Ο Έρπητας Ζωστήρας στη Στοματική Γναθοπροσωπική περιοχή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Έρπητας Ζωστήρας στη Στοματική Γναθοπροσωπική περιοχή"

Transcript

1 Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική ΣTOMA 2010; 38 : Aνασκοπική μελέτη Ο Έρπητας Ζωστήρας στη Στοματική Γναθοπροσωπική περιοχή A. ΠAΠAΔOΠOYΛOY 1, I. KAΛAΪTΣIΔOY 1, K. ANTΩNIAΔHΣ 2 Εργαστήριο Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, Οδοντιατρική Σχολή, A.Π.Θ. Διευθυντής: Καθηγητής Ν. Λαζαρίδης Herpes Zoster (HZ) of the oral and maxillofacial region- Review Article A. PAPADOPOULOU 1, I. KALAITSIDOU 1, K. ANTONIADES 2 Department of Oral and Maxillofacial Surgery, Dental School, Aristotle University of Thessaloniki Περίληψη Ο έρπητας ζωστήρας (Herpes Zoster, ΗΖ) οφείλεται στην αναζωπύρωση του ιού της ανεμοβλογιάς-έρπητα ζωστήρα (VariceIIa Zoster Virus, VZV) που λαθροβιώνει, κυρίως, στα αισθητικά γάγγλια μετά την αρχική λοίμωξη, η οποία κλινικά εκδηλώνεται ως ανεμοβλογιά. Σχετίζεται δε με την πτώση της ειδικής κυτταρικής ανοσίας, κυρίως, λόγω ηλικίας ή καταστάσεων ανοσοανεπάρκειας. Σε προσβολή των κρανιακών και ανώτερων αυχενικών γαγγλίων οι βλάβες αφορούν τη στοματογναθοπροσωπική περιοχή. Από τα κρανιακά νεύρα το τρίδυμο νεύρο έρχεται πρώτο σε συχνότητα προσβολής. Στις περισσότερες των περιπτώσεων εμπλέκεται ο οφθαλμικός κλάδος του τριδύμου (οφθαλμικός έρπητας ζωστήρας, ΗΖΟ), ενώ προσβολή του δεύτερου και τρίτου κλάδου απαντάται λιγότερο συχνά. Συμμετοχή του γονατώδους, ελικοειδούς και αιθουσαίου γαγγλίου συνιστά το σύνδρομο Ramsay Hunt επιπλοκές που σχετίζονται με αυτές τις καταστάσεις είναι συχνές, πολλές φορές μη αναστρέψιμες με μεγάλο κόστος στην ποιότητα ζωής του ασθενή. Σκοπός του άρθρου είναι η βιβλιογραφική ανασκόπηση και παρουσίαση των βιολογικών και κλινικών παραμέτρων της VZV λοίμωξης και των κύριων εκδηλώσεων αυτής στη στοματογναθοπροσωπική περιοχή. ΛEΞEIΣ KΛEIΔIA: Έρπητας ζωστήρας των κρανιακών νεύρων, Σύνδρομο Ramsay Hunt, Οφθαλμικός έρπητας ζωστήρας Summary Herpes zoster (HZ) infection is the result of reactivation of latent varicella-zoster virus (VZV) mainly in sensory neurons after the initial infection which causes chicken pox. HZ is associated with the progressive decline in the VZV specific cell-mediated immunity that occurs mainly with aging or other conditions that cause immune compromise. Affection of cranial and the superior cervical ganglia is characterized by lesions at the maxillo-facial region. Among cranial nerves the trigeminal nerve is the most frequently affected one. More often the first (ophthalmic) division of the trigeminal nerve is involved (Herpes Zoster Ophthalmicus, HZO), while the affect of the second or third division is not that common. Involvement of the genticulate, auditory and vestibular ganglia causes the Ramsay Hunt syndrome. Complications associated with the above mentioned situations are common and sometimes irreversible with great impact on the patientʼs quality of life. We seek to make a review of the literature and present the biological and medical aspects of VZV infection and its major manifestations in the oral and maxillofacial region. KEY WORDS: Herpes zoster of cranial nerves, Ramsay Hunt Syndrome, Herpes zoster ophthalmicus(hzo) Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Iατρός 2 Kαθηγητής Receivet on 25 th Nov., Accepted on 16 th Dec., Medical Doctor 2 Professor

2 158 Εισαγωγή Ο ιός της ανεμοβλογιάς-έρπητα ζωστήρα (VZV, varicella-zoster virus) αποτελεί συνήθη και με ιδιαίτερη σπουδαιότητα παθογόνο ιό για τον άνθρωπο. Οι παθολογικές καταστάσεις για τις οποίες ευθύνεται έχουν αναγνωριστεί ήδη από την αρχαιότητα. Η πρώτη περιγραφή της νόσου αποδίδεται στον Ιπποκράτη, ενώ βλάβες ανάλογες με αυτές που προκαλούνται από τον ιό αναφέρονται και από τον Κέλσιο (2 ος αιώνας μ.χ) 1. Το 1954, οι Weller και Coons απέδειξαν ότι υπάρχει πλήρης ταύτιση μεταξύ του ιού που προκαλεί την ανεμοβλογιά και αυτού του έρπητα ζωστήρα 2 και, το 1965, ο Hope- Simpson πρώτος ανέφερε πως ο ιός της ανεμοβλογιάςέρπητα ζωστήρα ανευρίσκεται σε λανθάνουσα μορφή στα γάγγλια των αισθητικών νεύρων μετά την αρχική προσβολή 3. Το 1967, ο Blackley επιβεβαίωσε την παραπάνω υπόθεση μέσω ιστολογικών μελετών με την ανεύρεση λεμφοκυτταρικών διηθήσεων σε μεγάλη έκταση τόσο του προσωπικού και τμημάτων του στατικοακουστικού νεύρου, όσο και του αιθουσαίου και ελικοειδούς γαγγλίου σε περιπτώσεις ασθενών με ωτικό έρπητα ζωστήρα 4. Λόγω της αύξησης της επίπτωσης του έρπητα ζωστήρα που παρατηρείται, σήμερα, θεωρούμε σκόπιμη μια σύντομη ανασκόπηση της συγκεκριμένης νοσολογικής οντότητας, καθώς και των ιδιαίτερων εκείνων εκδηλώσεών της στη στοματογναθοπροσωπική περιοχή, η οποία παρουσιάζει υψηλή συχνότητα προσβολής. Παθογένεια Ο νευροτρόπος αυτός ιός αναφέρεται επίσης και ως ανθρώπειος ερπητοϊός τύπου 3 και προκαλεί στον άνθρωπο την ανεμοβλογιά και τον έρπητα ζωστήρα. Η ανεμοβλογιά, οφείλεται σε πρωτοπαθή λοίμωξη και είναι λοιμώδης, επιδημική, εξανθηματική νόσος της παιδικής συνήθως ηλικίας με ήπια στις περισσότερες των περιπτώσεων πορεία. Ο έρπητας-ζωστήρας, αποτελεί υποτροπή λανθάνουσας λοίμωξης από τον ιό της ανεμοβλογιάς-έρπητα ζωστήρα, ο οποίος παραμένει στα αισθητικά γάγγλια των νωτιαίων ή κρανιακών νεύρων μετά την πρωτοπαθή λοίμωξη. Η νόσος εμφανίζεται σποραδικά, κυρίως, σε ενήλικες 5,6. Δομή Ο ιός της ανεμοβλογιάς-έρπητα ζωστήρα ανήκει στην οικογένεια των ερπητοϊών (Herpesviradae) 7. Αποτελεί έναν από τους οκτώ τύπους ερπητοϊών που προσβάλλουν τον άνθρωπο. Το γονιδίωμά του είναι δίκλωνο DNA, που βρίσκεται μέσα σε εικοσαεδρικό καψίδιο με 162 καψομερίδια και περίβλημα. Οι γλυκοπρωτεΐνες του περιβλήματος συνιστούν τα κύρια αντιγόνα που αναγνωρίζονται από το αμυντικό σύστημα του ξενιστή. Έχει μέγεθος nm. Στο ηλεκτρονικό μικροσκό- Παπαδοπούλου και συν πιο τα σωματίδια του ιού μοιάζουν μορφολογικά με τα σωματίδια του ιού του απλού έρπητα. Ενώ είναι σχετικά ευαίσθητος, διατηρείται επί μήνες στους -70 C 1,5. Αναπτύσσεται βραδέως σε καλλιέργειες κυττάρων ανθρώπου (πνεύμονα, νεφρών), με την εμφάνιση κυτταροπαθολογικών αλλοιώσεων. Στα κύτταρα σχηματίζει ενδοπυρηνικά έγκλειστα σωμάτια. Ο ιός παραμένει στα κύτταρα και δεν ανευρίσκεται στο υγρό της καλλιέργειας. Δεν είναι παθογόνος για τα πειραματόζωα, ούτε αναπτύσσεται στο έμβρυο όρνιθας, όπως ο ιός του απλού έρπητα. Τα ακριβή αίτια του τροπισμού αυτού που εμφανίζει ο VZV για ανάπτυξη σχεδόν αποκλειστικά σε κύτταρα ανθρώπου ή πρωτευόντων δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί. Πιθανόν να σχετίζεται με την διαφορετική ειδικότητα που παρουσιάζουν οι επιφανειακοί υποδοχείς των κυττάρων του ανθρώπου και των ζώων για τις ϊικές πρωτεΐνες προσκόλλησης. Για παράδειγμα, το ένζυμο αποδόμησης της ινσουλίνης (insulin-degrading enzyme) αναγνωρίστηκε πρόσφατα ότι αποτελεί κυτταρικό υποδοχέα που μεσολαβεί στην VZV λοίμωξη 8. Σε μελέτη των Finnen και συν. (2006) αναφέρεται πως η αναστολή της προσβολής κυττάρων ωοθηκών πειραματόζωων από τον VZV ιό επισυμβαίνει μετά την έναρξη της γονιδιακής έκφρασης αυτού 9. Η μόλυνση από τον ιό χαρακτηρίζεται από ταχύ πολλαπλασιασμό, με καταστροφή των προσβληθέντων κυττάρων και την ικανότητα του ιού να παραμένει σε λανθάνουσα μορφή ιδιαίτερα στα κύτταρα του γαγγλιακού ιστού(φαινόμενο νευροτροπισμού) 10. Τα περισσότερα γάγγλια των οπίσθιων νωτιαίων ριζών και των κρανιακών νεύρων ασθενών, που παρουσιάζουν ανοσία για τον VZV, περιέχουν ανιχνεύσιμες ποσότητες του ιού σε λανθάνουσα μορφή 11. Επιδημιολογία Σε αντίθεση με την ανεμοβλογιά όπου τα περισσότερα κρούσματα λαμβάνουν χώρα στα τέλη του χειμώνα και την άνοιξη σε εύκρατες κυρίως περιοχές, η εκδήλωση του έρπητα ζωστήρα δε φαίνεται να εμφανίζει εποχιακή και γεωγραφική κατανομή καταδεικνύοντας πως το σπουδαιότερο ρόλο παίζουν παράγοντες που σχετίζονται με τον ξενιστή 12. Μελέτες σε παγκόσμιο επίπεδο συνηγορούν σε αύξηση της επίπτωσης, της βαρύτητας και των συνοδών επιπλοκών της λοίμωξης με τον ιό του έρπητα ζωστήρα, ενώ υπολογίζεται πως το 20-30% του γενικού πληθυσμού θα εμφανίσει τη νόσο 6,13. Ιδιαίτερη σημαντική είναι η συσχέτιση αυτής με την ηλικία, καθώς το 67% των ασθενών συνιστούν άτομα άνω των 50 ετών. Η γήρανση του πληθυσμού συνδέεται άμεσα με την αύξηση των κρουσμάτων της λοίμωξης και το γεγονός αυτό μπορεί να εξηγηθεί βάση της πτώσης της ειδικής για τον VZV κυτταρικής ανοσίας, φαινόμενο που φυσιολογικά επισυμβαίνει με την πάροδο της ηλικίας 14. Σε άτομα άνω των 85 ετών η πιθανότητα νόσησης ανέρχεται στο 50%. Έρπη-

3 Ο Έρπητας Ζωστήρας στη Στοματική Γναθοπροσωπική περιοχή Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική κυρίως εικόνα. Εργαστηριακά επιβεβαιώνεται με την απομόνωση του ιού σε κυτταροκαλλιέργειες(το παθολογικό υλικό συλλέγεται από ενεργό βλάβη) ή με τη μέθοδο του άμεσου ανοσοφθορισμού σε κύτταρα βλαβών. Εάν και το εξάνθημα αποτελεί το χαρακτηριστικότερο σημείο της νόσου, παρατηρούνται περιπτώσεις οξέος νευρικού πόνου απουσία δερματικών βλαβών. Η περίπτωση αυτή χαρακτηρίζεται ως «ζωστήρας απουσία έρπητα» (zoster sine herpete) και η διάγνωση βασίζεται στον υπολογισμό του τίτλου των IgG, IgM και IgA ειδικών αντισωμάτων. Η κυτταρολογική εξέταση κατά Tzanck και η ιστολογική εξέταση έχουν την ίδια εικόνα σε όλες τις ερπητικές λοιμώξεις 17. Η διαφορική διάγνωση εξαρτάται από το σημείο όπου εντοπίζεται ο έρπητας και σε γενικές γραμμές περιλαμβάνει τον απλό έρπητα, τη δερματίτιδα εξ επαφής, το ερυσίπελας και το πομφολυγώδες μολυσματικό κηρίο 17, ενώ ανάλογα με την περιοχή της βλάβης μπορεί να περιληφθούν το τραύμα, ισχαιμία μυοκαρδίου, κολικός νεφρού, κολικός χοληδόχου κύστης, οδοτας ζωστήρας σπάνια εμφανίζεται σε παιδιά κάτω των δέκα ετών, ενώ παράγοντες κινδύνου για εκδήλωση της νόσου στην παιδική ηλικία αποτελούν η νόσηση από ανεμοβλογιά κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής και η συγγενής λοίμωξη από VZV. Αντιθέτως, ασθενείς με κακοήθεις νεοπλασίες του αίματος και HIV, καθώς και άτομα υπό ανοσοκαταστολή παρουσιάζουν αυξημένη επίπτωση λοίμωξης με έρπητα ζωστήρα 12. Από μεμονωμένα κρούσματα έρπητα ζωστήρα είναι δυνατό να προκληθούν περιπτώσεις ανεμοβλογιάς και επιδημίες από αυτήν. H εισαγωγή στο πρόγραμμα υποχρεωτικής ενεργητικής ανοσοποίησης του εμβολίου της ανεμοβλογιάς σε πολλές χώρες φαίνεται να σχετίζεται με αύξηση της επίπτωσης του έρπητα ζωστήρα 6. Φυσική ιστορία VZV λοίμωξης-ανοσία Η ανεμοβλογιά εγκαταλείπει ισόβιο ανοσία στις περισσότερες των περιπτώσεων και δεύτερο επεισόδιο νόσησης, σπάνια, εκδηλώνεται 12. Η ανάπτυξη ειδικών αντισωμάτων σχετίζεται με την άμυνα του οργανισμού έναντι της ανεμοβλογιάς. Εξ αυτών, τα IgG διατηρούνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, η παρουσία τους συνδέεται με την προστασία από την ανεμοβλογιά και ο αριθμός τους δεν ελαττώνεται με την πάροδο της ηλικίας. Η κυτταρική ανοσία, η οποία εκπίπτει με την ηλικία και σχετίζεται με τη γενικότερη κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήματος, φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία για την αποκατάσταση της ανεμοβλογιάς και την εκδήλωση έρπητα ζωστήρα. Η ανοσία αυτού του τύπου ενισχύεται εξωγενώς όταν το άτομο έρχεται σε επαφή με ασθενείς που νοσούν από ανεμοβλογιά και βρίσκονται στο στάδιο μετάδοσης της νόσου, καθώς και από ενδογενή επανεργοποίηση του ιού που οδηγεί σε υποκλινική νόσηση. Στην αποκατάσταση της πρωτεγενούς λοίμωξης από VZV συμμετέχει και η τοπική παραγωγή ιντερφερόνης. Κατόπιν προσβολής από ανεμοβλογιά ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στα αισθητικά, κυρίως, γάγγλια, συνήθως, επί δεκαετίες (65-90% στο τρίδυμο και 70% στο γονατώδες γάγγλιο, 50-80% στα θωρακικά γάγγλια 11 ). Η κυτταρική ανοσία ελαττώνεται με την ηλικία με αποτέλεσμα την αναζωπύρωση του ιού και την εμφάνιση έρπητα ζωστήρα. Η συχνότητα δευτέρου επεισοδίου έρπητα ζωστήρα σε μη ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς είναι χαμηλή και ανέρχεται στο %. Πιθανώς σχετίζεται με την ενίσχυση της κυτταρικώς διαμεσολαβούμενης ανοσίας μετά το πρώτο επεισόδιο 12,15. Ο καθορισμός της ενεργότητας των ειδικών για τον VZV T-λεμφοκυττάρων αποτελεί περίπλοκη εργαστηριακή διαδικασία και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην καθημερινή κλινική πράξη 6. Κλινική εικόνα ερπητικής λοίμωξης Η λοίμωξη από τον ιό του έρπητα ζωστήρα χαρα- 159 κτηρίζεται από πόνο, του οποίου η ένταση ποικίλλει, και παραισθησία στην περιοχή κατανομής του προσβληθέντος δερμοτομίου. Τα συμπτώματα συνήθως προηγούνται της εμφάνισης του χαρακτηριστικού εξανθήματος πάνω από 4 ημέρες. Συνοδά συμπτώματα όπως πυρετός, κακουχία και πονοκέφαλος δυνατό να συνυπάρχουν 14,16. Ακολουθεί η έκθυση ερυθηματώδους και οιδηματώδους εξανθήματος σε περιοχές του δέρματος, οι οποίες νευρούνται από ένα ή περισσότερα αισθητικά νεύρα, νωτιαία ή κρανιακά. Στην επιφάνεια των πλακών εμφανίζονται επώδυνες φυσαλίδες με ορώδες ή αιμορραγικό περιεχόμενο, οι οποίες μετατρέπονται σε φλύκταινες. Ανάλογες βλάβες εντοπίζονται και στο βλεννογόνο της προσβεβλημένης περιοχής. Η εμφάνιση νέων βλαβών συνεχίζεται έως και την 3η έως 7η ημέρα. Ακολουθεί ρήξη και εφελκυδοποίηση των βλαβών. Οι επιχώριοι λεμφαδένες μπορεί να παρουσιάζονται διογκωμένοι. Η προσβολή συνήθως είναι μονόπλευρη και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων εντός 2 εβδομάδων παρατηρείται πλήρης ίαση και επαναεπηθηλιοποίηση 12,17. Ανάλογα με την περιοχή, δυνατό να παρατηρηθεί και μυϊκή παράλυση. Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς μπορεί να εμφανισθεί εκτεταμένο νεκρωτικό εξάνθημα και σπλαγχνική επέκταση της λοίμωξης (ηπατίτιδα, εγκεφαλίτιδα, πνευμονία) με θνητότητα 3-5%. Η προσβολή αφορά, κυρίως, την θωρακική περιοχή (50-62%), ενώ ακολουθεί η γναθοπροσωπική περιοχήσυμπεριλαμβανομένου και του οφθαλμικού έρπητα ζωστήρα (12-21%), η οσφυϊκή περιοχή (10-14%), η περιοχή αυχένα-τραχήλου (11-14%) και η ιερή περιοχή(2-8%) 14. Διάγνωση- Διαφορική διάγνωση

4 160 ντικός πόνος κ.α 14. Επιπλοκές Ως συνέπεια της οξείας φάσης της νόσου μπορεί να εμφανιστούν ποικίλες επιπλοκές ανάλογα με το σημείο εντόπισης και οι οποίες συνδέονται με άλλοτε άλλου βαθμού αναπηρία. Η μεθερπητική νευραλγία (Postherpetic neuralgia, PHN) αποτελεί την πιο συχνή και κοινή επιπλοκή. Ορίζεται ως παράταση του πόνου άνω των 1-3 μηνών από την έκθυση του ερπητικού εξανθήματος 18. Η πιθανότητα PHN αυξάνεται με την ηλικία και υπολογίζεται ότι το 20% των ασθενών άνω των 50 ετών με έρπητα ζωστήρα θα παρουσιάσουν μεθερπητική νευραλγία 19. Θεραπεία Η θεραπεία στοχεύει στην ανακούφιση του ασθενή από τον πόνο, στην καταπολέμηση του ιού και στην αποτροπή των επιμολύνσεων. Η αντιμετώπιση του οξέος πόνου αποτελεί την προτεραιότητα. Σε όλες τις περιπτώσεις έρπητα ζωστήρα η χορήγηση αντιϊκών παραγόντων (ακυκλοβίρης, φαμκυκλοβίρης, βαλακυκλοβίρης) εντός 72 ωρών από την εμφάνιση του εξανθήματος επιφέρει ελάττωση της έντασης του πόνου. Η χορήγηση κορτικοστεροειδών ενδείκνυται σε περιπτώσεις έντονου πόνου. Η χρήση των τρικυκλικών αντικαταθλιπτικών (αμινοτριπτιλίνης, νορτριπτιλίνης) σε ασθενείς άνω των 60 ετών είναι δυνατόν να μειώσει την επίπτωση μεθερπιτικής νευραλγίας 20,21. Η χρήση αντϊικών παραγόντων συμβάλλει τόσο στη μείωση της διασποράς του ιού όσο και στη μείωση της έντασης της φλεγμονής και του αριθμού των βλαβών. Η ακυκλοβίρη από τη στιγμή της εισαγωγής της, το 1977, στην αντιμετώπιση των ερπητικών λοιμώξεων θεωρείται το πιο, ευρέως, συνταγογραφούμενο και κλινικά αποτελεσματικό αντιϊκό σκεύασμα. Ο τρόπος δράσης της συνίσταται στην αναστολή της σύνθεσης του ϊικού DNA. Χορηγείται είτε από του στόματος (800 mg X 5 για 7 ημέρες) είτε ενδοφλέβια(10 mg/kg X 3 για 7-10 ημέρες) με ικανοποιητικά κλινικά αποτελέσματα, κυρίως, όταν η θεραπεία αρχίσει εντός 72 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Η ενδοφλέβια αγωγή συνιστάται σε περιπτώσεις ασθενών υψηλού κινδύνου, λόγω μειωμένης ανοσιακής απόκρισης. Δε φαίνεται να έχει κάποια επίδραση στη μείωση της επίπτωσης της μεθερπητικής νευραλγίας 22. Ο VZV μέσω μεταλλάξεων του γονιδίου κωδικοποίησης της κινάσης της θυμιδίνης μπορεί να αναπτύξει ανθεκτικά στελέχη, τα οποία απομονώνονται, κυρίως, από ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς και ασθενείς με HIV. Η φαμκυκλοβίρη (250 mg Χ 3 για 7-10 ημέρες) και η βαλακυκλοβίρη (2 g Χ 4 για 7-10 ημέρες) αποτελούν νεώτερα αντιϊκά με εξίσου αποτελεσματική δράση σε ασθενείς με καλή ανοσιακή απόκριση 23,24, ενώ η χρήση αντενδείκνυται σε ασθενείς με ανοσοκαταστολή 12. Νεότερα αντιϊκά, όπως το BVaraU (50 mg Χ 3) είναι αποτελεσματικό σε όλες τις περιπτώσεις ασθενών 25, ενώ το 882C87 φαίνεται να παρουσιάζει καλή δράση σε in vitro πειράματα 26. Η χορήγηση στεροειδών στη θεραπεία των ερπητικών λοιμώξεων εφαρμόζεται ήδη από τις αρχές του Σε συνδυασμό πάντα με αντιϊκούς παράγοντες προτείνεται σε περιπτώσεις έντονου οξέος πόνου, με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει αντένδειξη για τη χορήγησή τους. Θεωρείται ότι μειώνουν και την επίπτωση της PHN 27. Η ενίσχυση της κυτταρικής ανοσίας οδήγησε στην πρόταση προγράμματος εμβολιασμών για τον πληθυσμό τρίτης ηλικίας 28,29 και στις Ηνωμένες πολιτείες έχει πάρει έγκριση από το FDA και συστήνεται για μη ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς άνω των 60 ετών 30. Έρπητας ζωστήρας στη στοματογναθοπροσωπική περιοχή Η προσβολή από τον ιό του έρπητα ζωστήρα των κρανιακών ή των ανώτερων αυχενικών νεύρων έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση βλαβών σε περιοχές του δέρματος και του βλεννογόνου που λαμβάνουν νεύρωση από αυτά. Αντίστοιχα παρατηρείται πάρεση των μυών του προσώπου, του οφθαλμού, της γλώσσας, της υπερώας, του φάρυγγα και των φωνητικών χορδών καθώς και απώλεια γεύσης, αστάθεια και κώφωση. Πρώτος ο Tryde, το 1872, περιέγραψε περιπτώσεις έρπητα ζωστήρα με συνοδό παράλυση στο πρόσωπο 27. Χειρουργικές επεμβάσεις, όπως οδοντιατρικές, τυμπανοπλαστική ή επεμβάσεις στην περιοχή του στοματοφάρυγγα αναφέρονται στη βιβλιογραφία ως αίτια αναζωπύρωσης VZV λοίμωξης 7. Το 1907, ο Ramsay Hunt, κατέταξε τοπογραφικά σε κατηγορίες τον έρπητα που προσβάλλει την περιοχή κεφαλής και τραχήλου, σε έρπητα ζωστήρα του γονατώδους γαγγλίου (ωτικός έρπητας, herpes oticus), έρπητα ζωστήρα του τριδυμικού γαγγλίου του Gasser (έρπητας προσώπου, herpes facialis) και έρπητα ζωστήρα των αυχενικών γαγγλίων (έρπητας της αυχενικής και ινιακής περιοχής, herpes occipito-collaris). Από τα κρανιακά νεύρα, κυρίως, προσβάλλεται το τρίδυμο νεύρο και ακολουθεί το γλωσσοφαρυγγικό και το υπογλώσσιο. Τριδυμικός Έρπητας Ζωστήρας Παπαδοπούλου και συν Η προσβολή του τριδύμου νεύρου (V εγκεφαλικής συζυγίας) έρχεται δεύτερη σε συχνότητα προσβολής από έρπητα ζωστήρα σε σχέση με τα λοιπά κρανιακά και νωτιαία νεύρα. Οι τρεις κλάδοι που συνιστούν το τρίδυμο νεύρο είναι: α. το οφθαλμικό, β. το άνω γναθικό και γ. το κάτω γναθικό νεύρο 31. Κυρίως, προσβάλλεται ο πρώτος κλάδος ο οφθαλμικός, (V1), οφθαλμικός

5 Ο Έρπητας Ζωστήρας στη Στοματική Γναθοπροσωπική περιοχή ΠΙΝΑΚΑΣ Ι Περιοχές που λαμβάνουν αισθητική νεύρωση από το οφθαλμικό νεύρο 31 Βολβός του οφθαλμού Επιπεφυκότας Δακρυϊκός αδένας Μοίρα του ρινικού βλεννογόνου Δέρμα της ρινός, των βλεφάρων, του μετώπου και του βρέγματος Εικόνα 1. Οφθαλμικός έρπητας ζωστήρας. έρπητας ζωστήρας (HZO: Herpes Zoster Ophthalmicus) 32 (Πινακας I).Ταυτόχρονη προσβολή και των τριών κλάδων του τριδύμου σπάνια εμφανίζεται. Ο οφθαλμικός έρπητας ζωστήρας (HZO) συνιστά το 10-25% του συνόλου των περιπτώσεων έρπητα ζωστήρα 33 (Εικ. 1). Από τους τρεις κλάδους του οφθαλμικού νεύρου (οφθαλμορρινικός, δακρυϊκός και μετωπιαίος) συνήθως προσβάλλεται ο μετωπιαίος κλάδος 6. Η λοίμωξη οφείλεται σε αναζωπύρωση του ιού που βρίσκεται στο τρίδυμο γάγγλιο και η προσβολή είναι συνήθως ετερόπλευρη. Οι βλάβες οφείλονται στη φλεγμονώδη διήθηση των νεύρων και των αγγείων, που οδηγεί σε ισχαιμική νέκρωση ιστών που αιματώνονται από αυτά 34. Τα πρώιμα κλινικά συμπτώματα της νόσου περιλαμβάνουν κακουχία, κεφαλαλγία, δυσκαμψία αυχένα, πυρέτιο, ναυτία, αίσθηση καύσου και κνησμού στην προσβεβλημένη περιοχή. Με την πάροδο ενός έως τεσσάρων εικοσιτετραώρων παρουσιάζει αύξηση της θερμοκρασίας, ερύθημα, οίδημα και υπερευαισθη-σία με συνοδό εμφάνιση διάσπαρτων φυσαλίδων. Η εξέλιξη του ερπητικού εξανθήματος ακολουθεί τα ίδια στάδια, όπως σε κάθε άλλη περίπτωση ερπητικής λοίμωξης. Σε ορισμένους ασθενείς δεν εμφανίζεται το χαρακτηριστικό δερματικό εξάνθημα εάν και υπάρχει νευραλγία (zoster sine herpete) 35. Συχνή είναι και η διόγκωση των επιχώριων λεμφαδένων. 161 Προσβολή του οφθαλμού συνδέεται, κυρίως, με συμμετοχή του οφθαλμορρινικού κλάδου. Παρατηρείται περιοφθαλμικό οίδημα, πτώση και ερυθρότητα βλεφάρων 6. Επιπεφυκίτιδα παρουσιάζεται συχνά και δυνατό να επιπλακεί με μικροβιακή επιμόλυνση, ενώ συχνή είναι η επισκληρίτιδα και η πρόσθια ραγοειδί-τιδα 33. Περίπου τα 2/3 των ασθενών αναπτύσσουν κερατίτιδα. Το σημείο του Hutchinson αναφέρεται στην εμφάνιση φυσαλιδωδών βλαβών στη βάση της ρινός. Αποτελεί ένδειξη προσβολής του οφθαλμορρινικού νεύρου και, συνεπώς, συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης οφθαλμικών επιπλοκών. Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει τον απλό έρπητα, την ελκωτική βλεφαρίτιδα, το ερυσίπελας, την ημικρανία, τον οφθαλμικό ψευδοόγκο, την οφθαλμική κυτταρίτιδα, οδοντικό πόνο, λοίμωξη από Epstein-Barr Virus, την παρωτίτιδα και τη σύφιλη. Το 50% των ασθενών με HZO λοίμωξη θα παρουσιάσει επιπλοκές από τον οφθαλμό εάν αφεθεί δίχως θεραπεία. Η βαρύτητα της λοίμωξης δε σχετίζεται με την ανάπτυξη οφθαλμικών επιπλοκών, οι οποίες μπορεί να παρουσιαστούν και σε ασθενείς με ήπια μορφή εξανθήματος. Σε προσβολή των βλεφάρων με ανάπτυξη ουλών είναι δυνατό να προκληθεί τραυματισμός του κερατοειδούς. Προσβολή του κερατοειδούς μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη κερατίτιδας του στρώματος και εν τω βάθη ερπητικής κερατίτιδας, επιπλοκές που εμφανίζονται 3-4 μήνες μετά την έκθυση του εξανθήματος και οδηγούν σε θόλωση του κερατοειδούς με μόνιμη μείωση της όρασης καθώς, επίσης, και σε δημιουργία ελκών με λέπτυνση του κερατοειδούς που μπορεί να καταλήξει σε διάτρηση. Σημαντικό αίτιο για την απώλεια όρασης αποτελεί η ανάπτυξη χρόνιας ιριδοκυκλίτιδας, η οποία και συνδέεται με τη δημιουργία γλαυκώματος, καταρράκτη και κυστοειδούς κηλιδώδους οιδήματος. Σύνδρομο οξείας νέκρωσης του αμφιβληστροειδή (Acute Retinal Necrosis syndrome ARN) και προοδευτικής νέκρωσης της έξω μοίρας του αμφιβληστροειδή (Progressive outer retinal necrosis syndrome, PORN) σπάνια εμφανίζονται. Χαρακτηρίζονται από θόλωση της όρασης στον ένα ή στο 30% των περιπτώσεων και στους δυο οφθαλμούς και πόνο. Αφορούν, κυρίως, ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς και έχουν φτωχή πρόγνωση. Η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς ως συνέπεια των παραπάνω βλαβών αποτελεί επιπλοκή που δύσκολα αντιμετωπίζεται και επισυμβαίνει στο 70% των περιπτώσεων 33. Η ανάπτυξη χρόνιας νευραλγίας αποτελεί συχνή επιπλοκή. Έχει αναφερθεί ακόμη συσχέτιση της λοίμωξης με συνδρόμου Horner, οπτική νευρίτιδα και οπτική ατροφία και παράλυση των οφθαλμικών μυών. Η έγκαιρη αντιμετώπιση των επιπλοκών της λοίμωξης είναι υψίστης σημασίας, διότι σε καθυστέρηση της διάγνωσης και έναρξης της θεραπείας είναι δυνατό να επέλθει ακόμη και τύφλωση. Ο ασθενής επιβάλλεται να

6 162 Παπαδοπούλου και συν ερωτηθεί για πιθανές διαταραχές της όρασης και να ακολουθήσουν εκτίμηση της οπτικής οξύτητας και τη διαφάνειας του κερατοειδούς με φλουορεσκένη και blue light. Επίσης, επιβάλλεται και εκτίμηση της αισθητικότητας του κερατοειδούς και της κινητικότητας των εξοφθάλμιων μυών. Ερυθρότητα των ακτινοειδών αρτηριών δηλώνει την παρουσία ιριδίτιδας. Η θεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση αντιϊκών παραγόντων, όπως σε όλες τις περιπτώσεις έρπητα ζωστήρα. Οι βλάβες από τον οφθαλμό αντιμετωπίζονται ανάλογα με τη βλάβη με τοπική εφαρμογή κορτικοστεροειδών, η οποία και πρέπει να είναι παρατεταμένη έως 2 με 3 μήνες. Προσοχή απαιτείται σε περιπτώσεις έλκους κερατοειδούς, όπου η εφαρμογή αυτών αντενδείκνυται πλήρως διότι μπορεί να προκαλέσει διάτρηση. Αντιϊκά σκευάσματα (π.χ ακυκλοβίρη) με μορφή αλοιφής εφαρμόζονται για 2 βδομάδες περίπου έως την υποχώρηση των βλαβών. Χρήση αντιβιοτικών τοπικά ενδείκνυται επίσης σε περιπτώσεις επιθηλιακής βλάβης για την αποτροπή των επιμολύνσεων. Σε περιπτώσεις μη αναστρέψιμων βλαβών του κερατοειδούς εφαρμόζεται χειρουργική θεραπεία με κερατοπλαστική, μεταμόσχευση κερατοειδούς ή μεταμόσχευση αμνιακής μεμβράνης. Έρπητας ζωστήρας του 2 ου και 3 ου κλάδου του τριδύμου Η προσβολή του δεύτερου και του τρίτου κλάδου του τριδύμου συνοδεύεται από βλάβες που εντοπίζονται στο δέρμα του προσώπου και τη στοματική κοιλότητα (Εικ. 2). Οι δερματικές βλάβες συνήθως προηγούνται αυτών του βλεννογόνου του στόματος, ενώ σπάνιες είναι οι περιπτώσεις κατά τις οποίες απουσιάζουν πλήρως. Οι φυσαλίδες που εντοπίζονται στο βλεννογόνο περιβάλλονται από ερυθηματώδη άλω και συνήθως συνενώνονται παίρνοντας τη μορφή ενιαίας ελκωτικής βλάβης που καλύπτεται από ψευδομεμβράνη 36. Ο Εικόνα 2. Ερπητική αλλοίωση σε ασθενή υπό χημειοθεραπεία. Έρπητας ζωστήρας ενδοστοματικός πόνος πριν από την έκθυση του εξανθήματος ή του ενανθήματος ομοιάζει με οδοντικό πόνο ή πολφίτιδα. Οστικές βλάβες που αποδίδονται στην VZV λοίμωξη περιγράφηκαν για πρώτη φορά από τον Rose το 1908, ενώ σύμφωνα με τους Dechaume και συν. o Gonnet, το 1922, ανέφερε την πρώτη περίπτωση οστικής νέκρωσης ακολουθούμενη από απόπτωση δοντιών σε ασθενή με έρπητα ζωστήρα στην περιοχή του προσώπου 37. Η απώλεια των δοντιών είναι συνέπεια της οστικής νέκρωσης και της προσβολής του περιοδοντίου. Οι επιπλοκές αυτές συνήθως εμφανίζονται κατά μέσο όρο μετά την τρίτη εβδομάδα. Πιθανόν να συνυπάρχει και διόγκωση των υπογνάθιων αδένων. Σε σπάνιες περιπτώσεις παρατηρούνται βλάβες από τον οφθαλμό σε προσβολή του άνω γναθικού νεύρου. Οι Mendieta και συν. σε μελέτη τους αναφέρουν πως από το 1955 έως και το 1999 έχουν αναφερθεί είκοσι περιπτώσεις ασθενών με οστική νέκρωση και απώλεια δοντιών, λόγω λοίμωξης από έρπητα ζωστήρα 36. Οι Siwamogstham και συν. ανέφεραν τέσσερις περιπτώσεις ασθενών με VZV λοίμωξη και συμμετοχή του τριδύμου νεύρου (δεύτερου και τρίτου κλάδου αυτού) ως πρώτη εκδήλωση HIV λοίμωξης 37. Η παθογένεια της οστικής εμπλοκής δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί και πιστεύεται ότι οφείλεται σε προσβολή των αγγείων με συνέπεια της ανάπτυξη αγγειΐτιδας. Πιθανή θεωρείται και η προσβολή των οδοντινοβλαστών με αποτέλεσμα πολφική νέκρωση. Η πρόγνωση για τα προσβληθέντα δόντια είναι φτωχή και, συνήθως, ακολουθεί εξαγωγή. Προϋπάρχουσα πολφική ή περιοδοντική φλεγμονή αποτελεί κακό προγνωστικό παράγοντα 38. Σε μεγάλο αριθμό περιπτώσεων απαιτείται και σύγχρονη αφαίρεση του νεκρωθέντως οστού. Η θεραπεία σε περιπτώσεις οστικής νέκρωσης περιλαμβάνει εκτός της αντιικής αγωγής και αντιβιοτική θεραπεία (π.χ αμοξυκιλλίνη 2 g/d για 1 εβδομάδα). Η πρόγνωση είναι γενικά καλή. Ωτικός έρπητας ζωστήρας (Ramsay Hunt Syndrome) Ο ωτικός έρπητας ζωστήρας συνιστά πολυνευροπάθεια της περιοχής της κεφαλής με κύριο κλινικό χαρακτηριστικό του τη συμμετοχή του προσωπικού νεύρου. Προκαλείται από αναζωπύρωση του ιού του έρπητα ζωστήρα στο γονατώδες, το ελικοειδές και το αιθουσαίο γάγγλιο 39. Συμμετοχή της IX και X εγκεφαλικής συζυγίας απαντάται λιγότερο συχνά 40. Συνιστά το 12% του συνόλου των περιπτώσεων κρανιακής παράλυσης και το 1% των περιπτώσεων του έρπητα ζωστήρα 41. Πρώτος ο Koerner, το 1904, όρισε τον «ωτικό έρπητα» (herpes oticus) ως σύνδρομο που περιλαμβάνει την τριάδα: φλυκταινώδες εξάνθημα του λοβού του ωτός, παράλυση προσώπου και διαταραχές έσω ωτός. Ο Hunt το 1907, δημοσίευσε μελέτη σχετικά με την αιτιολογία του ωτικού έρπητα. Ανέλυσε την αισθητική

7 Ο Έρπητας Ζωστήρας στη Στοματική Γναθοπροσωπική περιοχή 163 νεύρωση του ωτός και ανέφερε πως σε προσβολή του γονατώδους γαγγλίου η περιοχή εκδήλωσης των συμπτωμάτων και σημείων του έρπητα ζωστήρα είναι αυτή που περιλαμβάνει τμήμα της τυμπανικής μεμβράνης, του τράγου, του αντίτραγου, της κόγχης, τμήμα της έλικας και μέρος του λοβού, την οποία περιοχή και ονόμασε «ζωστηροειδή ζώνη». Διαχώρισε έπειτα βάση της βαρύτητας των συμπτωμάτων και του βαθμού προσβολής τον ωτικό έρπητα ζωστήρα σε τέσσερις κατηγορίες: 1) έρπητας ζωστήρας του πτερυγίου με νευρολογικά συμπτώματα, 2) έρπητας ζωστήρας ωτικός με παράλυση στην περιοχή του προσώπου, 3) έρπητας ζωστήρας ωτικός με προσωπική παράλυση και μέτριας βαρύτητας συμπτώματα από το ους (έκπτωση ακοής και εμβοές), 4) έρπητας ζωστήρας ωτικός με παράλυση του προσώπου και συμπτώματα συνδρόμου Meniere (κώφωση, εμβοές, ίλιγγος, νυσταγμός, ναυτία και έμετος). Ο ωτικός έρπητας αφορά, κυρίως, τρίτης ηλικίας ή ανοσοκατεσταλμένα άτομα, ενώ καταστάσεις σωματικού και ψυχικού stress συνδέονται με την εμφάνισή του σε νεότερους ασθενείς. Συνήθως, ως πρώτο σύμπτωμα αναφέρεται οξύς διαξιφιστικός πόνος στην περιοχή του ωτός. Εντός μιας έως τεσσάρων ημερών παρουσιάζεται φλυκταινώδες εξάνθημα στην περιοχή του πτερυγίου του ωτός και σπανιότερα στο πρόσωπο, τον τράχηλο, την υπερώα και τα παρίσθμια. Η προσβολή μπορεί να αφορά οποιοδήποτε αισθητικό νεύρο των εγκεφαλικών συζυγιών και των αυχενικών νεύρων (ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV). Παράλυση του προσώπου, ίλιγγος και έκπτωση της ακοής(κυρίως σε ήχους υψηλών συχνοτήτων με συνοδές εμβοές) απαντώνται στο 70% των περιπτώσεων και συνήθως έπονται της έκθυσης του εξανθήματος, εάν και το 8-15% των ασθενών συνιστούν περιστατικά zoster sine herpete 7. Συχνά συνυπάρχει δυσγευσία και μικρή άνοδος της θερμοκρασίας του σώματος, ενώ λεμφαδενοπάθεια σπάνια παρατηρείται. Η διάγνωση θα βασιστεί, κυρίως, στην κλινική εικόνα. Ο ακουολογικός έλεγχος αποτελεί χρήσιμη εξέταση για τον καθορισμό της βαρύτητας της βλάβης του ωτός. Η συμβολή της MRI συνίσταται στον καθορισμό της θέσης της νευρολογικής βλάβης 42. Η βαρύτητα της νευρολογικής βλάβης καθορίζεται με ηλεκτρομυογραφία και η κατάταξη αυτής γίνεται με βάση την κλίμακα House-Brackman. Σε περιπτώσεις συμπτωμάτων μηνιγγίτιδας πραγματοποείται παρακέντηση και εξέταση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Η διαφορική διάγνωση θα γίνει από το αδενοκυστικό καρκίνωμα, το καρκίνωμα του ρινοφάρυγγα, εξωτερική και μέση ωτίτιδα, οδοντική φλεγμονή ή απόστημα, παράλυση του Bell, λαβυρινθίτιδα και ίλιγγο. Έως σήμερα υπάρχει στη διεθνή βιβλιογραφία η αναφορά μόνο μίας περίπτωσης VZV λοίμωξης με αμφοτερόπλευρη παράλυση των μυών της κεφαλής και συμμετοχή της III-ΧΙΙ εγκεφαλικής συζυγίας οπότε και τίθεται πρόβλημα διαφοροδιάγνωσης από το σύνδρομο Garcin 43. Άσηπτη μεθερπιτική νευραλγία, μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα, θρομβωτική αγγεΐτιδα, καθώς και συμμετοχή άλλων κρανιακών (Ι,ΙΙ,ΙΙΙ,ΙV,XI,XII εγκεφαλική συζυγία) και νωτιαίων (2 ο -4 ο αυχενικό νευροτόμιο) νεύρων αναφέρονται ως επιπλοκές του ωτικού έρπητα. Έγκαιρη διάγνωση και κατάλληλη αντιμετώπιση έχουν ως αποτέλεσμα καλή πρόγνωση απουσία επιπλοκών. Δίχως θεραπεία η πρόγνωση είναι γενικά φτωχή, και, μόνο, 10% των ασθενών με μεγάλο βαθμό λειτουργικών διαταραχών αναρρώνει πλήρως 44. Παράγοντες που θεωρούνται θετικοί για την αποκατάσταση των νευρολογικών βλαβών θεωρούνται η ηλικία κάτω των 64 ετών, η απουσία συστηματικών μεταβολικών νοσημάτων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και η πρωτοπαθής υπέρταση 45 και η απουσία ιλλίγγου. Δε φαίνεται να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της βαρύτητας της παράλυσης των κρανιακών νεύρων και της απώλειας της ακοής 27. Η θεραπεία είναι η ίδια όπως σε όλες τις περιπτώσεις έρπητα ζωστήρα. Η έγκαιρη έναρξη της χορήγησης ακυκλοβίρης συνδέεται με καλύτερη πρόγνωση, ενώ η συμμετοχή πολλών κρανιακών νεύρων δε φαίνεται να αποτελεί αρνητικό προγνωστικό παράγοντα. Η ταυτόχρονη λήψη στεροειδών σκευασμάτων αναφέρεται ότι σχετίζεται με μεγαλύτερα ποσοστά αποκατάστασης της νευρολογικής βλάβης 27,46. Συνήθως χορηγείται πρεδνιζολόνη 60mg ανά 24ωρο για 1 εβδομάδα 47 ή 5 ημέρες και σταδιακή μείωσή της για άλλες 5 ημέρες 45. Συστήνεται, επίσης, δίαιτα χαμηλή σε άλας και υψηλή σε πρωτεΐνες, οφθαλμικές σταγόνες και ταινία για σύγκλειση του βλεφάρου κατά τη διάρκεια του ύπνου, φυσιοθεραπεία, καθώς και παρακολούθηση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα και της αρτηριακής πίεσης 45. Η έγκαιρη έναρξη της θεραπείας έχει συμβάλλει στην σημαντική ελλάττωση των περιπτώσεων χειρουργικής αποσυμπίεσης του προσωπικού νεύρου, τακτική που εφαρμοζόταν συχνά στο παρελθόν. Συμπεράσματα Ο έρπητας ζωστήρας αποτελεί συνήθη παθολογική κατάσταση και συνδέεται με αυξημένη νοσηρότητα. Οφείλεται στην επανενεργοποίηση του ιού της ανεμοβλογιάς-έρπητα ζωστήρα που λαθροβιώνει στα αισθητικά κυρίως γάγγλια μετά την αρχική λοίμωξη και ενεργοποιείται με την πτώση της κυτταρικής ανοσίας. Για το λόγο αυτό παρουσιάζεται, κυρίως, σε άτομα μεγάλης ηλικίας και σε περιπτώσεις ανεπάρκειας του ανοσοποιητικού συστήματος ή φαρμακευτικής ανοσοκαταστολής. Επιπρόσθετα, η εισαγωγή στο πρόγραμμα υποχρεωτικών εμβολιασμών του εμβολίου της ανεμοβλο-

8 164 Παπαδοπούλου και συν γιάς έχει μεταβάλλει την επιδημιολογία του έρπητα ζωστήρα, αφού η επαφή με ασθενείς με ανεμοβλογιά φαίνεται πως οδηγεί στην ενίσχυση της ανοσίας απέναντι σε αυτόν. Η στοματογναθοπροσωπική περιοχή έρχεται δεύτερη σε συχνότητα προσβολής. Δυο ιδιαίτερα κλινικά σύνδρομα συνιστούν ο οφθαλμικός και ο ωτικός έρπητας ζωστήρας και τα οποία, λόγω των επιπλοκών που μπορεί να παρουσιάσουν, επιβάλλουν έγκαιρη διάγνωση και έναρξη θεραπείας. Βιβλιογραφία 1. Steiner I, Kennedy P, Pachner A. The neurotropic herpes viruses: herpes simplex and varicella-zoster. Lancet Neurol 2007; 6: Weller TH, Coons AH. Fluorescent antibody studies with agents of varicella and herpes zoster propagated in vitro. Proc Soc Exper Biol 1954; 86: Hope-Simpson RE. The nature of herpes zoster: a long term study and a new hy-pothesis. Proc Royal Soc Med 1965;58: Blackley B, Fiedmann I, Wright I. Herpes zoster auris associated with facial nerve palsy and auditory nerve symptoms: a case report with histopathological findings. Acta Otolaryngol 1967; 63: Παπαπαναγιώτου Ι, Κυριαζοπούλου-Δαλαΐνα Β. Ιατρική μικροβιολογία και ιολογία, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2001; 32: Liesegang T. Herpes Zoster Ophthalmicus natural history, risk factors, clinical presentation and morbidity. Ophthalmology 2008; 115: Pau HW. Herpes zoster Oticus in: Gross G, Doerr HW. Ed. Herpes zoster. Monogr Virol. Basel: Krager, 2006; 26: Li Q, Ali MA, Cohen J. Insulin degrading enzyme is a cellular receptor mediating Varicella-zoster virus infection and cell to cell spread. Cell 2006; 127: Finnen Rl, Mizokami KR, Banfield BW, Cai GY, Simpson SA, Pizer LI, et al. Postentry events are responsible for restriction of productive Varicella-zoster vi-rus infection in Chinese hamster ovary cells. J Virol 2006; 80: Harper DR, Gilbert RI, Jeffries DJ. Molecular biology of VZV. A review pre-pared for the UK Advisory group on Chickenpox. J Infect 1998; 36: Furata Y, Takasu T, Fukuda S, Stao-Matsumura KC, Inuyama Y, Hondo R, et al Detection of VZV DNA in human geniculate gagglia by polymerase chain reac-tion. J Infect Dis 1992; 166: Arvin AM. Varicella-Zoster Virus Clin Microbiol Rev 1996; 9: Chapman RS, Cross KW, Fleming DM. The incidence of shingles and its implica-tions for vaccination policy Vaccine 2003; 21: Johnson R, McElhaney J, Pedalino B, Levin M Prevention of herpes zoster and its painful and debilitating complications. International Journal of Infectious De-seases 2007; 11(2): Arvin A. Aging, immunity and the varicella zoster virus N Eng J Med 2005; 352: Gnann J, Whitley RJ. Herpes Zoster N Engl J Med 2002; 347: Πατσατσή Α. Ιογενείς λοιμώξεις του δέρματος-έρπη-τας ζωστήρας Στο: Χρυσομάλλης και συν. Δερματολογία- Αφροδισιολογία, Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2005; Dworkin R, Portenoy RK. Pain and its persistence in herpes zoster. Pain 1996; Johnson R, Whitton TL. Management of herpes zoster (shingles) and postherpetic neuralgia. Expert Opin Pharmacother 2004; 5: Bowsher D. Pathophysiology of Postherpetic neuralgia: Towards a rational treat-ment Neurology 1995; 45: Bowsher D. The effects of pre-emptive treatment of postherpetic neuralgia with amitriptyline: A randomized double blind, placebo-controlled trial J Pain Symp-tom Manage 1997; 13: Whitley RJ, Gnann JW Jr. Acyclovir: a decade later N Engl J Med 1992; 327: Beutner KR, Friedman DJ, Forszpaniak C, Andersen PL, Wood MJ Valaciclovir compared with acyclovir for improved therapy for herpes zoster in immunocom-petent adults Antimicrob. Agents Chemother 1995; 39: Saltzman R, Jurevicz R, Boon R. Safety of famciclovir in patients with herpes zoster and genetical herpes. Antimicrob. Agents Chemother 1994; 38: Gnann J. New antivirals with activity to varicella zoster virus. Ann Neurolog 1994; 35: Peck R, Wottoon D, Lee DR, Jackson SH, Posner J The bioavailability and dispo-sition of 1-beta-D-arabinofuranosyl- 5-1-propyniluracil (882C87), a potent, new anti-varicella zoster virus agent. Br.J.Clin Pharmacol 1995; 39: Holsinger C. Herpes Zoster Oticus. Grand Rounds Archive, Liesgang TJ. Varicella zoster viral disease. Mayo Clin Proc 1999; 74: Raeder CK, Hayney MS. Immunology of Varicella immunization in the elderly. Ann Pharmacother 2000; 34(2): Gnann J. Vaccination to prevent Herpes zoster in older adults. The Journal of Pain 2008; 1: Γιγής Π, Τσικαράς Π, Νάτσης Κ. Περιγραφική και εφαρμοσμένη ανατομική. Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Πα-σχαλίδη, 2003; Στάγκος Ν, Καραμπατάκης Β. Λοιμώξεις από ιούς-ο έρπης ζωστήρ. Στο: Στάγκος Ν. Κλινική οφθαλμολογία. Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2002; Guembel H. Ophthalmic manifestations of Herpes Zoster Infection in: Gross G, Doerr HW editors Herpes zoster, Monogr Virol. Basel, Krager, 2006; 26: Then J, Hall A, Stawell R. Uveitis in Herpes zoster ophthalmicus. Clinical and Experimental Ophalmology 2001; 29: Silverstein BE, Chandler D, Neger R, Margolis TP. Disciform

9 Ο Έρπητας Ζωστήρας στη Στοματική Γναθοπροσωπική περιοχή 165 keratitis: a case of herpes zoster sine herpete Am J Ophthalmol 1997; 123: Mendieta C, Miranda J, Brunet LI, Gargallo J, Berini L. Alveolar Bone Necrosis and Tooth Exfoliation Following Herpes Zoster Infection: A Review of the Lit-erature and Case Report J Periodontol 2005; 76(1): Siwamogstham P, Kuansuwan C, Reichart PA. Herpes zoster in HIV infection with osteonecrosis of the jaw and tooth exfoliation.oral Diseases 2006; 12: Owotude FJ, Ugboko VL, Kolude B. Herpes Zoster Infection of the Maxilla: Case Report. J Oral Moxillofac Surg 1999; 57: Wackym PA, Popper P, Kerner MM, Grody WW. Varicellazoster DNA in tem-poral bones of patients with Ramsay Hunt syndrome. Lancet 1993; 342: Rothschild MA, Drake W, Scherl M. Cephalic zoster with laryngeal paralysis. ENT J 1994; 3: Robillard RB, Hilsinger RL, Adour KK. Ramsay Hunt facial paralysis: clinical analysis of 185 patients. Otolaryngol Head and neck Surg 1986; 95: Yanagida M, Ushiro K, Yamashita T, Kumazaqa T, Katoh T. Enhanced MRI in patients with Ramsay Huntʼs Syndrome Acta Otolaryngol Suppl 1993; 500: Nishioka K, Fujushima K, Kobayashi H, Mizuno Y, Okuma Y. An extremely un-usual presentation of varicella zoster viral infection of cranial nerves mimicking Garcin syndrome. Clinical Neurology and Neuro-surgery 2006; 108: Dickins JRE, Smith JT, Graham SS. Herpes zoster oticus: treatment with intrave-nous acyclovir. Laryngo-scope 1988; 98: Yeo SW, Lee DH, Jun BC, Chang KH, Park YS. Analy-sis of prognostic factors in Bellʼs palsy and Ramsay Hunt syndrome Auris Nasus Larynx 2007; 34: Austin JR, Peskind SP, Austin SG, Rice DH. Idiopathic facial nerve paralysis: a randomized double blind controlled study of placebo versus prednisolone. Laryn-goscope 1993; 103: Ko JY, Sheen TS, Hsu MM. Herpes zoster oticus treated with acyclovir and pred-nisole: clinical manifestations and analysis of prognostic factors Clin Otolaryngol 2000; 25:

Ο ιός DNA κύτταρα ανθρώπου ενδοπυρηνικά έγκλειστα εν αναπτύσσεται σε έµβρυο όρνιθας Υπάρχει ένας ορολογικός τύπος

Ο ιός DNA κύτταρα ανθρώπου ενδοπυρηνικά έγκλειστα εν αναπτύσσεται σε έµβρυο όρνιθας Υπάρχει ένας ορολογικός τύπος Varicella la-zoster Virus Human Herpesvirus-3 Ανήκει στη οικογένεια των ερπητοϊοί Herpesviridae-α Είναι ένας DNA ιός * Πρωτολοίµωξη : Varicela (chickenpox) * Υποτροπή: Herpes Zoster (shingles) Ο ιός DNA

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΟΙΚΟΓΕΝΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ 1.1 Τι είναι; Ο Οικογενής Μεσογειακός Πυρετός (ΟΜΠ) είναι ένα γενετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς λοιμώξεις Μυκητιάσεις. Κωνσταντίνος Μακαρίτσης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ιογενείς λοιμώξεις Μυκητιάσεις. Κωνσταντίνος Μακαρίτσης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ιογενείς λοιμώξεις Μυκητιάσεις Κωνσταντίνος Μακαρίτσης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ - ΙΟΙ ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ - ΙΟΙ Οι ιοί έχουν ένα κεντρικό πυρήνα (core) από

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο Ανεμευλογιάς

Εμβόλιο Ανεμευλογιάς Εμβόλιο Ανεμευλογιάς ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ Είστε σίγουροι ότι έχετε πάρει τα κατάλληλα μέτρα προφύλαξης από την ανεμευλογιά; ΕΝΗΜΕΡΩΣΟΥ! ΕΜΒΟΛΙΑΣΟΥ! ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΟΥ! ΕΜΒΟΛΙΟ Ανεμευλογιάς Ανεμευλογιά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο Ανεμευλογιάς

Εμβόλιο Ανεμευλογιάς Εμβόλιο Ανεμευλογιάς ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ Είστε σίγουροι ότι έχετε πάρει τα κατάλληλα μέτρα προφύλαξης απο την ανεμευλογιά; ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ! ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΕΙΤΕ! ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΕΙΤΕ! ΕΜΒΟΛΙΟ Ανεμευλογιάς Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντές : Καθ. Σταύρος Α. Δημητράκος Καθ. Παναγιώτης Οικονομίδης Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Δεξιότητες 28-33 Κεφάλαιο ΙV i. Επιπεφυκίτιδες ii. Όγκοι επιπεφυκότα iii. Δ/Δ κριτήρια Ηλ.

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR)

Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR) Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR) ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ Είστε σίγουροι οτι είστε προσατευμένοι από την ιλαρά, την ερυθρά και την παρωτίτιδα; ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ! ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΕΙΤΕ! ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΕΙΤΕ! ΕΜΒΟΛΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ!ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ!ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ!ΚΝΣ!

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ!ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ!ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ!ΚΝΣ! ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣΕΠΙΠΛΟΚΕΣΛΟΙΜΩΞΕΩΝΚΝΣ ΜΑΡΘΑΣΠΗΛΙΩΤΗ Νευρολόγος Α ΝευρολογικήΚλινική ΝοσοκομείοΑΧΕΠΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ15/12/2012 ΕΝΤΟΠΙΣΗΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΩΝΕΠΙΠΛΟΚΩΝ ΚΝΣ/ΠΝΣ ΚΝΣ Εγκέφαλος Μήνιγγες Νωτιαίος μυελός ΠΣ Περιφερικά

Διαβάστε περισσότερα

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Μια υποτιμημένη ασπίδα προστασίας Παναγιώτης Ζώης Όλγα Καράμπαλη Ιδιώτες Πνευμονολόγοι Πνευμονιοκοκκική νόσος Προκαλείται: από τον πνευμονιόκοκκο (Streptococcus pneumoniae)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΥΟΠΥΡΙΝΗ (CAPS)

ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΥΟΠΥΡΙΝΗ (CAPS) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΥΟΠΥΡΙΝΗ (CAPS) Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ CAPS 1.1 Τι είναι; Τα σχετιζόμενα με την κρυοπυρίνη περιοδικά σύνδρομα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ Η συχνότερη αιτία επίσκεψης των παιδιών στον ιατρό είναι η μέση ωτίτις. Περίπου το 1/3 των παιδιών ηλικίας από 1-5 ετών, παρουσιάζουν παραπάνω από τρεις προσβολές μέσης ωτίτιδας το χρόνο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Περιστατικού. ΚΟΛΛAΡΗ ΕΡΙEΤΑ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕNΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Β Προπ. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκομείο

Παρουσίαση Περιστατικού. ΚΟΛΛAΡΗ ΕΡΙEΤΑ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕNΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Β Προπ. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Παρουσίαση Περιστατικού ΚΟΛΛAΡΗ ΕΡΙEΤΑ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕNΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Β Προπ. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αιτία Προσέλευσης Ασθενής, 67 ετών, προσέρχεται στα ΕΙ του Αιματολογικού Επισκόπηση :

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

εξουαλικώς t μεταδιδόμενα

εξουαλικώς t μεταδιδόμενα ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΖΩΗ M i / τεχνολογικά χρονικά εξουαλικώς t μεταδιδόμενα της Ε. Βαβουράκη* Τι είναι τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα; Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) είναι ασθένειες που μεταδίδονται

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική Δερματομυοσίτιδα

Νεανική Δερματομυοσίτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Νεανική Δερματομυοσίτιδα Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑΝΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙΔΑ 1.1 Τι είδους νόσημα είναι; Η νεανική δερματομυοσίτιδα (ΝΔΜ) είναι ένα σπάνιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΟΕΓΚΕΦΑΛΟΜΥΕΛΙΤΙ Α ΧΟΙΡΟΥ (ΕΝΖΩΟΤΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΟΕΓΚΕΦΑΛΟΜΥΕΛΙΤΙ Α ΧΟΙΡΟΥ) (TESCHEN DISEASE, TALFAN DISEASE)

ΠΟΛΙΟΕΓΚΕΦΑΛΟΜΥΕΛΙΤΙ Α ΧΟΙΡΟΥ (ΕΝΖΩΟΤΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΟΕΓΚΕΦΑΛΟΜΥΕΛΙΤΙ Α ΧΟΙΡΟΥ) (TESCHEN DISEASE, TALFAN DISEASE) econteplusproject Organic.Edunet ΠΟΛΙΟΕΓΚΕΦΑΛΟΜΥΕΛΙΤΙ Α ΧΟΙΡΟΥ (ΕΝΖΩΟΤΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΟΕΓΚΕΦΑΛΟΜΥΕΛΙΤΙ Α ΧΟΙΡΟΥ) (TESCHEN DISEASE, TALFAN DISEASE) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

HERPES VIRUSES Ερπητοϊοί

HERPES VIRUSES Ερπητοϊοί HERPES VIRUSES Ερπητοϊοί οµή ερπητοϊών Ελυτροφόροι διπλής έλικας DNAιοί Το έλυτρο περιέχει τουλάχιστον 9 γλυκοπρωτεΐνες Το γονιδίωµα είναι γραµµικό, διπλής έλικας DNA Το γονιδίωµα είναι µεγάλο (240kb)

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era)

Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era) Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ/ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Εφηβική ηλικία και σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα (STDs) Έναρξη σεξουαλικής ζωής Έλλειψη προφυλάξεων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ZAΡΦΤΖΙΑΝ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ZAΡΦΤΖΙΑΝ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ZAΡΦΤΖΙΑΝ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ KEΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Οι παρακάτω καμπύλες αναφέρονται σε συγκεντρώσεις αντισωμάτων σε τρια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ 2010-2011 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ 2010-2011 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗΣ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ Κατά την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική εξέταση. Πλήρης κλινική εξέταση Πολλά περιστατικά δεν είναι νευρολογικά

Κλινική εξέταση. Πλήρης κλινική εξέταση Πολλά περιστατικά δεν είναι νευρολογικά ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΙΚΟΥ Έκταση και σημασία Στα μικρά μηρυκαστικά πολύ συχνές Για 2005 το 50 % στην κλινική Ιάσιμες και μη ιάσιμες Χρόνιες εγκεφαλoπάθειες - εγκεφαλίτιδες Ζωοανθρωπονόσοι Ιστορικό α) Είδος, ηλικία,

Διαβάστε περισσότερα

Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών

Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών Δυστονία Δυστονία Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών προκαλώντας ανεξέλεγκτες επαναλαμβανόμενες ή στροφικές κινήσεις του προσβεβλημένου τμήματος του σώματος. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια ή

Διαβάστε περισσότερα

ραγοειδίτιδα IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

ραγοειδίτιδα  IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ραγοειδίτιδα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι είναι ο ραγοειδής χιτώνας; Αν σκεφτούμε το μάτι σαν μια σφαιρική κατασκευή που εσωτερικά περιέχει υγρό και εξωτερικά καλύπτεται

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ 1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α Τι είναι η µηνιγγίτιδα; Η µηνιγγίτιδα είναι µία σοβαρή λοίµωξη των µηνίγγων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Κωνσταντίνος Θεοδώρου, Χειρουργός Οδοντίατρος, Ειδικευμένος στην Αισθητική και Επανορθωτική Οδοντιατρική

Γράφει: Κωνσταντίνος Θεοδώρου, Χειρουργός Οδοντίατρος, Ειδικευμένος στην Αισθητική και Επανορθωτική Οδοντιατρική Γράφει: Κωνσταντίνος Θεοδώρου, Χειρουργός Οδοντίατρος, Ειδικευμένος στην Αισθητική και Επανορθωτική Οδοντιατρική Τι είναι η περιοδοντίτιδα; Πρόκειται για μια φλεγμονή των ιστών που περιβάλλουν και στηρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα

Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα Έκδοση από 2016 2. Διάγνωση και θεραπεία 2.1 Πώς μπαίνει η διάγνωση; Τα κλινικά ευρήματα και

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης

Ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης Ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης Δ. Μήτσης 1, Θ. Χατζημπαλής 2, Β. Καραμπατάκης 2 Οι ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης αποτελούν εδώ και πολύ καιρό μία μόνιμη στήλη του περιοδικού, που έχει σαν σκοπό να δώσει στους οφθαλμιάτρους

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του σώματος και αποτελείται από τρεις στιβάδες: επιδερμίδα, χόριο και το υποδόριο λίπος. Τα εξαρτήματα του δέρματος είναι οι τρίχες,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Νήπιο 18 μηνών με βλατιδώδες εξάνθημα προσώπου, άνω και κάτω άκρων

Νήπιο 18 μηνών με βλατιδώδες εξάνθημα προσώπου, άνω και κάτω άκρων Νήπιο 18 μηνών με βλατιδώδες εξάνθημα προσώπου, άνω και κάτω άκρων ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗΣ 1, ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ 2, ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ 1, ΧΡΥΣΑ ΚΟΥΤΣΑΥΤΙΚΗ 1, ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΥΡΙΟΚΕΦΑΛΙΤΑΚΗΣ 1 1-Α ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης Πανελλήνιος Σύλλογος Ασθενών με Ψωρίαση και Ψωριασική Αρθρίτιδα Αριστοτέλους 21, Θεσσαλονίκη, τηλ 21315 553 780, email:epidermia.greece@gmail.com www.epidermia.gr Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Δερματολογική

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Τί είναι εμβόλια; Ο Εμβολιασμός είναι ένας τρόπος προστασίας από σοβαρές μεταδοτικές ασθένειες. Το «αμυντικό» σύστημα του ανθρώπου που έχει εμβολιαστεί, μπορεί τις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

www.printo.it/pediatric-rheumatology/cy/intro Συνδρομο Papa Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ PAPA 1.1 Τι είναι; Ο ακρωνύμιο PAPA προέρχεται από τις λέξεις Pyogenic Arthritis, Pyoderma gangrenosum and Acne

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις του επιπεφυκότα, του κερατοειδή και του σκληρού. Π. Οικονομίδης Καθηγητής ΑΠΘ Θ. Γιαννόπουλος Ειδικευόμενος Οφθαλμίατρος

Παθήσεις του επιπεφυκότα, του κερατοειδή και του σκληρού. Π. Οικονομίδης Καθηγητής ΑΠΘ Θ. Γιαννόπουλος Ειδικευόμενος Οφθαλμίατρος Παθήσεις του επιπεφυκότα, του κερατοειδή και του σκληρού Π. Οικονομίδης Καθηγητής ΑΠΘ Θ. Γιαννόπουλος Ειδικευόμενος Οφθαλμίατρος Επιπεφυκότας Λεπτός βλεννογόνος χιτώνας που καλύπτει την οπίσθια επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας ηλικίας 47 ετών προσέρχεται λόγω πνευματουρίας και απώλειας κοπράνων από την ουρήθρα, από δεκαημέρου. Ο ασθενής αναφέρει γριππώδη συνδρομή που προηγήθηκε της παρούσης κατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κόγια Μαρία Δερματολόγος Αφροδισιολόγος H παρούσα διάλεξη δε σχετίζεται με κάποιο προσωπικό συμφέρον ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Νεογνική ακμή (1-28 ημέρες ζωής) Βρεφική ακμή (3-16 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑΚΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας νοσηρότητας και θνητότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Ρευματολογία Ψωριασική Αρθρίτιδα Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Τι είναι η ψωριασική αρθρίτιδα; Η ψωριασική αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που προσβάλλει τις αρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Εγκεφαλικές συζυγίες Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος ΙΙ. Οπτικό νεύρο οπτική οξύτητα (φώς, αντικείμενα, ειδικοί πίνακες) ΔΔ Διαθλαστικές ανωμαλίες Ελάττωση της διαφάνειας των διαθλαστικών μέσων Βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙ ΑΣ & ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙ ΟΥΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΙΑΒΗΤΙΚΗΣ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟEI ΟΠΑΘΕΙΑΣ. ιαβήτης & Οφθαλμός

ΤΜΗΜΑ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙ ΑΣ & ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙ ΟΥΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΙΑΒΗΤΙΚΗΣ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟEI ΟΠΑΘΕΙΑΣ. ιαβήτης & Οφθαλμός ΤΜΗΜΑ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙ ΑΣ & ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙ ΟΥΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΙΑΒΗΤΙΚΗΣ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟEI ΟΠΑΘΕΙΑΣ ιαβήτης & Οφθαλμός Σακχαρώδης ιαβήτης & Όραση Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μία από τις κύριες αιτίες τύφλωσης στις ανεπτυγμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτικός έλεγχος για έγκαιρη ανίχνευση όγκων οπτικού νεύρου σε παιδιά με νευροϊνωμάτωση τύπου-1 (Νf1)

Προληπτικός έλεγχος για έγκαιρη ανίχνευση όγκων οπτικού νεύρου σε παιδιά με νευροϊνωμάτωση τύπου-1 (Νf1) Προληπτικός έλεγχος για έγκαιρη ανίχνευση όγκων οπτικού νεύρου σε παιδιά με νευροϊνωμάτωση τύπου-1 (Νf1) Νικολάου Μ. 1, Ζαμπογιάννης Α. 1, Τουρκαντώνη Ν. 1, Νικας Ι. 2, Χασιώτου Μ. 2, Σφακιανός Γ. 3, Προδρόμου

Διαβάστε περισσότερα

IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ

IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ Μάρτιος 2015 Οξεία ιογενής ηπατίτιδα Αίτια Ιός της ηπατίτιδας Α (Hepatitis A Virus-HAV) Iός

Διαβάστε περισσότερα

www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Majeed Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ MAJEED 1.1 Τι είναι; Το σύνδρομο Majeed είναι ένα σπάνιο γενετικό νόσημα. Τα προσβεβλημένα παιδιά πάσχουν από χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17 Απαντά ο κ. Θεμιστοκλής Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός Ίσως λίγοι από εμάς να είμαστε ενημερωμένοι για τη σπουδαία εργασία που εκτελεί στο σώμα μας, ένα από τα όργανα του, η χοληδόχος κύστη. Εκεί μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Άνδρας, 67 ετών Καταγωγή: Γεωργία Γενική εφημερία Αιτία εισόδου:

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης 1 Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Τι είναι η λανθανουσα φυματική λοίμωξη (ΛΦ)? 2 Υποκλινική νόσος ΛΦ είναι η παρουσία M. tuberculosis

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διπλωματική Διατριβή Ο ΕΡΠΗΣ ΖΩΣΤΗΡΑΣ ΣΤΗ ΣΤΟΜΑΤΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟ ΑΘΑΝΑΣΙΑ Ι. ΣΑΜΑΡΑ

Διπλωματική Διατριβή Ο ΕΡΠΗΣ ΖΩΣΤΗΡΑΣ ΣΤΗ ΣΤΟΜΑΤΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟ ΑΘΑΝΑΣΙΑ Ι. ΣΑΜΑΡΑ Διπλωματική Διατριβή Ο ΕΡΠΗΣ ΖΩΣΤΗΡΑΣ ΣΤΗ ΣΤΟΜΑΤΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟ ΑΘΑΝΑΣΙΑ Ι. ΣΑΜΑΡΑ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Οδοντιατρικής Εργαστήριο Στοματολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώξεις Ανώτερου Αναπνευστικού

Λοιμώξεις Ανώτερου Αναπνευστικού Λοιμώξεις Ανώτερου Αναπνευστικού ΓΕΩΡΓΙΟΣ Λ. ΠΕΤΡΙΚΚΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Διευθυντής Δ Παθολογικής Κλινικής Ιατρικής Σχολής ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:DrΣ.ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ ΡΗΞΗ ΤΕΝΟΝΤΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΘΩΡΑΚΙΚΟΥ ΜΥΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:KOYMHΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΟΣ ΕΠΙΒΛΕΨΗ:ΚΑΛΥΒΑΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Α 1 η Περίπτωση 2 η

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Δρακόπουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΚΕΦ.1.3 ΘΕΜΑΤΑ (ομάδα Δ)

Γιάννης Δρακόπουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΚΕΦ.1.3 ΘΕΜΑΤΑ (ομάδα Δ) Γιάννης Δρακόπουλος 1 1. ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦ.1.3 ΘΕΜΑΤΑ (ομάδα Δ) 2. Μετά την είσοδο κάποιου είδους αντιγόνου σε έναν άνθρωπο, δεν παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Το τρυπανόσωμα προκαλεί α. δυσεντερία β. ελονοσία γ. ασθένεια του ύπνου δ. χολέρα Τα ενδοσπόρια σχηματίζονται από β. φυτά γ. ιούς δ. πρωτόζωα Η σύφιλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η φαγοκυττάρωση

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντής : Καθ. Σ. Α. Δημητράκος Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Δεξιότητες 20-27 i. Βλέφαρα Κεφάλαιο ΙΙΙ ii. Κόγχος iii. Δακρυική συσκευή ΕΚΔΟΧΗ 7/1.10.1 1 8 Θεωρητικές Δεξιότητες (ΘΔ) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ. ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc.

ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ. ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc. ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc. Πρόλογος - Εισαγωγή Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του ανθρωπίνου σώματος και αποτελεί περίπου το 16% του συνολικού βάρους του. Η

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

φροντιστήρια επίγνωση

φροντιστήρια επίγνωση ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑ.Λ. 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Επιμέλεια θεμάτων: Εμμανουέλα Μαθιουδάκη, Βιολόγος ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ Νευρολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου «Πολυκλινική», Αθήνα. Εισαγωγή Ο ίλιγγος, ένα συνηθέστατο αίτιο προσέλευσης ασθενών στο ιατρείο της εφημερίας, συχνά υποκρύπτει επείγουσες καταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ.

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. Φάσμα εκδηλώσεων συγγενών λοιμώξεων Μακροχρόνιες συνέπειες ενδοκρινοπάθειες ΠΡΟΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 11 Θεωρητικές Δεξιότητες Πόνος Διαταραχές οπτικής λειτουργίας 9. Επιφανειακός Πόνος 10. Ασθενωπία Διόφθαλμή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ Δερματοχάλαση βλεφάρων Βλεφαροπλαστική Καθώς τα χρόνια περνούν τα βλέφαρα μπορεί να φαίνονται «γερασμένα» και «σακουλιασμένα», καθώς το δέρμα τους χαλαρώνει και «περισσεύει»,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική ιδιοπαθής αρθρίτις (ΝΙΑ)

Νεανική ιδιοπαθής αρθρίτις (ΝΙΑ) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Νεανική ιδιοπαθής αρθρίτις (ΝΙΑ) Έκδοση από 2016 2. ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΝΙΑ 2.1 Υπάρχουν διαφορετικές μορφές της νόσου; Υπάρχουν αρκετές μορφές ΝΙΑ. Κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : Άνθρωπος και Υγεία

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : Άνθρωπος και Υγεία KΕΦΑΛΑΟ 1 ο : Άνθρωπος και Υγεία Α. ΕΡΩΤΗΣΕΣ ΚΛΕΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται από: α.

Διαβάστε περισσότερα

διαταραχές και δυσκολία στη βάδιση άνοια επιδείνωση του ελέγχου της διούρησης- ακράτεια ούρων

διαταραχές και δυσκολία στη βάδιση άνοια επιδείνωση του ελέγχου της διούρησης- ακράτεια ούρων ΥΔΡΟΚΕΦΑΛΟΣ Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) είναι ένα υγρό το οποίο περιβάλλει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό και είναι υπεύθυνο για την προστασία και τη θρέψη τους. Ο υδροκέφαλος είναι μια παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Ν. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ. Αγγουριδάκης Ιωάννης Ειδ. Παιδιατρικής Κλινικής

Γ.Ν. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ. Αγγουριδάκης Ιωάννης Ειδ. Παιδιατρικής Κλινικής Γ.Ν. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Φαρυγγοαμυγδαλίτιδα δ Αγγουριδάκης Ιωάννης Ειδ. Παιδιατρικής Κλινικής Ορισμός Πλάγιοι δεσμοί φάρυγγα Φαρυγγική Δακτύλιος του Waldeyer

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα