Διαβάστε σε αυτό το Τεύχος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαβάστε σε αυτό το Τεύχος"

Transcript

1 ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΟΡΟΥ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αριθμός Τεύχους 31 - ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ Τιμή Τεύχους 0,50 c Έδρα: Ελ. Βενιζέλου 134, Καλλιθέα - Τηλ.: Fax: ΚΩΔ.: 6725 H Α.Ε. ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κάρολος Παπούλιας, ο Πρέσβης της Κινεζικής Πρεσβείας κ. Luo Linquan μαζί με τον Δρα Κοινωνιολογίας Χορού κ. Κώστα Σαχινίδη και την Χορευτική Ομάδα Κινέζων Γυναικών (ντυμένες με φορεσιά Καραγκούνας) Διαβάστε σε αυτό το Τεύχος Ορισμένες διευκρινιστικές παρατηρήσεις για την έννοια της προφορικής παράδοσης Ενοριακή ζωή και σύγχρονες λαϊκές θρησκευτικές εκδηλώσεις O μαστός στη λαϊκή παράδοση Μουσικοχορευτική Παράδοση της Μακεδονίας Περί Λογοτεχνίας «Έάλω η Πόλις «, την Τρίτη 29 Μαΐου 1453 Ο πολιτικός ρόλος των Κωνσταντινουπολιτών στη Βασιλεύουσα

2 2 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Σημείωμα του εκδότη Όπως γίνεται φανερό από τα θέματα του τεύχους αυτού, τα περισσότερα αναφέρονται σε μια ποικιλία πολιτιστικών εκδηλώσεων που έγιναν κατά την περίοδο αναφοράς του περιοδικού, δηλαδή κατά το τρίμηνο Απριλίου-Μαΐου-Ιουνίου Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι κατά την περίοδο αυτή πραγματοποιούνται οι περισσότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις σε όλη την Ελλάδα, λόγω της λήξης του σχολικού έτους, οπότε διακόπτονται όλες οι δραστηριότητες ή λειτουργούν υποτονικά όλοι οι Φορείς, και λόγω των επερχόμενων θερινών διακοπών. Από όλον αυτόν τον πλούτο των πολιτιστικών εκδηλώσεων αποδεικνύεται ότι ο ελληνικός λαός, με τις αξίες του και τα ήθη και τα έθιμά του, συνεχίζει ασταμάτητα να δημιουργεί και να καλλιεργεί τον δικό του ιδιαίτερο και μοναδικό πολιτισμό που δεν σβήνει ποτέ, παρά τις αντιξοότητες που διέρχεται, και την έλλειψη της δέουσας σημασίας από την επίσημη Πολιτεία. Ακόμη φανερώνεται ότι ο ελληνικός πολιτισμός αποτελεί ένα μεγάλο εθνικό κεφάλαιο που η χώρα μας οφείλει να επενδύσει σε αυτό πιο αποφασιστικά και αποτελεσματικά για την αξιοποίηση όλων των πολιτιστικών πόρων. Άραγε θα μπορέσουν ποτέ οι πολιτικοί μας ταγοί να αντιληφθούν τη μέγιστη σημασία του σύγχρονου πολιτισμού μας που διαμορφώνεται από την ίδια τη λαϊκή βάση, στηριγμένη πάντα στη λαϊκή μας παράδοση; Σίγουρα δεν είναι καθόλου αρκετό να υπάρχουν μόνο οι σχετικές διευθύνσεις Λαϊκού Πολιτισμού και τελικά ένα ολόκληρο Υπουργείο Πολιτισμού, όπου πληρώνονται τόσοι υπάλληλοι, χωρίς να είναι ικανοί να καθορίσουν μιαν ουσιαστική πολιτιστική πολιτική και στρατηγική που να βοηθάει, σε τελική ανάλυση, τον ίδιο τον πολιτισμό μας και όχι τους ημετέρους. Η λεγόμενη κρίση δεν είναι μόνο στην οικονομία της χώρας αλλά περισσότερο, θα έλεγα ότι είναι στους ίδιους τους κυβερνώντες πολιτικούς και στην ελλιπέστατη πολιτιστική και πολιτική τους σκέψη και πράξη. Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι τους πηγαίνουν σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις και κορδώνονται ότι είναι κάποιοι αλλά στην ουσία είναι ανίκανοι να βοηθήσουν, έστω και στο ελάχιστο, τους Φορείς που δημιουργούν Πολιτισμό. Μάλιστα, όλοι τους κάθονται πάντα στις πρώτες θέσεις, τιμητικά, ενώ στην ουσία βρίσκονται πολύ πίσω από το πολιτιστικό γίγνεσθαι και τα πολιτιστικά πράγματα του τόπου, μη έχοντας και την παραμικρή ευαισθησία να βοηθήσουν τον Πολιτισμό, ανιδιοτελώς, έστω και ελάχιστα. Ως πότε όμως; ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ -Σημείωμα του εκδότη... σ. 2 - Ορισμένες διευκρινιστικές παρατηρήσεις για την έννοια της προφορικής παράδοσης, του Μιχαήλ Γ. Μερακλή... σ.2 - Ενοριακή ζωή και σύγχρονες λαϊκές θρησκευτικές εκδηλώσεις, του Μανόλη Γ. Βαρβούνη... σ.5 - O μαστός στη λαϊκή παράδοση, του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου... σ.8 - Μουσικοχορευτική Παράδοση της Μακεδονίας, του Κώστα Γ. Σαχινίδη.. σ.11 - Περί Λογοτεχνίας, του Δημήτρη Τζιλιβάκη... σ.12 - Ημερίδες για την Ελληνική Γλώσσα, από την Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά... σ.14 - «Έάλω η Πόλις «, την Τρίτη 29 Μαΐου 1453, του Κων/νου Β. Χιώλου... σ.16 - Ο πολιτικός ρόλος των Κωνσταντινουπολιτών στη Βασιλεύουσα, του Ιωάννη Χρ. Ιακωβίδη... σ.18 - Σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών της Καλλιθέας Αττικής... σ.20 - Από παιδί αγαπούσα τη φύση, της Έφης Πασχάλη... σ.23 - Αγρότισσα Mάνα, του Νίκου Ι. Κωστόπουλου... σ.24 - Το Κ.Ε.ΧΟ.Λ.Π. στο Πολιτιστικό Αντάμωμα 2010 του Δήμου Χολαργού... σ.25 - Ελληνικοί Χοροί από Ομάδα Κινέζων Γυναικών... σ.26 - Έκθεση μικροτεχνήματος παραδοσιακών κτισμάτων, από ομάδα μαθητών του Γυμνασίου Καλλιθέας Ελασσόνας... σ.28 - Χορευτικό αφιέρωμα στη Μακεδονία, από το Λαογραφικό Μουσικοχορευτικό Όμιλο Γλυφάδας «Χοροστάσι»... σ.30 - Βιβλιοπαρουσίαση: Εμμανουήλ Β. Γεραπετρίτης, Με τα μάτια της καρδιάς, της Νικολέττας Δ. Περπατάρη... σ.31 - Εορτασμός για τα 20 χρόνια ζωής, δράσης και προσφοράς του Κ.Ε.ΧΟ.Λ.Π.... σ.32 Χοροστάσι Ιδιοκτησία-Έκδοση: Κέντρο Ελληνικού Χορού και Λαϊκού Πολιτισμού Έδρα: Ελ. Βενιζέλου Καλλιθέα Τηλ.: Fax: Επιστημονικοί Σύμβουλοι: Καθηγ.. Βασίλης Φίλιας Καθηγ. Μιχαήλ Μερακλής Καθηγ. Γιάννης Μότσιος Δρ Γεώργιος Αικατερινίδης Καθηγ. Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης Αναπλ. καθηγ. Μανόλης Βαρβούνης Διεύθυνση Σύνταξης: Μαρία Άνθη Φιλολογική Επιμέλεια: Nικολέττα Δ. Περπατάρη Επεξεργασία κειμένων: Άννα Κακοπέτρου Σοφία Κολοβού Αλέξης Κιτσαντάς Μαργαρίτα Γράψα Επεξεργασία φωτογραφιών: Studio Στάθη Σαχινίδη Κυψέλης 35, Αθήνα, τηλ.: Γραμματεία - Οικονομικές Ενισχύσεις: Χριστίνα Κεκάκη Τηλ.: Διαδικτυακός Τόπος: ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ/ΚΕΧΟΛΠ Σελιδοποίηση: Εύη Γκαντήραγα ΜΕ ΤΗΝ ΧΟΡΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΒΡΕΤΑΝΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ Εκτύπωση: Γραφικές Τέχνες Ι. Γκαντήραγας & ΣΙΑ ΟΕ Γερανίου 7, Αθήνα Τηλ.: Επιτρέπεται η ελεύθερη άντληση στοιχείων, αρκεί να αναφέρεται η πηγή και ο συγγραφέας. Οι συγγραφείς των άρθρων φέρουν την ευθύνη για τις απόψεις τους. Σημείωση της Σύνταξης: Οι πόροι του Κέντρου Ελληνικού Χορού και Λαϊκού Πολιτισμού προέρχονται ΜΟΝΟ από αυτοχρηματοδότηση, με την οικονομική ενίσχυση και τις συνδρομές των μελών και των φίλων του, καθώς και με λίγες μικρές κρατικές επιχορηγήσεις (κατά καιρούς). ISSN

3 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Ορισμένες διευκρινιστικές παρατηρήσεις για την έννοια της προφορικής παράδοσης 3 του Μιχαήλ Γ. Μερακλή, Ομ. Καθηγ. Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών λαογραφία ενδιαφέρεται για το Η ζήτημα της εξέτασης των διαφορών αλλά και των σχέσεων που υπάρχουν μεταξύ του προφορικού και του γραπτού λόγου 1. Μια πολύ σημαντική αναφορά στο ζήτημα αυτό έχει κάνει, όπως είναι γνωστό, ήδη στην αρχαιότητα, ο Πλάτωνας διά στόματος Σωκράτη, στον Φαίδρο. Η κυρίαρχη τάση είναι (παρατηρείται αυτό και στον πλατωνικό διάλογο) να χαράζεται μια βαθιά διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον προφορικό και το γραπτό λόγο, με τρόπο μάλιστα γενικευτικό, ώστε να μιλάμε για προφορικό και γραπτό πολιτισμό. Η διάκριση αυτή έχει εξάλλου συχνά και αξιολογικό χαρακτήρα, δηλαδή χαρακτηρίζεται ο ένας υπέρτερος του άλλου. Ειδικότερα όσον αφορά τη λαογραφία, και κατεξοχήν την περιοχή της λαϊκής λογοτεχνίας, υποστηρίχθηκε από πολλούς και επί μακρόν,-και σήμερα εξακολουθεί να υποστηρίζεται,-ότι βασική προϋπόθεση γνήσιας και αληθινής λαϊκότητας είναι η προφορικότητα, το να μεταδίδεται, ό,τι συνιστά τη λαϊκή λογοτεχνία (και το λαϊκό πολιτισμό κατ επέκταση), από στόμα σε στόμα, χωρίς μεσολάβηση της γραπτής παράδοσης. Προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι, όπου υπεισέρχεται η γραπτή παράδοση, εκεί αρχίζει η νοθεία της γνήσιας λαϊκής παράδοσης. Συμφωνώντας με τους λαογράφους εκείνους, που έχουν διαφορετικήν άποψη, σημείωνα ήδη το 1988, πως μια τέτοια άποψη δεν είναι ιστορικά ορθή: Η προφορική παράδοση, απλώς, χαρακτηρίζει μιαν ορισμένη φάση πολιτισμού, σχετιζόμενη με ένα ορισμένο επίπεδο εξέλιξης της κοινωνίας. Όταν το στάδιο αυτό ξεπεράστηκε, όταν πλατιά λαϊκά στρώματα, που έμεναν πριν αναλφάβητα, άρχισαν να συμμετέχουν στο κοινωνικό αγαθό της μόρφωσης, τίποτα πια δεν εμπόδιζε και τα λαϊκά, πριν αναλφάβητα, στρώματα, να εκφράζονται- εκφράζοντας έτσι και τον πολιτισμό τους,-και γραπτά 2. Πρέπει εξάλλου να τονιστεί, ότι όχι μόνο ο λαϊκός άνθρωπος των ιστορικών κοινωνιών, αλλά και οι ιθαγενείς των αρχαϊκών ομάδων εκδήλωσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το γραμμένο λόγο, εννοούμενου ακόμα και άσχετα προς την ανακάλυψη των αλφαβήτων (ακόμα συζητούν, αν τα ομηρικά σήματα λυγρά (ολέθριες επιστολές), με τα οποία ο βασιλιάς Προίτος έστελνε στον αφανισμό- από τη Χίμαιρα κι απ τους άλλους θανάσιμους κινδύνους- τον διαβεβλημένον απ τη βασίλισσα Άντεια Βελλεροφόντη, ακόμα συζητούν, αν ήταν σημάδια ή γράμματα τα σήματα αυτά). Όπως έγραφε ένας ανθρωπολόγος το 1968, οι Μελανήσιοι και οι ιθαγενείς της Ν. Γουινέας, όπου πρόσφατα είχε εισαχθεί η γραφή, η χρήση του γραπτού λόγου, τον μεταχειρίζονταν ως κάτι που είχε τελετουργική σπουδαιότητα, διαποτισμένο με μυστικιστική σημασία. Επιδεικνύουν, έγραφε επί λέξει, μια παράξενα τελετουργικοποιημένη (πρακτικά εντούτοις ακατανόητη) στάση απέναντι στη γραφή. Θεωρούν ότι αυτή είναι κάτι περισσότερο από εκείνη την αμφιλογία, τη σύμφυτη στους τρόπους επικοινωνίας με το υπερφυσικό, με τους οποίους έχουν συνηθίσει. Έτσι η δυνατότητα της γραφής δίνει [κατ αυτούς] στον άνθρωπο την ικανότητα να τη χρησιμοποιεί ως μιαν οντότητα σε ορισμένη τελετουργική μορφή, ώστε να μπορεί να συλλάβει την αποστολή του θεού και να μάθει τα μυστικά του. Πράγματι η γραφή γίνεται γρήγορα, καθ εαυτήν, ένα σημαντικό σύμβολο επιδίωξης πλούτου και εξουσίας, προς το οποίο προσβλέπει ο κόσμος... Η γραφή σπάνια θεωρείται [στην κοινωνία αυτή] καθαρή τεχνική εκκοσμικευμένης ενέργειας 3. Εντούτοις θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς βάσιμα, ότι αν αυτό συμβαίνει σε μιαν αρχική φάση (όπου, βέβαια, όπως σημειώθηκε κιόλας, η γραφή αξιολογείται εξαιρετικά υψηλά, σχεδόν ιεροποιείται και οπωσδήποτε μυστικοποιείται) συν τω χρόνω, στο πλαίσιο της γενικότερης ανάπτυξης και εξέλιξης μιας ομάδας ή κοινωνίας, και η γραφή εκκοσμικεύεται, γίνεται μέσο επικοινωνίας όχι με τις υπέρτερες δυνάμεις, αλλά των μελών- και γενικά των ανθρώπων- μεταξύ τους. Θα μπορούσαμε λοιπόν να μιλάμε για δύο εκδοχές της γραφής, μια μυστική (mystical) και μια κοσμική (secular), όπως αυτή εξελίσσεται με τον καιρό. Μια άλλη ανθρωπολόγος, εξετάζοντας συγκριτικά τον προφορικό και γραπτό λόγο στο πλαίσιο μελετών της σχετικών με την τεχνολογία της επικοινωνίας σημειώνει (το αυτονόητο άλλωστε), ότι η γραφή δίνει μονιμότητα στον προφορικό λόγο, ότι οι λέξεις, τα λόγια, μπορούν πλέον να μεταδοθούν στο χώρο και στο χρόνο, σε σταθερή, μη μεταβαλλόμενη μορφή 4.

4 4 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Αυτό δεν είναι κάτι που απαρέσκει στο νεότερο λαϊκό άνθρωπο. Μια αξιωματική παροιμιακή ρήση είναι, παρά τη συντομία της, εύγλωττη στην παραδοχή της ασφάλειας, που δίνει ο γραπτός λόγος: χαρτί μιλήσει, χωριάτης πάψει. Αλλά ο λαϊκός άνθρωπος κράτησε ζωηρή και την αίσθηση, ότι ο γραπτός λόγος ενέχει τη δύναμη να κάνει επίσημα τα πράγματα- μια πρόχειρη αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και συγκινητική περίπτωση συνιστούν οι ενθυμήσεις των λαϊκών ανθρώπων, που θέλησαν μ αυτές να παγιώσουν καταγράφοντάς τα, με τα ελάχιστα γράμματα που ήξεραν οι περισσότεροι, σπουδαία γεγονότα της προσωπικής ζωής (γεννήσεις, γάμους, θανάτους κ.λπ.) ή της συλλογικής ζωής (σεισμούς, σιτοδίες κ.λπ.) 5. Σχετικά πρόσφατα κυκλοφόρησε και σε ελληνική μετάφραση το βιβλίο ενός από τους πιο γνωστούς μελετητές του ζητήματος προφορικού και γραπτού λόγου, του Walter Ong 6. Βλέπει κανείς λοιπόν, ότι η ακραία διάκριση και ο έντονος διαχωρισμός ανάμεσα στα δύο είδη λόγου ολοένα παραμερίζεται. Ήδη ο ανθρωπολόγος Θ. Παπαδέλλης, που είχε την επιστημονική επιμέλεια της ελληνικής έκδοσης του βιβλίου, συνοψίζοντας τις απόψεις του Ong, αλλά και γενικότερα μιλώντας στην εισαγωγή για τα διάφορα θεωρητικά μοντέλα που εφαρμόζονται, και ειδικότερα για το ιδεολογικό μοντέλο, παρατηρεί πως αυτό απορρίπτει τις δυαδικές ιεραρχημένες θεωρίες της προφορικότητας-εγγραμματοσύνης που αποτελούν μέρος της folk- δημώδους ή λαϊκής- θεωρίας και ταξινομίας των δυτικών κοινωνιών και ξανά πως το μοντέλο αυτό απομακρύνεται(...) από τις (προηγούμενες τουλάχιστον) διχοτομίες και δυαδικές αντιθέσεις- οι οποίες τελικά δεν ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένες πραγματικές συνθήκες- υιοθετώντας μια λογική του συνεχούς. Δεν υπάρχει χάσμα ή ασυνέχεια ανάμεσα στην προφορικότητα και την εγγραμματοσύνη, ώστε να αποτελούν δύο αποκλειόμενους, δομικά αντιτιθέμενους μεταξύ τους τρόπους επικοινωνίας 7. (Βέβαια θα ήθελα να σημειώσω, ότι δεν γίνεται καμιά αναφορά, από άγνοια, θέλω να ελπίζω,- και στους λαογράφους εκείνους 8, οι οποίοι ήδη έχουν προβεί στην άρση και στην απόρριψη των δυαδικών αντιθέσεων και των διχοτομιών, αντίθετα μάλιστα αυτές φαίνεται να αποδίδονται αποκλειστικά στη folk- δημώδη ή λαϊκή θεωρία, δηλαδή, με άλλα λόγια, στη λαογραφική θεωρία). Αξίζει να δώσω κι ένα παράθεμα, μικρό έστω, από το ίδιο το σώμα του βιβλίου του Ong: Η προφορικότητα δεν είναι και ποτέ δεν υπήρξε ένα ιδεώδες. Προσεγγίζοντάς την θετικά δεν σημαίνει πως την προτείνουμε ως διαρκή πολιτισμική κατάσταση. Η εγγραμματοσύνη ανοίγει στον λόγο και την ανθρώπινη ύπαρξη δυνατότητες που δεν μπορούμε να φανταστούμε χωρίς τη γραφή. Οι προφορικοί πολιτισμοί σήμερα εκτιμούν τις προφορικές τους παραδόσεις και βιώνουν με αγωνία την εξαφάνισή τους, αλλά δεν συνάντησα ούτε άκουσα ποτέ για κάποιον προφορικό πολιτισμό που δεν θέλει να γίνει εγγράμματος όσο το δυνατόν συντομότερα 9. Προσωπικά θα πρόσθετα πάλι στο σημείο αυτό και τη γοητεία της γραφής, του γραφτού, του γραμμένου που αυτό άσκησε ανέκαθεν, και στις πιο πρωτοβάθμιες και αρχαϊκές ομάδες. Και μιαν ακόμα διαφορετική παρατήρηση, θα ήθελα να κάνω. Αφορά τα είδη του προφορικού λόγου. Δεν ανήκουν σ αυτά μόνο τα γνωστά, οι στεγανοποιημένες τρόπον τινά εκφραστικές μορφές 10 του παραμυθιού, του τραγουδιού κ.λπ. είδη. Ανήκει και ο προφορικός λόγος της καθημερινότητας, που δεν έπαψε να υπάρχει και δεν θα πάψει να υπάρχει και στην πιο εγγράμματη κοινωνία: ο άνθρωπος δεν θα μπορέσει ποτέ-ευτυχώς!- να μείνει βουβός. Στον 38ο τόμο της Λαογραφίας (1998), παρουσιάζοντας τον 36ο τόμο του διεθνούς περιοδικού Fabula, στάθηκα ιδιαίτερα και σε ένα άρθρο, για την προφορική και γραπτή διήγηση, κεντρικό θέμα του οποίου είναι, θα έλεγα, η ιδέα, ότι ο αφηγητής (ο homo narrans, όπως θα έλεγε ο K. Ranke) δεν πεθαίνει ούτε ανάμεσα στα κομπιούτερ και τα πάσης φύσεως ηλεκτρονικά υποκατάστατα του ανθρώπινου λόγου. Μετέφερα μάλιστα μιαν ολόκληρη σελίδα του άρθρου εκείνου. τη μεταφέρω και εδώ: Διηγούνται οι άνθρωποι στους δημόσιους χώρους, π.χ. ουρές μπρος απ τα ταμεία των σούπερ μάρκετς ή μπρος απ τα γήπεδα ή στα πάρκα αναψυχής, στα λεωφορεία, στα κουπέ των τραίνων και στις αίθουσες αναμονής των αεροδρομίων, στα ψώνια τους στην αγορά ή στις τυχαίες συναντήσεις τους στα σπίτια με τις σκάλες, στους τακτικούς περιπάτους τους ή στους κύκλους των φοιτητών που περιμένουν μπροστά από ένα σπουδαστήριο ή στη γραμματεία της σχολής, στο φοιτητικό εστιατόριο και στην καντίνα, σε συμπτωματικές συναντήσεις ή στους χώρους αναμονής των ιατρείων ή στους προθαλάμους των δημόσιων υπηρεσιών και φυσικά σε ιδιωτικού χαρακτήρα ευκαιρίες, σε γάμους, σε βαφτίσια ή σε δημόσιες ευκαιρίες, όπως σε διάφορες γιορτές και ορκωμοσίες φοιτητών ή απολυτήριες εξετάσεις. Πληροφορίες ανταλλάσσονται και στις τουαλέτες των ανδρών, ιστορίες λέγονται μπρος στους καθρέφτες στις τουαλέτες των γυναικών, στα φουαγέ των κινηματογράφων ή στα υπόγεια, ιδιωτικά, περιφερειακά θέατρα, στο μεσημεριανό γεύμα στο κινέζικο ρεστοράν, στο δείπνο του ιταλικού ρεστοράν, επ ευκαιρία από τραπέζι σε τραπέζι, σε συναθροίσεις συλλόγων, συμμαθητών, σε επαγγελματικές γιορτές, συνέχεια στη σελ. 7

5 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 XΟΡΟΣΤΑΣΙ 5 Ενοριακή ζωή και σύγχρονες λαϊκές θρησκευτικές εκδηλώσεις του Μανόλη Γ. Βαρβούνη, αν. καθηγ. Λαογραφίας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης σύγχρονη ενοριακή ζωή, κυρίως Η όπως αυτή διαμορφώνεται στα μεγάλα αστικά μας κέντρα αλλά και στα αστικά κέντρα της ελληνικής επαρχίας, προσδιορίζεται από μια διαρκή εξισορρόπηση ανάμεσα στις παραδοσιακές και στις νεοτεριστικές τάσεις των καιρών μας. Στα περιορισμένα πλαίσια του κειμένου που ακολουθεί θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε την αμφίδρομη αυτή κίνηση, στο επίπεδο των λαϊκών θρησκευτικών εκδηλώσεων, και κυρίως των σύγχρονων και νεοεισηγμένων μορφών τους, όπως εκδηλώνονται, κατά κύριο λόγο, στην πρακτική των μεγάλων ενοριών μας. Μία τάση που κυριαρχεί, στις μορφές αυτές σύγχρονης λαϊκής θρησκευτικότητας, είναι η μεταφορά των συνηθειών του τόπου προέλευσης, της ιδιαίτερης μικρής πατρίδας, στο νέο αστικό τόπο εγκατάστασης και ζωής. Στο επίπεδο της παραδοσιακής θρησκευτικής συμπεριφοράς, αυτό κυρίως σημαίνει ότι οι προερχόμενοι από έναν τόπο μεταφέρουν στο άστυ τις συνήθειές και τα έθιμά τους, στο οικογενειακό ή στο ευρύτερο κοινωνικό επίπεδο. Στην πρώτη περίπτωση, πρόκειται για συνήθειες της οικιακής λατρείας, για σπιτικά έθιμα, που συνεχίζουν να τελούνται, ακόμη και στο άξενο περιβάλλον των πολυκατοικιών, ή στο πολυσυλλεκτικό περιβάλλον των μεγαλουπόλεων. Στην δεύτερη όμως περίπτωση, η τέλεση των εθίμων συνεπάγεται συλλογική συμμετοχή και κοινωνική αποδοχή, όπως αυτά εξασφαλίζονται μέσα από τη δράση των εθνοτοπικών μας συλλόγων. Μεταφορές πανηγυριών του γενέθλιου τόπου, αφιερώσεις σχετικών εικόνων αντιγράφων της κύριας θαυματουργής εικόνας κάθε τόπου, ακόμη και τέλεση ειδικών λειτουργιών και αρτοκλασιών από τα μέλη των συλλόγων αυτών, αποτελούν τις κύριες εκδηλώσεις των σύγχρονων μορφών λαϊκής θρησκευτικότητας 1. Ο ελληνικός λαός τιμούσε πάντοτε τους αγίους, την Παναγία και τις μεγάλες εορτές του ετήσιου εορτολογικού κύκλου με πανηγύρια, όπου συνδυάζονταν το πνευματικό μέρος της πανηγύρεως, η λατρευτική ζωή και η λειτουργική τιμή με πλευρές της κοινωνικής ζωής, όπως η ψυχαγωγία, η σύσφιξη των κοινωνικών σχέσεων, ακόμη και οικονομικές συναλλαγές ή συμφωνίες. Ο λαός πίστευε ότι οι άγιοι, με τη χάρη τους, ευλογούν όλες αυτές τις παραδοσιακές δραστηριότητες, γι αυτό και η Εκκλησία, ενώ κατ αρχάς ήταν αντίθετη σε κάθε εκδήλωση που διασπούσε ή διατάρασσε την πνευματικότητα κάθε εορτής, κατόπιν άρχισε να συγχωρεί και να ανέχεται αυτές τις εκδηλώσεις, στο βαθμό βεβαίως που δεν ξεπερνούσαν το μέτρο, ως δείγματα μιας ιδιότυπης ίσως, αλλά πάντως γνήσιας και ανυπόκριτης ευσέβειας 2. μετακίνηση μεγάλων μαζών πληθυσμού στα Η αστικά μας κέντρα, είτε στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, είτε στις μεγάλες επαρχιακές πόλεις και πρωτεύουσες νομών, κατά τα μέσα περίπου του 20ού αιώνα και εντεύθεν, δημιούργησε νέες συνθήκες για τις εκδηλώσεις του παραδοσιακού μας πολιτισμού, και για τις θρησκευτικές πανηγύρεις κατ επέκταση. Τις συνθήκες αυτές καλούνται να καταγράψουν και να μελετήσουν επιστημονικοί κλάδοι όπως η λαογραφία και η κοινωνιολογία, καλείται δε να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί η Εκκλησία, στα πλαίσια της ευρύτερης ποιμαντικής μέριμνας και φροντίδας της. Κι αυτό επειδή οι εκδηλώσεις αυτές έχουν ως επίκεντρο και αφορμή τον πανηγυρίζοντα ναό και την συγκεκριμένη θρησκευτική γιορτή, από την οποία συναρτάται και η συμμετοχή του λαού, που δεν θα συνέρεε στον τόπο εκείνο αν δεν υπήρχε το πανηγύρι. Ο Δημήτριος Σ. Λουκάτος πρώτος μελέτησε, στη δεκαετία του 60 τα πανηγύρια της Αθήνας, διαπιστώνοντας ότι σε αυτά επιζούσαν ακόμη παραδοσιακές συνήθειες και πρακτικές, αλλά και είχαν ενσωματωθεί δεδομένα που οι κάθε είδους εσωτερικοί μετανάστες είχαν φέρει μαζί τους στην πόλη 3. Με τα χρόνια, διαμορφώθηκε ένα ενιαίο λαϊκό τυπικό για τις αστικές πανηγύρεις, διαφαίνονται όμως ακόμη και αναμνήσεις από τοπικά έθιμα, ιδίως σε περιοχές που έχουν εγκατασταθεί σχεδόν συμπαγείς πληθυσμοί από μία περιοχή της Ελλάδος, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στο Γαλάτσι με τους Ναξίους ή στο

6 6 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Μαρούσι με τους Σιφνίους. Το πράγμα δεν είναι παράδοξο. Αρκεί να θυμηθούμε ότι ο ελληνικός λαός υπήρξε ανέκαθεν τόσο δεμένος με την ορθοδοξία, ώστε όλες τις κοινωνικές και πολιτισμικές εκδηλώσεις του τις συναρτούσε με στιγμές της ορθόδοξης λειτουργικής και λατρευτικής ζωής, αλλά και του ορθόδοξου εορτολογίου. Την ιδιαίτερη πατρίδα, που νοσταλγεί, ο αστός έχει συνδέσει άρρηκτα με την τιμή των αγίων και των θαυματουργών της εικόνων, ακριβώς όπως ο Έλληνας μετανάστης του εξωτερικού συναρτά άμεσα στην κοινωνική του ζωή και την επαφή του με τους ομοεθνείς και ομογενείς του με την ορθόδοξη Εκκλησία και τις εκδηλώσεις της. Και είναι αυτή η ψυχολογική σχέση και αμεσότητα που αποτελεί τον στόχο όλων εκείνων, οι οποίοι μηχανεύονται επί ματαίω την αποκοπή του λαού μας από τις ρίζες και την παράδοσή του. Οι σύγχρονες αστικές πανηγύρεις έχουν λοιπόν, εν μέρει, τον χαρακτήρα της κοινωνικής επαφής, ενώ έχει σχεδόν καταργηθεί η διάσταση της διασκέδασης 4. Αυτό επειδή στα πλαίσια των πόλεων δίνονται άφθονες και καθημερινές ευκαιρίες για ψυχαγωγία και διασκέδαση, από την πλέον επωφελή ως την πιο ολέθρια, έτσι ώστε τα πανηγύρια να μην αποτελούν, όπως άλλοτε, μοναδικούς τρόπους ή ευκαιρίες για τραγούδι και χορό. Εξαίρεση αποτελούν ορισμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες σύλλογοι ή δήμοι διοργανώνουν παραστάσεις με παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα ή παραδοσιακά γλέντια, οι οποίες και λίγες είναι, αλλά και συνήθως αποτελούν παραστατικά θεάματα, χωρίς τον χαρακτήρα της συμμετοχικής αμεσότητας, όπως αυτός υπήρχε στην διασκέδαση των παραδοσιακών τοπικών πανηγυριών. Στην πόλη, αλλά και στο σύγχρονό μας λαϊκό πολιτισμό, η διασκέδαση έχει, εν πολλοίς, αποκοπεί και αυτονομηθεί από την θρησκευτική εθιμοταξία της πανηγύρεως, χωρίς η δεύτερη να χάσει τίποτε από την ψυχολογική απήχηση και την λαϊκή αποδοχή που πάντοτε απολάμβανε. Σήμερα, νέες αστικές μορφές εθίμων έρχονται να συμπληρώσουν το κενό και να καλύψουν την πανάρχαια λαχτάρα του λαϊκού ανθρώπου για τις τελετουργικές εκδηλώσεις. Οι λιτανείες εντός του αστικού κορμού, οι πολλές αρτοκλασίες, τα μαγαζιά με τα διάφορα είδη που στήνονται γύρω από τον πανηγυρίζοντα ναό, ακόμη και νέες μορφές οικονομικής εισφοράς, όπως τα αυτοκόλλητα σήματα, που ενισχύουν ενοριακούς συλλόγους ή το ενοριακό ταμείο απ ευθείας, χαρίζουν τον ιδιαίτερο τόνο στα αστικά αυτά πανηγύρια. Αξιοσημείωτο επίσης είναι και το ότι ετοιμάζονται πλέον ειδικές αφίσες, που τοιχοκολλημένες ειδοποιούν τους κατοίκους μιας περιοχής για το πανηγύρι, την εθιμοταξία του, τις ώρες των ακολουθιών, τους επισκόπους που θα χοροστατήσουν ή θα τελέσουν την θεία ευχαριστία, ακόμη και για τα δρομολόγια των λεωφορείων, για όσους μένουν μακριά και θα ήθελαν να προσκυνήσουν. Οι αφίσες αυτές, με τον θρησκευτικό τους διάκοσμο 5 και το ιδιαίτερο περιεχόμενό τους, αποτελούν εξόχως ενδιαφέρον θέμα για την σύγχρονη λαογραφία μας. Όλα αυτά, και πολλά ακόμη που δεν αναφέρονται εδώ ή που θα αναπτυχθούν στο μέλλον, ένα και μόνο αποδεικνύουν : την μεγάλη, απτή και ακατάλυτη σχέση του λαού μας με την ορθοδοξία και τη λαϊκή θρησκευτική παράδοση. Μια σχέση που δεν κλονίστηκε, παρά τις κατά καιρούς αντίξοες συνθήκες, και η οποία δεν πρόκειται και στο μέλλον να κλονιστεί, αφού μέσα στην Εκκλησία ο άνθρωπος βρίσκει πειστικές απαντήσεις για τα μεγάλα και σπουδαία ερωτήματα του ανθρώπου, τα σχετικά με την βιοθεωρία και την κοσμοθεωρία του. Αλλά και η κοινωνία των πιστών μεταξύ τους και με τον Θεό, που η ενοριακή ζωή εξασφαλίζει και εγγυάται, αποτελεί βασικό συστατικό της ζωής των Ελλήνων, που ζουν μέσα στο εκκλησιαστικό περιβάλλον και καταρτίζονται πνευματικά και ηθικά στα πλαίσια των ενοριών τους. Πρόκειται για μια σχέση ζωής, την οποία ο κλάδος της θρησκευτικής λαογραφίας διαπιστώνει, καταγράφει και μελετά. Κανείς όμως επιστημονικός λόγος και καμιά αποστεωμένη περιγραφή δεν μπορεί να αποδώσει την εσωτερική χαρά και την ενδόμυχη αγαλλίαση του απλού ανθρώπου, στα όρια και στα πλαίσια ενός θρησκευτικού πανηγυριού, στην πόλη ή στο χωριό, στον αστικό ή στον αγροτικό οικιστικό και πολιτισμικό χώρο. Είναι η βαθύτερη και πνευματικότερη αυτή ικανοποίηση που ωθεί τους πιστούς στα πανηγύρια, και που οδηγεί τον λαό μας στους ναούς, για να εκκλησιαστεί, να καταρτιστεί πνευματικά, να στηριχθεί ψυχολογικά και να επιδιώξει την σωτηρία του. Είναι η αλήθεια και η λαμπρότητα της πίστης των πατέρων μας, που μας κάνει να συνεχίζουμε παλαιότερες θρησκευτικές εθιμικές εκδηλώσεις και μας παρακινεί να δημιουργήσουμε, με σεβασμό στο παραδοσιακό παρελθόν μας, νέες μορφές θρησκευτικής παράδοσης, όπως αυτές εκδηλώνονται στα σύγχρονα αστικά πανηγύρια μας 6. Έτσι, το πανηγύρι μεταφέρεται από τον τόπο καταγωγής στον αστικό τόπο κατοικίας, και η θρησκευτική πανήγυρη αποκτά και τον χαρακτήρα μνήμης, σεβαστικής ανάμνησης και νοσταλγικής αναπόλησης του γενέθλιου τόπου, αλλά και σύσφιξης και αναδημιουργίας των σχέσεων μεταξύ των συμπατριωτών, οι οποίοι συχνά χάνουν την επαφή τους, στα πλαίσια των μεγάλων και απροσώπων πόλεων.

7 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Οι περιπτώσεις αυτές, εισάγουν το μεγάλο ζήτημα της εθιμικής διάρθρωσης της ενορίας, στα πλαίσια του αστικού κέντρου. Στην πόλη, με τα ετερόκλητα πληθυσμιακά στοιχεία, το εθιμικό πλαίσιο κάθε ενορίας, τα ιδιαίτερη ήθη και έθιμα που πιθανόν να τελούνται σε αυτήν, αποτελούν προϊόν των επιλογών των ιερέων ή των επιτρόπων, κάποιων δραστήριων συλλόγων ή και ιδιωτών, που επιβάλλουν τις ιδιαίτερες παραδόσεις των τόπων καταγωγής τους στο γενικότερο σύνολο. Οι υπόλοιποι ενορίτες πάλι, αποδέχονται τις εθιμικές αυτές μορφές, δεδομένης της αγάπης του λαϊκού ανθρώπου στις τελετές και στις τελετουργίες, που αναζωπυρώνουν και το θρησκευτικό του συναίσθημα. Έτσι, κάθε ενορία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, που χρήζει ξεχωριστής μελέτης. Είναι ευχής έργον το ότι ήδη έχει ξεκινήσει η μελέτη των επιμέρους περιπτώσεων των ενοριών, που αποφέρει μια πλούσια εθιμική θεματολογία, απρόσμενη ίσως, από πρώτη άποψη. Το όλο ζήτημα οπωσδήποτε δεν εξαντλείται με όσα παραπάνω αναφέρθηκαν, τα οποία μάλλον ακροθιγώς αγγίζουν τα δεδομένα του. Συνεχίζουν όμως τα γραφόμενα εδώ έναν σχετικό διάλογο, του οποίου τα αποτελέσματα πιθανότατα θα είναι πολλαπλώς ωφέλιμα για το πνευματικό και ποιμαντικό έργο των ενοριών μας. Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ 1. Βλ. H. Lehmann, Religion und Religiositat in der Neuzeit. Historische Beitrage, Gottingen 1996, σ , με διαπραγμάτευση του θέματος αυτού. 2. Barbara A. Babcock, Artifact, στο R. Bauman (έκδ.), Folklore, Cultural Performances, and Popular Entertainments, Oxford University Press 1992, σ Δ. Σ. Λουκάτος, Σύγχρονα Λαογραφικά. Folklorica Contemporanea, Αθήνα 2003 (β έκδοση), σ Μ. Γ. Βαρβούνης, Παραδοσιακή θρησκευτική συμπεριφορά και θρησκευτική λαογραφία, Αθήνα 1995, σ W. Freitag, Heiliger Bischof und moderne Zeiten, Munster 1995, σ Ανάλογη αντιμετώπιση βλ. Γ. Βοζίκας, Το αυτοκόλλητο σήμα στο θρησκευτικό πανηγύρι της πόλης. Σχόλιο επάνω στα όρια και τις πολιτισμικές διαστάσεις των αντικειμένων, Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας ( ), σ Αnt. Wieser, Vom Weg uber die heilingen. Vierbergelauf in Karden, Frauenstein 1997, σ Βλ. σχετικά Γ. Α. Μέγας, Ελληνικαί εορταί και έθιμα της Λαϊκής Λατρείας, Αθήνα 1963, σ Γ. Ν. Αικατερινίδης, Ο άγιος Φανούριος εις την Λαϊκήν Παράδοσιν της Κρήτης, Κρητική Πρωτοχρονιά (1965), σ Δ. Σ. Λουκάτος, Τα καλοκαιρινά, Αθήνα 1981, σ XΟΡΟΣΤΑΣΙ Ορισμένες διευκρινιστικές παρατηρήσεις για την έννοια της προφορικής παράδοσης συνέχεια από τη σελ. 4 χριστουγεννιάτικες γιορτές, επετείους, στο καφενείο του λαϊκού πανεπιστημίου, πριν ή μετά από μια ποιητική βραδιά όπως και πριν ή μετά από μια κηδεία ή τα βράδια κοντά στους γονείς, σε σάουνες και στούντιο αδυνατίσματος, όταν οι άνθρωποι περιμένουν ήσυχα έναν τοκετό, σε στάσεις λεωφορείων, σε ταξί, στα παγκάκια ενός δημόσιου κήπου ή των εκκλησιών, στα McDonalds και τα άλλα φαγάδικα, περιμένοντας για παγωτό, μπύρα, λουκάνικα ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Συγκεντρωμένη σχετική βιβλιογραφία βλέπει κανείς τώρα στη διδακτορική διατριβή του Κωνσταντίνου Αντ. Μελά, Η έντυπη λαϊκή ποίηση στην Κάρπαθο ( ) (Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Αθηνών), Αθήνα Βλ. Μ.Γ. Μερακλή, Τι είναι λαϊκή λογοτεχνία, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1988, σ.7 3. M. Meggitt, Uses of literacy in New Guinea and Melanesia, στο: J. Goody (εκδ.), Literacy in Traditional Societies, Cambridge University Press, 1968, σ Ruth Finnegan, Literacy and orality. Studies in the Technology of Communication, Oxford-N.York 1988, σ.17. Βλ. Γενικότερα κ.α. Η μεταβλητότητα της μορφής είναι γνώρισμα της προφορικής παράδοσης (χωρίς και να πρέπει να αγνοούμε, ότι και η γραπτή μορφή μπορεί να αλλάξει, από ποικίλους λόγους και με ποικίλους τρόπους) βλ. πρόχειρα, Μερακλή, ο.π., σ Εξαφορμής της εμφάνισης των λαϊκών αναγνωσμάτων στον ελληνικό χώρο, φιλολογικός εκδότης του Μπερτόλδου λογαριάζει ως ιστορικά δεδομένη την ξεχωριστή αίγλη, έναντι του προφορικού λόγου, που αυτά είχαν: Άλκης Αγγέλου (επιμ.), Giulio Cesare Dalla Crose, Ο Μπερτόλδος και ο Μπερτολδίνος, Αθήνα 1988, σ Με παράθεμα ενός ξένου μελετητή (βλ. και σ.208, 132) αναρωτιέται για τους λόγους της υπεροχής (γενικά, όχι μόνο στην Ελλάδα). Δεν σκέπτονται όμως, ούτε ο ξένος ούτε αυτός, την ανθρωπολογική διάσταση του φαινομένου. 6. Walter J. Ong, Drality and Literacy- Ôhe Technologizing of the Word, Η μετάφραση (από τα αγγλικά) του Κώστα Χατζηκυριάκου δείχνει κάποια εκζήτηση: Προφορικότητα και εγγραμματοσύνη. Η εκτεχνολόγηση του λόγου (η έκδοση έγινε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1997). 7.Ong, ο.π., σ. ΧΧV και XXVI (της εισαγωγής του Παπαδέλλη). 8. Βλ. πρόχειρα Μερακλή, ο.π., σ.7 (εκεί και η παραπομπή σε σχετικό άρθρο του Hermann Strobach, Deutsche Volks-dichtung. Fine Einguhrung, Leipzig, 1979, όπου και παραπέρα βιβλιογραφία). 9. Ong, ο.π., σ. 253 (της ελληνικής μετάφρασης). 10. Για την έννοια της στεγανοποιημένης έκφρασης, στα πλαίσια της γλώσσας του χωρικού, έχει πει πρωτότυπα και πολύ ενδιαφέροντα πράγματα ο Χ.-Δ. Γουνελάς, Η φιλοσοφία της Γλώσσας και η νεοελληνική ποίηση, Αθήνα 1995, σ.115 κ.ε. Εγώ χρησιμοποίησα εδώ τον όρο διευρυμένο (πηγαίνοντας από τη μεταφορά στο είδος), αλλά το έκανα, γιατί πιστεύω ότι, ακριβώς, ισχύει προκειμένου περί των καθιερωμένων ειδών κατ αντιβολή προς τη λοιπή ρευστότητα του προφορικού λόγου. 11. Λαογραφία, 38(1998), σ

8 8 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 O μαστός στη λαϊκή παράδοση του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου, επίκ. Καθηγ. Ογκολογίας του Ιατρικού Τμήματος και επίτ. δρα του Παιδ. Τμήματος Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Αθηνών Ο λαϊκός λόγος Αυτή καθ εαυτή η αρχαία λέξη μαστός δεν συναντιέται στη λαϊκή γλώσσα. Συναντιέται όμως η λέξη μαστάρι που αποτελεί νεότερο τύπο προερχόμενο από το υποκοριστικό μαστάριον. Ο λαϊκός άνθρωπος με τη λέξη μαστάρι - και συνήθως στον πληθυντικό, μαστάρια - δηλώνει τους μαστούς των γαλακτοφόρων ζώων, όπως λ.χ. στους στίχους του Κώστα Κρυστάλλη ( ):...ως τα χορτάρια οι πιότερες τα σέρνουν τα μαστάρια, αναφερόμενος στην άφθονη γαλακτοφορία αιγοπροβάτων. Συνεκδοχικά στη λαϊκή γλώσσα λένε μαστάρια και τους μαστούς των γυναικών, συχνά όμως με μειωτική-απαξιωτική διάθεση: κρέμονται τα μαστάρια της. Στην καθημερινή γλώσσα για τη δήλωση του μαστού χρησιμοποιείται η λέξη βυζί, η οποία διαθέτει και υποκοριστικούς και μεγεθυντικούς τύπους. Η λέξη πρωτοσυναντιέται κατά τη μεσαιωνική περίοδο, φαίνεται δε ότι προέρχεται από παραφθορά του μυζώ (απομυζώ, ρουφώ, θηλάζω). Βρίσκουμε λ.χ. τη λέξη στο έπος του Διγενή Ακρίτα (11ος ή 12ος αι.):... και τα βυζία έσκυπτον ως ευθαλή τε μήλα. Εκτός όμως από τη δήλωση του οργάνου, με τη λέξη βυζί έχουμε και άλλες έννοιες - που σχετίζονται, βεβαίως, με τη λειτουργία του μαστού. Έχουμε πρώτη ανάμεσα στις συναφείς την έννοια του θηλασμού, όπως στο στίχο από τον Ερωτόκριτο του Βιτσ. Κορνάρου ( ):...ως να του δώσει το βυζί, το βρίσκει αποθαμένο... Επίσης έχει την έννοια του μητρικού γάλακτος: το παιδί τρώει ακόμα βυζί, αλλά σημαίνει και τον προσπορισμό διαφόρων ωφελημάτων: βυζαίνει από πολλά βυζιά, βρήκε βυζί και βυζαίνει ή βρήκε βυζί και αρμέγει. Άλλες έννοιες παράγονται κατά μεταφορά είτε του σχήματος είτε της λειτουργίας του μαστού. Περί τις τρεις δεκάδες παράγωγες λέξεις ανευρίσκονται στα λεξικά προερχόμενες από το βυζί. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη λέξη βυζαίνω (θηλάζω) όπως στο στίχο από τον Ερωτόκριτο : Τη ρηγοπούλα βύζασε κι ως μάνα την εκράτη. Το ρήμα σημαίνει επίσης απομυζώ, ρουφώ, πίνω. Βυζαίνω την τσίτσα (το ειδικό φλασκί για τη φύλαξη και μεταφορά του κρασιού), σημαίνει πίνω κρασί. Χαρακτηριστικός ο στίχος του Κ. Κρυστάλλη από το ποίημα Ο Γέννος στον Τραγουδιστή του χωριού και της στάνης : -Βύζαξε ακόμα μια βολά, - Ε, στην υγειά σας πάλι. Βύζα την τσίτσα, βύζα τη... Αναφέρουμε επίσης τον βυζανιάρη, το βυζανιάρικο, το βυζασταρούδι, που υποδηλώνουν το βρέφος, το παιδί που ακόμα θηλάζει και γενικότερα τα παιδιά, τα νεαρά άτομα: Φεύγουν στα πλάγια, να κρυφτούν με τα βυζασταρούδια, γράφει στον Αθανάση Διάκο ο Αριστ. Βαλαωρίτης ( ). Το να βυζαίνει μια μητέρα το μωρό της είναι αυτονόητο. Όταν όμως η γυναίκα δεν είχε γάλα ή ήταν ανήμπορη κ.λπ. συνήθως βρισκόταν κάποια τροφός, μια γερή γυναίκα που θήλαζε και δικό της παιδί, αλλά διέθετε άφθονο γάλα, η οποία αναλάμβανε να θηλάσει και το ξένο μωρό. Η γυναίκα αυτή λεγόταν βυζάστρα. Σημειώνουμε πάλι από τον Ερωτόκριτο : Ήτο μια γρια στην Έγριπο, αλλοτινή βυζάστρα... Συχνά η υπηρεσία αυτή προσφερόταν για ψυχικό ή με μικροδώρα ως αντάλλαγμα. Άλλες φορές όμως γινόταν με αμοιβή, τα λεγόμενα βυζαστικά ή βύζαστρα. Ισχυροί ηθικοί δεσμοί έδεναν τη βυζάστρα με το παιδί, αλλά και τα παιδιά που είχαν θηλάσει από την ίδια γυναίκα, μεταξύ τους. Ακόμα σήμερα όταν βλέπουμε δυο άτομα στενά συνδεδεμένα λέμε ότι είναι ομογάλακτοι αδελφοί. Για παιδιά μεγαλύτερα, που μπορούσαν να τραφούν με γάλα

9 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 XΟΡΟΣΤΑΣΙ 9 ζώου, γινόταν τεχνητή διατροφή με το βυζορώγι ή ρωγοβύζι (υπάρχει και γραφή με ο). Όπως με πληροφορεί ο φίλος κ. Κ. Σαχινίδης, στη λαϊκή φορεσιά των γυναικών της Θράκης υπήρχε πρόβλεψη για τη δυνατότητα εξόδου του μαστού, ώστε να διευκολύνεται ο θηλασμός από τη λεγόμενη θηλάστρα. Το σχήμα του μαστού δίνει το όνομα βυζί σε γεωγραφικούς σχηματισμούς (μαστοειδείς λόφοι), όπως λ.χ. οι δίδυμοι λόφοι Βυζάκια στην Κύπρο. Αλλά και οι δοθιήνες ( καλόγεροι ), χαρακτηριστικά σπυριά στο δέρμα του ανθρώπου, ονομάζονται λόγω του σχήματός τους βυζούνια (και βουζούνια), βύζουνες (και βούζουνες) κ.λπ. Παροιμίες μαστός αναφέρεται και σε παροιμίες του Ο ελληνικού λαού, άλλες από τις οποίες αφορούν σε υγειονομικές γνώσεις και άλλες σε έννοιες μεταφορικές. Η παροιμία Το βυζί είναι φλασκί, κι ό,τι του βάλεις θα βγάλει αναφέρεται στην ανάγκη για βελτιωμένη σίτιση των γυναικών που θηλάζουν, ώστε το γάλα τους να είναι υψηλής διατροφικής αξίας για το παιδί. Κυριολεκτική αλλά και μεταφορική αξία έχει η παροιμία Αν δεν κλάψει το παιδί, δεν του δίνει η μάνα του βυζί, που προέρχεται κατευθείαν από την αρχαία παροιμία παιδί ού κλαίοντι, μαστοί ου δίδονται. Συνήθως το παιδί στις παραδοσιακές κοινωνίες θήλαζε ώσπου να βγάλει δόντια. Κάποτε και πέρα από τα δύο και τα τρία χρόνια. Στο Κρητικό ποιητικό έργο (πιθανότατα του Βιτσ. Κορνάρου) Η θυσία του Αβραάμ διαβάζουμε: Τρεις χρόνους, γιε μου, σού διδα, το γάλα τω βυζιώ μου... Μάλιστα συχνά χρειαζόταν να το αποκόψουν από τον θηλασμό με διάφορα τεχνάσματα, όπως η τοποθέτηση πιπεριού ή πικρής ουσίας (λ.χ. διάλυμα κινίνης) στη θηλή του μαστού. Με το γεγονός αυτό συνδέεται και η παροιμία Δόντια να μην είχε, ακόμα θα βύζαινε που λέγεται για ανώριμα και εξαρτώμενα από άλλους άτομα. Αλλά και για εκείνον που διατηρεί ως ενήλικος παιδικές συνήθειες η παροιμία λέει ότι Έχει το χούι από το βυζί της μάνας του. Το ερωτικό αντικείμενο Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε μια σύντομη αναφορά στο μαστό ως ερωτικό αντικείμενο. Βρίσκουμε αναφορές σε αρκετά δημοτικά μας τραγούδια και πολύ περισσότερες στα λεγόμενα δίστιχα της αγάπης. Χαρακτηριστικοί στίχοι: Σαν πεθάνω να με θάψουν στ αγκαλάκια της τα δυο να μου βάλουν προσκεφάλι στ άσπρα της βυζιά τα δυο. Άλλο:...χείλι κόκκινο και δυο μαύρα ματάκια κι άσπρονε λαιμό, βυζιά σαν δυο λεμόνια. Παραδόσεις Διάφορες παραδόσεις σχετίζονται με το μαστό. Ορισμένες από αυτές έχουν να κάνουν με τη συμμετοχή και τη συμβολή των γυναικών στα ιστορικά μας δρώμενα, ενώ άλλες κινούνται ανάμεσα στο μύθο και την ιστορία. Ο Ν. Πολίτης ( ) στο κεφάλαιο Παλαιές ιστορίες των Παραδόσεών του αναφέρει εκείνη για το πάρσιμο των Σερβιών της Πιερίας που ολοκληρώνεται με την αυτοκτονία της βασιλοπούλας που τα υπερασπιζόταν Καθώς έπεσε η κόρη έσκασαν τα βυζιά της, και έτρεξε γάλα πολύ. Από αυτό εφύτρωσε γαλόχορτο. και ακόμα σήμερα όσες γυναίκες θέλουν να κάμουν γάλα άφθονο πηγαίνουν ως το μέρος εκείνο, σταυροδένουν τα χέρια πίσω από τη ράχη των και βοσκούν, σαν προβατίνες, το γαλόχορτο. Μαρτυρούνται και ιστορικά γεγονότα: Η παράδοση αναφέρεται ότι κατά Το πάρσιμο της Κίου οι άντρες σκόρπισαν, οι νέες γυναίκες και τα μικρά κρύφτηκαν σε υπόγεια, ενώ οι εχθροί έβαλαν με τη βία τις γριές γυναίκες να χορέψουν. Κάποια στιγμή ακούστηκε κλάμα μωρού. Υπήρχε κίνδυνος να το ακούσουν και να βρουν την κρυψώνα. Και τότε οι γριές γυναίκες άρχισαν να τραγουδούν χορεύοντας και να λένε: Ή σφάξε το, ή πνίξε το ή δώσ το το βυζί σου, οπότε και θα σταματούσε να κλαίει. Αρκετές παραδόσεις από την Ήπειρο, τη Βόρεια Ήπειρο αλλά και από την Πελοπόννησο, ίσως και από αλλού, αναφέρονται στο θρύλο της βασίλισσας Μονοβύζας, που είχε ένα βυζί μεγάλο και το έριχνε πίσω από τις πλάτες. Η παράδοση της Ηπείρου τη θέλει ως καταστροφέα πολλών τόπων, επειδή είχαν σκοτώσει το γιό της. Η Μονοβύζα άφησε εποχή, γράφει ο Ν.Πολίτης, και λένε «Από το χαλασμό της Μονοβύζας». Και όσοι ακούν το όνομά της την αναθεματίζουν.... Και η παράδοση του Δέλβινου λέει: Ό,τι μεγάλο κακό έχει γίνει στον τόπο μας τό κανε η Μονοβύζα. χώρες εξωλόθρεψε, βουνά εβούλιαξε,

10 10 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 βράχους εγκρέμισε αλλού και πολλά ποτάμια τούς άλλαξε το ρέμα. Νοσολογία και λαϊκή θεραπευτική Το μεγαλύτερο μέρος της φυσιολογίας και της νοσολογίας του μαστού αναφέρεται στο λειτουργικό του ρόλο του θηλασμού. Ειδικές τροφές συνιστώνταν στις λεχώνες για την προαγωγή της γαλακτοφορίας, ενώ η περιποίηση των θηλών γινόταν με πλύσεις με χαμομήλι (περιέχει ήπιες αντισηπτικές ουσίες) ή με λάδι ελιάς (συχνά από ναούς ή από το καντήλι). Γυναίκες που δεν κατέβαζαν γάλα προσφεύγανε παραδοσιακά σε αγιάσματα και σε επικλήσεις της Παναγίας της Γαλακτοτροφούσας, καθώς υπήρχαν εικόνες με το νήπιο Ιησού να θηλάζει. Παράλληλα όμως οι γυναίκες κρατούσαν τη γαλατόπετρα, που σύμφωνα με τη μαγική αντίληψη φέρνει πολύ γάλα στις λεχώνες. Είναι δε γαλατόπετρα ο αχάτης λίθος. Τον ίδιο ρόλο έπαιζε και η γαλατούσα: ένα λευκό χαλίκι της παραλίας με ρόδινη απόχρωση που προστάτευε τη γαλουχία όταν το κρατούσανε πάνω τους οι θηλάζουσες. Εκτός από αυτά εφάρμοζαν και εμπειρικά μέσα: σούπες και άφθονα υγρά, κατανάλωση του χόρτου γαλατσίδα, βρασμένα κρεμμύδια και πράσα κ.λπ. Βλέπουμε στην προκειμένη περίπτωση σε εφαρμογή όλο το φάσμα της λαϊκής θεραπευτικής: θεουργικά μέσα, μαγικά αντικείμενα και εμπειρικές μεθόδους. Τις μαστίτιδες στις γυναίκες που θήλαζαν τις αντιμετώπιζαν με ήπιο τρόπο και με τοπικά μέσα: πλύσιμο με χαμομήλι, λάδι για να γλυκαίνει ο πόνος και διάφορα καταπλάσματα. Στην περίπτωση που φράξουν τα βυζιά και δεν εβγαίνει το γάλα, στούμπισε σαλιγγάρους και άλειψε όλον το βυζί και την ρόγαν να απολύσουν γράφει στο Ιατροσόφιό του ο (μοναχός) Αγάπιος (Λάνδος). Ανάλογες οδηγίες για διάφορες ουσίες βρίσκουμε σε όλα τα ανάλογα δημοσιευμένα και αδημοσίευτα Ιατροσόφια. Για να μην μεγαλώσουν τα βυζιά της κόρης συνιστούσαν επάλειψη με αίμα από όρχεις κάπρου! Με αίμα από τον δεξιό όρχη έκαναν επάλειψη του δεξιού μαστού, ενώ με αίμα του αριστερού όρχη άλειφαν τον αριστερό μαστό. Για τον ίδιο λόγο εφάρμοζαν έμπλαστρα με κοπανισμένο μελισσόχορτο στους μαστούς (Αγάπιος) ή έτριβαν τους μαστούς με κοπανισμένο κώνειο και έκαναν σφιχτή περιτύλιξη, ώστε να πιέζονται οι μαστοί και να περιορίζεται η ανάπτυξή τους. Υποθέτω ότι αυτά τα μέσα τα εφάρμοζαν για να καθυστερήσουν το ρυθμό ανάπτυξης των κοριτσιών για λόγους που συνδέονταν με τις αντιλήψεις της εποχής. Η λοιπή λαϊκή γνώση της παθολογίας των μαστών περιλάμβανε την αναγνώριση μικρών όζων (ινοαδενώματα, λιπώματα, κύστεις κ.λπ.) που τα ονόμαζαν με τον γενικό και αόριστο όρο γουλί, κουβαράκι, αδένα κ.λπ. Όσο για τον καρκίνο, τον αναγνώριζαν δύσκολα και καθυστερημένα, απέφευγαν δε κάθε θεραπεία έξω από τοπικά επιθέματα, σταύρωμα με αγιασμένο έλαιο, καταπλάσματα, εφαρμογή βοτάνων κ.λπ. Απέφευγαν ακόμα και να τον κατονομάσουν: Ο κόσμος ονόμαζε τον καρκίνο κακό σπυρί και (ε)ξορκισμένο, γνώριζε δε την κακή έκβαση σε βάθος χρόνου. Συχνά σε περιπτώσεις ψηλαφητού μορφώματος του μαστού, ο φόβος για την κακοήθη νόσο ωθεί τη γυναίκα σε πρακτικές που εμπίπτουν στη θεουργική ιατρική. Συχνότερη από αυτές είναι η αφιέρωση ταμάτων που αναρτώνται σε θαυματουργές εικόνες περιώνυμων ναών. Θυμίζουμε ότι πρόκειται για μια διαχρονική πρακτική, καθώς αφιερώματα που αναπαριστάνουν μαστούς υπάρχουν σε πολλά μουσεία με ευρήματα από Ασκληπιεία. Σήμερα, χωρίς όλα αυτά να έχουν εκλείψει τελείως, είναι πάντως αρκετά σπανιότερα. Η συστηματική ενημέρωση του κοινού για τη φύση, τη λειτουργία και τη νοσολογία του μαστού έχει, πρακτικά, καταργήσει τις παλαιότερες λαϊκές απόψεις, που έχουν εκχωρηθεί στη δικαιοδοσία της λαογραφίας. Όμως και μέσα σ αυτές τις σύγχρονες γνώσεις και απόψεις δημιουργείται μια νέα αστική λαογραφία που μένει να μελετηθεί κατά τις επόμενες δεκαετίες. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Αγάπιος, μοναχός ο Κρης: Γεωπονικόν περιέχον ερμηνείας τινάς ωφελιμωτάτας της τε γεωργίας και ιατρικής..., Βενετία, εκ της Ελληνικής Τυπογραφίας του Αγ. Γεωργίου, 1850 [αναστατική φωτοαναπαραγωγή] Δημητράκος Δ.: Μέγα Λεξικόν όλης της Ελληνικής Γλώσσης. Εκδ. Ελληνική Παιδεία, Αθήναι 1964 Κορνάρος Β.: Ερωτόκριτος. Κριτική έκδοση Στυλ. Αλεξίου. Ερμής, Αθήνα 1980 Κρυστάλλης Κ.: Άπαντα. Επιμ. Κ. Πορφύρη. Εκδ. Αυλός, Αθήνα, αχρονολόγητο Πολίτης Ν.: Παραδόσεις. Τομ. Α, Βιβλιοθήκη Μαρασλή/Τυπ. Π.Δ. Σακελλαρίου. Αθήναι 1904 [Φωτομηχανική επανέκδοση, Εργάνη, Αθήναι 1965] Ρηγάτος Γ.: Ιατρική Παροιμιολογία. Εκδ. Βήτα. Αθήνα 1997, Ρηγάτος Γ.: Η αρχαία ιατρική στη λαϊκή μας παράδοση. Εκδ. Βήτα, Αθήνα 1997, Ρηγάτος Γ.: Λεξικό ιατρική λαογραφίας. Εκδ. Βήτα, Αθήνα 2005

11 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 XΟΡΟΣΤΑΣΙ 11 Μουσικοχορευτική Παράδοση της Μακεδονίας* του Κώστα Γ. Σαχινίδη, δρα Κοινωνιολογίας Μακεδονία είναι η πιο πλούσια H περιοχή της Ελλάδας σε χορούς τραγούδια και λαϊκά δρώμενα. Ο πλούτος αυτός της μουσικοχορευτικής παράδοσης οφείλεται στην κεντρική γεωπολιτική θέση που κατέχει η Μακεδονία στα Βαλκάνια, ως ένα σημαντικό σταυροδρόμι των πολιτισμών, αλλά και στην μακρόχρονη ιστορική της εξέλιξη. Από την αρχαιότητα, ακόμη, η Διονυσιακή λατρεία περιείχε χορούς, τραγούδια και διθυράμβους, με πολλές μουσικές μορφές, αλλά και οι γιορτές του Πάνα παριστάνονταν με χορούς και μουσική ενώ είναι γνωστοί και οι αυλωδικοί και κιθαρωδικοί μουσικοί αγώνες της εποχής εκείνης 1. Επίσης, υπάρχουν πολλά είδη μακεδονικών χορών που προέρχονται από την αρχαιότητα (όπως είναι ο Βαρύς χορός της Αλεξάνδρειας, ο Γαμπριάτικος της Ημαθίας και της Γουμένισσας, ο χορός Μακρυνίτσα της Νάουσας κ. ά.) καθώς και ορισμένα έθιμα που, επίσης, έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα (όπως είναι το έθιμο της Τζαμάλας στο Φλάμπουρο Σερρών κ.α. 2 ). Οι χοροί αυτοί έχουν μια βαρύτητα και δωρική αυστηρότητα και διακρίνονται για την χορογραφική λιτότητά τους. Κυρίως, όμως, ο πολιτισμικός πλούτος της Μακεδονίας οφείλεται στην ποικίλη κοινωνική της σύνθεση με κατοίκους που έχουν την καταγωγή τους από διάφορες περιοχές του Ελληνισμού, με ιδιαίτερα, δικά τους, πολιτιστικά και χορευτικά χαρακτηριστικά, όπως είναι οι ντόπιοι (Ελληνόφωνοι και δίγλωσσοι), οι Πόντιοι, οι Μικρασιάτες, οι Ανατολικορωμυλιώτες, οι Σαρακατσαναίοι αλλά και οι Βλάχοι, οι Ρομά κ.ά. 3 Όλοι αυτοί οι κάτοικοι καλλιεργούν τις δικές τους παραδόσεις, οι οποίες συνθέτουν το λαϊκό Πολιτισμό της Μακεδονίας και αποτελούν ένα σημαντικό μέρος του ευρύτερου Ελληνικού Πολιτισμού. Η μεγάλη ποικιλία και πολυμορφία των τραγουδιών, των χορών και των λαϊκών δρωμένων της συνιστά ένα σημαντικό μέρος της πολιτισμικής ταυτότητας της Μακεδονίας και αποτελεί ένα ακόμη ζωντανό δείγμα της από αιώνων ελληνικότητάς της. Άλλωστε, στη μουσική της παράδοση, μαζί με τους αρχαίους ελληνικούς μουσικούς τρόπους (Δώρειος, Λύδιος και Φρύγιος), ενυπάρχουν και οι αντίστοιχοι βυζαντινοί ήχοι (Πρώτος, Δεύτερος, Τρίτος κ. ά.) καθώς και, σχεδόν, όλοι οι απλοί μουσικοί ρυθμοί (Δίσημος, Τρίσημος, Τετράσημος, Πεντάσημος, Εξάσημος, Επτάσημος) και οι πολυσύνθετοι (Οκτάσημος Εννεάσημος, Δεκάσημος, Εντεκάσημος, Δωδεκάσημος, Δεκαπεντάσημος κ.ά. 4 ). Βέβαια, η μουσική της Μακεδονίας έχει διαφορετικό χαρακτήρα από περιοχή σε περιοχή, ως προς το χρωματικό ύφος, το ήθος και την τεχνοτροπία της, ενώ υπάρχουν και αρκετοί χορευτικοί ρυθμοί που είναι ίδιοι αλλά χορεύονται διαφορετικά, κατά τόπους, με πολλές παραλλαγές. Παράλληλα, υπάρχουν ορισμένοι χοροί ή μουσικοί σκοποί που δεν ακολουθούν καμιά ρυθμική αγωγή (μελωδίες και επιτραπέζια τραγούδια). Ιδιαίτερα, αρκετοί χοροί των λαϊκών δρωμένων έχουν ελεύθερη μορφή και δεν ακολουθούν κανένα συγκροτημένο χορογραφικό σχήμα (χορός των καρναβαλιών του Σοχού κ.λπ. 5 ) Ένα άλλο χαρακτηριστικό της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Μακεδονίας, που έχει σημαντική επίδραση στην μουσικολογική μορφή των χορών και των τραγουδιών, είναι οι κομπανίες, οι οποίες όμως διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Το βασικά μουσικά σχήματα είναι αυτά που αποτελούνται από τα Χάλκινα πνευστά όργανα (κλαρίνο, τρομπόνι, κορνέτα, τρομπέτα, εμφώνιο με συνοδευτικά όργανα το νταούλι και το τύμπανο με πιατίνι), που παίζουν στο μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας (κυρίως στην Κεντρική και τη Δυτική Μακεδονία), και τη ζυγιά που αποτελείται από ζουρνάδες ή γκάιντες και κρουστά 6. Υπάρχουν, όμως, σε ορισμένες περιοχές, όπως συνέχεια στη σελ. 15 *Προλόγισμα στο πρόγραμμα της εκδήλωσης <<Αλέξανδρος>> που πραγματοποιήθηκε στο Βεάκειο θέατρο του Πειραιά στις 5 και 6 Ιουνίου 2010 από το Λαογραφικό Μουσικοχορευτικό Όμιλο Γλυφάδας Χοροστάσι.

12 12 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Περί Λογοτεχνίας Του Δημήτρη Τζιλιβάκη, ποιητή Το σώμα της λογοτεχνίας. Τα προβλήματα που έχουν ανακύψει γενικά στο κοινωνικοπολιτικό σύστημα, ουσία και γίγνεσθαι και ειδικά στη λογοτεχνία, κάνουν αναγκαίο να γίνονται, κατά διαστήματα, κάποιες παρεμβάσεις προφορικά αλλά και γραπτά. Αυτό γίνεται υπεύθυνα και τεκμηριωμένα από ορισμένους διανοητές και ανθρώπους που έχουν επαρκή γνώση επί του αντικειμένου, πλην όμως αποσπασματικά και ελλειπτικά και δυστυχώς γίνεται και αυθαίρετα και ανεύθυνα από ανθρώπους που είτε έχουν μικρή μόνο γνώση είτε δεν έχουν καθόλου. Με τον όρο λογοτεχνία εννοούμε κατά βάση το πεζογράφημα, το οποίο εμφανίζεται τώρα σε δύο κατηγορίες: α) Το κλασικό-παραδοσιακό, που μορφοποιείται με τις φόρμες τις ιστορικές (μυθιστόρημα, νουβέλα, διήγημα) και που χαρακτηριστικά του είναι η πλοκή, η ανάπτυξή της και οι αναγωγές (κοινωνιολογικές, ιστορικές, ψυχολογικές, πολιτικές κ.λπ.) και β) Το νεωτερικό και μετανεωτερικό, το οποίο δεν ακολουθεί πάντα την κλασική φόρμα και εδώ δεν ενδιαφέρεται ο συγγραφέας ουσιαστικά για την πλοκή αλλά για την έκφραση, τη λειτουργία των λέξεων και τις σημασίες (L. F. CELINE, ITALO CALVINO, ARNO SCHMIDT και στην Ελλάδα ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ). Επισημαίνεται ότι η λογοτεχνία όλη στηρίζεται, όπως και γενικά η τέχνη, το έργο τέχνης, σε μια αμφισημία. Είναι ο δυϊσμός του οντολογικού υποκειμένου, ο δυϊσμός της ύπαρξης αρά και του ανθρώπου. Είναι αμφίσημο το γεγονός, είναι αμφίσημο το συναίσθημα. Ερμηνευτικά, αυτό μπορεί να είναι δυνητικά εννοητικό, να είναι παρανοητικό ή επινοητικό. Χωρίς αυτό δεν υπάρχει λογοτεχνία, δεν υπάρχει τέχνη. Εκδοτικά παίζουν πολλοί παράγοντες τόσο υπέρ της λογοτεχνίας, όσο και εις βάρος της. Η θέση των περισσότερων εκδοτών είναι εκ του ασφαλούς εμπορική αλλά σαφής: Εκδίδουμε το βιβλίο όταν είναι καλογραμμένο και τραβάει τον αναγνώστη, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν λογοτεχνικές προδιαγραφές. Κείμενο που δεν έχει ζήτηση δεν μπορεί να εκδοθεί. Με αυτά τα δεδομένα (στάση εκδοτών, εμπορευματοποίηση) δεν είναι άξιον απορίας, γιατί καλά κείμενα και ιδιαίτερα τα ποιητικά κείμενα, μένουν εκτός εκδοτικής παραγωγής. Πεποίθησή μας είναι ότι ο συγγραφέας-λογοτέχνης πρέπει να γράφει ελεύθερα, απρόσκοπτα, αδέσμευτα αλλά οργανωμένα, τεχνοτροπικά, χωρίς εξτρεμισμούς και χωρίς ακρότητες. Το γεγονός ότι γίνεται προσπάθεια χειραγώγησης του συγγραφέα η παρεμπόδισή του όταν η γραφή του κρίνεται ασύμβατη με την κρατούσα γραμμή είναι προϊόν αγνόησης συγκεκριμένων στοιχείων της ιδιοσυστασίας και ιδιοστασίας του συγγραφέα και άλλων αρνητικών παραγόντων που καλό είναι να περιορίζονται, να διευρύνεται η λειτουργικότητα των λογοτεχνικών έργων και βέβαια δεν μπορεί να γίνεται λόγος για πολιτικές γραμμές σε αυτή τη βάση. Λογοτεχνία και παραλογοτεχνία. Το πρόσφυμα παρά μπαίνει στα κείμενα που δεν έχουν καθόλου λογοτεχνικές προδιαγραφές Πλην όμως η γραμμή αυτή απερρίφθη και δεν είναι πια αποδεκτή από τους θεωρητικούς της λογοτεχνίας, από τη στιγμή που διαπιστώθηκε ότι γινόταν κατάχρηση του όρου μέχρις εσχάτων, μέχρις εξόντωσης του συγγραφέα και είχε φθάσει μέχρι τους κορυφαίους του είδους (Ντοστογιέφσκι, Ουγκώ κ.λπ.). Υπάρχουν κάποιες απόψεις που επιμένουν στη χρήση του όρου, εμείς όμως, όταν ελλείπουν τα λογοτεχνικά στοιχεία, λέμε ότι αυτό το κείμενο δεν είναι λογοτεχνία, με πλήρη επίγνωση ότι αυτά μπορούν να ανευρεθούν σε οποιοδήποτε είδος βιβλίου, αν υπάρχουν. Η λογοτεχνικότητα. Αυτή ανιχνεύεται εάν και εφ όσον ενυπάρχει μέσα στο κείμενο ο ίδιος ο συγγραφέας ως υποκείμενο, ως γραφή και ως φορέας μηνυμάτων. Συνιστάται στην έκφραση συναισθημάτων χωρίς να είναι απαραίτητα αυτοαναφορική, στα τεχνήματα και στην προσωπική αφαιρετική έκφραση (ύφος). Υπάρχει πάντα η πιθανότητα σε υψηλό βαθμό να προσφύγει σε χώρους εκτός του αποδεκτού ως λογικού, στο εξωλογικό, το μη ορθολογικό ακόμη και παρά την γλώσσα, όταν αυτή δεν μπορεί να αποδώσει συγκεκριμένα νοήματα. Είναι το κοινώς λεγόμενο δεν εννοώ, δεν επικοινωνώ, αλλά παρανοώ ή επινοώ για να το αποφύγω, δεν καταδηλώνω αλλά συμπαραδηλώνω επειδή το υποκείμενο είναι αμφίσημο, ενώ ο ορθός λόγος πάντοτε παράτυπος και πολλές φορές διαστρεπτικός, φλερτάρω και παίζω με την παρανόηση για να πάω στην επινόηση. Μονολογώ, στέκομαι όμως με

13 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 XΟΡΟΣΤΑΣΙ 13 σεβασμό απέναντι στην επικοινωνία και το διάλογο. Η λογοτεχνική έκφραση είναι είτε συνειρμική (ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ), είτε εικονιστική (MARCEL PROUST, JAMES JOYCE, L. G. DURRELL). Μανιέρα και Μανιερισμός. Με τον όρο μανιέρα εννοούμε τον τεχνοτροπισμό κατά τον οποίο ο λογοτέχνης και ο κάθε καλλιτέχνης αναπτύσσει τη μορφή του έργου σε βάρος της ουσίας, πράγμα που σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να αντιβαίνει σε κάθε αισθητική και να ανατρέπει κάθε ισορροπία. Άλλοι πάλι διανοητές μιλούν για επιτήδευση και υπερεπιτήδευση ή ακόμα σε ακραίες περιπτώσεις, για εκφυλισμό του έργου, που δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα εννοιολογικά. Όλα αυτά, δυσνόητα ίσως σε κάποιο βαθμό, είναι προϊόντα ελλειπτικής ωρίμανσης με τα συνακόλουθά της, που πρέπει να αποφεύγονται. Ο μανιερισμός στη νεωτερική και μετανεωτερική τέχνη έχει εξελιχθεί σε συρμό (μόδα) και αυτό αποτελεί ζήτημα που πρέπει να προσεχθεί, πρόβλημα προς επίλυση. Το πρόβλημα της ποίησης. Είναι πολύ δύσκολο να δοθεί ένας ορισμός της ποίησης και μόνο επιχειρηματικά καθορίζονται τα χαρακτηριστικά της. Είναι η κορυφαία μορφή τέχνης και λόγου, η ανώτατη μορφή έκφρασης, πρωτογενής και ανεξάρτητη, αυτόνομο σύστημα και αυτοφυές που εκφράζεται και λειτουργεί μέσω της λογοτεχνίας αλλά χωρίς να υπακούει στους κανόνες της. Οι αρχαίοι Έλληνες με τον όρο ποίηση (γλωσσικά) εννοούσαν εν σώματι, το σύνολο των τεχνών, ενώ ο Αριστοτέλης ( Ποιητική ) την όρισε με το δικό του τρόπο προσπαθώντας να την εντάξει σε ένα πολιτικό σύστημα ( μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας ), θέση φιλοσοφικά ορθολογική, η οποία όμως ελέγχεται για την πρακτική ή μη ευστοχία της (αντιβαίνει στη δημοκρατική αρχή). Στο σύγχρονο κόσμο αντιδιαστέλλεται πλήρως η έννοια ποίηση από την έννοια ποιητική, η πρώτη είναι είδος τέχνης, ενώ η δεύτερη είναι το σώμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας (ποιώ ποίησις ποιητική). Επανέρχεται το ερώτημα: τι είναι ποίηση σαν είδος τέχνης, σαν αυτόνομο σύστημα έκφρασης; Μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι όταν όλα έχουν ειπωθεί, όταν όλα είναι γνωστά δεν υπάρχει ποίηση. Επομένως, η ποίηση ξεκινάει από το μηδέν και είναι εκφραστικά και νοηματικά κάτι το εντελώς καινούργιο (η συνέχεια της ποίησης είναι καινούρια ποίηση) (T.S. Elliot). Στην κατηγοριοποίηση της ποίησης του Ezra Pound έχουμε τρία είδη: α) Μελοποιΐα, ποιήματα που γράφονται για να τραγουδηθούν, β) Εικονοποιεία. Ποιήματα που δίνουν εικόνες, γ) Λογοποιεία, που είναι το πιο δύσκολο είδος, είναι αυτό που εμείς τώρα πια ξέρουμε σαν ποίηση του συνειρμού. Είναι φανερό ότι εκτιμούσε όλα τα είδη ποίησης, αλλά λαμβάνεται υπόψη ότι τότε μόνο λίγα πράγματα ήσαν γνωστά για το τρίτο είδος. Ξεχώρισε λίγα και συγκεκριμένα κομμάτια και στάθηκε με αυστηρότητα απέναντι στους ποιητές πλην όμως οι θέσεις του και η στάση του προκαλούν σκεπτικισμό. Θέσεις όπως αυτή: οι ποιητές γράφουν κακέκτυπα ό,τι γράφουν οι πεζογράφοι, ο υποφαινόμενος δεν τις προσυπογράφει. Είναι γεγονός βέβαια ότι από όσα γράφτηκαν ιστορικά, διαχρονικά αλλά και εποχικά, πολύ λίγα μπόρεσαν να σταθούν. Εννοείται ότι δεν εξετάζουμε ποιητές αλλά ποιήματα. Η κρίση των ποιητών είναι διαφορετική υπόθεση. Η ποίηση είναι σύστημα έξω από το καθιερωμένο, το αποδεκτό ως λογικό, το ομιλούμενο. Εδώ, όπως αντιλαμβάνεται ο καθένας υπάρχει ένα πρόβλημα σύλληψης και αποδοχής του ποιήματος. Δεν είναι αξεπέραστο, είναι θέμα δεξιοτεχνίας και γνώσης από την πλευρά του ποιητή και παιδείας και βούλησης από την πλευρά του δέκτη, ιδιαίτερα όταν η διεργασία αυτή γίνεται σε μεγάλο ύψος. Δεν ισχυρίζομαι και δεν υποστηρίζω ότι η λογοτεχνία σε κάθε περίπτωση είναι θέμα γνώσης. Είναι διαπιστωμένο ότι η αδήρητη ανάγκη του δημιουργού να εκφραστεί μπορεί να δώσει ένα έργο και να είναι λογοτέχνημα, ίσως και καλό. Κάτι τέτοιο όμως δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι ποίηση πλην αυτής του αληθινού ποιητή, του οποίου η απόδοση κυμαίνεται σε διάφορα επίπεδα κατά περίπτωση αλλά διακρίνεται και αξιολογείται. Η εκτίμηση διατύπωση ότι πρόκειται για περιληπτική συμπυκνωμένη έκφραση πραγμάτων δείχνει ανεπαρκής και θα πρέπει μάλλον να αποφεύγεται η χρήση της. Δεν θα κάνω αναφορές σε συγκεκριμένους ποιητές εφ όσον αυτό όσες φορές επιχειρήθηκε ή επιχειρείται έχει μια μονομέρεια και συχνά μια μεροληπτικότητα για διάφορους λόγους. Σε άλλο σημείωμα θα γίνουν αναφορές σε συγκεκριμένα κείμενα. Συμπληρωματικά θα πρέπει να τονιστεί ότι ολόκληρο το οικοδόμημα της λογοτεχνίας και γενικά της τέχνης κινείται και λειτουργεί με θεατρικούς όρους. Είναι ο μόνος δρόμος που έχει ο δημιουργός για να φτάσει στο έργο τέχνης. Άλλος δεν υπάρχει. Η κριτική. Είναι πολύ δύσκολο να φτάσει ο δημιουργός στο έργο τέχνης και άλλο τόσο δύσκολη είναι η κρίση του, μια ολόκληρη πορεία μέσα στο χρόνο με ζυμώσεις κάθε είδους και συνεχή δοκιμασία αντοχής. Ο κριτικός στέκεται υπεύθυνα, άλλοτε με ενθουσιασμό, άλλοτε με απλή συγκατάβαση και άλλοτε με σκεπτικισμό, αλλά πάντα με σεβασμό απέναντι στο έργο και τον δημιουργό του με την προϋπόθεση βέβαια ότι δεν είναι ο δημιουργός αυτός που προκαλεί με τον συνέχεια στη σελ. 15

14 14 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Ημερίδες για την Ελληνική Γλώσσα, από την Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά Δύο πολύ σημαντικές Ημερίδες πραγματοποίησε, και φέτος, η Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά σχετικά με την Ελληνική Γλώσσα. Η πρώτη Ημερίδα πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Μάρτιο στην αίθουσα τελετών του Φ.Σ. ΠΑΡ- ΝΑΣΣΟΣ με θέμα: Προτάσεις προς την Ελληνική Πολιτεία για την αναβάθμιση της ανθρωπιστικής Παιδείας και την ενίσχυση της διδασκαλίας της Ελληνικής Γλώσσας στην διαχρονική της μορφή στην Εκπαίδευση της χώρας μας. Διοργανωτές της ημερίδας αυτής ήταν η Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά και η Εταιρεία Ελλήνων Φιλολόγων. Μετά από πολύωρη συζήτηση οι παρευρισκόμενοι κατέληξαν στην απόφαση να γνωστοποιήσουν και πάλι στην Πολιτεία την πάγια θέση για την αναβάθμιση της ανθρωπιστικής παιδείας και την ενίσχυση της διδασκαλίας της Ελληνικής Γλώσσας στην Εκπαίδευση της χώρας μας, η οποία, σήμερα, είναι όσον ποτέ άλλοτε αναγκαία για την ανάδειξη αξιών και προτύπων και για την έμπνευση οραμάτων στους νέους μας. Όπως έχουν αποδείξει και συγκεκριμένες έρευνες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και άλλων έγκυρων φορέων, ουσιαστική ανθρωπιστική παιδεία παρέχεται με την διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών από το πρωτότυπο και την παράλληλη προσέγγιση γλώσσας και περιεχομένου (ιδεών και αξιών) των κειμένων. Ο τρόπος αυτός βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν την διαχρονική πορεία της γλώσσας μας, να χρησιμοποιήσουν ορθά την ελληνική στον γραπτό και τον προφορικό λόγο και να εκφρασθούν με σαφήνεια, πληρότητα και ευστοχία. Αντιθέτως, η κατάργηση επί σειρά ετών της διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στο Γυμνάσιο επέφερε τις οδυνηρές συνέπειες της γλωσσικής ένδειας, του εκφραστικού μαρασμού και των γλωσσικών σφαλμάτων τα οποία διαπιστώνονται από τους βαθμολογητές στα γραπτά των υποψηφίων κατά τις πανελλαδικές εξετάσεις για τα Α.Ε.Ι. και τα Τ.Ε.Ι.. Η απουσία ορθοέπειας εντοπίζεται σχεδόν καθημερινά στον προφορικό και τον γραπτό λόγο καθώς και στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο. Για όλους αυτούς τους λόγους η Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά, με μέλη, και η Εταιρεία Ελλήνων Φιλολόγων, με μέλη προτείνουν προς την Πολιτεία : 1. Την αναβάθμιση της παρεχόμενης ανθρωπιστικής παιδείας στην Εκπαίδευση με την αύξηση των ωρών διδασκαλίας των ανθρωπιστικών μαθημάτων και της ελληνικής γλώσσας. 2. Την συστηματικότερη και ουσιαστικότερη επιμόρφωση των Εκπαιδευτικών στον επιστημονικό και τον διδακτικό τομέα. 3. Την χορήγηση στους μαθητές καταλληλότερων διδακτικών εγχειριδίων από τα ήδη χρησιμοποιούμενα στην Εκπαίδευση, ώστε αυτά να τους προσφέρουν τη δυνατότητα καλύτερης γλωσσικής κατάρτισης και ανθρωπιστικής μόρφωσης με προσφορότερο, λειτουργικότερο και ελκυστικότερο τρόπο. 4. Την επανίδρυση των άστοχα καταργηθέντων στο παρελθόν Κλασσικών Λυκείων. Δεν περιποιεί τιμή στη χώρα μας το γεγονός ότι, ενώ παρατηρείται μία γενικότερη τάση στον κόσμο για ενίσχυση των ανθρωπιστικών σπουδών, όπως, για παράδειγμα συμβαίνει στην Ιταλία και την Ισπανία, οι οποίες διαθέτουν και Κλασσικά Λύκεια αντιστοίχως, η Ελλάδα, η γενέτειρα των ανθρωπιστικών επιστημών, δεν έχει ούτε ένα Κλασσικό Λύκειο. Η δεύτερη Ημερίδα έγινε στις 25 Απριλίου από την Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά, και πάλι στην αίθουσα τελετών του Φ.Σ. ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ με θέμα: Η ελληνική γλώσσα από την σύσταση του ελληνικού κράτους (1830) έως την μεταρρύθμιση του Πρόκειται για την Ε ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΡΟ- ΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, η οποία ήταν ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ της Α.Ε. του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας. Την έναρξη της ημερίδας έκανε ο Πρόεδρος της Ελληνικής Γλωσσικής Κληρονομιάς ακαδημαϊκός κ. Πάνος Λιγομενίδης και ακολούθησαν οι πιο κάτω ομιλητές: - Καθηγ. κα Γεωργία Ξανθάκη-Καραμάνου, Πρόεδρος της Ε.Ε.Φ., με θέμα: Η πορεία της Ελληνικής από την σύσταση του Ελληνικού κράτους έως την μεταπολίτευση. - Καθηγ. κ. Ιωάννης Καζάζης, με θέμα : Από την λόγια στην δημώδη και στην νέα ελληνική γλώσσα. - Καθηγ. κ. Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, με θέμα: Η απόδοση ξένων όρων στην ελληνική και η συμβολή της λόγιας γλώσσας. - Καθηγ. κ. Μόσχος Μορφακίδης, με θέμα: Η νεοελληνική λογοτεχνία και το γλωσσικό ζήτημα όπως τα είδε ο Enrique Gomez Carillo. - Καθηγ. κ. Γεώργιος Ανδρειωμένος, με θέμα: Πρώτη διαμόρφωση μιας ποιητικής σκηνής: Ανδρέας Κάλβος- Διονύσιος Σολωμός. - κ. Βασίλειος Βιτσαξής, Πρόεδρος της Ε.Ε.Ε.Λ., πρέσβυς ε.τ., με θέμα : Η αισθητική της νεοελληνικής

15 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 γλώσσας στην Λογοτεχνία: Από την νεότερη Αθηναϊκή Σχολή έως την γλωσσική μεταρρύθμιση του Καθηγ. κα Elena Lazar, με θέμα: Η ελληνική γλώσσα στον ρουμάνικο χώρο ( ). - κ. Σωτήριος Γκλαβάς, Πρόεδρος Π.Ι., με θέμα: Η ελληνική γλώσσα στην εκπαίδευση. - κ.. Σαράντος Καργάκος, ιστορικός-συγγραφέας, με θέμα : Τα αρχαία ελληνικά στην εκπαίδευση ως διαχρονική αξία. - Καθηγ. κα Ισμήνη Κριάρη, με θέμα: Η διδασκαλία της Ελληνικής στο εξωτερικό. - Καθηγ. κ. Βασίλης Φίλιας, με θέμα: Γλώσσα και Κοινωνία. Η Ημερίδα έγινε σε δύο συνεδρίες, πρωινή και απογευματινή. Πριν από τη λήξη της πρώτης συνεδρίας, ο ηθοποιός Ηλίας Λογοθέτης διάβασε αποσπάσματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ενώ πριν το τέλος της δεύτερης ακολούθησε γόνιμος διάλογος. Περί Λογοτεχνίας συνέχεια από τη σελ. 13 ένα ή με τον άλλο τρόπο. Επομένως, με απλά λόγια χρειάζεται προσοχή και από τις δύο πλευρές. Είναι αυτονόητο ότι η διεργασία αυτή (της κριτικής) είναι και πρέπει να είναι προϊόν γνώσης και υπευθυνότητας και συγκεκριμένης επεξεργασίας. Οτιδήποτε άλλο δεν είναι κριτική. Πολύ σωστά έχει τονιστεί, ότι ο κριτικός δεν πρέπει να εκφράζεται εξ αντικειμένου (αντιβαίνει προς τη δημοκρατική αρχή και την αρχή των καλών σχέσεων) λαμβανομένου υπ όψη ότι η σύλληψη της πραγματικής εικόνας ενός έργου είναι ζήτημα χρόνου και όχι επιμέρους εκτιμήσεων. Ωστόσο, είναι αδιαφιλονίκητο ότι πρέπει σε ένα βαθμό να γίνεται μια αντικειμενοποίηση του έργου για λόγους λειτουργικής αλλά και ηθικής τάξης. Σαν κατακλείδα θα γίνουν δύο επισημάνσεις: πρώτο, ότι η λογοτεχνία (πεζογραφία, ποίηση) είναι χώρος σαφώς οριοθετημένος, άλλοτε αυστηρά και άλλοτε με κάποια ελευθερία και ουδείς δικαιούται να του\ν παραβιάζει ή να τον υπερβαίνει και δεύτερο ότι η αυθαιρεσία, η αδιακρισία και άλλα ακατονόμαστα επικρατούν, η άγνοια είναι πρόβλημα όλων μας και η ημιμάθεια κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα αλλά επειδή δεν είμαστε κοινωνία γραφικών και ανόητων ανθρώπων, φαινόμενα παρακμής, δυσλειτουργίας, παραβίασης και καταστρατήγησης του χώρου και αποσύνθεσης πρέπει να εκλείψουν. XΟΡΟΣΤΑΣΙ 15 Μουσικοχορευτική Παράδοση της Μακεδονίας συνέχεια από τη σελ. 11 είναι η περιοχή της Θεσσαλονίκης, της Χαλκιδικής και της Καβάλας, και κομπανίες, που έχουν ως βασικά όργανα το βιολί και το κλαρίνο, με συνοδευτικά το ούτι, το τουμπερλέκι ή το νταούλι. Αρκετοί σκοποί, τραγούδια και χοροί της Βόρειας Μακεδονίας είναι ίδιοι ή παρόμοιοι με αυτούς των γειτονικών χωρών (FYROM, Σερβία, Αλβανία) αλλά αυτό οφείλεται, κυρίως, στον κεντρικό πολιτισμικό ρόλο που διαδραμάτισε η Μακεδονία στη διαμόρφωση της Ιστορίας και του Πολιτισμού των Βαλκανίων 7. Οι επτάσημοι ρυθμοί και οι αντίστοιχοι κυκλικοί συρτοί χοροί ενσωματώθηκαν στην μουσικοχορευτική τους παράδοση, ενώ, ταυτόχρονα, αποδεικνύουν την πολιτιστική επίδραση των Ελλήνων στους λαούς αυτούς. Το γεγονός αυτό της πολιτιστικής επίδρασης στους άλλους λαούς, αποτελεί ένα ακόμη ισχυρό επιχείρημα ενάντια σε όσους αμφισβητούν την ελληνικότητα της Μακεδονίας. Παρόμοιες επιδράσεις, βέβαια, δέχθηκε και η μουσική παράδοση της Μακεδονίας κατά την μακρόχρονη οθωμανική κυριαρχία, με την καθιέρωση των πνευστών χάλκινων οργάνων στα μουσικά σχήματα ορισμένων περιοχών, όπως προαναφέρεται 8. Αυτή η ιδιαίτερη σημασία της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Μακεδονίας, αναδεικνύεται και μέσα από το πλούσιο «ρεπερτόριο» χορών και τραγουδιών. Οι χοροί γενικότερα, πέρα από τις φολκλορικές και λαογραφικές διαστάσεις τους, αναδεικνύουν τον πλούτο και τη δυναμική του Ελληνικού Πολιτισμού. Ταυτόχρονα όμως αποκτούν και εθνικές διαστάσεις, λόγω των διεθνών πολιτικών συγκυριών και των ανιστόρητων Σκοπιανών διεκδικήσεων. Ενδεικτική Βιβλιογραφία: 1. Κ. Μάρκος, <<Η μουσικοχορευτική μακεδονική παράδοση από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα>>, περιοδικό <<Χοροστάσι>>, τεύχος 2 (Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2003) 2. Π. Καβακόπουλος, <<Μουσικό οδοιπορικό στα δημοτικά τραγούδια της Ελλάδας, Χρωματικές ιδιομορφίες και ποιοτικός χαρακτήρας>>, περιοδικό <<Χοροστάσι>>, τεύχος 14 (Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2006) Δ. Κώτσικας, Τα Χάλκινα της Κοζάνης, ένθετο στο ομώνυμο cd. 2. Στ. Ι. Κοψαχείλης, <<Η μουσική και ο χορός στα έθιμα των Μακεδόνων>>, Πρακτικά του 4ου Παγκόσμιου Συνέδριου της ΔΟΛΤ, Λάρισα (1990), σ Στ. Ι. Κοψαχείλης, <<Η μουσική και ο χορός στα έθιμα των Μακεδόνων>>, ό.π., σ Κ. Γ. Σαχινίδης, <<Χοροί των λαϊκών δρωμένων του Σοχού Θεσσαλονίκης>>, αδημοσίευτα Πρακτικά Ημερίδας, Σοχός (Νοέμβριος 2005). 2. Δ. Κώτσικας, Τα Χάλκινα της Κοζάνης, ό.π. 6. Π. Καβακόπουλος, <<Μουσικό οδοιπορικό στα δημοτικά τραγούδια της Ελλάδας, Χρωματικές ιδιομορφίες και ποιοτικός χαρακτήρας>>, ό.π. 7. Κ. Γ. Σαχινίδης, <<Χορευτικές και πολιτισμικές-κοινωνικές αλληλεπιδράσεις των Βαλκανικών λαών>>, Πρακτικά 3ου Λαϊκού Συνεδρίου Πολιτισμού, Σέρρες ( Οκτωβρίου 2004), σ Δ. Μαζαράκη, Το λαϊκό κλαρίνο στην Ελλάδα, Αθήνα Κ. Δόρτσιος, <<Κομπανίες των Χάλκινων οργάνων της Μακεδονίας>>, περιοδικό <<Χοροστάσι>>, τεύχος 14 (Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2006).

16 16 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Βασιλίδα των Πόλεων, η Κωνσταντι- Η νούπολη, πού ήταν το κέντρο της Χριστιανοσύνης, είκοσι τουλάχιστον φορές, την επολιόρκησαν οι Πέρσες, οι Άραβες, οι Ρώσοι, οι Βούλγαροι, οι Άβαροι, οι Γότθοι και άλλοι. Η Κωνσταντινούπολη πολλάκις εκινδύνευσε, αλλά διεσώθη χά ρις στην ανδρεία του στρατού και των κατοίκων, την οποία ενίσχυε η βαθεία χριστιανική πίστη. Το Βυζαντινό Ελληνικό Κράτος, υπήρξε ο πρόμαχος του Χριστιανισμού και του Πολιτισμού στην Ανατολή ε ναντίον των απίστων και της βαρβαρότητος. Οι Τούρκοι άρχισαν να πολιορκούν την Κωνσταντινούπολη από του έτους 1397 Η τελευταία από αυτούς πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως, άρχισε την 7η Απριλίου Τον όρθρο της 29ης Μαΐου 1453, άρχισε η γενική κατά ξηράν και κατά θάλασσαν έφοδος των Τούρκων, η οποία βρήκε τους πολιορκούμενους έτοιμους στις επάλξεις και τα χαρακώματα. Περί την 8η πρωι νή τουρκικά στίφη ενέπεσαν εκ των όπισθεν κατά του Αυτοκράτορος, ο οποίος και οι περί αυτόν αμύνονταν με ηρωϊσμό στη θέση πού ήσαν ταγμένοι. Αλλά σε άλλο μέρος, βορειότερο, οι Γενίτσαροι διά της Ξυλόπορτας, την οποία βρήκαν κατά τύχη ανοικτή, εισήλθαν στην Πόλη. Συγχρόνως τουρκικά πυροβόλα άνοιξαν νέα ρήγματα στα τείχη. Ύστε ρα από λίγο επεκράτησε πανικός μεταξύ των ημετέρων και επακολούθησε γενική φυγή. Εν τούτοις, όμως, ο αγώνας «Εάλω η Πόλις» την Τρίτη, 29 Μαΐου 1453 Του Κων/νου Β. Χιώλου, Δρα Νομικής, Προέδρου Εθνικής Ενώσεως Βορείων Ελλήνων συνεχίζετο με αμεί ωτη ένταση. Όταν, τελικώς, οι Τούρκοι κατέλαβαν την Κωνσταντι νούπολη διά τής Κερκόπορτας, η μεγάλη συμφορά είχε πλέον συντε λεσθεί και ο τελευταίος Βυζαντινός Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος Πα λαιολόγος, δίδων το παράδειγμα της εθελοθυσίας και μαχόμενος ως απλούς στρατιώτης παρά την Πύλην του Ρωμανού, έπεσε ως ήρως με το σπαθί θρυμματισμένο στα χέρια του. Τούτο συνέβη ημέρα Τρίτη της Εβδομάδος, πράγμα που επιβεβαιώνει την ήδη προ της Αλώσεως επικρατούσα λαϊκή πρόληψη, ότι η Τρίτη ημέρα της εβδομάδος, είναι αποφράς. Το πρωί της Τρίτης 29 Μαΐου 1453, «Έάλω ή Πόλις «και το Βυ ζάντιο είχε παύσει πλέον να υπάρχει. Ό,τι απέμεινε εντός ολίγου περιήλθε ολοκληρωτικώς στους Τούρκους, οι οποίοι γενόμενοι κύριοι της Πόλεως άρχισαν την καταστροφή και την λεηλασία αυτής, καταστρέψαντες τελείως το Μέγα Παλάτιον, πλην του πλησίον αυτού ευρισκομέ νου Ναού της Αγίας Σοφίας, τον οποίο, καθώς και όλες τις άλλες Εκ κλησίες, μετέτρεψαν σε Τζαμιά, ενώ πολλοί των κατοίκων εσφάγησαν η εξανδραποδίσθηκαν. Η Βασιλίδα των Πόλεων υπέκυψε. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατέρ ρευσε και επί των ερειπίων αυτής ο νικητής άσκησε επί 5 αιώνας και πλέον την αιμοχαρή δεσποτείαν του. Ευθύς μετά την Άλωση της Βασιλίδος των Πόλεων, η μορφή του Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Παλαιολόγου του ΙΑ, του επονομαζομένου Δραγάτση, που υπήρξε ο ηρωικότερος, ο τελευταίος, αλλά και ο τραγικότερος συνάμα Έλλην Αυτοκράτωρ, αγωνισθείς σθεναρώς επί δύο ολόκληρους μήνας μέχρι πού έπεσε ηρωικώς μαχόμενος επί των επάλ ξεων

17 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 XΟΡΟΣΤΑΣΙ 17 της Πύλης του Ρωμανού (πού ήταν το ασθενέστερο σημείο των τει χών), κατά την τελευταία και αποφασιστική έφοδο των Τούρκων την 29η Μαΐου 1453, έγινε θρύλος και εισέδυσε στις ποικίλες δημώδεις παρα δόσεις του Ελληνικού Λαού. Διά του θανάτου του δέ και της κατα λήψεως της Κωνσταντινουπόλεως, κατελύθη το Βυζαντινό Κράτος και άρχισε η μακρά περίοδος των δεινών της υποδουλώσεως. Οι Έλληνες αγωνίσθηκαν με απαράμιλλο ηρωισμό κατά την τελευ ταία πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων πού άρχισε, ως προελέχθη, την 7η Απριλίου 1453, έχοντες επικεφαλής των τον γενναίο Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, ο οποίος, καίτοι εγνώριζε ποίον θα ήταν το μοιραίο τέλος, ούτε επί στιγμήν κατελήφθη από δισταγμούς. Τουναντίον δέ, αφού απηύθυνε προτρεπτικούς λόγους προς τους Έλληνας και τους ξένους, μετέλαβε των Αχράντων Μυστη ρίων στην Αγία Σοφία και με το όνομα της Πατρίδος του στα χείλη, ερρίφθη ακάθεκτος στον Αγώνα. Ακαταπόνητος και ακατάβλητος υπερασπίσθηκε την πρωτεύουσα της Ελληνικής Αυτοκρατορίας μέχρι της ύ στατης στιγμής του και απέρριψε υπερήφανα και ασυζητητί προτάσεις συνθηκολογήσεως του βαρβάρου αντιπάλου του, με την εξής Ελληνοπρε πή απάντηση: «Τό τήν Πόλιν σοί δουναι, ουτ έμόν εστίν, ούδ άλλου τινός των οικούντων εν τη πόλει ταύτη, κοινή γάρ γνώμη αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών «. Η αξιοπρεπής και υπερήφανος απάντηση του Εθνομάρτυρος Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Παλαιολόγου προς τον Μωάμεθ Β ενθυμίζει το «Μολών λαβε «του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες και όλες τις θυσίες των αρχαίων και των νεωτέρων Ελλήνων προς διαφύλαξη του υπέρτατου αγαθού της Ελευθερίας. Αμέσως μετά την Άλωση της Βασιλίδος των Πόλεων συνετέθησαν διάφορα δημοτικά άσματα και θρήνοι, αναφερόμενοι στην Άλωση της Πόλης, η οποία ήταν η απαρχή του νέου Αγώνος γιά την Εθνική Αποκατάσταση του Ελληνικού Γένους. Τούτο το επιμαρτυρούν οι λαϊκοί θρήνοι για την συντελεσθείσα εθνική συμφορά. Το βεβαιώνει το παρήγορο Αγγελικό μήνυμα που απευθύνεται στην δακρυσμένη Ει κόνα της Υπερμάχου Στρατηγού της Παναγίας μας : «Σώπασε, Κυρία Δέσποινα, και μην πολυδακρύζεις, πάλι με χρόνους με καιρούς, πάλι δικά μας θα ναι»!!! Εξ άλλου, σύμφωνα με σχετικό θρύλο, ημείς οι Έλληνες θα διώξουμε τον Τούρκο στην «Κόκκινη Μηλιά «,που βρίσκεται η κοιτί δα του Ασιατικού αυτού Λαού, όταν θα αναστηθή ο μέγας νεκρός της Πύλης του Ρωμανού, ο Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, που έκ λεισε μία μεγάλη περίοδο της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους, Το Κάστρο της Πόλης η οποία διήρκεσε επι 1123 συναπτά έτη και η υπέρτατη θυσία αυτού και των περί αυτόν αγωνιστών, κατηύθυνε πράγματι των αιώνων τας τύχας, όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Ακαδημαϊκός Διονύσιος Ζακηθυνός. Τέλος, η Κωνσταντινούπολις, η Βασιλεύουσα Πόλις, και ο θρυλικός τελευταίος Αυτοκράτωρ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ, θα επιζήσουν μέσα στις καρδιές μας, εκτός των άλ λων, με τις μνήμες, με τις παραδόσεις και με τους θρύλους του «μαρμαρωμένου Βασιλιά «που κάποτε θα ξυπνήση στης Χώρας της Εφτάλοφης απάνου τά μουράγια κατά τον εθνικό μας ποιητή Κωστή Παλαμά και του Παπά της Αγια Σοφιάς, που εξαφανίσθηκε την ημέρα της Αλώσεως, για να συνεχίση την τέλεση της διακοπείσης θείας Λειτουργίας στο Μεγάλο Μοναστήρι...!

18 18 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Ο πολιτικός ρόλος των Κωνσταντινουπολιτών στη Βασιλεύουσα του Δρα Ιωάννη Χρ. Ιακωβίδη, συνεργάτη του Κέντρου Ανατολικών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου Ελληνισμός της Ο Κωνσταντινούπολης, κατά τη μακραίωνη ιστορία του, διακρίθηκε, κυρίως, στους τομείς των εμπορικών και τραπεζικών δραστηριοτήτων. Ασχολήθηκε, ακόμη, με τις τέχνες και τα γράμματα κατά καιρούς -παρά την ύπαρξη Ελλήνων, φορέων ανωτάτων αξιωμάτων του οθωμανικού κράτους- δεν κατείχε θέσεις στις υψηλότερες βαθμίδες της διοικητικής ιεραρχίας. Οι διώξεις, που υφίστατο, πριν και μετά από το 1922, και ο φόβος που τον διακατείχε, μετέτρεπε τους Ρωμιούς σε μια σιωπηλή μειονότητα που αδυνατούσε να διεκδικήσει το δίκαιό της. Ο καθηγητής Νεοκλής Σαρρής στην πρώτη συνέντευξή του στον γράφοντα στις 3 Μαΐου 2000 επεσήμανε μεταξύ των άλλων: Συζητούσα με τον Τίτο Αθανασιάδη, δημοσιογράφο, ότι εμείς οι Κωνσταντινουπολίτες δεν αναδείξαμε κανέναν πολιτικό Ο Τίτος Αθανασιάδης μου απαντά: Δίκαιο έχεις. Διαθέτουμε γνωστά ονόματα στην οικονομική ζωή, στην Επιστήμη, πολιτικούς όχι. Ποιος ο λόγος; Μα οι Κωνσταντινουπολίτες ήταν μειονότητα στερημένη πολιτικών δικαιωμάτων κι ο Μπακάλμπασης1 εξελέγη συμπτωματικά με τους Βενιζελικούς. Παρά τη διοικητική και πολιτική ισχύ των Φαναριωτών και το Τανζιμάτ το 19ο αι., οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν είχαν εξασφαλίσει την ουσιαστική ισότητα με τους Τούρκους Οθωμανούς υπηκόους.τα παραδοσιακά προνόμια του Millet 2 πλήγηκαν αρχικά από τους Νεοτούρκους (1908), όταν εισήχθη το κοινό οθωμανικό σύστημα. Μάλιστα, ο όρος Cemaat (κοινότητα) αντικατέστησε το Millet. Εν συνεχεία, ο τρόπος διεξαγωγής των οθωμανικών εκλογών προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των Ελλήνων. Στις 230 έδρες του οθωμανικού κοινοβουλίου, οι Έλληνες κατέλαβαν 27 (11,7%), οι Βούλγαροι 5 (2,2%), οι Σέρβοι 4 (1,7%), οι Αρμένιοι 10 (4,3%), οι Εβραίοι 2 (0,8%) και οι Μουσουλμάνοι 182 (79,3%). Οι 18 βουλευτές των Ελλήνων προέρχονταν από τα βιλαέτια Κωνσταντινουπόλεως, Αρχιπελάγους και Αϊδινίου (Σμύρνης), ενώ οι υπόλοιποι 9 από τα βιλαέτια 3 της Θεσσαλονίκης, Αδριανούπολης, Ιωαννίνων, Τραπεζούντας και Μοναστηρίου. Η εφαρμογή του νόμου για τη στρατιωτική θητεία, αντί του κεφαλικού φόρου (1908) προκάλεσε προβλήματα. Οι περισσότεροι Έλληνες προτιμούσαν να μεταναστεύσουν. Το 1908 εμφανίστηκαν μόνο 12 κληρωτοί από τους 1000 της περιοχής Μυριοφύτου και Περιστάσεως για στράτευση. Στην Κωνσταντινούπολη η εφημερίδα Tanin (Ηχώ), όργανο του Ένωσις και Πρόοδος των Νεοτούρκων, τασσόταν κατά του Ελληνισμού και του Πατριαρχείου. Το Μάιο του 1914 ο Οικουμενικός Θρόνος αναγκάστηκε λόγω της συμπεριφοράς των Νεοτούρκων να κλείσει τις εκκλησίες, όπως και το Το μέτρο ανακλήθηκε με την γενική επιστράτευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον Α` Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο διορατικός Πατριάρχης Ιωακείμ ο Γ` αμέσως μετά την επανάσταση των Νεοτούρκων τόνισε στον Κωνσταντίνο Σπανούδη: Τίποτε δεν έχομεν να αναμένωμεν από τον σωβινισμόν των ανθρώπων αυτών. Αγώνες αρχίζουν, για να μπορέσουμε να κρατήσουμε αυτό εδώ το σπίτι. Με την έκρηξη του Α` Παγκοσμίου Πολέμου (1914) χιλιάδες Ελλήνων της Πόλης στρατολογήθηκαν και αναγκάσθηκαν να κρυφθούν. Για να μη στρατολογηθεί ένας Τούρκος ή τουρκικής ιθαγένειας ραγιάς, έπρεπε να πληρώσει το μπεντέλ (αντισήκωμα), 45 χρυσές τουρκικές λίρες κατ` έτος. Πολλοί από τους φυγοστράτους εκρύπτοντο στις οροφές των οικιών Τραγική εικόνα της καταστροφής και της λεηλασίας που υπέστησαν οι ελληνικές συνοικίες της Πόλης (φωτ. Κ. Μεγαλοοικονόμου, Ιστορία του Ελλην. Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τ.ιστ, 2000, σ. 511) του Σταυροδρομίου, γι` αυτό ονομάστηκαν Ταβάν Νταμπουρού (τάγμα

19 Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 XΟΡΟΣΤΑΣΙ 19 του ταβανιού). Ο Αλέξης Αλεξανδρής επισημαίνει ότι οι Έλληνες και οι Αρμένιοι αποτελούσαν την πλειονότητα στα πλαίσια της οθωμανικής διπλωματικής υπηρεσίας. Ωστόσο, στις αρχές της δεκαετίας του 1880, σε σύνολο κρατικών λειτουργών στην Κωνσταντινούπολη μόνο 248 Έλληνες (1,2%) κατείχαν θέσεις στα ανώτερα κλιμάκια της διοικητικής μηχανής. Αναφορικά με την προοπτική πολιτικής σταδιοδρομίας, θα ήταν δυνατόν, να διαπιστωθεί ότι οι επιφανέστεροι Έλληνες της Πόλης δεν κατόρθωσαν να ανέλθουν στα ανώτερα αξιώματα του κράτους. Αυτός ήταν ο γενικός κανόνας. Ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής π.χ. το 1878 υπουργός των Εξωτερικών και Δικαιοσύνης ή ο Σάββα Πασάς, υφυπουργός και υπουργός εξωτερικών το 1880 αποτελούν εξαιρέσεις. Μετά από την Μικρασιατική Καταστροφή, Κωνσταντινουπολίτες θεωρήθηκαν εγκατεστημένοι (εταμπλί) και μη ανταλλάξιμοι. Εξ αυτών κατείχαν τουρκική ιθαγένεια και ελληνική. Επισημαίνεται ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1960 καταργήθηκε και η πρακτική της παρουσίας Ελληνορθόδοξων μειονοτικών βουλευτών στο τουρκικό Κοινοβούλιο, μια διαδικασία, που είχε εγκαινιαστεί από τον Κεμάλ Ατατούρκ, το Οι βουλευτές αυτοί ήταν οι : Νικόλαος Ταπτάς, ( ), Μιχάλης Καγιόγλου ( ), Βασίλειος Κόνος ( ), Νικόλαος Φακατσέλλης ( ), Αχιλλέας Μόσχος ( ), Αλέξανδρος Χατζόπουλος ( ), Χρήστος Ιωαννίδης ( ) και ο γερουσιαστής Λάσκαρης Καλούδης ( ). Για ποιο πολιτικό ρόλο να μιλήσει κανείς, όταν το 1997 η τουρκική κυβέρνηση προσπάθησε να καθαιρέσει την εφορευτική επιτροπή της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης προκαλώντας τη διεθνή αντίδραση; Εγκατέλειψαν οι Κωνσταντινουπολίτες τη Βασιλεύουσα λόγω των περιορισμών και των αποπνικτικών συνθηκών της περιόδου Ο Ηρακλής Μήλλας αναφερόμενος στην περίοδο μετά το 1955 τονίζει ότι κάθε μέρα στο σχολείο λέγαμε τον τουρκικό εθνικό ύμνο, επαναλαμβάναμε το σύνθημα τι ευτυχής που είμαι Τούρκος αντιμετωπίζαμε με θλίψη τη διακριτική μεταχείριση, χωρίς όμως να ζητάμε το δίκιο μας, ήμασταν πάντα σιωπηλοί και εύκολος στόχος για επιθέσεις Ο καθηγητής Νεοκλής Σαρρής σε συνέντευξή του στην πολίτικη εφημερίδα των Αθηνών ΑΝΑΤΟΛΗ τον Ιανουάριο του 1993 τόνισε ότι κανένας εχέφρων Κωνσταντινουπολίτης δεν είναι διατεθειμένος να επιστρέψει -κάτω μάλιστα από τις συνθήκες Άφιξη στην Αθήνα εκδιωχθέντων Ελλήνων από τις Τουρκικές Αρχές το 1964 (φωτ. Κ. Μεγαλοοικονόμου, Ιστορία του Ελλην. Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τ.ιστ, 2000, σ. 513) που έχουν διαμορφωθεί στις μέρες μας -(στην Τουρκία). Ο Ακύλας Μήλλας είναι αποκαλυπτικός: όταν ερωτώνται οι Κωνσταντινουπολίτες γιατί φύγατε;, φύγαμε, λέει και άλλαξε ο τόπος. Τι να τους πεις, τι να σχολιάσεις; Δεν έχουν οι περισσότεροι ακούσει για κάποιους πρωτόγνωρους καταστροφικούς φόρους, για κατασχέσεις περιουσιών, για τις ομαδικές στρατολογίες της δεκαετίας του 40, δεν τους μίλησε κανείς για τα Σεπτεμβριανά, για τις μαζικές εκείνες απελάσεις ανθρώπων, που δεν έφταιξαν σε τίποτα. Και επιμένουν: Γιατί φύγατε; Πώς να τους πεις πως υπήρξαν χρόνια που ο Τύπος παρότρυνε το λαό να μη συναλλάσσεται με τους Ρωμιούς, που φοιτητές εμπόδιζαν την είσοδο στα ρωμέικα καταστήματα του Πέραν, που κάποτε το παιδί σου ρωτούσε, με μάτια γεμάτα αθωότητα. Γιατί δεν κάνει, λένε, να μιλάω Ελληνικά στο δρόμο;. Συμπερασματικά, λοιπόν, μπορούμε να πούμε ότι ο πολιτικός ρόλος των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη, πριν και μετά από το 1922, υπήρξε ανύπαρκτος, γιατί έδωσαν έμφαση στις τραπεζικές εμπορικές δραστηριότητες και γενικότερα στην άσκηση επαγγελμάτων του ιδιωτικού τομέα. Σημειώσεις: 1.Αν. Μπακάλμπασης ( ), Δις υπουργός ή υφυπουργός Γεωργίας. Ανήκε στη Δημοκρατική Ένωση του Αλέξανδρου Παπαναστασίου. 2. Μιλέτ= Αυτόνομη θρησκευτική κοινότητα (γένος) π.χ. των Ρωμιών (Χριστιανών Ορθόδοξων), Αρμενίων, Εβραίων, Μουσουλμάνων κ.λπ. 3. Βιλαέτι=μεγάλη διοικητική περιφέρεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ενδεικτική Βιβλιογραφία Ιακωβίδης Χρ. Ιωάννης (2007), Η ένταξη στην ελλαδική κοινωνία των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης Σύγκρισή τους με τους Αιγυπτιώτες, Μικρασιάτες, Ποντίους και την αντίστοιχη διαδικασία ενσωμάτωσής τους, Επιτομή Διδακτορικής Διατριβής, Νέος Κύκλος Κωνσταντινουπολιτών-Καστρίτσειο Μουσείο Πολιτισμού Κωνσταντινού-πολης και Μικράς Ασίας, σ.σ Ιστορία Ελληνικού Έθνους [IEE] (1997), τόμ. ΙΔ, Εκδοτική Αθηνών, σ.σ , 360 Δάμτσας Νικόλαος (1982), Η αγωνία της Κωνσταντινουπόλεως, έκδ.εφημ. Ο Πολίτης, σ. 47. Παπαδόπουλος Στέφανος (1978) Αναμνήσεις από την Πόλη, Σωματείον Ελλήνων Υπηκόων Απελαθέντων εκ Τουρκίας, σ.σ Σβολόπουλος Κωνσταντίνος(1995) Κωνσταντινούπολη , Εκδοτική Αθηνών, σ.77. Αλεξανδρής Αλέξης, Ελληνορθόδοξη μειονότητα στην Τουρκία στην Ι.Ε.Ε., τόμ. ΙΣΤ, σ.σ

20 20 XΟΡΟΣΤΑΣΙ Aπρίλιος - Μάιος - Ιούνιος 2010 Σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών της Καλλιθέας Αττικής του Δημήτρη Κάρναβου, Δημοτικού Συμβούλου Καλλιθέας, MSc Βιώσιμη Ανάπτυξη Στην πόλη της Καλλιθέας, λόγω της έντονης πολιτιστικής ζωής που αναπτύχθηκε από τα πρώτα κιόλας χρόνια, έζησαν και δημιούργησαν πολλοί πανελληνίως γνωστοί άνθρωποι του πολιτισμού. Η ζωή και η δημιουργία τους επηρέασαν σημαντικά τη φυσιογνωμία της Καλλιθέας. Από τους πρώτους οικιστές της πόλης ξεχωρίζουμε ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών. Ο πρώτος οικιστής της πόλης Γεώργιος Φιλάρετος ( ), πολιτικός, δημοσιογράφος και ιστορικός, ήταν γνωστός για τα άμεσα ή έμμεσα σχετιζόμενα με τη νομική επιστήμη έργα του, καθώς και για πλειάδα ιστορικών έργων όπως: To Σύνταγμα της Ελλάδος, 1889, Ξενοκρατία και βασιλεία εν Ελλάδι , Ασπασία του Περικλέους, 1902, Πολιτείαι και κοινότητες. Κοινά και ομοσπονδίαι, 1902, Προνόμια και ατέλειαι των Ελλήνων εν Τουρκία, 1903, Σημειώσεις από του 75ου υψώματος ( ), απομνημονεύματα κ.ά. Ο Φιλάρετος έμεινε γνωστός επίσης και γιατί ήταν ο πρώτος εκδότης της εφημερίδας Ριζοσπάστης πριν την πουλήσει στο Κομμουνιστικό κόμμα (Λεύκωμα, 2002). Ένας ακόμη από τους πρώτους οικιστές της πόλης που ήταν άνθρωπος των γραμμάτων, ήταν και ο Γεώργιος Κρέμος ( ). Αποκαλέστηκε και ως ρομαντικός ιστοριογράφος, ενώ διετέλεσε και καθηγητής του Βασιλέα Γεωργίου του Α. Σημαντικότερο έργο του είναι η Ιστορία του Σχίσματος των δύο Εκκλησιών, ενώ σημαντικό ακόμη έργο του είναι η Γενική Ιστορία. Σημαντικότερη ίσως φυσιογνωμία των γραμμάτων και των τεχνών της Καλλιθέας αποτελεί η ζωγράφος Σοφία Λασκαρίδου ( ). Διαπρεπέστερη μίας γενιάς ζωγράφων, όπως ο Οδυσσέας Φωκάς, ο Αλέκος Χριστοφής, ο Κωνσταντίνος Μαλέας και ο Παντελής Ο Γεώργιος Φιλάρετος (άλμπουμ 4ου Λυκείου Καλλιθέας) Ζωγράφος, η Σοφία Λασκαρίδου είναι η πρώτη γυναίκα που γίνεται, το 1903, δεκτή στο Σχολείο των Τεχνών, σημερινή Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, ύστερα μάλιστα από διαμεσολάβηση του ίδιου του τότε Βασιλιά Γεωργίου του Α (Παπάζογλου, 2000). Κόρη ενός από τους πρώτους οικιστές της πόλης, του εμπόρου Λάσκαρη Λασκαρίδη και της φημισμένης παιδαγωγού Αικατερίνης Λασκαρίδου, τολμηρή αλλά και προικισμένη ζωγράφος, από πολύ νεαρά ηλικία παρουσίασε τα πρώτα της έργα. Σύντομα τα έργα της βραβεύονται σε μεγάλες καλλιτεχνικές εκθέσεις του εξωτερικού, όπως του Μονάχου και του Παρισιού. Το σπίτι της έργο του Τσίλλερ, ίσως το παλαιότερο κτίσμα της πόλης που σώζεται, πρόσφατα ανακαινίσθηκε εκ βάθρων με ενέργειες του Δήμου Καλλιθέας και φιλοξενεί πέρα από την προσωπική της συλλογή εκθέσεις της Δημοτικής Πινακοθήκης Σοφίας Λασκαρίδου. Η κοσμοπολίτικη και ενίοτε πολυτελής ζωή της, ο έρωτας της με τον αυτόχειρα εθνικιστή ποιητή Περικλή Γιαννόπουλο και γενικότερα όλη η πολυτάραχη ζωή της αγγίζουν τα όρια του θρύλου ξεπερνώντας τα σύνορα της Καλλιθέας. Έργα της, πέρα από τη Δημοτική Πινακοθήκη, φιλοξενούνται στην Εθνική Πινακοθήκη στη συλλογή Κουτλίδη (Καθημερινή, 2003). Η Ειρήνη Λασκαρίδου ( ), αδελφή της προηγούμενης, έγραψε διάφορα διηγήματα και μυθιστορήματα. Το σημαντικότερο όμως δημιούργημά της ήταν ο Οίκος Τυφλών και τα παρελκόμενα οικοτροφεία για τυφλά παιδιά που έκτισε. Για το φιλανθρωπικό της έργο τιμήθηκε, τόσο από το κράτος, όσο και από την Ακαδημία Αθηνών (Παπάζογλου, 2000). Παρά το πλούσιο φιλανθρωπικό της έργο, λόγω της λάμψης της προσωπικότητας της αδελφής της Ειρήνης, η δράση της δεν είναι τόσο γνωστή στους σημερινούς Καλλιθεάτες. Στην Καλλιθέα έζησε και δημιούργησε η πεζογράφος, μεταφράστρια και παιδαγωγός Έλλη Αλεξίου ( ). Σημαντικότερα έργα της είναι τα κάτωθι: Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή, 1931, Τρίτο Χριστιανικό Παρθεναγωγείο, 1934, Άνθρωποι, 1938, Με την Αύρα, 1958 και άλλα. Η Έλλη Αλεξίου ήταν συγγενής και συναναστρέφονταν με πολλούς σημαντικούς καλλιτέχνες όπως τα αδέλφια της Γαλάτεια Καζαντζάκη

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΈντι, ένας συγγραφέας, βρίσκεται μετά από ατύχημα απομονωμένος

ΟΈντι, ένας συγγραφέας, βρίσκεται μετά από ατύχημα απομονωμένος Ο ΟΥΡΑΝΟΣ ΠΟΥ ΟΝΕΙΡΕΥΤΗΚΕΣ Σύγχρονη Λογοτεχνία Γιάννης Σκαραγκάς Επιμέλεια: Κατερίνα Σχινά ISBN: 978-960-218-942-9 Τιμή: 11.00 ευρώ Αριθμός σελίδων: 264 Διαστάσεις: 12,5x21 Γλώσσα: Ελληνικά Οκτωβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων!

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων! OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! & των ανθρώπων! συνδιοργάνωση Kαλοκαίρι 2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΡΓΕΡΗΣ Και να αδερφέ μου που

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ «ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΓΕΥΣΕΩΝ» 4,5 και 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ 2009 ΠΑΡΑΛΙΑ ΒΟΛΟΥ (Τράπεζα Ελλάδος) Το Γραφείο Υποστήριξης Προϊόντων της Νομαρχιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007 ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης Υπεύθυνη προγράμματος: Δώρα Χαραλαμπή ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ Το δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά Φώτα. Εκδηλώσεις Δήμου Φιλαδέλφειας Χαλκηδόνος

Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά Φώτα. Εκδηλώσεις Δήμου Φιλαδέλφειας Χαλκηδόνος 2014 2015 Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά Φώτα Εκδηλώσεις Δήμου Φιλαδέλφειας Χαλκηδόνος Αγαπητοί συμπολίτες και συμπολίτισσες, τα φετινά Χριστούγεννα είναι από τα δυσκολότερα των τελευταίων ετών για την πατρίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους με την παραμυθού Σάσα Βούλγαρη ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ!!! 200 ΧΡΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Ν. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Ν. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Ν. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α ΤΡΙΜΗΝΟ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ Στη διάρκεια του Α Τριμήνου η ΣΤ τάξη θα εμβαθύνει στο έργο και την προσωπικότητα του μεγάλου μας μουσικοσυνθέτη Μίκη

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε!

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Το εργαστήρι αυτό βασίζεται σε ένα απλό και οικείο επιτραπέζιο παιχνίδι. Σκοπός του είναι να κεντρίσει το ενδιαφέρον των μαθητών, αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός,

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, Το ταξίδι µιας ζωής Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, ποτέ δεν επιστρέφει! Και καθώς προχωρά, µοιράζει το πεπρωµένο που προορίζεται για τον καθένα από εµάς, εκτελώντας έτσι τη βούλησή του.

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Ευχαριστίες Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αποδώσω τις ευχαριστίες μου σε όσους βοήθησαν με τον τρόπο τους στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Αρχικά, θα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Μάθημα: Νέα Ελληνικά Β Γυμνασίου ΓΚΟΤΧΟΛΤ ΕΦΡΑΪΜ ΛΕΣΙΝΓΚ. Η ιστορία του δαχτυλιδιού

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Μάθημα: Νέα Ελληνικά Β Γυμνασίου ΓΚΟΤΧΟΛΤ ΕΦΡΑΪΜ ΛΕΣΙΝΓΚ. Η ιστορία του δαχτυλιδιού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Μάθημα: Νέα Ελληνικά Β Γυμνασίου ΓΚΟΤΧΟΛΤ ΕΦΡΑΪΜ ΛΕΣΙΝΓΚ Η ιστορία του δαχτυλιδιού Η διδακτική πρόταση που ακολουθεί αφορά το κείμενο «Η ιστορία του δαχτυλιδιού» του Γκότχολτ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ ***

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΚΑΡΠΑΘΟΣ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 20 4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της μαγείας (κεφ.35) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΠΑΓΓΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013

ΔΗΜΟΣ ΠΑΓΓΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013 ΔΗΜΟΣ ΠΑΓΓΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013 ΙΟΥΛΙΟΣ 3 4 Ιουλίου 2013 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΕΑΣ ΠΕΡΑΜΟΥ Παραστάσεις της θεατρικής ομάδας του Συλλόγου «Του νεκρού αδελφού», θερινό σινεμά «Αλκυονίς»

Διαβάστε περισσότερα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά. Colindul românesc: Το

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ»

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» Βιογραφικό του Συλλόγου Ο Λαογραφικός & Πολιτιστικό Σύλλογος Άνω Οινόης «Το Κρασοχώρι» ιδρύθηκε το 1991 και τα µέλη του κατοικούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή σας παρουσία. Η παρουσία σας σήμερα εδώ αποδεικνύει ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Συμμαθητές, συμμαθήτριες, Στα πλαίσια της συζήτησής μας για την τέχνη, θα παρουσιαστούν περιληπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί στόχοι

Εκπαιδευτικοί στόχοι ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Εκπαιδευτικοί στόχοι των προτεινόμενων

Διαβάστε περισσότερα