ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΑ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΑ."

Transcript

1 1 ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΑ.

2 ISBN: Επιμέλεια, σχεδιασμός εκπαιδευτικού υλικού : Στροφύλας Διονύσιος - Παπαδοπούλου Άννα Νέα ηλεκτρονική έκδοση Φεβρουάριος 2013: Στροφύλας Διονύσιος 2

3 Αντί προλόγου. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Σάρωνας ήταν βασιλιάς της Τροιζήνας και φανατικός κυνηγός. Τόσο φανατικός που μια μέρα, κυνηγώντας μια ελαφίνα που κατέφυγε στη θάλασσα για να σωθεί, συνέχισε να κυνηγάει το ζώο κολυμπώντας. Απομακρύνθηκε όμως πολύ από την ακτή, κουράστηκε και πνίγηκε. Το πτώμα του εκβράστηκε κοντά στο ναό της Σαρωνίας Αρτέμιδας και από τότε η θάλασσα αυτή ονομάστηκε «Σαρωνικός Κόλπος». Για να τιμήσουμε λοιπόν το μυθικό Σάρωνα που έδωσε το όνομα του στο Σαρωνικό, θα ονομάσουμε τα θαλάσσια ζώα που ζουν σε αυτόν «Παιδιά του Σάρωνα» και θα ασχοληθούμε με μερικά από αυτά, τα ψάρια. Για τα άλλα θαλάσσια ζώα, όπως τα ασπόνδυλα, πιθανόν να αναφερθούμε σε μια άλλη μας έκδοση. 3

4 ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΧΘΕΣ ΣΗΜΕΡΑ - ΑΥΡΙΟ Ο Σαρωνικός Κόλπος έκτασης 3000 τ.χ., ήταν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 50 από τους παραγωγικότερους αλιευτικά κόλπους της Ελλάδας και τόπος αναπαραγωγής πολλών ψαριών. Η τερατώδης όμως επέκταση του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας - Πειραιά και περιχώρων, καθώς και η βιομηχανική ανάπτυξη του Θριάσιου Πεδίου, με τα κάθε είδους λύματα, δημιούργησαν μια απελπιστική οικολογική υποβάθμιση στον κόλπο που απέκτησε καφεκόκκινα νερά. Από το 1994 που λειτούργησε το Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων Ψυτάλλειας (Κ.Ε.Λ.Ψ) ή Βιολογικός Καθαρισμός Ψυτάλλειας, τα νερά αυτά που είχαν γίνει το σήμα κατατεθέν του Σαρωνικού, έδωσαν την θέση τους σε εμφανώς πιο διαυγή νερά. Σε βάθη 2-5 μ. αναπτύχθηκαν είδη φυκιών, που συναντώνται σε καθαρά θαλάσσια νερά, ωστόσο σε μεγαλύτερα βάθη το πρόβλημα παραμένει. Την ίδια στιγμή εμφανίστηκαν δελφίνια στον Έξω Σαρωνικό ( στα όρια με το Αιγαίο ) και πολλά από τα είδη ψαριών που είχαν παρατηρηθεί πριν το 1960, αλλά σε μικρότερους πληθυσμούς Το (Κ.Ε.Λ.Ψ.), όπως καταγράφουν οι έρευνες του ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών ( ΕΛΚΕΘΕ), προσφέρει στο Σαρωνικό σημαντική βοήθεια. Ωστόσο, ο βυθός θα αργήσει να καθαρίσει από τα ανόργανα και οργανικά τοξικά ιζήματα, που έχουν κατακαθίσει στο βυθό εδώ και δεκαετίες και περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων. Οι μέχρι σήμερα έρευνες του ΕΛΚΕΘΕ στο Σαρωνικό, έχουν δείξει ότι τις σημαντικότερες επιπτώσεις στην οικολογική τους κατάσταση υφίστανται οι θαλάσσιοι βιότοποι της Ψυτάλλειας και του Κερατσινίου, του Κόλπου της Ελευσίνας, οι περιοχές πλησίον του λιμανιού του Πειραιά ( Έσω Σαρωνικός ) και της Δυτικής λεκάνης, κοντά στη Σαλαμίνα (Δυτικός Σαρωνικός), όπου παρατηρήθηκε υψηλή μείωση του οξυγόνου, εμφάνιση εκτεταμένου ευτροφισμού και εξαφάνιση αρκετών ειδών θαλάσσιων ασπονδύλων. Μεγάλη ανησυχία στους επιστήμονες, προκαλούν οι κηλίδες φυτοπλαγκτόν (τοξική κόκκινη παλίρροια δινομαστιγωτών), που 4

5 εμφανίστηκαν σε ορισμένες περιοχές ( Νέα Πέραμος, 1991). Αντίθετα οι απομακρυσμένες περιοχές του Δυτικού Σαρωνικού π.χ. νησίδες Διαπόρια καθώς και οι παραλίες του Έξω Σαρωνικού από τη Βουλιαγμένη έως το Σούνιο, βρίσκονται σε αρκετά καλή οικολογική κατάσταση, με επάρκεια οξυγόνου, είναι ολιγοτροφικές και έχουν ικανοποιητική βιοποικιλότητα. Οι περιοχές Φαλήρου, Αλίμου, Αγίου Κοσμά, Καβουρίου, Γλυφάδας βρίσκονται σε μέτρια οικολογική κατάσταση, που καλυτερεύει όσο πλησιάζουμε προς τον Έξω Σαρωνικό. Η ολοκλήρωση του ( Κ.Ε.Λ.Ψ. - όλα τα στάδια ) και το εργοστάσιο ξήρανσης της λυματολάσπης θα βελτιώσει την κατάσταση και στα βαθύτερα σημεία του Έσω Σαρωνικού, που δέχεται και πλέον τόνους αστικών και βιομηχανικών λυμάτων την ημέρα. Επίσης απαιτείται, για τη σωτηρία του κόλπου της Ελευσίνας, η κατασκευή ενός νέου βιολογικού καθαρισμού, που θα επεξεργάζεται τα λύματα του Θριάσιου Πεδίου και ο έλεγχος των παράνομων συνδέσεων, οχετών, που χύνονται στον ποταμό Κηφισό και τους παραποτάμους του, ώστε να εξυγιανθεί ο Φαληρικός Όρμος. Μεγάλο και δυσεπίλυτο πρόβλημα αποτελούν επίσης και τα τοξικά υφαλοχρώματα των εκατοντάδων πλοίων που διέρχονται από τον κόλπο. (1922-πρόσφυγες ψαράδες) 5

6 ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ Η θαλάσσια πανίδα μαζί με τη θαλάσσια χλωρίδα, τους αβιοτικούς παράγοντες (π.χ. νερά, βράχια, άμμος ), το κλίμα και οι δραστηριότητες του ανθρώπου (π.χ.. λιμάνια, μαρίνες, αγωγοί) μιας καθορισμένης γεωγραφικά περιοχής, αποτελούν ένα θαλάσσιο οικοσύστημα. Κάθε οικοσύστημα το χωρίζουμε σε μικρότερες γεωγραφικές περιοχές, για να το μελετήσουμε καλύτερα. Τα σπουδαιότερα είδη θαλάσσιων οικοσυστημάτων είναι: ωκεάνια, κλειστών θαλασσών, ανοικτών θαλασσών, νησιωτικά, βενθικά (βυθού), ειδικών παράκτιων ζωνών (παλίρροιας, άμπωτης), κοραλλιογενών νήσων (ατολλών), κλειστών κόλπων, ανοιχτών κόλπων, πελαγικά κλπ. ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Κατά τους διαφόρους ερευνητές (WHO REPORT) 1975, το θαλάσσιο οικοσύστημα του Σαρωνικού χωρίζεται ως εξής: α. Στον Εξωτερικό κόλπο κοντά στο Αιγαίο, μέγιστο βάθος 247 μ. β. Στον Εσωτερικό κόλπο που ορίζεται από τις ακτές του Φαλήρου, του Πειραιά, της Ανατολικής Σαλαμίνας και της Βόρειας Αίγινας, μέγιστο βάθος 97 μ. γ. Στο Δυτικό κόλπο που βρίσκεται δυτικά της Αίγινας και της Σαλαμίνας, μέγιστο βάθος 172 μ. δ. Τον κόλπο της Ελευσίνας, μέγιστο βάθος 20 μ. Το οικοσύστημα του Σαρωνικού, είναι οικοσύστημα ανοικτού κόλπου (άνοιγμα 50 χμ., Πόρος- Σούνιο) με κλειστές περιοχές και αρκετά μεγάλα βάθη. Στο Σαρωνικό δεν περιλαμβάνεται ο κόλπος της Επιδαύρου, όπου υπάρχει ένα μέγιστο βάθος 401 μ. Πριν χρόνια ο κόλπος της Ελευσίνας ήταν λίμνη, που ονομάζεται από τους παλαιογεωγράφους Κυχρεία λίμνη, ενώ πριν χρόνια ( τέλος παγετώδους περιόδου - άνοδος στάθμης θάλασσας 125 m.), λίμνη ήταν και ο κόλπος της Επιδαύρου ( Παλαιολίμνη Επιδαύρου ). 6

7 ΦΥΚΙΑ ΦΥΤΟΠΛΑΓΚΤΟΝ Τα φύκη ή φύκια αποτελούν μεγάλο τμήμα της θαλάσσιας χλωρίδας. Ζουν στην ευφωτική ζώνη της υφαλοκρηπίδας. Εκεί αναπτύσσονται εκτεταμένες μάζες φυκιών. Μπορούν να επιβιώνουν σε όλα τα θαλάσσια οικοσυστήματα και είναι σε θέση ν αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις π.χ. ισχυρά κύματα. Οι τρεις κύριες κατηγορίες των φυκιών που είναι τα πράσινα χλωροφύκη, τα καφέ φαιοφύκη και τα κόκκινα ερυθροφύκη ή ροδοφύκη, δεν παρουσιάζουν μεγάλες εποχικές μεταβολές στη μορφή, αλλά αυξάνεται ο πληθυσμός τους όταν αυξάνονται τα νιτρικά και φωσφορικά άλατα στο θαλασσινό νερό (ευτροφισμός). Το φυτοπλαγκτόν (φ/π) που αποτελείται από δισεκατομμύρια μικροσκοπικά φυτά, επιπλέει και παρασύρεται από τη θάλασσα. Οι σπουδαιότερες κατηγορίες του είναι τα δινομαστιγωτά ή δινοφύκη, τα διάτομα και τα κοκκολιθοφόρα. Άλλη μία κατηγορία του (φ/π) που ζει σε γλυκά, υφάλμυρα και θαλάσσια νερά, είναι τα κυανοβακτήρια ή κυανοφύκη, που συμμετέχουν ενεργά στον κύκλο του αζώτου ( δεσμεύουν N 2 ). Η θαλάσσια χλωρίδα φωτοσυνθέτει, απορροφώντας μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και παράγει οξυγόνο και γλυκόζη ( ένα σάκχαρο - τη σπουδαιότερη τροφή στον πλανήτη ). Ένα μεγάλο μέρος του οξυγόνου αυτού εξέρχεται από τη θάλασσα στην ατμόσφαιρα. Το 65 0 / 0 του παραγόμενου στη Γη 0 2, προέρχεται από τη φωτοσύνθεση στην υδρόσφαιρα και από αυτό το 50 0 / 0 είναι παραγωγή του (φ/π). Όλα τα φύκια και το (φ/π) παθαίνουν εύκολα ευτροφισμό και γεμίζουν τους κλειστούς κόλπους, τα δέλτα των ποταμών και τις λιμνοθάλασσες με παχύ στρώμα οργανικής ύλης, που εμποδίζει την ανταλλαγή αέριων με την ατμόσφαιρα και δημιουργεί όταν σαπίζει, συνθήκες ανοξίας στο νερό (έλλειψης οξυγόνου). Το φαινόμενο οδηγεί συχνά σε ομαδικούς θανάτους ψαριών. Η ρύπανση των θαλασσών και οι υπεριώδεις ακτινοβολίες, μειώνουν τα τελευταία χρόνια την ικανότητα του (φ/π) να φωτοσυνθέτει, γεγονός που συντελεί στην αύξηση του CO 2 της ατμόσφαιρας (φαινόμενο του θερμοκηπίου). 7

8 ΖΩΟΠΛΑΓΚΤΟΝ Τα μικροσκοπικά ζώα του ζωοπλαγκτόν (ζ/π), ανήκουν σε πολλές διαφορετικές ομάδες. Είναι πολύ μεγαλύτερα από τα πλαγκτονικά φυτά και διακρίνονται με κοινό φακό. Σε 1m 3 νερού υπάρχουν χιλιάδες πρωτόζωα (π,χ. ραδιολάριες, ηλιόζωα, τρηματοφόρα), τροχόζωα, χαιτόγναθα, μικροκαρκινοειδή (π.χ. κωπήποδα, μυσιδώδη) κ.τ.λ. Αυτό το πλούσιο μείγμα μικροσκοπικών ζώων που επιπλέουν, αποτελεί την τροφή πολλών θαλάσσιων ασπόνδυλων και πολλών ψαριών (ζωοπλαγκτονοφάγα). Όσο (ζ/π) δεν καταναλώνεται καταπίπτει στα βάθη σα βροχή και αποτελεί τροφή ορισμένων βενθικών οργανισμών. Ως προς το μέγεθος οι ερευνητές κατατάσσουν το (ζ/π) σε νάνο (ζ/π) μεγέθους λίγων μικρών (μ), π.χ. πρωτόζωα, σε μέσο (ζ/π) μεγέθους έως 0,5 m.m π.χ. τροχόζωα και στο μάκρο (ζ/π) μεγέθους από 0,5 m.m έως μερικά c.m π.χ. μικρογαριδόμορφα κριλ (ευφασεώδη) που αποτελούν την τροφή των μπαλαινοφόρων φαλαινών. Στο (ζ/π) ανήκουν τα αυγά καθώς και οι λάρβες (νεανικές ατελείς μορφές) θαλάσσιων ασπονδύλων π.χ. πολύχαιτων σκωλήκων, κοχυλιών, καβουριών και τα αυγά και ο γόνος των ψαριών (ιχθύδια) που έχουν εκκολαφθεί και κολυμπούν ελεύθερα. Πολλά είδη (ζ/π) την ημέρα κρύβονται στα βαθιά και τη νύχτα ανεβαίνουν για να καταναλώσουν το (φ/π), που φωτοσύνθεσε κατά τη διάρκεια της ημέρας και είναι γεμάτο γλυκόζη. (κωπήποδο aκάρτια) (γόνος ψαριών) 8

9 Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΓΚΤΟΝ Στις αρχές της άνοιξης αρχίζει η πρώτη άνθιση ή εαρινή βλάστηση του (φ/π) και η ωοτοκία του (ζ/π). Η ωοτοκία παρουσιάζει, σε κανονικές συνθήκες, μια μέγιστη ανάπτυξη τον Αύγουστο και τότε ακριβώς ελαττώνεται το (φ/π), λόγω της μεγάλης κατανάλωσης του από το (ζ/π). Τα επιφανειακά στρώματα της θάλασσας κατακλύζονται από το νέο (ζ/π), όπως, τροχόζωα, τρηματοφόρα, μικροκαρκινοειδή ιδίως κωπήποδα, λάρβες θαλάσσιων ασπονδύλων και γόνο ψαριών που έχουν αναπαραχθεί αυτή την εποχή. Αυτό παρασύρεται σε μεγάλες ποσότητες από τα θαλάσσια ρεύματα και μεταφέρεται σε μικρούς όρμους, μεγάλους κόλπους και σε κάθε είδους ακτές. Τότε είναι ακριβώς που εφορμούν από το πέλαγος, τα νεαρά κοπάδια των μικρών αφρόψαρων (γαύροι, σαρδέλες, αθερίνες, φρίσσες, μικρά σκουμπριά), για να το καταβροχθίσουν. Τα μικρά αφρόψαρα ακολουθούν τα μεγαλύτερα πελαγικά αφρόψαρα, μέχρι τις θαλάσσιες περιοχές των ακτών που μπορούν ν αντέξουν τις αλλαγές της αλατότητας. Κατά τα μέσα Σεπτεμβρίου το (ζ/π) ελαττώνεται σημαντικά λόγω της κατανάλωσής του και από τα παράκτια ψάρια των κόλπων, ενώ αντιθέτως αρχίζει η δεύτερη ή φθινοπωρινή βλάστηση του (φ/π). Αυτή διαρκεί μέχρι τέλος Οκτωβρίου κι αν είναι καλός ο καιρός, μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου. Με τη δεύτερη αυτή παραγωγή (φ/π), τρέφονται όλο το χειμώνα τα είδη των φυτοπλαγκτονοφάγων οργανισμών που επέζησαν. Ορισμένα μεσαία και μεγάλα είδη ζ/π, εκτός από φ/π, καταναλώνουν και νάνο ζ/π, δηλ. εδώ ισχύει <<το μεγάλο ζ/π τρώει το μικρό>>. Ο κύκλος του πλαγκτόν ευνοείται όταν υπάρχουν ανοδικά θαλάσσια ρεύματα που ανεβάζουν από τα κατώτερα θαλάσσια στρώματα θρεπτικά υλικά. Οι περιοχές αυτές λέγονται περιοχές ανάβλυσης και είναι ιδιαίτερα παραγωγικές. Έτσι παρατηρούμε έναν ετήσιο κύκλο του πλαγκτόν που πραγματοποιείται στην ανοικτή θάλασσα και στους κόλπους. 9

10 (το κοκκολιθοφόρο φ/π, κορωνόσφαιρα η μεσογειακή) (ευτροφισμός στις εκβολές ρέματος Γερουλάνου-κοντά στο πρώην αεροδρόμιο Ελληνικού) 10

11 ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΑ ΤΑ ΛΙΒΑΔΙΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ Ο βυθός της θάλασσας δεν είναι μια έρημος από άμμο και βράχια. Έχει την ποικιλία που έχουν οι σχηματισμοί της στεριάς. Ρήγματα, πλαγιές και πεδιάδες φιλοξενούν τις δικές τους μορφές ζωής και συχνά τη δική τους βλάστηση. Όπως για παράδειγμα οι ποσειδωνίες, ανθοφόρα φυτά (αγγειόσπερμα φανερόγαμα), μέγιστου ύψους 40 εκ., που αποτελούν βασικό συστατικό των οικοσυστημάτων της Μεσογείου και σχηματίζουν υποθαλάσσια λιβάδια. Προσφέρουν τροφή και καταφύγιο σε πολλούς θαλάσσιους οργανισμούς, παράγουν οξυγόνο και προστατεύουν την υφαλοκρηπίδα και τις ακτές από τη διάβρωση. Ο καρπός του πολύτιμου αυτού φυτού, μοιάζει με μικρή ελιά. Η ποσειδωνία συνήθως δεν ευδοκιμεί σε βάθος μεγαλύτερο από τα 50 μέτρα (ευφωτική ζώνη). Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν λιβάδια και σε μεγαλύτερα βάθη, όταν τα νερά είναι διαυγή και φθάνει εκεί το φως του ήλιου. Τα λιβάδια αυτά είναι ένας παράδεισος για τη θαλάσσια ζωή, με εμφανή όμως τα σημάδια της υποβάθμισης τους, που έχει ξεκινήσει με τα έργα των ανθρώπων. Σε πολλές από τις ελληνικές θάλασσες, οι σημαντικοί αυτοί βιότοποι καταστρέφονται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Οι αιτίες είναι πολλές: μόλυνση και ρύπανση των νερών, μηχανότρατες που σέρνουν το σάκο τους στο βυθό, δυναμίτες κ.ά. Τα λιβάδια της ποσειδωνίας θεωρούνται βιότοποι, των οποίων η προστασία αποτελεί υψηλή προτεραιότητα για τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( Ευρωπαϊκή Οδηγία για τους Βιότοπους ). Οφείλει και η χώρα μας να πάρει στα σοβαρά την Οδηγία και να λάβει κατάλληλα μέτρα για την προστασία τους, καθώς είναι υποχρεωμένη και από τη Συνθήκη της Βαρκελώνης - πρωτόκολλο Special Protected Areas - προσθήκη Οι περιοχές του Δυτικού και Έξω Σαρωνικού όπου υπάρχουν λιβάδια ποσειδωνίας, πρέπει να χαρτογραφηθούν και να οριοθετηθούν σαν θαλάσσια καταφύγια, όπου θa απαγορεύεται η αλιεία. 11

12 ΕΝΑ ΣΤΡΕΜΜΑ ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΑΣ ΠΑΡΑΓΕΙ 40% ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΟΞΥΓΟΝΟ ΑΠΟ ΕΝΑ ΛΙΒΑΔΙ ΤΗΣ ΞΗΡΑΣ. ΣΕ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΜΙΑ ΜΗΧΑΝΟΤΡΑΤΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΕΙ ΚΑΙ 100 ΣΤΡΕΜΜΑΤΑ ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΑΣ. 12

13 ΤΑ ΨΑΡΙΑ Οι ιχθυολόγοι κατατάσσουν τα ψάρια σε δύο κύριες κλάσεις, αυτή των χονδριχθύων (καρχαρίες, ράγες, ρίνες, σαλάχια) που ο σκελετός τους είναι χόνδρινος και σε αυτή των οστεϊχθύων που έχουν σκελετό οστέϊνο π.χ. (τσιπούρες, λαβράκια, γαύροι κ.τ.λ.). Οι οξύρρυγχοι (στουργιόνια) παρ ότι έχουν χόνδρινο σκελετό, κατατάσσονται στους οστεϊχθείς, επειδή έχουν οστέινες πλάκες στα πλευρά του σώματος και οστέινες ακτίνες στα πτερύγια. Ψάρια υπάρχουν στη γη πάνω από 450 εκατ. χρόνια! Το μισό και πλέον από τα είδη των σπονδυλόζωων της Γης ανήκουν στα ποικιλόθερμα ψάρια. Υπάρχουν είδη ψαριών που ζουν σε θερμοπηγές με 42 0 C και άλλα είδη που διαβιούν σε πολικές θερμοκρασίες ( 120 ενδημικά πολικά είδη ). Άλλα είδη ζουν στην επιφάνεια της θάλασσας και άλλα σε υποθαλάσσιες τάφρους υψηλών πιέσεων και σε λίμνες βαθιών σπηλιών. Το πιο εκπληκτικό είναι το γεγονός ότι τα ψάρια θεωρούνται από τους εξελικτικούς βιολόγους ως οι μακρινοί πρόγονοι όλων των χερσαίων σπονδυλωτών, επομένως και του ανθρώπου. Στα δέλτα ορισμένων ποταμών της Δυτικής Αφρικής, Βραζιλίας και Αυστραλίας διαβιούν ακόμα σαν ζωντανά απολιθώματα, οι Δίπνευστοι, ψάρια με πνεύμονες που ζουν εύκολα έξω από το νερό σε περιόδους ξηρασίας και είναι οι πρόγονοι των αμφίβιων. (δίπνευστος) Τα ψάρια, από το πιο μικρό ως το πιο μεγάλο, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν τα παρατηρήσεις. Είναι άριστοι κολυμβητές, και ξέρουν να εισχωρούν επιδέξια ανάμεσα στα φύκια, κάτω από τα βράχια και να κρύβονται στον παραμικρό κίνδυνο. 13

14 Η νηκτική κύστη (αεροφόρος σάκος) που διαθέτουν, γεμίζει με αέρια όταν το ψάρι θέλει να ανέβει στην επιφάνεια και αδειάζει όταν θέλει να κατέβει στο βυθό. Εξαιρούνται οι χονδριχθείς και ορισμένα μεγάλα αφρόψαρα. Γι αυτό κινούνται συνεχώς για να μη βυθιστούν. Οι καρχαρίες έχουν επίσης και πολύ μεγάλο ελαιώδες συκώτι που τους βοηθάει στην επίπλευση ( μπορεί να φτάσει και το 1/4 του βάρους τους). (μεγάλο ελαιώδες συκώτι καρχαρία) Τα ψάρια αναπνέουν απορροφώντας το οξυγόνο που βρίσκεται μέσα στο νερό με ειδικά όργανα, τα βράγχια, που είναι πολύ ευαίσθητα σε μικρόβια, σε δηλητήρια, σε αλλαγές της αλατότητας και φράζουν από άμμο, ευτροφικό φυτοπλαγκτόν, πετρελαιοειδή, απορρυπαντικά κ.λ.π. Τα βράγχια των οστεΐχθύων έχουν επικάλυμμα προστασίας, ενώ οι χονδριχθείς τα καλύπτουν με σχισμές. Η έλλειψη επικαλύμματος, το οποίο βοηθάει συγχρόνως και στην οξυγόνωση των βραγχίων, είναι μια ακόμη αιτία που οι χονδριχθείς κολυμπούν συνεχώς (για μην πάθουν ασφυξία). Το σώμα των περισσοτέρων ψαριών έχει σχήμα και χρωματισμό εναρμονισμένο με το περιβάλλον που ζουν. Αυτό είναι μια πολύ καλή προσαρμογή για την επιβίωση τους. Για τα ψάρια που δε διαθέτουν δικά τους όπλα ενάντια στα αρπαχτικά, η κοινή ζωή τους εξασφαλίζει προστασία. Όταν ζουν πολλά μαζί, σε μεγάλο κοπάδι ή σμήνος, μπορούμε να πούμε πως το κάθε άτομο που κρύβεται μέσα στο πλήθος, έχει περισσότερες πιθανότητες να αποφύγει έναν εχθρό. Μέσα σε ένα κοπάδι υπάρχει αξιοθαύμαστη επικοινωνία, αφού όλα τα ψάρια αλλάζουν ταυτόχρονα διεύθυνση. Ο φόβος των αρπαχτικών τα κάνει να συμπεριφέρονται ομαδικά. Πολλά ψάρια για να αντιμετωπίσουν τις αντίξοες συνθήκες των βιοτόπων τους αναγκάζονται να μεταναστεύουν. 14

15 Οι τελεόστεοι οστεϊχθείς, εξελίχθηκαν σε εκατομμύρια χρόνια και κατέκλυσαν τον υδάτινο κόσμο, αφού απέκτησαν σπουδαία προσόντα, όπως συμμετρική ουρά για άνετη κολύμβηση, νηκτική κύστη για επίπλευση και αλληλεπικαλυπτόμενα βλεννώδη λέπια για προστασία. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ Οι οστεϊχθείς πρέπει να γεννούν πολύ μεγάλους αριθμούς αυγών (ωοτόκοι), για να επιζήσουν μερικά. H γονιμοποίηση των αυγών γίνεται μέσα στο νερό. Η πλειοψηφία των οστεΐχθύων και όλων των χονδριχθύων είναι γονοχωριστικοί. Ο λόγος είναι, ότι εκτός από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, πεινασμένα ασπόνδυλα και σπονδυλωτά αρπακτικά, εξαφανίζουν τεράστιους πληθυσμούς από αυγά και γόνο. Οι περισσότεροι χονδριχθείς είναι ζωοτόκοι δηλ. γεννούν νεογνά, λίγα κάθε φορά. Κάθε αυγό είναι κλεισμένο σε μια λεπτή, ζελατινώδη θήκη, με θρεπτικό υλικό, τη λέκιθο. Τα αυγά των χονδριχθύων είναι μεγάλα με πολύ λέκιθο και ισχυρό προστατευτικό κάλυμμα. (αυγό καρχαρία) Όλα τα ψάρια πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν την τροφή, τους εχθρούς, το αντίθετο φύλο και τις περιοχές αναπαραγωγής. Κάθε ψάρι παίρνει με τις αισθήσεις του πληροφορίες για το περιβάλλον του. Η όσφρηση και η ακοή αποκτούν μεγαλύτερη σημασία στο νερό. Ta ψάρια ακούνε με εσωτερικά αυτιά, χωρίς πτερύγια κι έχουν ωτόλιθους που αποτελούν το στατικό όργανο ισορροπίας. 15

16 Η αίσθηση της όσφρησης παίζει εξαιρετικά μεγάλο ρόλο στη ζωή πολλών ψαριών. Η όσφρηση στο νερό είναι εύκολη γιατί οι ουσίες είναι διαλυμένες. Τα ρουθούνια λέγονται μυκτήρες. Τα ψάρια, έχουν την αίσθηση της αφής, που τους επιτρέπει να εντοπίζουν και να αντιδρούν στις παλμικές κινήσεις, που προκαλούνται από αντικείμενα κινούμενα μέσα στο νερό γύρω τους. Αυτό γίνεται με ένα σύστημα πλευρικής γραμμής, που είναι μία σειρά κυττάρων από το κεφάλι μέχρι την ουρά, ευαίσθητα στην πίεση του νερού. (σύστημα πλευρικής γραμμής) Στην πλειονότητά τους τα ψάρια βλέπουν καλά στα πλάγια και έχουν μειωμένη όραση μπροστά, γιατί τα μάτια βρίσκονται στα πλευρά του κεφαλιού, εξασφαλίζοντας έτσι μεγάλο οπτικό πεδίο. Πολλοί θαλάσσιοι οργανισμοί και τα ψάρια που ζουν σε πολύ μεγάλα βάθη, έχουν ειδικά κύτταρα στο δέρμα τους που φωσφορίζουν. Αυτό το φαινόμενο λέγεται βιοφωσφορισμός ή βιοφωταύγεια (εκπομπή φωτός από οξείδωση φωσφόρου, χωρίς την παραγωγή θερμότητας). Έτσι προσελκύουν το αντίθετο φύλο ή την τροφή τους. Όσα ψάρια μετακινούνται από τις λίμνες, τα ποτάμια και τις παραλίες για να γεννήσουν στην ανοικτή θάλασσα, λέγονται κατάδρομα π.χ. τα χέλια, ενώ όσα κάνουν την αντίθετη κίνηση ονομάζονται ανάδρομα π.χ. οι σολομοί. Το γεγονός δείχνει την ύπαρξη μιας 16

17 πολύπλοκης μνήμης που αναγνωρίζει γεωγραφικά δεδομένα, κυρίως από τις διαφορές της αλατότητας των νερών. Η ΚΙΝΗΣΗ ΣΤΟ ΝΕΡΟ Το νερό της θάλασσας είναι 800 φορές περίπου πυκνότερο από τον αέρα. Η πυκνότητα του νερού παίζει σημαντικό ρόλο στη στήριξη του σώματος των θαλασσίων ζώων, λόγω του φαινομένου της άνωσης. Το υδροδυναμικό σχήμα και τα βλεννώδη λέπια βοηθούν τα ψάρια να μειώνουν την απαιτούμενη ενέργεια για κίνηση και να αποκτούν ταχύτητα, γλιστρώντας στο νερό. Οι κινήσεις και η συνεχής παραμονή στην επιφάνεια της θάλασσας, είναι ενεργειακά πιο απαιτητικές, από τις κινήσεις και την παραμονή στο βυθό. Πολλά μεγάλα αφρόψαρα δεν διαθέτουν αεροφόρο σάκο. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που πρέπει να κινούνται συνέχεια, αλλιώς θα βυθίζονταν. Όλα τα ψάρια έχουν μονά και διπλά πτερύγια που χρησιμεύουν στην κίνηση, ισορροπία και άμυνα. Τα επιμήκη και αιχμηρά πτερύγια των αφρόψαρων τους επιτρέπουν ταχείς κινήσεις, ενώ των βενθικών είναι στρογγυλεμένα, επειδή εξυπηρετούν στις αργές κινήσεις στο βυθό. Πολλά ψάρια αν και διαθέτουν ισχυρό μυϊκό σύστημα, μπαίνουν μέσα στα θαλάσσια ρεύματα για να μετακινούνται εύκολα. (πτερύγιο αφρόψαρου βυθόψαρου) 17

18 ΘΕΡΜΟΡΥΘΜΙΣΗ Στα ψάρια που ως γνωστόν είναι ποικιλόθερμοι οργανισμοί, η θερμοκρασία του σώματός τους επηρεάζεται από τη θερμοκρασία του υδάτινου περιβάλλοντος, όπου διαβιώνουν. Στα ψυχρά κλίματα, όμως, το νερό μπορεί γίνεται ορισμένες φορές τόσο ψυχρό, που τα σωματικά υγρά των ψαριών μπορεί να παγώσουν (κρυσταλλώσουν) και να τα οδηγήσουν σε θάνατο από ψύξη. Τα ψάρια του γλυκού νερού διατρέχουν πολύ λιγότερο κίνδυνο, αφού ο πάγος που σχηματίζεται σαν λεπτή κρούστα σε λίμνες και ρηχά ποτάμια, τα βοηθά να επιβιώνουν εύκολα. Τα σωματικά υγρά των ψαριών του γλυκού έχουν επίσης, μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε άλατα από το γλυκό νερό, αποτέλεσμα να παγώνουν δυσκολότερα απ αυτό. Μεγάλο πρόβλημα έχουν τα ψάρια ευτροφικών λιμνών χαμηλού βάθους, που εκτός από την ψύξη, αντιμετωπίζουν και την έλλειψη οξυγόνου. Αντίθετα, τα σωματικά υγρά θαλάσσιων ψαριών για λόγους καλής λειτουργίας των οργάνων τους, αλατότητα μικρότερη από το θαλασσινό νερό, και αν η θερμοκρασία πέσει κάτω από το σημείο πήξεως των σωματικών υγρών τους, τα ψάρια κινδυνεύουν να παγώσουν. Ο κίνδυνος αντιμετωπίζεται με διάφορες μεθόδους, όπως η ωσμωρύθμιση και η κατάλληλη περιφερειακή κυκλοφορία του αίματος τους. Επιπρόσθετα πολλά παράκτια ψάρια στις πολικές περιοχές έχουν αναπτύξει στο αίμα τους ειδικές γλυκοπρωτεΐνες οι οποίες μειώνουν περαιτέρω το βαθμό πήξης του. (το είδος της Ανταρκτικής Τrematomus hansonioικ. Νοtotheniidae), που έχει αντιψυκτικές γλυκοπρωτεΐνες). 18

19 TA ΨΑΡΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΚΤΙΑ: Όσα παραμένουν στον Κόλπο. Είναι συνήθως μοναχικά. ΕΠΟΧΙΚΑ: Όσα πηγαινοέρχονται στους γειτονικούς Κόλπους και το Αιγαίο. Είναι συνήθως κοπαδιάρικα. ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΑ: Όσα έρχονται στον κόλπο μια φορά το χρόνο, συνήθως το καλοκαίρι. (κατσούλα) 19

20 Τα παρακάτω 38 είδη ψαριών του Σαρωνικού, επιλέχθηκαν από είδη δημοσιευθέντων πειραματικών αλιεύσεων και στοιχεία που συγκεντρώσαμε από αλιείς και ιχθυολόγους. Η επιλογή έγινε με διάφορα κριτήρια: την αντιπροσώπευση των τριών παραπάνω κατηγοριών, τη συχνότητα εμφάνισης, τον κίνδυνο εξαφάνισης, την οικολογική σημασία, το περίεργο σχήμα, το περίεργο χρώμα, την ικανότητα προσαρμογής στο περιβάλλον, την εμπορευσιμότητα κ.λ.π Τα ψάρια με περίεργο σχήμα ή έντονα χρώματα εντυπωσιάζουν παρά πολύ τα παιδιά. Τα πιο πολλά αναγνωρίζουν το ανεμωνόψαρο Νέμο και τον ιππόκαμπο και όχι το γαύρο. Επίσης τους αρέσουν τα άγρια και επικίνδυνα ψάρια σαν τους καρχαρίες. Για το λόγο αυτό στο παρόν μελετούμε ορισμένα από τα παραπάνω όπως τη δράκαινα και τον καρχαρία αλεπού. Χρησιμοποιώντας τα ψάρια μπορεί κανείς να εμβαθύνει σε πολλά θέματα οικολογίας, βιολογίας, διαιτολογίας, φυσικής, χημείας, ιστορίας και καλλιτεχνικών. Ας μην ξεχνάμε ότι από τα ψάρια έχουν εμπνευστεί και μεγάλα παιδιά, όπως βιοχημικοί για νέα φάρμακα π.χ. αντιπηκτικά από το αίμα των ψαριών της Ανταρκτικής, ναυπηγοί για πρωτοποριακά υδροδυναμικά σχήματα πλοίων και όσοι σήμερα προσπαθούν να δημιουργήσουν το ρομποτικό ψάρι με μικροκάμερα, για την εξερεύνηση των θαλασσών. (καπόνι) 21

21 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΕΠΟΧΙΚΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΑ Γωβιός Αθερίνα Γαύρος Γλώσσα Ζαργάνα Γόπα Δράκαινα Κατσούλα Γοφάρι Ιππόκαμπος Λιθρίνι Καρχαρίας αλεπού Καπόνι Μαρίδα Κολιός Κέφαλος Σαργός Μπακαλιάρος Κουτσομούρα Σπάρος Ξιφίας Λαβράκι Συναγρίδα Σαυρίδι Μπαρμπούνι Τσιπούρα Σαρδέλα Πεσκαντρίτσα Σκουμπρί Ροφός Φρίσσα Σκάρος Σκορπιός κόκκινος Σκορπιός μαύρος Σμέρνα Χειλού Χοίρος Χριστόψαρο (σμέρνα η ελληνική) 22

22 Αθερίνα ή αθερινός: Μικρό αφρόψαρο, πελαγικό και εποχικό είδος. Μέγιστο μήκος 12 εκ. Σχηματίζει μεγάλα κοπάδια. Είναι από τα πιο ευρύαλα ψάρια, έτσι κατορθώνει και ζει στη θάλασσα, στις λιμνοθάλασσες, στα δέλτα των ποταμών ακόμη και σε λίμνες. Τρέφεται με ζωοπλαγκτόν. Εξαπλώνεται σε όλη τη Μεσόγειο και τη Μαύρη θάλασσα. Αναπαράγεται από τον Απρίλιο έως τον Ιούλιο. Αλιεύεται με απόχες, αθερινόδιχτα και γρι-γρι, το φθινόπωρο που αφθονεί. Γαύρος ή χαψί: Μικρό αφρόψαρο, πελαγικό και μεταναστευτικό. Το καλοκαίρι πλησιάζει στις ακτές για να γεννήσει. Το μέγιστο μήκος του φτάνει τα 20 εκ. Τρέφεται με (ζ/π). Σχηματίζει πυκνά κοπάδια και αλιεύεται αποκλειστικά με γρι-γρι. Επιτρεπόμενο ελάχιστο εμπορεύσιμο μήκος 9 εκ. Εξαπλώνεται από το Μαρόκο έως τη Μαύρη θάλασσα. Μαζί με τη σαρδέλα αποτελούν τους βασικότερους κρίκους των μεσογειακών τροφικών αλυσίδων. Κινδυνεύει ακόμα και αυτός, ο άλλοτε τόσο άφθονος, από την υπεραλίευση. Ο αλίπαστος γαύρος πωλείται με την εμπορική ονομασία αντζούγα ή αντζούγια. Γλώσσα: Παράκτιο, σαρκοφάγο ψάρι των αμμωδών βυθών, με πεπλατυσμένο σώμα και στίγματα παραλλαγής λιγότερο ή περισσότερο έντονα, πάνω σε καστανό φόντο. 23

23 Τα μάτια του βρίσκονται στην πάνω πλευρά του κεφαλιού. Μπορεί να κατέβει και σε 200 μ. βάθος. Την ημέρα παραμένει κρυμμένο στην άμμο και τη νύχτα βγαίνει για κυνήγι. Αναπαράγεται το χειμώνα στην ανοικτή θάλασσα σε μεγάλα βάθη στα όρια της υφαλοκρηπίδας. Ο γόνος που σημειωτέον έχει μάτια και στις δύο πλευρές του κεφαλιού, έρχεται να μεγαλώσει πολύ κοντά στις ακτές, συνήθως στις λιμνοθάλασσες, που αποτελούν τα νηπιοτροφεία για πολλά ευρύαλα είδη. Οι ενήλικες μπορούν να φτάσουν τα 50 εκ. μέγιστο μήκος. Αλιεύεται κυρίως με μηχανότρατα. Εξαπλώνεται σε όλη τη Μεσόγειο. Επιτρεπόμενο ελάχιστο εμπορεύσιμο μήκος 20 εκ. Γόπα: Είναι ψάρι του βυθού (βενθικό). Προτιμά τα λιβάδια της ποσειδωνίας. Σχηματίζει κοπάδια και μετακινείται στο Αιγαίο. Τρέφεται κυρίως με φύκια και μικρά ασπόνδυλα. Το μέγιστο μήκος της φτάνει τα 35 εκ. Αναπαράγεται στο διάστημα μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαΐου. Γεννά περίπου αυγά και ο γόνος της για να επιβιώσει, κρύβεται κάτω από σκυφομέδουσες. Αλιεύεται κυρίως με γρι-γρι, αλλά και με μηχανότρατα. Επιτρεπόμενο ελάχιστο εμπορεύσιμο μήκος 10 εκ. Πολλοί ιχθυοπώλες πουλούν τη μικρή γόπα (γοπαρέλο) για μαρίδα, κερδίζοντας ανά κιλό 75 0 / 0. Γοφάρι ή λουφάρι ή τεμνόδους ο άλτης: Μεγάλο αφρόψαρο, μεταναστευτικό και υπεραρπακτικό. Μέγιστο μήκος σώματος 1.30 μ. Πλησιάζει άνετα τις ακτές. Από τα μέσα της δεκαετίας του 80 εμφανίζεται όλο και πιο σπάνια στον Έξω Σαρωνικό, ακολουθώντας τα κοπάδια κυρίως των σαυριδιών. Οι λίγες εμφανίσεις του οφείλονται στην υπεραλίευση του 24

24 που γίνεται στη Μαύρη Θάλασσα. Όσα σωθούν από τα μεγάλα γρι-γρι νύχτας με τις πανίσχυρες ηλεκτρογεννήτριες μεταναστεύουν στην Ανατολική Μεσόγειο κάθε καλοκαίρι. Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι όπου εμφανίζονται κοπάδια αδηφάγων γοφαριών, γεμίζει η θάλασσα αίμα Επιτίθεται και εναντίον των δελφινιών. Γωβιός ή κοκωβιός: Παράκτιο, μοναχικό ψάρι, βουρκοφάγο, ευρύαλο, που κρύβεται στα φύκια. Το μέγιστο μήκος του φθάνει τα 15 εκ. Έχει ωραίο μαύρο καφέ χρώμα με γκρίζες κηλίδες. Τα πτερύγια του είναι μαύρα, ενώ τα μάτια του εξέχουν. Κάνει απότομες κινήσεις και μικρά πηδήματα στην άμμο. Μπορεί να ζήσει άνετα και στα βρόμικα νερά π.χ. σε περιοχές λιμανιών και βούρκους. Επίσης αντέχει τη ζωή σε ενυδρεία σαν διακοσμητικός ιχθύς. Δεν τρώγεται και χρησιμοποιείται μόνο σαν δόλωμα. Δράκαινα: Παράκτιο, μοναχικό σαρκοφάγο ψάρι. Το μέγιστο μήκος της φθάνει τα 40 εκ. Έχει χρώμα καφέ - κιτρινωπό, το καλοκαίρι ζει κοντά στις ακτές, ενώ το χειμώνα κατεβαίνει στα μεγάλα βάθη. Στα αγκάθια των ραχιαίων πτερυγίων της έχει ισχυρό δηλητήριο, για το λόγο αυτό είναι επικίνδυνη στον άνθρωπο που θα την πατήσει. Ο πόνος στην αρχή είναι τοπικός, μετά όμως απλώνεται. Αν τα αγκάθια εισχωρήσουν βαθιά και μελανιάσει η πληγή, χρειάζεται ιατρική βοήθεια. Με το βράσιμο ή το ψήσιμο το δηλητήριο γίνεται ακίνδυνο, όπως και στα ψάρια σκορπιούς. 25

25 Ζαργάνα ή βελόνα: Κοπαδιάρικο εποχικό, πολύ χαρακτηριστικό αφρόψαρο των ελληνικών θαλασσών. Το καλοκαίρι πλησιάζει στις ακτές για να γεννήσει και να τραφεί. Τρέφεται με μικρότερα αφρόψαρα, π. χ. γαύρο. Το μέγιστο μήκος της φτάνει τα 90 εκ. Έχει μύτη σαν ξίφος και στα κόκαλα της έχει μια πράσινη ουσία που περιέχει φωσφορικό σίδηρο. Εξαπλώνεται σε όλη τη Μεσόγειο. Οι μικρές ζαργάνες αλιεύονται με αφρόδιχτα και γρι-γρι, ενώ οι μεγάλες με αγκίστρι συρτή. Ιππόκαμπος ή αλογάκι της θάλασσας: Παράκτιο, μοναχικό μικρό ψάρι των λιβαδιών ποσειδωνίας. Μέγιστο μήκος 15 εκ. Το σώμα του είναι συμπιεσμένο πλευρικά. Κρατιέται με την ουρά του πάνω στα φυτά για να μην το παρασύρουν τα ρεύματα και τρώει το (ζ/π) που φθάνει με αυτά. Το αρσενικό φυλάει τα αυγά σε κοιλιακό σάκο μέχρι την εκκόλαψη. Είναι δείκτης καθαρότητας της θάλασσας, γιατί ζει μόνο σε πολύ καθαρά νερά. Κινδυνεύει από τις μηχανότρατες που ξεριζώνουν τις ποσειδωνίες και τους συλλέκτες. Και τα 32 είδη ιππόκαμπων σε όλο τον κόσμο απειλούνται με εξαφάνιση. 26

26 Καπόνι ή τρίγλα: Παράκτιο, βενθικό, μοναχικό, ευρύαλο και σαρκοφάγο είδος. Έχει πολύ ωραία χρώματα ( ροζ, πράσινες και μπλε κηλίδες ) πάνω σε κίτρινο φόντο και μέγιστο μήκος 50 εκ. Το καλοκαίρι πλησιάζει τις ακτές και το χειμώνα κατεβαίνει σε μεγάλα βάθη, ακόμη και στα 500 μ. Μερικές φορές μοιάζει να περπατάει, κουνώντας τα μεγάλα πλευρικά του πτερύγια, στους αμμώδεις βυθούς. Κινδυνεύει από την υπεραλίευση κυρίως από τις μηχανότρατες. Καρχαρίας αλεπού ή αλεπόσκυλος: Μεταναστευτικός, πελαγικός καρχαρίας του αφρού. Πήρε την ονομασία του από το μακρύ ουραίο πτερύγιο (άνω λοβός) που μοιάζει με ουρά αλεπούς. Μέγιστο μήκος στη Μεσόγειο 4,50 μ. και μέγιστο βάρος 400 κιλά. Έχει γκρι- μπλε ράχη και είναι υπόλευκος στην κοιλιά. Ωοζωοτόκος, γεννάει 2-4 νεογνά μήκους 1 μ. Κυνηγάει τα αφρόψαρα από σαρδέλες έως τόνους - χτυπώντας την ουρά του για να τα τρομάξει. Δεν θεωρείται επικίνδυνος για τον άνθρωπο. Στον Σαρωνικό έχει αλιευθεί στα ανοιχτά της Παλαιάς Φώκαιας. Ζει μοναχικά, αλλά όταν κυνηγάει σχηματίζει κοπάδια. 27

27 Κατσούλα ή χτένι: Ζει κυρίως σε αμμώδεις βυθούς. Επιτηρεί και προστατεύει το ζωτικό της χώρο. Όταν καταλάβει ότι ο εχθρός είναι ισχυρότερος, κρύβεται αμέσως στην άμμο. Ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των λαμπριδών, όπως και οι χειλούδες. Μέγιστο μήκος 40 εκ. Εποχικό, το χειμώνα πηγαίνει στα βαθιά. Τρέφεται κυρίως με μικρά ασπόνδυλα. Το δάγκωμα της είναι επώδυνο γιατί έχει κοφτερά δόντια. Το κρέας της είναι νόστιμο. Τη δεκαετία του 60 ήταν άφθονες στο Σαρωνικό, γύρω από την Αίγινα, το Αγκίστρι και τη Βουλιαγμένη. Αποτελεί θύμα ρύπανσης, υπεραλίευσης και παράκτιων έργων. Κέφαλος:Παράκτιο, μοναχικό ψάρι. Ζει στα ρηχά θαλάσσια, αλλά και σε υφάλμυρα νερά και τρέφεται με φύκια, μικρά ψάρια, ασπόνδυλα και σάπια ύλη. Το μέγιστο μήκος του φτάνει το 1 μ. Αναπαράγεται από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο. Εξαπλώνεται σε όλη τη Μεσόγειο, ακόμα και σε πολύ βρόμικα λιμάνια. Αλιεύεται με αγκίστρια, με παραγάδια και με δίχτυα. Από τα αυγά του θηλυκού ( μπάφα ) παράγεται το πανάκριβο κερωμένο αυγοτάραχο ( φημισμένο είναι του Μεσολογγίου ). Κολιός:Είναι κοπαδιάρικο, μεταναστευτικό αφρόψαρο. Ζει στο πέλαγος και πλησιάζει στις ακτές τον Ιούλιο Αύγουστο, που είναι η 28

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΑ.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΑ. ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΑ. Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: Ηλιάδης Νικόλαος, Φυσικός-Ραδιοηλεκτρολόγος, Υπεύθυνος του ΚΠΕ Σαββοπούλου Άννα, Πολιτικών Επιστημών, Αναπλ.

Διαβάστε περισσότερα

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες 10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες Ο Παγασητικός είναι μια κλειστή θάλασσα που τα νερά της αλλάζουν κάθε 8-9 μέρες χάρη στα ρεύματα Οι παλιές, μεγάλες πληγές Ελλιπής βιολογικός καθαρισμός Τα

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας:

Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: ÊÐÅ ÄÑÁÐÅÔÓÙÍÁÓ Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: Ηλιάδης Νίκος, Σαββοπούλου Άννα Βασιλοπούλου Σμαράγδα Μπία Δήμητρα Παπαδοπούλου Άννα Στροφύλας Διονύσιος Τριανταφύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο-

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο- Σχεδιασμός: www.myrmigidesignhouse.gr Κλεισόβης 9, 106 77 Αθήνα Tηλ.: 210 3840774-5 Fax: 210 3804008 E-mail: cnetwork@greenpeace.org www.greenpeace.gr Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Δρ. Γεώργιος Χώτος Καθηγητής «Η Ιχθυοπανίδα των λιμνοθαλασσών» Στις λιμνοθάλασσες

Διαβάστε περισσότερα

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ 98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ» ΤΟ ΝΕΡΟ - Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες. Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ.

Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες. Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ. Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ. Πολλά είδη ψαριών έχουν εισβάλλει στην Μεσόγειο από το κανάλι του Σουέζ αλλά και το Γιβραλτάρ και έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

Chromis chromis (Linnaeus, 1758)

Chromis chromis (Linnaeus, 1758) 6. Παράρτημα Είδη που καταγράφηκαν σε μεγαλύτερη αφθονία ανά τροφική ομάδα και μη ενδημικά είδη. Chromis chromis (Linnaeus, 1758) Κοινά ονόματα: Καλογρίτσα, Καλογριά, Παπαδιά, Καστανάκι Εύρος βάθους: 2

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ 2012 µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 20 HP

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ 2012 µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 20 HP ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 3 Ιουλίου 214 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 2 HP Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η τραγωδία των θαλασσών. Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης

Η τραγωδία των θαλασσών. Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης Η τραγωδία των θαλασσών Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης Οι ωκεανοί καλύπτουν το 70% της Γης. Καθ όλες τις ενδείξεις η ζωή πρωτοεμφανίσθηκε εκεί. Η ζωή στους ωκεανούς είναι πολύ πλούσια αλλά και ευάλωτη!

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Λιμνοθάλασσες οι λιμνοθάλασσες είναι παράκτιες υδάτινες περιοχές με μικρό βάθος και συνήθως χωρίζονται από τη γειτονική θαλάσσια περιοχή με φυσικό φράκτη την αμμολουρίδα η οποία διαχωρίζει και ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ. Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi

Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ. Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi Αυτό το βιβλίο ανήκει στον / στην Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi (1994) Μετάφραση: Βούλα Αλεξιάδου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι Φως Φως =Hλιακή ενέργεια Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι εκτός Γης ηλιακή ακτινοβολία Το μεγαλύτερο τμήμα ανακλάται, απορροφάται από τα σύννεφα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ Βαγενάς Γ., Επεσλίδης Δ., Καρδαμηλιώτης Κ., Λαπατσάνης M., Μέττας Λ., Μητσόπουλος Δ. Πειραματικό Γενικό Λύκειο Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη georgevgn@hotmail.com,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

Αλιεία. Τατιάνα Θεοδωροπούλου, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας (ιχθυολόγος)

Αλιεία. Τατιάνα Θεοδωροπούλου, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας (ιχθυολόγος) Αλιεία Τατιάνα Θεοδωροπούλου, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας (ιχθυολόγος) Ένα καλάθι με την ψαριά ενός προϊστορικού ψαρά, τα σύνεργά του στο πλάι, πιο πέρα μια τριποδική κατσαρόλα στη φωτιά Οι πληθυσμοί

Διαβάστε περισσότερα

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη»

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης που αφορούν στην επεξεργασία κειµένου Ο ΣΚΑΝΤΖΟΧΟΙΡΟΣ Ο σκαντζόχοιρος είναι πολύ συνηθισµένο είδος στη χώρα µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗΣ Υ ΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΙΧΘΥΩΝ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΣΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Φόρουμ Επίκαιρων Θεμάτων Δημόσιας Υγείας «Χρώμιο και Περιβάλλον- Απειλή & Αντιμετώπιση» Αθήνα Μάρτιος 2013 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση.

Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση. Μην ψαρώνεις! Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση. Το ελληνικό ψάρι έγινε είδος πολυτελείας και κινδυνεύει να χαθεί από τις θάλασσες και τη διατροφή μας. Χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, οι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση του τι μπορεί να συμβεί κατά την είσοδο των ψαριών σε δίχτυα

Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση του τι μπορεί να συμβεί κατά την είσοδο των ψαριών σε δίχτυα ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Η συνολική βιομάζα ενός ή περισσοτέρων ειδών που αφαιρείται από το οικοσύστημα με το ψάρεμα είναι γνωστή ως αλίευμα. Ένα μέρος του αλιεύματος θα διακινηθεί μέσα από τις αγορές

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική αλιεία στην Κύπρο

Επαγγελματική αλιεία στην Κύπρο Επαγγελματική αλιεία στην Κύπρο Πολίνα Πολυκάρπου BSc: Βιολογία MSc: Υδροβιολογία & Υδατοκαλλιέργειες Marine and Environmental Research Lab Ltd ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ιστορική αναδρομή 2. Επαγγελματική αλιεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΕΝΘΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ

ΕΚΛΟΓΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΕΝΘΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΕΚΛΟΓΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΕΝΘΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ 64 προνυμφικές ( πελαγική διαβίωση ) μορφές εγκατάσταση στο κατάλληλο υπόστρωμα ( βενθική διαβίωση ) ανάπτυξη σε ενήλικα άτομα οι προνύμφες δεν «πέφτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 2ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Στο ακόλουθο τροφικό πλέγμα παρουσιάζονται οι τροφικές σχέσεις ανάμεσα στους οργανισμούς ενός χερσαίου οικοσυστήματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ - ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ - ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΖΑΡΦΤΖΙΑΝ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ - ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. στην εικόνα που ακολουθεί να προσδιορίσετε τους βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ.

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. «Τα ζώα της φάρμας» Ναταλία Ραγκούση Νίκος Ταμπούσο Κώστας Μπερντούφης 1 «Πώς από το πρόβατο «φτάνουμε» στο μάλλινο σκούφο;» Κουρεύουν το προβατάκι παίρνουν το τρίχωμα το πλένουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες)

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) 1 1. Εισαγωγή Οι θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων αποτελούν τμήμα του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας

Διαβάστε περισσότερα

Ψάρεμα με σκάφος. αφιέρωμα Σκάφος & Ψάρεμα

Ψάρεμα με σκάφος. αφιέρωμα Σκάφος & Ψάρεμα Ψάρεμα με σκάφος Η επαφή με τη φύση, ιδιαίτερα εν όψει διακοπών, συμβάλλει στην ξεκούραση, στην ηρεμία και στη χαλάρωση, που όλοι χρειαζόμαστε. Τι καλύτερο λοιπόν από το ψάρεμα, μια ευχάριστη ασχολία για

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα Αρθρόποδα αποτελούν τους πολυπληθέστερους οργανισμούς πάνω στη Γη (περίπου το 55-60% όλων των ειδών φυτών και ζώων) Είναι γνωστά περίπου 1.000.000 είδη Το σώμα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ: Κάθε μορφή (άμεση ή έμμεση) ανθρωπογενούς προέλευσης, εισαγωγή ουσιών ή ενέργειας στο θαλάσσιο χώρο, η

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Φωτεινή Γεωργίου Ωκεανογράφος Marine & Environmental Research Lab Επισκόπηση I. Θρεπτική Αξία Κριτήρια Νωπότητας Αλιευμάτων II. Διάκριση Νωπού και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5 Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας ΘΕΜΑ 1ο Να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Μεγάλες ποσότητες ανοσοσφαιρινών εκκρίνονται από τα: α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Β) ΜΕΡΟΠΛΑΓΚΤΟ. 1) ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΚΑΡΚΙΝΟΕΙΔΩΝ : περιλαμβάνει δύο κύριες κατηγορίες :

Β) ΜΕΡΟΠΛΑΓΚΤΟ. 1) ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΚΑΡΚΙΝΟΕΙΔΩΝ : περιλαμβάνει δύο κύριες κατηγορίες : 50 Β) ΜΕΡΟΠΛΑΓΚΤΟ 1) ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΚΑΡΚΙΝΟΕΙΔΩΝ : περιλαμβάνει δύο κύριες κατηγορίες : α) Δεκάποδα (αστακοί, γαρίδες, καβούρια) β) Θυσσανόποδα (καρκινοειδή που ζούνε προσκολλημένα σε σκληρές επιφάνειες του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Σώμα νηματοειδούς μορφής, καλύπτεται εξωτερικά από παχύ, υαλώδες και ελαστικό στρώμα (εφυμενίδα): είναι διαπερατή στο νερό αλλά αδιαπέραστη σε πολλές ουσίες προστατεύει

Διαβάστε περισσότερα

Το αλφαβητάρι των ζώων

Το αλφαβητάρι των ζώων Το αλφαβητάρι των ζώων Ομάδα εργασίας: οι μαθητές/τριες του Α1 Υπεύθυνη εργασίας: Καλλιπολίτη Στυλιανή Χώρος εργασίας: 13ο Δ.Σ. Ρόδου Σχολικό έτος: 2011-2012 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας

Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας monachus monachus & ψαράδες ψαράδες ψαράδες monachus monachus monachus monachus Αντίκτυπο στο είδος Αντίκτυπο στην αλιεία Βελτίωση της κατάστασης του μεγαλύτερου ευρωπαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

1ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Συμμετέχουν: -Βιργινία (δασκάλα) -Ναταλία -Αντέλα -Μαρίνα Γάλι -Μαρίνα Κουγιά -Αλεξάνδρα -Τζοτί -Σταυρούλα -Στέλλα -Αλέξανδρος - ημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Και το Βορειοανατολικό Αιγαίο την περιοχή που προσδιορίζουν τα στίγματα

Και το Βορειοανατολικό Αιγαίο την περιοχή που προσδιορίζουν τα στίγματα Ref. Ares(2014)1496263-12/05/2014 Ονομάζομαι Μανιάτης Ερμόλαος,είμαι ψαράς από την Ελλάδα και στέλνω αυτό το έγγραφο προς την Ευρωπαική Επιτροπή, σχετικά με τη διαβούλευση που θα γίνει για να συγκεντρωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Θάλασσες της Ναυπάκτου. Εργασία Β Τετραμήνου

Θάλασσες της Ναυπάκτου. Εργασία Β Τετραμήνου Θάλασσες της Ναυπάκτου Εργασία Β Τετραμήνου Το project αυτό δημιουργήθηκε από μαθητές της Α τάξης του 2 ου Γενικού Λυκείου Ναυπάκτου και έχει στόχο να προβάλλει hobby, αθλήματα καθώς και δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα