αντοχή σε επιτάχυνση +/- 20g ή πτώση από 3 µέτρα ύψος σε σκυρόδεµα χωρίς απώλεια λειτουργικότητας αν αυτό απαιτείται), κλπ. 1.9 Παράδειγµα: Ανεµόµετρο Ας δώσουµε ένα συγκεκριµένο παράδειγµα ενσωµατωµένου συστήµατος, το οποίο µπορεί να χρησιµεύσει σε όλο το µάθηµα σαν περίπτωση προς µελέτη. Το παράδειγµα αυτό είναι ένα ανεµόµετρο. Για να απλουστευθεί η διαδικασία θα δώσουµε εδώ κάποιες βασικές προδιαγραφές, τις οποίες θα επεκτείνουµε αργότερα. Τα βασικά απαιτούµενα για το ανεµόµετρο είναι να µετράει την ταχύτητα του ανέµου από 0-100Km/ώρα, µε ακρίβεια 1km/ώρα, µε ανάλυση χρόνου 1sec, και να µετράει την κατεύθυνση του ανέµου µε ακρίβεια 4-bit (δηλ. 16 κατευθύνσεις), µε ανάλυση χρόνου 1sec. To σύστηµα θα πρέπει να έχει ενσωµατωµένη οθόνη µε 7-segment 8

11 LED και θύρα (σειριακή ή USB) για να επικοινωνεί µε PC για αποφόρτωση (downloading) δεδοµένων. Το σύστηµα θα πρέπει να έχει ενεργειακή αυτονοµία τουλάχιστον µίας µέρας και δυνατότητα να αποθηκεύει τις µετρήσεις µίας µέρας όταν λειτουργεί αυτόνοµα. Ασκήσεις 1. Βρέστε 10 παραδείγµατα ενσωµατωµένων συστηµάτων από την καθηµερινή ζωή. 2. Για το παράδειγµα του ανεµοµέτρου κάνετε µία µελέτη για την διεπαφή του µε τον χρήστη (µην ξεχάσετε τα προφανή όπως διακόπτης ON/OFF, κλπ.). 3. Κάνετε έρευνα στο Internet για να δείτε διάφορες αγορές ενσωµατωµένων συστηµάτων, και βρέστε ρυθµούς ανάπτυξης αυτών. 4. Σκεφτείτε κάποιο ενσωµατωµένο σύστηµα που θα θέλατε να υπάρχει και δώσετε κάποιες προδιαγραφές ή απαιτούµενα για αυτό. 5. Για κάποιο ενσωµατωµένο σύστηµα της επιλογής σας αναλύσετε τα υπέρ και τα κατά του, και µελετήσετε τι θα το έκανε καλύτερο σε µία νέα γενιά ανάπτυξής του. 9

12 2. Αρχιτεκτονικές και Μεθοδολογίες Ανάπτυξης για Ενσωµατωµένα Συστήµατα Σε ενσωµατωµένα συστήµατα συχνά χρησιµοποιούµε µικροεπεξεργαστές ή µικροελεγκτές, επεξεργαστές σήµατος (DSP Digital Signal Processors) ή αναδιατασσόµενη λογική (FPGA Field Programmable Gate Array). Χρησιµοποιούµε επίσης ολοκληρωµένα κυκλώµατα συγκεκριµένης εφαρµογής (ASIC Application Specific Integrated Circuits) µε µικρό ή µεγάλο βαθµό ολοκλήρωσης. 2.1 Μικροεπεξεργαστές και Μικροελεγκτές Παρότι µικροεπεξεργαστές και µικροελεγκτές είναι παραλλαγές στο ίδιο θέµα, δηλαδή, στην ολοκλήρωση ενός γενικής χρήσεως επεξεργαστή σε ένα ολοκληρωµένο κύκλωµα (IC - Integrated Circuit), υπάρχουν και διαφορές: Μικροεπεξεργαστής είναι η υλοποίηση ενός γενικής χρήσεως επεξεργαστή σε ένα ολοκληρωµένο κύκλωµα µε κύριο κριτήριο την απόδοση. Η ολοκλήρωση σκοπό έχει την µεγιστοποίηση της ταχύτητας του επεξεργαστή. Εφόσον υπάρχει δυνατότητα (λόγω διαθέσιµων ηµιαγωγών στοιχείων στο υπόστρωµα), επεκτείνεται µε κριτήριο την απόδοση (π.χ. υποστήριξη πράξεων κινητής υποδιαστολής - Floating Point), µε υποστήριξη της λειτουργικότητας της µνήµης (µε ενσωµάτωση µονάδας διαχείρισης µνήµης MMU Memory Management Unit), µε υποστήριξη µέρους της ιεραρχίας µνήµης (µε ενσωµάτωση κρυφής µνήµης ενός ή και δύο επιπέδων), κλπ. Μικροελεγκτής είναι η υλοποίηση ενός γενικής χρήσεως επεξεργαστή σε ένα ολοκληρωµένο κύκλωµα µε κύριο γνώµονα την αυτοτέλεια. Η ολοκλήρωση σκοπό έχει την µεγιστοποίηση της δυνατότητας του µικροελεγκτή να χρησιµοποιηθεί µε ελάχιστα ή και καθόλου κυκλώµατα υποστήριξης. Επειδή σχεδόν όλοι οι µικροελεγκτές χρησιµοποιούνται σε ενσωµατωµένες εφαρµογές, παρέχουν στήριξη σε επίπεδο υλικού αλλά και σε επίπεδο εντολών για πρωταρχικές λειτουργίες όπως η µέτρηση χρόνου (µε χρονιστές timers), η µέτρηση συµβάντων (µε µετρητές counters), η σύγκριση αναλογικού σήµατος µε κάποιο προγραµµατιζόµενο κατώφλι (analog signal comparators), η υποστήριξη επικοινωνίας µέσω τυποποιηµένου σειριακού πρωτοκόλλου (όπως RS 232, USB, κλπ.), καθώς και υποστήριξη δοµών που αυξάνουν την αξιοπιστία (π.χ. µε µετρητές επανεκκίνησης - watchdog timers). Από τις παραπάνω περιγραφές βλέπουµε πως παρά τα κοινά τους στοιχεία, µικροεπεξεργαστές και µικροελεγκτές δεν είναι ποιοτικά πανοµοιότυποι. Επί πλέον, δεν είναι πανοµοιότυποι και σε ποσοτικά στοιχεία όπως το datapath. Ειδικά για µικρών υπολογιστικών απαιτήσεων εφαρµογές (π.χ. φούρνους µικροκυµάτων), ένας µικροελεγκτής µε 4-bit η 8-bit που κοστίζει 1-2 Ευρώ επαρκεί πλήρως. 2.2 Επεξεργαστές Σήµατος (DSP Digital Signal Processors) Οι επεξεργαστές σήµατος είναι µία ειδική κατηγορία µικροεπεξεργαστών που θυσιάζει την βελτιστοποίηση για ευρεία γκάµα εφαρµογών που έχουν οι µικροεπεξεργαστές χάριν της συγκριτικά φθηνότερης υλοποίησης αριθµητικών πράξεων, συνήθως (αλλά όχι πάντα) κινητής υποδιαστολής. Εξ αρχής, αποσκοπούσαν στην γρήγορη εκτέλεση τριών βασικών λειτουργιών που είναι συνηθισµένες στην επεξεργασία σήµατος: 10

13 Καθυστέρηση z -1 όπου η είσοδος καθυστερείται κατά ένα κύκλο Πολλαπλασιασµό Πρόσθεση Εικ. 2.1 Βασικές λειτουργίες που βελτιστοποιεί ένας επεξεργαστής σήµατος (DSP) Επειδή τα σήµατα είναι συνήθως πραγµατικού χρόνου, οι µνήµες είναι φυσικές (δηλ. δεν υπάρχει ιδεατή µνήµη. Οι επεξεργαστές σήµατος DSP έχουν από την δοµή τους Καθοριστική και εκπεφρασµένη χρήση των πόρων της µνήµης (σε αντίθεση µε τους µικροεπεξεργαστές που λόγω κρυφής µνήµης και ιδεατής µνήµης ο χρήστης εν γένει δεν έχει απ ευθείας έλεγχο για εντολές και δεδοµένα). Εντολές για γρήγορη αριθµητική και συνδυασµό πολλαπλασιασµού και πρόσθεσης (δηλαδή πράξεις acc = acc + k * r1), γνωστές και σαν MAC (multiply accumulate) Χρήση ενός (ή και περισσότερων) accumulator επί πλέον από τους γενικής χρήσης καταχωρητές (κάτι που σε γενικής χρήσης επεξεργαστές δεν ισχύει πλέον, ήδη από την δεκαετία του 1980) Πολλαπλές αλλαγές δεικτών στην µνήµη (pointers) Σηµαντικά µικρότερο κόστος σε σχέση µε υψηλής απόδοσης µικροεπεξεργαστές Για παράδειγµα ο DSP Lucent DSP32C µπορεί να υλοποιήσει σε µία εντολή assembly τις εξής πράξεις της ανάθεσης *r1++ = a1 = a1 + *r2++ * *r3++: ύο αναγνώσεις από την µνήµη (δηλ. Μ[r2] και M[r3] από τους δείκτες *r2, *r3) ύο αριθµητικές πράξεις, πολλαπλασιασµό (δηλ. *r2 * *r3) και πρόσθεση (δηλ. a1 + <το αποτέλεσµα του πολλαπλασιασµού) Ένα γράψιµο καταχωρητή κινητής υποδιαστολής (δηλ. του a1) Ένα γράψιµο στην µνήµη (δηλ. Μ[r1] = a1) Τρείς αυξήσεις δεικτών κατά 1 µονάδα (των r1,r2,r3) Από πρώτη µατιά δεν φαίνεται πολύ διαφορετικό από το τι κάνει ένας γενικής χρήσης υπολογιστής, αλλά αν προσέξουµε ότι οι τρεις προσπελάσεις είναι στην µνήµη και όχι στο register file, ότι υπάρχει accumulator, ότι γίνονται αυξήσεις τριών καταχωρητών 11

14 µε δείκτες, και ότι ο πολλαπλασιασµός και η πρόσθεση γίνονται εγγενώς από µία εντολή και όχι µέσω forwarding αποτελεσµάτων για διαφορετικές εντολές βλέπουµε πως τελικά είναι διαφορετικό είδος επεξεργαστή. Επί πλέον, η εντολή αυτή υπονοεί πως οι διευθύνσεις στην µνήµη είναι φυσικές, διαφορετικά θα απαιτούντο τρεις µεταφράσεις ιδεατών διευθύνσεων σε φυσικές, µε επακόλουθο την ανάγκη για µεγαλύτερα κυκλώµατα (τους µεταφραστές διευθύνσεων) και χαµηλότερη απόδοση (αφού οι µεταφραστές διευθύνσεων θα ήταν πάνω στην κρίσιµη όδευση του κυκλώµατος). Βλέπουµε λοιπόν ότι η εντυπωσιακή λειτουργία όσον αφορά αριθµητικές πράξεις προέρχεται από σχεδιαστικές παραχωρήσεις όσον αφορά λειτουργικότητα. Εικ. 2.2 Βασικό διάγραµµα του DSP Texas Instruments TI TMS320C30 Ένας διαφορετικός DSP από το προηγούµενο παράδειγµα, αλλά ευρύτατα γνωστός επεξεργαστής σήµατος είναι ο TI TMS320C30 της εταιρίας Texas Instruments. To βασικό του διάγραµµα φαίνεται στην εικόνα 2.2. Παρατηρούµε πως έχει στοιχεία τόσο από µικροελεγκτές (π.χ. χρονιστές, σειριακές θύρες), όσο και από µικροεπεξεργαστές (π.χ. πολλαπλασιαστή κινητής υποδιαστολής). Κυρίως όµως παρατηρούµε πως ακόµη και στο ψηλό και χωρίς λεπτοµέρειες επίπεδο της απεικόνισης ο επεξεργαστής αυτός έχει στοιχεία που δεν υπάρχουν ούτε στους µικροεπεξεργαστές ούτε στους µικροελεγκτές. Ενδεικτικά αναφέρουµε την ύπαρξη δύο µονάδων πολλαπλασιαστών κινητής υποδιαστολής, δύο ανεξάρτητα προσπελάσιµες µονάδες µνήµης για δεδοµένα, µονάδες δηµιουργίας διευθύνσεων (και µάλιστα δύο), βοηθητικούς καταχωρητές, κλπ. Η απόδοση του συγκεκριµένου επεξεργαστή είναι µέχρι 60 MFLOPS (1 MFLOPS = 1 εκατοµµύριο πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο). Οι επεξεργαστές DSP χρησιµοποιούνται σε πάρα πολλές εφαρµογές. Παρακάτω δείχνουµε την βασική δοµή µίας από αυτές, δηλαδή ενός συστήµατος ενεργής αναίρεσης θορύβου (ANC = Active Noise Cancellation). Το παράδειγµα είναι για σύστηµα ενός καναλιού, αλλά θα εφαρµοζόταν αντίστοιχα και για πολυκαναλικά συστήµατα. 12

15 Εικ. 2.3 Σύστηµα ενεργής αναίρεσης θορύβου µε ενσωµατωµένο επεξεργαστή σήµατος Στην εικόνα 2.3 βλέπουµε το γενικό διάγραµµα του συστήµατος ενεργής αναίρεσης θορύβου. Ενεργή αναίρεση θορύβου είναι η δηµιουργία σήµατος ίδιας συχνότητας (η συχνοτήτων) και ιδίας έντασης µε τον θόρυβο, αλλά µε διαφορά φάσης προς αυτόν ώστε να αναιρεθεί ο θόρυβος. Για παράδειγµα, αν έχουµε µία µικροφωνική εγκατάσταση για ένα οµιλητή, σήµα είναι η οµιλία του και θόρυβος είναι οτιδήποτε άλλο ηχητικό σήµα, όπως άλλοι άνθρωποι που µιλούν, αυτοκίνητα ή αεροπλάνα που περνούν απ έξω, κλπ. Η αρχική είσοδος είναι το µικρόφωνο µε το σήµα που µας ενδιαφέρει και ένα µικρόφωνο που δέχεται σαν είσοδο τον περιβάλλοντα θόρυβο. Το πρόβληµα από υπολογιστικής άποψης έγκειται τόσο σε µία ανάλυση Fourier ώστε να διαπιστωθεί το φάσµα του θορύβου αλλά και η φάση κάθε µίας από τις συνιστώσες συχνότητες, όσο και στην δηµιουργία σήµατος µε ίδια χαρακτηριστικά και αντίστροφη φάση. Για τον σκοπό αυτό ψηφιοποιείται και κωδικοποιείται το σήµα από κάθε µικρόφωνο εισόδου µέσω ενός κωδικοποιητή/αποκωδικοποιητή (CODEC), η επεξεργασία γίνεται ψηφιακά από τον επεξεργαστή σήµατος, και η έξοδός του είναι τόσο το σήµα εξόδου όσο και σήµατα για τον επιθυµητό βαθµό ενίσχυσης του σήµατος καθενός από τα µικρόφωνα. Μπορούµε να παρατηρήσουµε πως στην εφαρµογή αυτή έχουµε ένα ατέρµονα βρόχο µε δεδοµένα πραγµατικού χρόνου. Ο βρόχος αυτός είναι υπολογιστικά απαιτητικός αλλά δεν χρειάζεται ούτε µεγάλη µνήµη, ούτε ιδιαίτερες µορφές εισόδου/εξόδου πέραν των σηµάτων του συστήµατος. 2.3 Αναδιατασσόµενη Λογική (FPGA Field Programmable Gate Arrays) Η αναδιατασσόµενη λογική εφευρέθηκε προς τα τέλη της δεκαετίας του 1980 σαν φυσική εξέλιξη των προγραµµατιζόµενων λογικών συσκευών (PLD s Programmable Logic Devices). Παρότι παρουσιάστηκαν διάφορες δοµές, ειδικά στα πρώτα χρόνια της εµφάνισης της αναδιατασσόµενης λογικής, η βασική δοµή που ίσχυε από τότε µέχρι και τώρα αποτελείται από ένα πλέγµα λογικών πυλών που υλοποιούν συναρτήσεις µε την µέθοδο των πινάκων (LUT Look Up Tables), 13

16 ενδεικτικού µεγέθους 5 µεταβλητών εισόδου/1 µεταβλητής εξόδου ή 4 µεταβλητών εισόδου/2 µεταβλητών εξόδου (δηλαδή µνήµη 32 Bits), µε flip-flop σε κάθε έξοδο το οποίο µπορεί να παρακαµφθεί για συνδυαστική λογική ή να χρησιµοποιηθεί για ακολουθιακή λογική. Οι λογικές αυτές πύλες έχουν διάφορα ονόµατα όπως π.χ. CLB (Configurable Logic Blocks) και περιβάλλονται από προγραµµατιζόµενα σύρµατα για την διασύνδεσή τους. Σαν αποτέλεσµα ο συνολικός χρόνος που χρειάζεται για να γίνει µία λογική συνάρτηση δεν είναι σταθερός όπως στις PLD αλλά εξαρτάται από τον αριθµό των λογικών κυκλωµάτων και των διασυνδέσεων που περιλαµβάνονται στο critical path. Αντίθετα µε τους γενικής χρήσης επεξεργαστές που εκτελούν εντολές σειριακά ή µε µικρό παραλληλισµό, σε µία FPGA µπορούν να λειτουργούν παράλληλα πολλές διεργασίες απ ευθείας στο υλικό. Επίσης, το datapath σε µία FPGA µπορεί να είναι ανάλογο µε την εφαρµογή, π.χ. 293 bits. Ο τρόπος σχεδίασης µε FPGA διαφέρει πολύ από τον τρόπο σχεδίασης υπολογιστών γενικής χρήσης λόγω διαφορετικών τεχνολογικών περιορισµών και ευκαιριών, αλλά οι συνηθισµένες τεχνικές που εφαρµόζονται στην αρχιτεκτονική υπολογιστών (π.χ. pipelining) έχουν άµεση χρήση και σε σχεδίαση µε FPGA. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 οι σχεδιαστές διαπίστωσαν ότι µπορούσαν να απεικονίσουν αλγορίθµους απ ευθείας σε FPGA και αυτό έδωσε ώθηση στην περιοχή εφαρµογών FCCM (Field-programmable Custom Computing Machines) που εξελίχθηκε ραγδαία. Κάποιες από τις πρώτες εφαρµογές ήταν η σύγκριση συµβολοσειρών για DNA sequencing, η εξεύρεση κανόνων Golomb, υλοποίηση νευρωνικών δικτύων, κλπ., η δε λίστα συνεχίζεται µέχρι και σήµερα µε εφαρµογές επεξεργαστών δικτύων (network processors), επεξεργαστές για κρυπτογραφία, εφαρµογές σε ιδεατή πραγµατικότητα, κλπ. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 και τις αρχές της δεκαετίας του 2000 αρχίζουν δύο σηµαντικές αλλαγές στον τρόπο µε τον οποίο κατασκευάζονται και χρησιµοποιούνται οι FPGA s: Οι FPGA s αρχίζουν και έχουν ενσωµατωµένο επεξεργαστή, κατ αρχήν µικρής υπολογιστικής ισχύος. H εταιρία Triscend στις αρχές του 2000 έβγαλε FPGA µε ενσωµατωµένο επεξεργαστή της οικογένειας Intel 8051, δηλαδή τον πλέον κλασσικό και ήδη απαρχαιωµένο επεξεργαστή για ενσωµατωµένες εφαρµογές, ενώ λίγα χρόνια αργότερα, µετά το 2003 η εταιρία Xilinx στην σειρά Virtex II PRO Virtex II PRO περιελάµβανε δύο ισχυρούς επεξεργαστές PowerPC (τεχνολογίας ΙΒΜ). Οι FPGA s άρχισαν να εκτοπίζουν σε εφαρµογές τους επεξεργαστές σήµατος DSP για εφαρµογές σταθερής υποδιαστολής (ενώ οι πράξεις κινητής υποδιαστολής παρέµειναν η αχίλλειος πτέρνα των FPGA). 2.4 Κυκλώµατα Υπερηψηλής Ολοκλήρωσης VLSI ASIC Πάρα πολλές ενσωµατωµένες εφαρµογές, λόγω του τεράστιου όγκου πωλήσεων που έχουν, απαιτούν την µέγιστη δυνατή απόδοση (όχι µόνο υπολογιστικά αλλά και σε µικρή κατανάλωση ισχύος, κλπ.) στο µικρότερο δυνατό κόστος. Αδιαµφισβήτητη τεχνολογία προτίµησης σε αυτήν την περίπτωση είναι η χρήση κυκλωµάτων υπερυψηλής ολοκλήρωσης VLSI (= Very Large Scale Integration). Τα κυκλώµατα αυτά έχουν τα προαναφερθέντα πλεονεκτήµατα, αλλά και µερικά χαρακτηριστικά µειονεκτήµατα. Αυτά είναι το τεράστιο κόστος κατασκευής του πρώτου κοµµατιού (λόγω του κόστους για τις µάσκες, κλπ.), µε ενδεικτικό κόστος µισό εκατοµµύριο δολλάρια ΗΠΑ, η αδυναµία διόρθωσης τυχόν σφαλµάτων που αυξάνει το κόστος µέχρις ότου ένα τέτοιο κύκλωµα βγει στην αγορά, και η αδυναµία ευέλικτης χρήσης 14

17 τέτοιων προϊόντων. Το κάθε ολοκληρωµένο κύκλωµα κάνει µία συγκεκριµένη δουλειά, γρήγορα και φθηνά, αλλά ενδεχόµενα είναι ακατάλληλο για άλλη δουλειά, έστω και αν εκείνη έχει κατά 80% οµοιότητα µε την πρώτη. Για παράδειγµα, ένα κύκλωµα VLSI για ασύρµατα δίκτυα WiFi είναι παντελώς ακατάλληλο είτε για άλλα δίκτυα (π.χ. ενσύρµατα) του ιδίου πρωτοκόλλου, είτε για ασύρµατα δίκτυα άλλου πρωτοκόλλου (π.χ. Bluetooth, IRDA, κλπ.). Για τον λόγο αυτό είναι πάµπολλες οι περιπτώσεις που οι σχεδιαστές προτιµούν να χρησιµοποιούν τεχνολογία µικροεπεξεργαστών /µικροελεγκτών /DSP παρά το ότι ενδεχόµενα δεν είναι βέλτιστη, αφού αλλαγές στην λειτουργικότητα σηµαίνουν αλλαγές µόνο σε λογισµικό. Όπου χρειάζεται µεγαλύτερη απόδοση και η κατανάλωση ενέργειας δεν είναι σηµαντικός παράγων χρησιµοποιούνται ευρύτατα λύσεις βασισµένες σε αναδιατασσόµενη λογική. Σε περιπτώσεις όµως που οι συµβατικές λύσεις δεν είναι αρκετά γρήγορες ή που η αγορά για εξειδικευµένα είδη είναι µεγάλη αναπτύσσονται κυκλώµατα ASIC (= Application Specific Integrated Circuits). Ο όρος VLSI αποδίδει ποσοτική διάσταση στα ολοκληρωµένα κυκλώµατα. Μία µνήµη 1Gbit είναι VLSI αλλά κατά κανένα λόγο δεν είναι ASIC. Από την άλλη µεριά, ένα κύκλωµα που επεξεργάζεται πακέτα Gbit Ethernet και υποστηρίζει το µέρος MAC του πρωτοκόλλου είναι ASIC αφού έχει την συγκεκριµένη ειδική λειτουργικότητα, και είτε είναι VLSI όσον αφορά τον βαθµό ολοκλήρωσης (η συνηθέστερη περίπτωση) είτε όχι αν για την συγκεκριµένη λειτουργικότητα δεν χρειάζονται πάρα πολλά τρανζίστορ για την υλοποίησή της. 2.5 Επεκτάσεις Αρχιτεκτονικών για Ενσωµατωµένα Συστήµατα Η διαφοροποίηση µικροεπεξεργαστών και µικροελεγκτών δεν είναι «καθαρή», δηλαδή, δεν ισχύει πως οι αρχιτεκτονικές µικροεπεξεργαστών και µικροελεγκτών είναι πάντοτε διαφορετικές. Αν ανατρέξουµε στα πρώτα χρόνια της ανάπτυξης της πλέον πετυχηµένης εµπορικά αρχιτεκτονικής υπολογιστών, δηλαδή της Intel x86, θα δούµε πως στα πρώτα βήµατα, η αρχιτεκτονική άρχισε µε τους επεξεργαστές 8086/8088 που ήσαν πανοµοιότυποι εσωτερικά (αλλά µε 16-bit datapath προς τη µνήµη o 8086 και 8-bit datapath προς τη µνήµη o 8088). Τα αµέσως επόµενα µέλη της οικογένειας ήταν ο και 80286, που ανακοινώθηκαν περίπου τον ίδιο καιρό (1982). Ο ήταν µικροελεγκτής, µε DMA controllers, interrupt controllers, timers, και chip select logic ενσωµατωµένα στην βασική αρχιτεκτονική x86, ενώ ο ήταν µικροεπεξεργαστής µε επέκταση του αρχικού 8086 ως προς το υποσύστηµα της µνήµης (είχε προστατευµένα 16-bit addressing modes). Και σήµερα ακόµη υπάρχουν παραλλαγές συµβατικών αρχιτεκτονικών µικροεπεξεργαστών που αποσκοπούν σε διείσδυση στην ελκυστική αγορά των ενσωµατωµένων συστηµάτων. Οι παραλλαγές µπορεί να έχουν (φαινοµενικά) µικρές παρεµβάσεις όπως καλύτερη διαχείριση ισχύος, ή και µεγάλες παρεµβάσεις, όπως η σύνδεση σε επίπεδο υλικού (δηλαδή στις µάσκες ενός ολοκληρωµένου κυκλώµατος) ενός επεξεργαστή µε επί πλέον κυκλώµατα της επιλογής του πελάτη. Μάλιστα, υπάρχουν αρχιτεκτονικές που αναπτύχθηκαν κατ εξοχήν για γενικής χρήσεως υπολογιστές και εξελίχθηκαν σε κατ εξοχήν αρχιτεκτονικές ενσωµατωµένων συστηµάτων, όπως η MIPS. Τυπικά παραδείγµατα αρχιτεκτονικών για χαµηλού κόστους 8-bit µικροελεγκτές είναι ο (κλασσικός και απαρχαιωµένος αλλά ακόµη στην αγορά) Intel 8051, η οικογένεια ATMEL AVR, o PIC, η οικογένεια Motorola 68xx κλπ. Στα 16-bits συχνά βλέπουµε επεκτάσεις ή παραλλαγές των 16-bit αρχιτεκτονικών µικροεπεξεργαστών (π.χ. Intel 80186), ή εξ αρχής σχεδιασµένα προϊόντα για µικροελεγκτές (π.χ. Intel 80196, Motorola 68HC12). Σε datapath 32-bits τυπικά παραδείγµατα είναι οι ARM, MIPS, Power PC, κλπ., ενώ υπάρχουν και 64-bit µικροελεγκτές (συνήθως µε επέκταση 32- bit αρχιτεκτονικών, όπως ο MIPS64). 15

18 Επεκτάσεις αρχιτεκτονικών δεν σηµαίνει απαραίτητα η πρόσθεση νέων δυνατοτήτων. Μπορεί να είναι κάλλιστα µία ελάττωση δυνατοτήτων µε αντίστοιχη µείωση του κόστους για µαζική παραγωγή. Για παράδειγµα υπάρχουν εκδόσεις του επεξεργαστή MIPS χωρίς την µονάδα κινητής υποδιαστολής (floating point). Σε τέτοιες περιπτώσεις πράξεις κινητής υποδιαστολής (που βέβαια θεωρούνται σπάνιες και για αυτό δεν υποστηρίζονται στο υλικό) µπορούν να υλοποιηθούν µέσω της υπορουτίνας του exception handler, ο οποίος µπορεί να δεί ότι η εξαίρεση (exception) που δηµιουργήθηκε από illegal operand αντιστοιχεί σε πράξη κινητής υποδιαστολής και να την εκτελέσει σε λογισµικό, ορθά µεν αλλά µε µεγάλο υποπολλαπλάσιο της απόδοσης. Μία ακόµη επέκταση αρχιτεκτονικών µε τρόπο αφαιρετικό είναι η µείωση του χώρου διευθυνσιοδότησης και τρόπων προσπέλασης της µνήµης (π.χ. εύρος datapath, υποστήριξη κρυφής µνήµης). Για γενικής χρήσεως επεξεργαστή δεν νοείται διευθυνσιοδότηση σε λιγότερα από 32-bits διευθύνσεων, και το πλάτος του datapath είναι συχνά πολλαπλάσιο της λέξης ώστε να υπάρχει µεγαλύτερο εύρος διακινούµενης πληροφορίας (bandwidth). Σε ενσωµατωµένα συστήµατα συνήθως έχουµε να κάνουµε µε φυσική µνήµη και τόσο το εύρος των διευθύνσεων όσο και υποστήριξη δοµών όπως κρυφές µνήµες µπορεί να είναι άχρηστες ή/και ανεπιθύµητες. Μάλιστα, ανεπιθύµητες µπορεί να είναι διότι ο κύκλος και η καθυστέρηση της µνήµης είναι συνάρτηση του ίδιου του προγράµµατος και των δεδοµένων αυτού, µπορεί δε να µεταβάλλεται π.χ. επειδή κάποιος ελεγκτής µνήµης κάνει writethrough ή writeback. Από πλευράς όγκου πωλήσεων, τουλάχιστον το 60% του συνολικού όγκου πωλήσεων αφορά τους 8-bit µικροελεγκτές, όπως είναι αναµενόµενο. 2.6 Απαιτήσεις Αρχιτεκτονικής Υποστήριξης για Ενσωµατωµένα Συστήµατα Οι απαιτήσεις για υποστήριξη ενσωµατωµένων εφαρµογών στο υλικό (και εποµένως, αρχιτεκτονικής υποστήριξης αυτών) διαφέρουν από εφαρµογή σε εφαρµογή. Για παράδειγµα, ένας εκτυπωτής δεν εξαρτάται άµεσα από την αποτελεσµατική διαχείριση ισχύος του επεξεργαστή του, ενώ ένα κινητό τηλέφωνο ή ένας προσωπικός ψηφιακός βοηθός (Personal Digital Assistant PDA) εξαρτάται απόλυτα από την διαχείριση ισχύος του επεξεργαστή του. Υποστήριξη στο υλικό τυποποιηµένων µορφών επικοινωνίας (π.χ. RS232, USB, θύρα υπερύθρων ακτίνων) είναι χρήσιµη σε πολλές ενσωµατωµένες εφαρµογές. Μία ειδική τέτοια περίπτωση είναι αυτή των ασύρµατων δικτύων (π.χ. Bluetooth, IEEE ). Οι απαιτήσεις αρχιτεκτονικής υποστήριξης για ενσωµατωµένα συστήµατα οδήγησε σε δύο παράλληλες και αλληλοσυµπληρούµενες αντιµετωπίσεις: την δηµιουργία παραλλαγών διαφόρων επεξεργαστών µε χαρακτηριστικά που χρειάζονται ολόκληρες κατηγορίες εφαρµογών (π.χ. περισσότερους χρονιστές, υποστήριξη κινητής υποδιαστολής, κλπ.), και, την δηµιουργία νέων «αρχιτεκτονικών» µε προσθήκες εξειδικευµένων λειτουργιών σε υφιστάµενες αρχιτεκτονικές. Για παράδειγµα, ένα κινητό τηλέφωνο µπορεί να έχει στο ίδιο υπόστρωµα πυριτίου ένα ενσωµατωµένο επεξεργαστή MIPS, αναλογικά κυκλώµατα για την κεραία του και τα υποσυστήµατα RF (= radio frequency), και κυκλώµατα διαχείρισης ισχύος. Τα υποσυστήµατα αυτά µπορεί να µην υπήρχαν ενωµένα σε µία ενιαία αρχιτεκτονική του εµπορίου (τις λεγόµενες off-the-shelf) αλλά να δηµιουργήθηκαν από την κατασκευάστρια εταιρία η οποία αγόρασε τα δικαιώµατα για κάθε υποσύστηµα (µε την διαδικασία IP = intellectual property που θα δούµε αναλυτικώτερα σε άλλο κεφάλαιο) και ολοκλήρωσε το σύστηµα σε δική της «παρτίδα» κατασκευής ολοκληρωµένων κυκλωµάτων. 16

19 2.7 Μεθοδολογίες Ανάπτυξης για Ενσωµατωµένα Συστήµατα Παρότι δεν υπάρχει «τυπικός τρόπος» ανάπτυξης ενσωµατωµένων συστηµάτων, υπάρχουν κάποιες γενικές αρχές. Συστήµατα τα οποία βασίζονται στην απόλυτη εκµετάλλευση πόρων από µικρής υπολογιστικής ισχύος µικροελεγκτές (π.χ. 8-bit) συχνά αναπτύσσονται σε γλώσσες assembly. Η προσέγγιση αυτή γίνεται όλο και σπανιώτερη διότι ακόµη και σε 8-bit µικροελεγκτές υπάρχουν compilers που κάνουν πάρα πολύ καλή δουλειά, και επιτρέπουν την ανάπτυξη σε υψηλές γλώσσες προγραµµατισµού όπως η C. Όσο περισσότερο ισχυρός είναι ο χρησιµοποιούµενος επεξεργαστής τόσο η ανάπτυξη µοιάζει µε αυτήν σε συµβατικές αρχιτεκτονικές. Οι διεργασίες τρέχουν υποβοηθούµενες από λειτουργικά συστήµατα πραγµατικού χρόνου, και η δυνατότητα συντήρησης και εξέλιξης του κώδικα οδηγεί ακόµη και σε ανάπτυξη µε γλώσσες όπως η C++ ή η Java. Επειδή όµως σε κάποιες από αυτές τις περιπτώσεις ο κώδικας δεν έχει ιδιαίτερα καλά χαρακτηριστικά όπως καλή ταχύτητα και κατανάλωση ισχύος, κρίσιµα µέρη του προγράµµατος συνεχίζουν να αναπτύσσονται σε γλώσσες όπως C και assembly. Αυθαίρετο παράδειγµα είναι ότι ενδεχόµενα σε ένα κινητό τηλέφωνο η διεπαφή µε τον χρήστη µπορεί να είναι σε Java αλλά ένα φίλτρο που κάνει αναίρεση ηχούς και θορύβου να είναι αναπτυγµένα σε C. 2.8 Περιβάλλοντα Ανάπτυξης Εν γένει τα περιβάλλοντα ανάπτυξης δίνουν ολοκληρωµένες λύσεις για συγκεκριµένη κατηγορία επεξεργαστών. Αυτό περιλαµβάνει τόσο τα περιβάλλοντα λογισµικού όσο και την υποστήριξη του υπό ανάπτυξη συστήµατος µε προσοµοιωτές και εντός κυκλώµατος προσοµοιωτές. Τα περιβάλλοντα ανάπτυξης περιλαµβάνουν: Cross compilers: οι cross compilers λειτουργούν όπως και οι compilers αλλά βγάζουν κώδικα assembly για διαφορετική αρχιτεκτονική από αυτήν στην οποία τρέχουν οι ίδιοι. Για παράδειγµα µπορεί να έχουµε έναν C compiler που να τρέχει σε αρχιτεκτονική Intel x86 (π.χ. σε PC) και ο οποίος βγάζει κώδικα για αρχιτεκτονική Atmel AVR. Cross assemblers: Ίδια µε τους cross compilers αλλά παίρνουν σαν είσοδο γλώσσα assembly αρχιτεκτονικής άλλης από αυτήν στην οποία τρέχουν και βγάζουν εκτελέσιµο κώδικα αντίστοιχο µε αυτόν της assembly που δέχονται. Για παράδειγµα, όταν σε προσωπικό υπολογιστή PC τρέχουµε assembler για αρχιτεκτονική MIPS, αυτός είναι cross assembler. Προσοµοιωτές: Αυτοί προσοµοιώνουν την λειτουργία κάποιου επεξεργαστή, όπως π.χ. το SPIM που χρησιµοποιείται στο µάθηµα «ΗΡΥ Ψηφιακοί Υπολογιστές». Εντός κυκλώµατος προσοµοιωτές (in-circuit emulators). Είναι προσοµοιωτές που όχι µόνο δίνουν µία λειτουργική προσοµοίωση ενός επεξεργαστή αλλά και αναπαράγουν τα χαρακτηριστικά του σε επίπεδο ακροδεκτών, δίνουν δηλαδή σε ένα συνδετήρα (connector) τα λειτουργικά χαρακτηριστικά κάποιου επεξεργαστή (π.χ. Intel 8086) αλλά µε τις επί πλέον ιδιότητες του να βλέπει το σύστηµα ανάπτυξης θέµατα λειτουργίας όπως τα περιεχόµενα των καταχωρητών και της µνήµης. Επί πλέον ο χρήστης µπορεί να εισάγει στον κώδικα σηµεία παρακολούθησης (breakpoints) να δηµιουργήσει σήµατα αντίστοιχα εξωτερικών σηµάτων (όπως διακοπές interrupts) και να αλλάξει κάποια στοιχεία, π.χ. περιεχόµενα καταχωρητών. Οι εντός κυκλώµατος καταχωρητές δεν λειτουργούν πάντοτε στην ίδια µέγιστη ταχύτητα όπως οι επεξεργαστές που προσοµοιώνουν. 17

20 Ασκήσεις 1. Μελετήσετε µέσα από το ιαδίκτυο παραλλαγές αρχιτεκτονικών που χρησιµοποιούνται σε ενσωµατωµένα συστήµατα, µε διάφορα κριτήρια. Τα κριτήρια αυτά µπορεί να µην είναι και τα προφανή, π.χ. ερευνήσετε ποιοί επεξεργαστές έχουν rad hard (radiation hardened = ενισχυµένη για ραδιενέργεια) έκδοση και µπορούν να χρησιµοποιηθούν για διαστηµικές εφαρµογές. 2. Μία κλασσική οικογένεια 8-Bit µικροελεγκτών έγραψε ιστορία στην εξερεύνηση του διαστήµατος γιατί µέλη της οικογένειας αυτής χρησιµοποιήθηκαν εκτεταµένα από την JPL (= Jet Propulsion Laboratory), δηλαδή το σκέλος της NASA (= National Aeronautics and Space Administration) που ασχολείται µε µη επανδρωµένες αποστολές στο διάστηµα. Μελετήσετε ποιοί είναι οι επεξεργαστές αυτοί, σε τι αποστολές χρησιµοποιήθηκαν και τι δυνατότητες έδωσαν στις αποστολές αυτές. 3. Κάνετε µία ενεργειακή µελέτη για το τι είδους επεξεργαστή είχαν τα κινητά τηλέφωνα 1 ης γενιάς, 2 ης και 3 ης γενιάς. Καταγράψετε τις δυνατότητές τους από υπολογιστική σκοπιά και τις απαιτήσεις τους από ενεργειακή σκοπιά. 4. Μελετήσετε τις επιπτώσεις της τεχνολογίας και ειδικότερα του νόµου του Moore κατά τα τελευταία δέκα χρόνια για να βγάλετε συµπεράσµατα για το τι µπορούµε να περιµένουµε στα επόµενα δέκα χρόνια όσον αφορά διαθέσιµη υπολογιστική ισχύ σε απαιτητικές ενσωµατωµένες εφαρµογές (γιατί οι υπολογιστικές ανάγκες στις τοστιέρες δεν αναµένεται να αλλάξουν). 5. Παρότι συχνά τα ενσωµατωµένα συστήµατα είναι ενεργειακά αυτόνοµα και τροφοδοτούνται από µπαταρίες υπάρχουν και µεγάλες άλλες κατηγορίες, όπως π.χ. τα συστήµατα σε αυτοκίνητα. Μελετήσετε τα υπολογιστικά συστήµατα σε τρεις από τις πρωτοπόρες βιοµηχανίες, BMW, Audi, Mercedes, όσον αφορά τις δυνατότητες που παρέχουν, και όσον αφορά το µε ποιόν τρόπο αυτές καλύπτονται. 18

Περιεχόµενα. I Βασικές Γνώσεις 1

Περιεχόµενα. I Βασικές Γνώσεις 1 Περιεχόµενα I Βασικές Γνώσεις 1 1 Μοντελοποίηση Προγραµµάτων 3 1.1 Ψευδογλώσσα....................... 6 1.2 Διαγράµµατα Ροής..................... 6 1.3 Παραδείγµατα σε Ψευδογλώσσα και Διαγράµµατα Ροής.

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Θεωρητική εισαγωγή

5.1 Θεωρητική εισαγωγή ΨΗΦΙΑΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΣΗ BCD Σκοπός: Η κατανόηση της µετατροπής ενός τύπου δυαδικής πληροφορίας σε άλλον (κωδικοποίηση/αποκωδικοποίηση) µε τη µελέτη της κωδικοποίησης BCD

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ I: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ I: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ I: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ 1 1.1.1 Αναλογικά σήματα 1 1.1.2 Οι αντιστάσεις 3 1.1.3 Οι πυκνωτές 7 1.1.4 Τα πηνία 11 1.1.5 Οι δίοδοι 13 1.1.6

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 4. Εισαγωγή στην Πληροφορική. Αναπαράσταση δεδοµένων. Αναπαράσταση πληροφορίας. υαδικοί αριθµοί. Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07

Ενότητα 4. Εισαγωγή στην Πληροφορική. Αναπαράσταση δεδοµένων. Αναπαράσταση πληροφορίας. υαδικοί αριθµοί. Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 Ενότητα 4 Εισαγωγή στην Πληροφορική Κεφάλαιο 4Α: Αναπαράσταση πληροφορίας Κεφάλαιο 4Β: Επεξεργαστές που χρησιµοποιούνται σε PCs Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 ρ. Παναγιώτης Χατζηδούκας (Π..407/80) Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Ενότητα 13: (Μέρος Α ) Ενσωματωμένα Συστήματα Δρ. Μηνάς Δασυγένης mdasyg@ieee.org Εργαστήριο Ψηφιακών Συστημάτων και Αρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

Μικροεπεξεργαστές - Μικροελεγκτές Ψηφιακά Συστήματα

Μικροεπεξεργαστές - Μικροελεγκτές Ψηφιακά Συστήματα Μικροεπεξεργαστές - Μικροελεγκτές Ψηφιακά Συστήματα 1. Ποια είναι η σχέση της έννοιας του μικροεπεξεργαστή με αυτή του μικροελεγκτή; Α. Ο μικροεπεξεργαστής εμπεριέχει τουλάχιστο έναν μικροελεγκτή. Β. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία αρχιτεκτονικής μικροεπεξεργαστή

Στοιχεία αρχιτεκτονικής μικροεπεξεργαστή Στοιχεία αρχιτεκτονικής μικροεπεξεργαστή Αριθμός bit δίαυλου δεδομένων (Data Bus) Αριθμός bit δίαυλου διευθύνσεων (Address Bus) Μέγιστη συχνότητα λειτουργίας (Clock Frequency) Τύποι εντολών Αριθμητική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1 Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γραφικές παραστάσεις µε υπολογιστές έχουν προχωρήσει πολύ από τότε που οι ε- πιστήµονες που δούλευαν

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7. 91 Εισαγωγή στους υπολογιστές... 9. 92 Μονάδες µέτρησης χωρητικότητας... 31. 94 Συσκευές εισόδου...

Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7. 91 Εισαγωγή στους υπολογιστές... 9. 92 Μονάδες µέτρησης χωρητικότητας... 31. 94 Συσκευές εισόδου... Περιεχόµενα Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7 91 Εισαγωγή στους υπολογιστές... 9 92 Μονάδες µέτρησης χωρητικότητας... 31 93 Οι βασικές λειτουργίες ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή... 37 94 Συσκευές εισόδου...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Τίτλος Μαθήματος. Διαλέξεις - Θεωρητική Διδασκαλία, Εποπτευόμενο Εργαστήριο Επίδειξη, Μελέτες (Projects)

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Τίτλος Μαθήματος. Διαλέξεις - Θεωρητική Διδασκαλία, Εποπτευόμενο Εργαστήριο Επίδειξη, Μελέτες (Projects) ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Τίτλος Μαθήματος Μικροελεγκτές και Ενσωματωμένα συστήματα Ανάπτυξη και Εφαρμογές Κωδικός Μαθήματος Μ2 Θεωρία / Εργαστήριο Θεωρία + Εργαστήριο Πιστωτικές μονάδες 4 Ώρες Διδασκαλίας 2Θ+1Ε

Διαβάστε περισσότερα

Αποµακρυσµένη κλήση διαδικασιών

Αποµακρυσµένη κλήση διαδικασιών Αποµακρυσµένηκλήση διαδικασιών Τοπική κλήση διαδικασιών Αποµακρυσµένη κλήση διαδικασιών Μεταβίβαση παραµέτρων Πρωτόκολλα επικοινωνίας Αντιγραφή µηνυµάτων Προδιαγραφές διαδικασιών RPC στο σύστηµα DCE Κατανεµηµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΤΕΣ - CPU Μπακρατσάς Γιώργος geback007@yahoo.gr Δεκέμβριος, 2014 Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ... 4 ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Α Γενικού Λυκείου (Μάθημα Επιλογής)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Α Γενικού Λυκείου (Μάθημα Επιλογής) ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Α Γενικού Λυκείου (Μάθημα Επιλογής) Σύγχρονα Υπολογιστικά Συστήματα τους υπερυπολογιστές (supercomputers) που χρησιμοποιούν ερευνητικά εργαστήρια τα μεγάλα συστήματα (mainframes)

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ο. Ο Προσωπικός Υπολογιστής

Κεφάλαιο 4 ο. Ο Προσωπικός Υπολογιστής Κεφάλαιο 4 ο Ο Προσωπικός Υπολογιστής Μάθημα 4.3 Ο Επεξεργαστής - Εισαγωγή - Συχνότητα λειτουργίας - Εύρος διαδρόμου δεδομένων - Εύρος διαδρόμου διευθύνσεων - Εύρος καταχωρητών Όταν ολοκληρώσεις το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές μικροελεγκτών

Εφαρμογές μικροελεγκτών Μικροελεγκτές Έναν ορισμό που θα μπορούσαμε να δώσουμε για τους μικροελεγκτές είναι ο εξής: Μικροελεγκτής είναι ένα προγραμματιζόμενο ολοκληρωμένο κύκλωμα το οποίο διαθέτει επεξεργαστή, μνήμη, διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος...9 ΚΕΦ. 1. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ - ΚΩΔΙΚΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος...9 ΚΕΦ. 1. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ - ΚΩΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...9 ΚΕΦ. 1. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ - ΚΩΔΙΚΕΣ 1.1 Εισαγωγή...11 1.2 Τα κύρια αριθμητικά Συστήματα...12 1.3 Μετατροπή αριθμών μεταξύ των αριθμητικών συστημάτων...13 1.3.1 Μετατροπή ακέραιων

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΟΡΑΣΗ. Όταν ένα ρομπότ κινείται σε άγνωστο χώρο ή σε χώρο που μπορεί να αλλάξει η διάταξή του τότε εμφανίζεται η ανάγκη της όρασης μηχανής.

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΟΡΑΣΗ. Όταν ένα ρομπότ κινείται σε άγνωστο χώρο ή σε χώρο που μπορεί να αλλάξει η διάταξή του τότε εμφανίζεται η ανάγκη της όρασης μηχανής. ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΟΡΑΣΗ Όταν ένα ρομπότ κινείται σε άγνωστο χώρο ή σε χώρο που μπορεί να αλλάξει η διάταξή του τότε εμφανίζεται η ανάγκη της όρασης μηχανής. Αισθητήρες που χρησιμοποιούνται για να αντιλαμβάνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Χειρισµός εδοµένων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Χειρισµός εδοµένων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Χειρισµός εδοµένων 2.1 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2.1 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2.2 Γλώσσα Μηχανής 2.3 Εκτέλεση προγράµµατος 2.4 Αριθµητικές και λογικές εντολές 2.5 Επικοινωνία µε άλλες συσκευές

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή 1. Ηλεκτρονικός Υπολογιστής Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής είναι μια συσκευή, μεγάλη ή μικρή, που επεξεργάζεται δεδομένα και εκτελεί την εργασία του σύμφωνα με τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

1. Οργάνωση της CPU 2. Εκτέλεση εντολών 3. Παραλληλία στο επίπεδο των εντολών 4. Γραμμές διοχέτευσης 5. Παραλληλία στο επίπεδο των επεξεργαστών

1. Οργάνωση της CPU 2. Εκτέλεση εντολών 3. Παραλληλία στο επίπεδο των εντολών 4. Γραμμές διοχέτευσης 5. Παραλληλία στο επίπεδο των επεξεργαστών ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Ι Γ. Τσιατούχας 2 ο Κεφάλαιο ιάρθρωση 1. Οργάνωση της 2. εντολών 3. Παραλληλία στο επίπεδο των εντολών 4. Γραμμές διοχέτευσης 5. Παραλληλία στο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Προγραµµατιστών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (ΣΠΗΥ) Τµήµα Προγραµµατιστών Σειρά 112

Σχολή Προγραµµατιστών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (ΣΠΗΥ) Τµήµα Προγραµµατιστών Σειρά 112 Σχολή Προγραµµατιστών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (ΣΠΗΥ) Τµήµα Προγραµµατιστών Σειρά 112 Πλωτάρχης Γ. ΚΑΤΣΗΣ ΠΝ Γιατί χρησιµοποιούµε δίκτυα? Δίκτυο Σύνολο Η/Υ και συσκευών Συνδεδεµένα µε κάποιο µέσο Stand-alone

Διαβάστε περισσότερα

ΗΥ 232. Οργάνωση και Σχεδίαση Υπολογιστών. Διάλεξη 1. Εισαγωγή στο μάθημα. Νίκος Μπέλλας Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων

ΗΥ 232. Οργάνωση και Σχεδίαση Υπολογιστών. Διάλεξη 1. Εισαγωγή στο μάθημα. Νίκος Μπέλλας Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων ΗΥ 232 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στο μάθημα Νίκος Μπέλλας Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Διδάσκων: Οργανωτικά Θέματα Νίκος Μπέλλας, Κτήριο Γκλαβάνη, Γραφείο Β3.7, 2 ος όροφος Προσωπική ιστοσελίδα:

Διαβάστε περισσότερα

Magneti Marelli Technical Tools OBD ROAD

Magneti Marelli Technical Tools OBD ROAD Magneti Marelli Technical Tools OBD ROAD (Κωδ. 6002013588) Παρουσίαση : OBD ROAD USB Θύρα OBD Σύνδεσµος Κωδ. 6002013588 2 Σε τι χρησιµεύει το OBD ROAD? Το προϊόν είναι κατάλληλο για διάφορες εφαρµογές,

Διαβάστε περισσότερα

UTECO ABEE ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΣ & ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΣ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ

UTECO ABEE ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΣ & ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΣ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ IMAGO F3000 Συνοπτική περιγραφή Αυτοί οι ελεγκτές διαδικασίας χτίζονται σε ένα σχεδιασμό επεκτάσιμης μονάδας, και είναι κατάλληλοι για τον έλεγχο ρύθμιση λειτουργίας, ψησίματος, καπνίσματος και ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Επικοινωνίες εδοµένων: Τρόποι Μετάδοσης και Πρωτόκολλα. Εισαγωγή

Περιεχόµενα. Επικοινωνίες εδοµένων: Τρόποι Μετάδοσης και Πρωτόκολλα. Εισαγωγή Επικοινωνίες εδοµένων: Τρόποι Μετάδοσης και Πρωτόκολλα Περιεχόµενα Εισαγωγή Επικοινωνία εδοµένων Αναλογική vs. Ψηφιακή Μετάδοση ιαµόρφωση σήµατος Κανάλια επικοινωνίας Κατεύθυνση και ρυθµοί µετάδοσης Ασύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχιτεκτονική Η/Υ

Εισαγωγή στην Αρχιτεκτονική Η/Υ Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2014-15 Εισαγωγή στην Αρχιτεκτονική (θεμελιώδεις αρχές λειτουργίας των υπολογιστών) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/comparch/ Μ.Στεφανιδάκης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πληροφορική

Εισαγωγή στην Πληροφορική Εισαγωγή στην Πληροφορική Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 ρ. Παναγιώτης Χατζηδούκας (Π..407/80) Εισαγωγή στην Πληροφορική 1 Γενικές πληροφορίες Εισαγωγή στην Πληροφορική ιδασκαλία: Παναγιώτης Χατζηδούκας Email:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Δομή υπολογιστή Συστήματα αρίθμησης

Περιεχόμενο: Δομή υπολογιστή Συστήματα αρίθμησης Περιεχόμενο: Δομή υπολογιστή Συστήματα αρίθμησης ΟΜΗ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Ένας υπολογιστής αποτελείται από την Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (ΚΜΕ), τη µνήµη, τις µονάδες εισόδου/εξόδου και το σύστηµα διασύνδεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α : ΘΕΜΑΤΑ ΒΑΣΗΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ...11 2. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ...30

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α : ΘΕΜΑΤΑ ΒΑΣΗΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ...11 2. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ...30 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α : ΘΕΜΑΤΑ ΒΑΣΗΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ...11 1.1 Τι είναι Πληροφορική;...11 1.1.1 Τι είναι η Πληροφορική;...12 1.1.2 Τι είναι ο Υπολογιστής;...14 1.1.3 Τι είναι το Υλικό και το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο Παράδειγµα (διάρκεια: 15 λεπτά) Κεφάλαιο 17 Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... Β.

Διαβάστε περισσότερα

Συστοιχία Επιτόπια Προγραμματιζόμενων Πυλών Field Programmable Gate Arrays (FPGAs)

Συστοιχία Επιτόπια Προγραμματιζόμενων Πυλών Field Programmable Gate Arrays (FPGAs) Συστοιχία Επιτόπια Προγραμματιζόμενων Πυλών Field Programmable Gate Arrays (FPGAs) Οι προγραμματιζόμενες λογικές διατάξεις (PLDs Programmable Logic Devices) είναι ψηφιακά ολοκληρωμένα κυκλώματα (ICs) που

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΝΗΜΗΣ

Εργαστήριο ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΝΗΜΗΣ Εισαγωγή Εργαστήριο ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΝΗΜΗΣ Σκοπός του εργαστηρίου είναι να κατανοήσουµε τους τρόπους προσπέλασης της µνήµης (µέθοδοι διευθυνσιοδότησης) σε ένα υπολογιστικό σύστηµα. Η Μνήµη 1 Ψηφιακή Λογική 4

Διαβάστε περισσότερα

5 η Θεµατική Ενότητα : Μνήµη & Προγραµµατιζόµενη Λογική. Επιµέλεια διαφανειών: Χρ. Καβουσιανός

5 η Θεµατική Ενότητα : Μνήµη & Προγραµµατιζόµενη Λογική. Επιµέλεια διαφανειών: Χρ. Καβουσιανός 5 η Θεµατική Ενότητα : Μνήµη & Προγραµµατιζόµενη Λογική Επιµέλεια διαφανειών: Χρ. Καβουσιανός Μνήµη Η µνήµη καταλαµβάνει το µεγαλύτερο µέρος ενός υπολογιστικού συστήµατος Δύο τύποι: ROM - RAM RΟΜs CPU

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ DIGITAL ELECTRONICS

ΘΕΜΑ : ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ DIGITAL ELECTRONICS ΘΕΜΑ : ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ DIGITAL ELECTRONICS ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους 16/11/2011 10:31 (31) καθ. Τεχνολογίας ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΜΕΓΕΘΩΝ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟ (ANALOGUE) ΨΗΦΙΑΚΟ (DIGITAL) 16/11/2011 10:38 (38) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο ΨΗΦΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ. Εισαγωγή

Εργαστήριο ΨΗΦΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ. Εισαγωγή Εισαγωγή Εργαστήριο ΨΗΦΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Ξεκινάµε την εργαστηριακή µελέτη της Ψηφιακής Λογικής των Η/Υ εξετάζοντας αρχικά τη µορφή των δεδοµένων που αποθηκεύουν και επεξεργάζονται οι υπολογιστές και προχωρώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Περίοδος Φεβρουαρίου 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ 1ο-2ο ΕΞΑΜΗΝΟ 3ο-4ο ΕΞΑΜΗΝΟ 5ο-6ο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Επεξεργαστών Ψ.Ε.Σ

Αρχιτεκτονική Επεξεργαστών Ψ.Ε.Σ ΕΣ 08 Επεξεργαστές Ψηφιακών Σηµάτων Αρχιτεκτονική Επεξεργαστών Ψ.Ε.Σ Βιβλιογραφία Ενότητας Kehtarnavaz [2005]: Chapter 3 Kuo [2005]: Chapters 1 & 4-5 Lapsley [2002]: Chapter 4 Hayes [2000]: Κεφάλαιo 8

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακοί Υπολογιστές

Ψηφιακοί Υπολογιστές 1 η Θεµατική Ενότητα : υαδικά Συστήµατα Ψηφιακοί Υπολογιστές Παλαιότερα οι υπολογιστές χρησιµοποιούνταν για αριθµητικούς υπολογισµούς Ψηφίο (digit) Ψηφιακοί Υπολογιστές Σήµατα (signals) : διακριτά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ kv@hua.gr Στόχος Μαθήματος Εισαγωγή σε Βασικούς Όρους Πληροφορικής και Τηλεματικής. Εφαρμογές Τηλεματικής. Αναφορά στις κοινωνικές επιπτώσεις των Υπολογιστών.

Διαβάστε περισσότερα

Εντολές γλώσσας μηχανής

Εντολές γλώσσας μηχανής Εντολές γλώσσας μηχανής Στον υπολογιστή MIPS η εντολή πρόσθεσε τα περιεχόμενα των καταχωρητών 17 και 20 και τοποθέτησε το αποτέλεσμα στον καταχωρητή 9 έχει την μορφή: 00000010001101000100100000100000 Πεδία

Διαβάστε περισσότερα

i Στα σύγχρονα συστήματα η κύρια μνήμη δεν συνδέεται απευθείας με τον επεξεργαστή

i Στα σύγχρονα συστήματα η κύρια μνήμη δεν συνδέεται απευθείας με τον επεξεργαστή Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2015-16 Τεχνολογίες Κύριας (και η ανάγκη για χρήση ιεραρχιών μνήμης) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/comparch/ Μ.Στεφανιδάκης i Στα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Λογιστικής. Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές. Μάθημα 8. 1 Στέργιος Παλαμάς

Τμήμα Λογιστικής. Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές. Μάθημα 8. 1 Στέργιος Παλαμάς ΤΕΙ Ηπείρου Παράρτημα Πρέβεζας Τμήμα Λογιστικής Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές Μάθημα 8 Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας και Μνήμη 1 Αρχιτεκτονική του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Μονάδες Εισόδου Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΤΛΙΟΣΤΑΣΙΩΝ» Τεχνική έκθεση Προδιαγραφές Προϋπολογισμός

«ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΤΛΙΟΣΤΑΣΙΩΝ» Τεχνική έκθεση Προδιαγραφές Προϋπολογισμός Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ «ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΤΛΙΟΣΤΑΣΙΩΝ» Τεχνική έκθεση Προδιαγραφές Προϋπολογισμός Προϋπολογ. : 9.963,00 Με ΦΠΑ 23% Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην πληροφορική

Εισαγωγή στην πληροφορική Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Εισαγωγή στην πληροφορική Ενότητα 2: Βασικές αρχές λειτουργίας και χρήσης του υπολογιστή Αγγελίδης Παντελής Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη των υπολογιστών. Υλικό Υπολογιστών Κεφάλαιο 5ο Οργάνωση υπολογιστών

Εισαγωγή στην επιστήμη των υπολογιστών. Υλικό Υπολογιστών Κεφάλαιο 5ο Οργάνωση υπολογιστών Εισαγωγή στην επιστήμη των υπολογιστών Υλικό Υπολογιστών Κεφάλαιο 5ο Οργάνωση υπολογιστών 1 Οργάνωση υπολογιστών ΚΜΕ Κύρια Μνήμη Υποσύστημα εισόδου/εξόδου 2 Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (ΚΜΕ) R1 R2 ΑΛΜ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα ψηφιακά Συστήµατα Μετρήσεων

Εισαγωγή στα ψηφιακά Συστήµατα Μετρήσεων 1 Εισαγωγή στα ψηφιακά Συστήµατα Μετρήσεων 1.1 Ηλεκτρικά και Ηλεκτρονικά Συστήµατα Μετρήσεων Στο παρελθόν χρησιµοποιήθηκαν µέθοδοι µετρήσεων που στηριζόταν στις αρχές της µηχανικής, της οπτικής ή της θερµοδυναµικής.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Ενότητα 13: (Μέρος Β ) Λειτουργικό Σύστημα Δρ. Μηνάς Δασυγένης mdasyg@ieee.org Εργαστήριο Ψηφιακών Συστημάτων και Αρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Πρόλογος 11. 0 Εισαγωγή 21

Περιεχόµενα. Πρόλογος 11. 0 Εισαγωγή 21 Περιεχόµενα Πρόλογος 11 Σκοπός αυτού του βιβλίου 11 Σε ποιους απευθύνεται αυτό το βιβλίο 12 Βασικά χαρακτηριστικά του βιβλίου 12 Κάλυψη συστηµάτων CAD 14 Εργαστηριακή υποστήριξη 14 Συνοπτική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Το ολοκληρωμένο κύκλωμα μιας ΚΜΕ. «Φέτα» ημιαγωγών (wafer) από τη διαδικασία παραγωγής ΚΜΕ

Το ολοκληρωμένο κύκλωμα μιας ΚΜΕ. «Φέτα» ημιαγωγών (wafer) από τη διαδικασία παραγωγής ΚΜΕ Το ολοκληρωμένο κύκλωμα μιας ΚΜΕ Η Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (Central Processing Unit -CPU) ή απλούστερα επεξεργαστής αποτελεί το μέρος του υλικού που εκτελεί τις εντολές ενός προγράμματος υπολογιστή

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Έννοιες Πληροφορικής

Βασικές Έννοιες Πληροφορικής Βασικές Έννοιες Πληροφορικής 1. Τι είναι ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής είναι οποιαδήποτε συσκευή μεγάλη ή μικρή που επεξεργάζεται δεδομένα και εκτελεί την εργασία του σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑLOG TO DIGITAL CONVERTER (ADC)

ΑΝΑLOG TO DIGITAL CONVERTER (ADC) ΑΝΑLOG TO DIGITAL CONVERTER (ADC) O ADC αναλαμβάνει να μετατρέψει αναλογικές τάσεις σε ψηφιακές ώστε να είναι διαθέσιμες εσωτερικά στο μικροελεγκτή για επεξεργασία. Η αναλογική τάση που θέλουμε να ψηφιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΝΧΤ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ BLUETOOTH, I2C και serial communication

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΝΧΤ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ BLUETOOTH, I2C και serial communication ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΝΧΤ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ BLUETOOTH, I2C και serial communication ΜΠΑΝΤΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ 533 ΤΣΙΚΤΣΙΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 551 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΡΟΜΠΟΤ LEGO NXT Το ρομπότ

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα DAQ. 6.1 Εισαγωγή

Συστήµατα DAQ. 6.1 Εισαγωγή 6 Συστήµατα DAQ 6.1 Εισαγωγή Με τον όρο Acquisition (Απόκτηση) περιγράφουµε τον τρόπο µε τον οποίο µεγέθη όπως η πίεση, η θερµοκρασία, το ρεύµα µετατρέπονται σε ψηφιακά δεδοµένα και απεικονίζονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Τροφοδοσία : 3,3V, 5V Αυτή η πινακίδα επιτρέπει τη σύνδεση και των 8 απολήξεων (pins) μίας θύρας E- blocks με καλώδια με τη χρήση τερματισμών με

Τροφοδοσία : 3,3V, 5V Αυτή η πινακίδα επιτρέπει τη σύνδεση και των 8 απολήξεων (pins) μίας θύρας E- blocks με καλώδια με τη χρήση τερματισμών με ΠΙΝΑΚΙΔΑ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΩΝ ΕΒ002 Αυτή η πινακίδα επιτρέπει τη σύνδεση και των 8 απολήξεων (pins) μίας θύρας E- blocks με καλώδια με τη χρήση τερματισμών με βίδες. ΠΙΝΑΚΙΔΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΕΒ003 Αυτή η πινακίδα E-block

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο 3 ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΜΕ. Εισαγωγή

Εργαστήριο 3 ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΜΕ. Εισαγωγή Εισαγωγή Εργαστήριο 3 ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΜΕ Σκοπός του εργαστηρίου είναι να γνωρίσουµε την εσωτερική δοµή και αρχιτεκτονική της κεντρικής µονάδας επεξεργασίας, να κατανοήσουµε τον τρόπο µε τον οποίο λειτουργεί

Διαβάστε περισσότερα

7.5 Πρωτόκολλο IP. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ

7.5 Πρωτόκολλο IP. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ 7.5 Πρωτόκολλο IP 38. Τι είναι το πρωτόκολλο ιαδικτύου (Internet Protocol, IP); Είναι το βασικό πρωτόκολλο του επιπέδου δικτύου της τεχνολογίας TCP/IP. Βασίζεται στα αυτοδύναµα

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευαστές. Κατασκευαστές. Ηλεκτρικών Συσκευών ΔΗΜΟΥΛΑΣ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΥΣΜΑ ΕΙΣΟΔΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΚΤΗ ΚΑΙ ΤΟ PLC

Κατασκευαστές. Κατασκευαστές. Ηλεκτρικών Συσκευών ΔΗΜΟΥΛΑΣ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΥΣΜΑ ΕΙΣΟΔΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΚΤΗ ΚΑΙ ΤΟ PLC Κατασκευαστές Κατασκευαστές Ηλεκτρικών Συσκευών Ηλεκτρικών Συσκευών ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΥΣΜΑ ΕΙΣΟΔΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΚΤΗ ΚΑΙ ΤΟ PLC ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΟΙ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΔΟΚΙΜΗΣ ΔΗΜΟΥΛΑΣ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Σ ΥΣ ΤΗ Μ ΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 4.1 Βασικές μονάδες προσωπικού υπολογιστή

Μάθημα 4.1 Βασικές μονάδες προσωπικού υπολογιστή Μάθημα 4.1 Βασικές μονάδες προσωπικού υπολογιστή - Εισαγωγή - Αρχιτεκτονική προσωπικού υπολογιστή - Βασικά τμήματα ενός προσωπικού υπολογιστή - Η κεντρική μονάδα Όταν ολοκληρώσεις το μάθημα αυτό θα μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι Λειτουργικά Συστήματα 1 Λογισμικό του Υπολογιστή Για να λειτουργήσει ένας Η/Υ εκτός από το υλικό του, είναι απαραίτητο και το λογισμικό Το σύνολο των προγραμμάτων που συντονίζουν τις λειτουργίες του υλικού

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Μνήµης

Αρχιτεκτονική Μνήµης ΕΣ 08 Επεξεργαστές Ψηφιακών Σηµάτων Αρχιτεκτονική Μνήµης Τµήµα Επιστήµη και Τεχνολογίας Τηλεπικοινωνιών Πανεπιστήµιο Πελοποννήσου Βιβλιογραφία Ενότητας Kuo [2005]: Chapters 3 & 4 Lapsley [2002]: Chapter

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1.1. Υλικό και Λογισμικό.. 1 1.2 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών.. 3 1.3 Δομή, Οργάνωση και Λειτουργία Υπολογιστών 6

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1.1. Υλικό και Λογισμικό.. 1 1.2 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών.. 3 1.3 Δομή, Οργάνωση και Λειτουργία Υπολογιστών 6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή στην Δομή, Οργάνωση, Λειτουργία και Αξιολόγηση Υπολογιστών 1.1. Υλικό και Λογισμικό.. 1 1.2 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών.. 3 1.3 Δομή, Οργάνωση και Λειτουργία Υπολογιστών 6 1.3.1 Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν δύο τύποι μνήμης, η μνήμη τυχαίας προσπέλασης (Random Access Memory RAM) και η μνήμη ανάγνωσης-μόνο (Read-Only Memory ROM).

Υπάρχουν δύο τύποι μνήμης, η μνήμη τυχαίας προσπέλασης (Random Access Memory RAM) και η μνήμη ανάγνωσης-μόνο (Read-Only Memory ROM). Μνήμες Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα των ψηφιακών συστημάτων σε σχέση με τα αναλογικά, είναι η ευκολία αποθήκευσης μεγάλων ποσοτήτων πληροφοριών, είτε προσωρινά είτε μόνιμα Οι πληροφορίες αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογές Πληροφορικής Υπολογιστών. Κεφάλαιο 3 Το υλικό του υπολογιστή

Εφαρµογές Πληροφορικής Υπολογιστών. Κεφάλαιο 3 Το υλικό του υπολογιστή Κεφάλαιο 3 Το υλικό του υπολογιστή Εισαγωγή Τµήµατα του Η/Υ καιοργάνωση Μονάδα Κεντρικής Μνήµης Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (CPU) Μονάδα Εισόδου Εξόδου ίαυλοι Επικοινωνίας Εναλλακτικές αρχιτεκτονικές

Διαβάστε περισσότερα

Α.2 Μαθησιακά Αποτελέσματα Έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς το μάθημα οι εκπαιδευόμενοι θα είναι σε θέση να:

Α.2 Μαθησιακά Αποτελέσματα Έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς το μάθημα οι εκπαιδευόμενοι θα είναι σε θέση να: ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Τίτλος Μαθήματος Μεθοδολογίες και Συστήματα Βιομηχανικής Αυτοματοποίησης Κωδικός Μαθήματος Μ3 Θεωρία / Εργαστήριο Θεωρία + Εργαστήριο Πιστωτικές μονάδες 4 Ώρες Διδασκαλίας 2Θ+1Ε Τρόπος/Μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι JAVA Τμήμα θεωρίας με Α.Μ. σε 8 & 9 11/10/07

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι JAVA Τμήμα θεωρίας με Α.Μ. σε 8 & 9 11/10/07 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι JAVA Τμήμα θεωρίας με Α.Μ. σε 8 & 9 11/10/07 Τμήμα θεωρίας: Α.Μ. 8, 9 Κάθε Πέμπτη, 11πμ-2μμ, ΑΜΦ23. Διδάσκων: Ντίνος Φερεντίνος Γραφείο 118 email: kpf3@cornell.edu Μάθημα: Θεωρία + προαιρετικό

Διαβάστε περισσότερα

Εµπνευσµένη σχεδίαση. Εντυπωσιακές δυνατότητες.

Εµπνευσµένη σχεδίαση. Εντυπωσιακές δυνατότητες. Εµπνευσµένη σχεδίαση. Εντυπωσιακές δυνατότητες. Το Orpheus συνδυάζει την κοµψότητα µε την ασφάλεια. Οι λιτές γραµµές, ο επίπεδος σχεδιασµός και η πρόσοψη από γυαλί καθιστούν το πληκτρολόγιο του µοναδικό,

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες. Εισαγωγή στην Πληροφορική. Κατηγορίες υλισµικού. Περίληψη µαθήµατος (συνέχεια) Επεξεργαστής Μνήµη. Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07

Πληροφορίες. Εισαγωγή στην Πληροφορική. Κατηγορίες υλισµικού. Περίληψη µαθήµατος (συνέχεια) Επεξεργαστής Μνήµη. Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 Πληροφορίες Εισαγωγή στην Πληροφορική Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 ρ. Παναγιώτης Χατζηδούκας (Π..407/80) Μόνο για την επόµενη Τετάρτη 25/10, το µάθηµα (12-13) δεν θα πραγµατοποιηθεί. Τα εργαστήρια θα ξεκινήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Το υλικό του υπολογιστή

Το υλικό του υπολογιστή Το υλικό του υπολογιστή Ερωτήσεις 1. Τι αντιλαμβάνεστε με τον όρο υλικό; Το υλικό(hardware) αποτελείται από το σύνολο των ηλεκτρονικών τμημάτων που συνθέτουν το υπολογιστικό σύστημα, δηλαδή από τα ηλεκτρονικά

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων:Μ.Χατζόπουλος, Παραδόσεις:Τρίτη 4-6, Τετάρτη 1-3; (Αμφιθέατρο Α15) Πληροφορίες στην ιστοσελίδα του μαθήματος http://www.di.uoa.

Διδάσκων:Μ.Χατζόπουλος, Παραδόσεις:Τρίτη 4-6, Τετάρτη 1-3; (Αμφιθέατρο Α15) Πληροφορίες στην ιστοσελίδα του μαθήματος http://www.di.uoa. Πληροφορική 1 Διδάσκων:Μ.Χατζόπουλος, Παραδόσεις:Τρίτη 4-6, Τετάρτη 1-3; (Αμφιθέατρο Α15) Πληροφορίες στην ιστοσελίδα του μαθήματος http://www.di.uoa.gr/~organosi/ 2 Η δομή του μαθήματος Εισαγωγή στην

Διαβάστε περισσότερα

Σύστηµα µετάδοσης µετεωρολογικών δεδοµένων σε πραγµατικό χρόνο µέσω του Internet

Σύστηµα µετάδοσης µετεωρολογικών δεδοµένων σε πραγµατικό χρόνο µέσω του Internet Βασίλης Βλάχος Σύστηµα µετάδοσης µετεωρολογικών δεδοµένων σε πραγµατικό χρόνο µέσω του Internet Αναπλ. Καθηγητής κ. Κ.Καλαϊτζάκης Καθηγητής κ. Ν.Βούλγαρης Καθηγητής κ. Μ.Πατεράκης RES-ADMIN On Line Data

Διαβάστε περισσότερα

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Το δυαδικό σύστημα αρίθμησης χρησιμοποιεί δύο ψηφία. Το 0 και το 1. Τα ψηφία ενός αριθμού στο δυαδικό σύστημα αρίθμησης αντιστοιχίζονται σε δυνάμεις του 2. Μονάδες, δυάδες, τετράδες,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα εξελιγμένα-έξυπνα δίκτυα-σκοπός του ΔΜΔΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Τι είναι τα εξελιγμένα-έξυπνα δίκτυα-σκοπός του ΔΜΔΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Σε αναλογία με την ανάπτυξη που προέκυψε από την ψηφιοποίηση των επικοινωνιών, τα έξυπνα δίκτυα επιτρέπουν ανάλογο μετασχηματισμό στην παροχή ηλεκτρική ενέργειας Τα έξυπνα δίκτυα αξιοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου

Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου Συνδεσιμότητα κινητού Wifi O όρος WIFI (Wireless Fidelity) χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει τις συσκευές που βασίζονται στην προδιαγραφή και εκπέμπουν σε συχνότητες 2.4GHz.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Μέρος I Βασικά στοιχεία των Microsoft Windows XP Professional. Ευχαριστίες... 17 Εισαγωγή... 19

Περιεχόµενα. Μέρος I Βασικά στοιχεία των Microsoft Windows XP Professional. Ευχαριστίες... 17 Εισαγωγή... 19 Περιεχόµενα Ευχαριστίες... 17 Εισαγωγή... 19 Μέρος I Βασικά στοιχεία των Microsoft Windows XP Professional 1 Εισαγωγή στη διαχείριση των Microsoft Windows XP Professional... 25 Ξεκίνηµα µε τα Windows XP

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014 POLYMECHANICS Μπενάκη 5 Πεύκα Θεσσαλονίκη Τηλ: +302315 318802 www.polymechanics.gr info@polymechanics.gr ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014 Σειρά καταγραφικών συστήµατων Ultima Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

διεύθυνση R&T αντικείµενα & υπηρεσίες www.anco.gr

διεύθυνση R&T αντικείµενα & υπηρεσίες www.anco.gr διεύθυνση R&T αντικείµενα & υπηρεσίες www.anco.gr διεύθυνση R&T περιεχόµενα Εισαγωγή Αντικείµενα & ραστηριότητες Υπηρεσίες Έρευνας & Τεχνολογίας Υποδοµή Ερευνητικά Έργα εισαγωγή εισαγωγή βασικοί στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Κρήτης, Παράρτηµα Χανίων

ΤΕΙ Κρήτης, Παράρτηµα Χανίων ΠΣΕ, Τµήµα Τηλεπικοινωνιών & ικτύων Η/Υ Εργαστήριο ιαδίκτυα & Ενδοδίκτυα Η/Υ ( ηµιουργία συστήµατος µε ροint-tο-ροint σύνδεση) ρ Θεοδώρου Παύλος Χανιά 2003 Περιεχόµενα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...2 2 ΤΟ ΚΑΝΑΛΙ PΟINT-TΟ-PΟINT...2

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣ 08 Επεξεργαστές Ψηφιακών Σηµάτων. Βιβλιογραφία Ενότητας

ΕΣ 08 Επεξεργαστές Ψηφιακών Σηµάτων. Βιβλιογραφία Ενότητας ΕΣ 08 Επεξεργαστές Ψηφιακών Σηµάτων Βελτιστοποίηση κώδικα σε επεξεργαστές ΨΕΣ Τµήµα Επιστήµη και Τεχνολογίας Τηλεπικοινωνιών Πανεπιστήµιο Πελοποννήσου Βιβλιογραφία Ενότητας Kehtarnavaz [2005]: Chapter

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΥΓΡΟΥ ΕΞΑΜΕΝΗΣ 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΑΞΗΣ Τα βασικά µέρη της εργαστηριακής διάταξης είναι κατασκευασµένα από την εταιρεία LUCAS-NULLE.

Διαβάστε περισσότερα

Η συχνότητα f των παλµών 0 και 1 στην έξοδο Q n είναι. f Qn = 1/(T cl x 2 n+1 )

Η συχνότητα f των παλµών 0 και 1 στην έξοδο Q n είναι. f Qn = 1/(T cl x 2 n+1 ) ΨΗΦΙΑΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 9 ΥΑ ΙΚΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΤΕΣ Σκοπός: Η µελέτη της λειτουργίας των απαριθµητών. Υλοποίηση ασύγχρονου απαριθµητή 4-bit µε χρήση JK Flip-Flop. Κατανόηση της αλλαγής του υπολοίπου

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Χρηματοοικονομικής & Ελεγκτικής ΤΕΙ Ηπείρου Παράρτημα Πρέβεζας. Πληροφορική Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δρ.

Τμήμα Χρηματοοικονομικής & Ελεγκτικής ΤΕΙ Ηπείρου Παράρτημα Πρέβεζας. Πληροφορική Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δρ. Τμήμα Χρηματοοικονομικής & Ελεγκτικής ΤΕΙ Ηπείρου Παράρτημα Πρέβεζας Πληροφορική Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δρ. Γκόγκος Χρήστος Επιστήμη των υπολογιστών Computer Science (CS) ή Information

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΕΠ Ε Α Π Λ Α ΑΡ Α Τ Ρ Α Τ Σ Α 1ο ΣΕΚ ΑΡΤΑΣ Παρουσίαση Τοµέα Ηλεκτρονικής

1ο ΕΠ Ε Α Π Λ Α ΑΡ Α Τ Ρ Α Τ Σ Α 1ο ΣΕΚ ΑΡΤΑΣ Παρουσίαση Τοµέα Ηλεκτρονικής 1 ο ΕΠΑΛ ΑΡΤΑΣ 1 ο ΣΕΚ ΑΡΤΑΣ Παρουσίαση Τοµέα Ηλεκτρονικής ΤΙΤΛΟΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΑΛ Α. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Είναι ισότιµο µε το απολυτήριο του Γενικού Λυκείου, τόσο για την πρόσβαση στην Τριτοβάθµια

Διαβάστε περισσότερα

Ευφυή Συστήματα Ελέγχου. Αυτοματισμός. Μια μικρή αναδρομή!! Από τον Ήρωνα. Στο σήμερα!!!!

Ευφυή Συστήματα Ελέγχου. Αυτοματισμός. Μια μικρή αναδρομή!! Από τον Ήρωνα. Στο σήμερα!!!! Αυτοματισμός Μια μικρή αναδρομή!! Από τον Ήρωνα Στο σήμερα!!!! 1 Μηχανολογικοί Αυτοματισμοί Ι Αυτοματισμός με άξονα και έκκεντρα Έκκεντρα 2 Ηλεκτρομηχανολογικοί Προγραμματιζόμενος μηχανικός Ελεγκτής Αυτοματισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές. Τμήμα Λογιστικής. 1 Στέργιος Παλαμάς

Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές. Τμήμα Λογιστικής. 1 Στέργιος Παλαμάς ΤΕΙ Ηπείρου Παράρτημα Πρέβεζας Τμήμα Λογιστικής 1 Θεματικές Ενότητες Ιστορική Αναδρομή - Εφαρμογές Αρχιτεκτονική ενός Η/Υ - Υλικό Σύνθεση ενός Προσωπικού Υπολογιστή Λογισμικό Η/Υ - Λειτουργικά Συστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας το hardware του αναπτυξιακού

Μαθαίνοντας το hardware του αναπτυξιακού 1. ΑΣΚΗΣΗ 1 Μαθαίνοντας το hardware του αναπτυξιακού Προϋποθέσεις Το εργαστήριο αυτό προϋποθέτει το διάβασμα και χρήση των εξής: Αρχείο mcbstr9.chm HTML, που δίδεται με τα υπόλοιπα αρχεία του εργαστηρίου.

Διαβάστε περισσότερα

9. Συστολικές Συστοιχίες Επεξεργαστών

9. Συστολικές Συστοιχίες Επεξεργαστών Κεφάλαιο 9: Συστολικές συστοιχίες επεξεργαστών 208 9. Συστολικές Συστοιχίες Επεξεργαστών Οι συστολικές συστοιχίες επεξεργαστών είναι επεξεργαστές ειδικού σκοπού οι οποίοι είναι συνήθως προσκολλημένοι σε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Βασικές Πηγές: Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Εισαγωγή Αρχιτεκτονική Υπολογιστών: μια Δομημένη Προσέγγιση, Α. Tanenbaum, Vrije Universiteit, Amsterdam. Computer Architecture and Engineering, K. Asanovic, CS1/2-52,

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυα υπολογιστών Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα

ίκτυα υπολογιστών Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα υπολογιστών (Κεφαλαιο 15 στο βιβλιο) Περιγραφή των κύριων θεµάτων σχετικά µε τα δίκτυα υπολογιστών Αναφορά στα διάφορα είδη δικτύων Περιγραφή των διαφόρων τοπολογιών των τοπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2: ΔΟΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ C, ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΕΙΣΟΔΟΥ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ

ΑΣΚΗΣΗ 2: ΔΟΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ C, ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΕΙΣΟΔΟΥ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 2: ΔΟΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ C, ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΕΙΣΟΔΟΥ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ Σκοπός της Άσκησης Ο σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι η ανάλυση των βασικών χαρακτηριστικών της Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία μνημών Ημιαγωγικές μνήμες Μνήμες που προσπελαύνονται με διευθύνσεις:

Τεχνολογία μνημών Ημιαγωγικές μνήμες Μνήμες που προσπελαύνονται με διευθύνσεις: Σύστημα μνήμης Ο κύριος σκοπός στο σχεδιασμό ενός συστήματος μνήμης είναι να προσφέρουμε επαρκή χωρητικότητα αποθήκευσης διατηρώντας ένα αποδεκτό επίπεδο μέσης απόδοσης και επίσης χαμηλό μέσο κόστος ανά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ ΤΥΧΑΙΑΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗΣ (Static and Dynamic RAMs). ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

ΣΤΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ ΤΥΧΑΙΑΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗΣ (Static and Dynamic RAMs). ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ ΤΥΧΑΙΑΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗΣ (Static and Dynamic RAMs). ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΗΜΙΑΓΩΓΙΚΩΝ ΜΝΗΜΩΝ. ΒΑΣΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ RAM CMOS. ΤΥΠΟΙ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΑΡΧΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής 3 Ενισχυτές Μετρήσεων 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής Πολλές φορές ένας ενισχυτής σχεδιάζεται ώστε να αποκρίνεται στη διαφορά µεταξύ δύο σηµάτων εισόδου. Ένας τέτοιος ενισχυτής ονοµάζεται ενισχυτής διαφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 01-1

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 01-1 Εισαγωγή Τι είναι τα πολυμέσα; Χαρακτηριστικά των μέσων Ιδιότητες συστημάτων πολυμέσων Δομή συστημάτων πολυμέσων Δικτυακά συστήματα πολυμέσων Μετάδοση πολυμέσων Απαιτήσεις πολυμέσων Ποιοι εμπλέκονται στα

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα πολυμέσων. Εισαγωγή Υλικό συστημάτων πολυμέσων Λογισμικό συστημάτων πολυμέσων Συστήματα πραγματικού χρόνου Χρονοπρογραμματισμός

Συστήματα πολυμέσων. Εισαγωγή Υλικό συστημάτων πολυμέσων Λογισμικό συστημάτων πολυμέσων Συστήματα πραγματικού χρόνου Χρονοπρογραμματισμός Συστήματα πολυμέσων Εισαγωγή Υλικό συστημάτων πολυμέσων Λογισμικό συστημάτων πολυμέσων Συστήματα πραγματικού χρόνου Χρονοπρογραμματισμός Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 03-1 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Για παράδειγµα ένα µήνυµα το οποίο θα ενηµερώνει τον καταναλωτή ότι πρόκειται να λήξει η πίστωσή του δε θα σβήνεται από την οθόνη, αλλά ένα µήνυµα

Για παράδειγµα ένα µήνυµα το οποίο θα ενηµερώνει τον καταναλωτή ότι πρόκειται να λήξει η πίστωσή του δε θα σβήνεται από την οθόνη, αλλά ένα µήνυµα ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΚΤΥOY ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ -.. ΕΡΓΟ: «Πιλοτικό Σύστηµα Τηλεµέτρησης και ιαχείρισης της Ζήτησης Παροχών Ηλεκτρικής Ενέργειας Οικιακών και Μικρών Εµπορικών Καταναλωτών και Εφαρµογής Έξυπνων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΥ- 402 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Μεταγλώτιση, σύνδεση

ΜΥΥ- 402 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Μεταγλώτιση, σύνδεση ΜΥΥ- 402 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Μεταγλώτιση, σύνδεση Αρης Ευθυμίου Ανακοινώσεις! Βαθμοί: 1ης εργαστηριακής άσκησης Βαθμός 0 χωρίς σχόλια δεν έχω πάρει την άσκηση! ελέγξτε μήπως δεν το στέλνετε στο σωστό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή.

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Αντικείμενο της εργασίας είναι η σχεδίαση και κατασκευή του ηλεκτρονικού τμήματος της διάταξης μέτρησης των θερμοκρασιών σε διάφορα σημεία ενός κινητήρα Ο στόχος είναι η ανάκτηση του

Διαβάστε περισσότερα