Καρκίνος Πνεύμονα. Επιδημιολογία, αιτιολογία, παθογένεση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Καρκίνος Πνεύμονα. Επιδημιολογία, αιτιολογία, παθογένεση"

Transcript

1 Καρκίνος Πνεύμονα Επιδημιολογία, αιτιολογία, παθογένεση Γιώργος Σταθόπουλος Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β ΕΣΥ Κλινική Εντατικής Θεραπείας και Πνευμονολογίας, Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός», Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών 2ετής Κύκλος Μεταπτυχιακών Μαθημάτων Πνευμονολογίας ΠΓΝΝΘΑ «Σωτηρία», 05/12/2007

2 Καρκίνος Πνεύμονα Εισαγωγή Επιδημιολογία Αιτιολογία Παθογένεση Βιβλιογραφία

3 Η σχέση καπνίσματος-καρκίνου πνεύμονα: η πιοκαλά τεκμηριωμένη σχέση περιβαλλοντικού παράγοντα με ανθρώπινο όγκο. Παγκόσμια επιδημία που έχει κορυφωθεί στον ανεπτυγμένο κόσμο, αλλά αναμένεται αύξηση στον αναπτυσσόμενο και στις γυναίκες και παιδιά. Κύριοαίτιοηαναζήτησηκέρδους με νέους τύπους τσιγάρων και η φυσική και ψυχική εξάρτηση που προκαλεί η νικοτίνη.

4 Καρκίνος Πνεύμονα Εισαγωγή Επιδημιολογία Αιτιολογία Παθογένεση Βιβλιογραφία

5 1900: εξωτική νόσος παρά τη διαδεδομένη χρήση καπνού για αιώνες : σταδιακή αύξηση επίπτωσης : δημοσίευση πρώτων μελετών από Doll & Peto και ανακοίνωση αρχίατρου ΗΠΑ που συνέδεαν κάπνισμα με καρκίνο πνεύμονα : 1 η αιτία νεοπλασματικού θανάτου σε & 5

6 : διακυμάνσεις επίπτωσης και θνητότητας παράλληλα με παρελθόντα επιπολασμό καπνίσματος (λανθάνων χρόνος 20 έτη) 6

7 Επίπτωση καρκίνου πνεύμονα (ΗΠΑ, 2007) 5 2 ος στους άντρες (15%, 89,6/ /έτος) 2 ος στις γυναίκες (15%, 54,7/ /έτος) 2 ος συνολικά (15%, ~77,5/ /έτος)

8 Θνητότητα καρκίνου πνεύμονα (ΗΠΑ, 2007) 5 1 ος στους άντρες (31% θανάτων από νεόπλασμα) 1 ος στις γυναίκες (26% θανάτων από νεόπλασμα) 1 ος συνολικά (15%, ~ /έτος)

9 : Αυξητική τάση επίπτωσης (ΗΠΑ, 2007) 5

10 : Πτωτική τάση θνητότητας (ΗΠΑ, 2007) 5

11 : Αυξητική τάση θνητότητας (ΗΠΑ, 2007) 5

12 Ευρώπη 2000: παρόμοια επίπτωση με ΗΠΑ 6

13 Ευρώπη Βοράς: μείωση θνητότητας στους άνδρες, αύξηση θνητότητας στις γυναίκες

14 Ευρώπη Νότος: σταθεροποίηση θνητότητας Ανατολή: ταχεία αύξηση θνητότητας

15 Ευρώπη 2000: τοπικές Δ επίπτωσης 6

16 Ευρώπη 2000: τοπικές Δ θνητότητας 6

17 Ευρώπη 2000: τοπικές Δ επίπτωσης 6

18 Ευρώπη 2000: τοπικές Δ θνητότητας 6

19 Επιδημία στις γυναίκες

20 Καρκίνος πνεύμονα (ΗΠΑ, 2004) 5 1 η αιτία νεοπλασματικού θανάτου Καρκίνος: 2 η αιτία θανάτου γενικά

21 Καρκίνος (ΗΠΑ, 2004) 5 1 η αιτία θανάτου σε ηλικίες μικρότερες από το προσδόκιμο επιβίωσης

22 Καρκίνος πνεύμονα (ΗΠΑ, 2004) 5 Τοπική νόσος μόνο στο 16%

23 Καρκίνος πνεύμονα (ΗΠΑ, 2004) 5 Χαμηλή 5-ετής επιβίωση λόγω τοπικής ή συστηματικής διασποράς στη Διάγνωση

24 Καρκίνος πνεύμονα: ιστολογικοί τύποι 7 SCC θηλώδες AC κυστικό AC BAC SCLC LCLC

25 Επιδημιολογία ιστολογικών τύπων Ca πνεύμονα 1 πλακώδους, μεγαλο- & μικροκυτταρικού αδενοκαρκινώματος

26 Επιδημιολογία πλακώδους Ca πνεύμονα 1 προέρχεται από επιθήλιο κεντρικών αεραγωγών 30% Ca πνεύμονα κάποτε ο πιο συχνός ιστολογικός τύπος από το 1995 έχει ξεπεραστεί από το αδενοκαρκίνωμα παραμένει πρώτο σε χώρες με μεγάλη κατανάλωση μαύρου (αλκαλικού) καπνού (π.χ. Γαλλία)

27 Επιδημιολογία μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα 8 προέρχεται από επιθήλιο κεντρικών αεραγωγών κάποτε συχνός ιστολογικός τύπος (20-25%) SEER: ,86% ,95% αύξηση στις γυναίκες % %

28 Επιδημιολογία αδενοκαρκινώματος πνεύμονα 1 Προέρχεται από επιθήλιο περιφερικών αεραγωγών Κάποτε σπανιότερος ιστολογικός τύπος (20%) Σήμερα >40% και ανεβαίνει Μεγαλύτερη αύξηση στις γυναίκες Η αύξησή του είναι πραγματική και δεν οφείλεται σε βελτιωμένες τεχνικές διάγνωσης, αλλά σε αυξημένες νιτροζαμίνες (ΝΝΚ) καπνού, κλπ.

29 Εξήγηση 1,9 Αλλαγή ποιότητας τσιγάρων: α. φίλτρο β. Virginia blend γ. ph δ. περιεκτικότητα νικοτίνης πίσσας Αλλαγή καπνιστικής συνήθειας: α. αριθμός τσιγάρων / ημέρα β. όγκος εισπνοής γ. συχνότητα εισπνοής καρκινογένεση σε πιο περιφερικούς αεραγωγούς από προκαρκινογόνα που μετατρέπονται σε καρκινογόνα στις αγγειοβριθείς κυψελίδες

30 Καρκίνος Πνεύμονα Εισαγωγή Επιδημιολογία Αιτιολογία Παθογένεση Βιβλιογραφία

31 Σχεδόν εξ ολοκλήρου περιβαλλοντική νόσος Σημαντική ατομική ποικιλία στην ευαισθησία σε καρκινογόνα αναπνευστικού Κίνδυνος καρκίνου πνεύμονα α. Έκθεση σε περιβαλλοντικά i. Καρκινογόνα ii. Προστατευτικούς παράγοντες β. Γενετική ευαισθησία στα παραπάνω Αλληλεπιδράσεις μεταξύ διαφόρων καρκινογόνων (π.χ. καπνός αμίαντος) Αλληλεπιδράσεις μεταξύ γονιδίων περιβάλλοντος Αλληλεξάρτηση μεταξύ διαφόρων περιβαλλοντικών παραγόντων (π.χ. κοινωνικο-οικονομική κατάσταση)

32 Συνέργεια διαφόρων καρκινογόνων 1 άθροισμα καρκίνων πνεύμονα που αποδίδονται στον καθένα υπερβαίνει το 100% α. κάπνισμα 90% β. επαγγελματική έκθεση 9-15% γ. ραδόνιο 10% δ. ατμοσφαιρική ρύπανση 1-2% ε. δίαιτα 10-30%

33 Κάπνισμα 1-90% όλων των καρκίνων πνεύμονα - αύξηση κινδύνου x20 σε σχέση με μη καπνιστές - επίπτωση Ca πνεύμονα ακολουθεί επίπτωση καπνίσματος μετά 20 έτη - στενή συσχέτιση μεταξύ εθνικής θνησιμότητας και καπνίσματος - η αιτιολογική σχέση καπνίσματος -Ca πνεύμονα είναι από τις πιο στενές και καλά τεκμηριωμένες θάνατοι από Ca πνεύμονα που προκαλείται από το κάπνισμα στις ανεπτυγμένες χώρες ανά έτος - Κίνα (1/3 των καπνιστών παγκοσμίως): δυσοίωνες προβλέψεις για εκατομύρια θανάτων ετησίως - Κάπνισμα πούρων, πίπας: αυξημένος κίνδυνος καρκίνου, αλλά μικρότερος από τσιγάρα

34 Σχέση δόσης απόκρισης καπνίσματος καρκίνου πνεύμονα 1,9 - Γραμμική με ένταση καπνίσματος (3 πακέτα x 10 χρόνια = 3πλάσιος κίνδυνος σε σχέση με 1 πακέτο x 10 χρόνια) - Εκθετική με διάρκεια καπνίσματος (1 πακέτο x 30 χρόνια = 100πλάσιος κίνδυνος σε σχέση με 1 πακέτο x10 χρόνια) - Σημασία: α. Στρατηγικές πρόληψης έναρξης καπνίσματος σε νεαρή ηλικία. β. Η μείωση της κατανάλωσης δεν αποτρέπει τον κίνδυνο, χρειάζεται διακοπή

35

36 Ευρωπαϊκά δεδομένα 6

37 Διακοπή καπνίσματος 1 - Μειώνει τον κίνδυνο σε οποιαδήποτε ηλικία κι αν γίνει - Ο κίνδυνος παραμένει αυξημένος σε σχέση με ποτέ καπνιστές ακόμη και 40 χρόνια μετά τη διακοπή - Οι περισσότεροι καρκίνοι πνεύμονα στις ανεπτυγμένες χώρες σήμερα εμφανίζονται σε πρώην καπνιστές - Σημασία: παράλληλα με στρατηγικές για έλεγχο του καπνίσματος χρειάζεται και η ανάπτυξη νέων χημειοπροφυλακτικών θεραπειών

38 Ευρωπαϊκά δεδομένα 6

39 Το αέναα μεταλασσόμενο τσιγάρο 1 - στροφή στο virginia - φίλτρο οξεική κυτταρίνη άνθρακας - οπές αερισμού που αποφράσσονται από δάκτυλα, όχι όμως από μηχανές - ουσίες που αυξάνουν απόδοση νικοτίνης - λιγότερη πίσσα - λιγότερη νικοτίνη

40 Τα μοντέρνα τσιγάρα παρέχουν προστασία? 1 Μέτρηση απόδοσης πίσσας-νικοτίνης με καπνιστικές μηχανές (πρωτόκολλο FTC) δεν συμβαδίζουν με μετρήσεις βιοδεικτών (κοτινίνη, CO-Hb). Κάποιες μελέτες που έδειξαν αρχικά προστασία αναιρέθηκαν στη συνέχεια από σύγκριση μεταξύ διαδοχικών μεγάλων πληθυσμιακών μελετών (CPS I , CPS ΙΙ ) Οι καπνιστές αλλάζουν τις καπνιστικές συνήθειες για να προσαρμοστούν στα μεταβαλλόμενα τσιγάρα 1950: αλκαλικός καπνός, 5 puffs/min, puff volume 30 ml 2000: όξινος καπνός, 15 puffs/min, puff volume 150 ml Πρωτόκολλο FTC δεν έχει αλλάξει

41 Όχι 1,10 Σε χώρες που καπνίζονται κυρίως παλαιού τύπου τσιγάρα (π.χ. Γαλλία, καπνός caporal) υπερέχει το κεντρικό πλακώδες καρκίνωμα - αλκαλικός καπνός Τα μοντέρνα τσιγάρα σχετίζονται με αύξηση επίπτωσης, ιδίως του αδενοκαρκινώματος

42 Παθητικό κάπνισμα 1,11,12 Γυναίκες καπνιστών από Ιαπωνία και Ελλάδα τα πρώτα θύματα (Hirayama & Τριχόπουλος). Μεγάλη κινητοποίηση και αντιπαράθεση για ευνόητους κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους. Αρχική εκτίμηση του αυξημένου κινδύνου στο 30%. Πιο σύγχρονες και νηφάλιες εκτιμήσεις τοποθετούν τον κίνδυνο στο 20% για τις γυναίκες καπνιστών, ενώ είναι ακόμη αβέβαιο το αν η έκθεση στην εργασία αυξάνει τον κίνδυνο (π.χ. φροντιστές). Σημασία: Οι μελέτες αυτές βοήθησαν να καταρριφθεί ο μύθος της ουδού της καρκινογένεσης από το κάπνισμα.

43 Κάπνισμα και ιστολογικός τύπος Ca πνεύμονα 1 Στροφή προς το αδενοκαρκίνωμα - προϋπάρχει της βρογχοσκόπησης και της χρώσης PAS - αποδίδεται στο μεταβαλλόμενο τσιγάρο - αποδίδεται στο μεταβαλλόμενο τρόπο καπνίσματος - αποδίδεται στην προσθήκη αμμωνίας στον καπνό και στην αυξημένη απελευθέρωση ΝΝΚ στις κυψελίδες Συμπέρασμα: Η στροφή από παραδοσιακές ποικιλίες (κιρέτσιλερ, μπασμάς) σε μοντέρνες (virginia, στρεμματική απόδοση x15-30) και η χημική επεξεργασία του καπνού πιθανότατα σχετίζεται με την επιδημία του αδενοκαρκινώματος.

44 Δίαιτα και Ca πνεύμονα 1 Προστατευτική δράση - φρούτων - λαχανικών - καροτινοειδών - ασκορβικού οξέος σε επιδημιολογικές μελέτες. Αποτυχία κατάδειξης προστασίας σε θεραπευτικές μελέτες - συμπαρομαρτούντες παράγοντες - χρειάζεται τεράστιο δείγμα για ανάδειξη μικρής διαφοράς

45 Επαγγελματική Έκθεση 1 - πίσσα, αιθάλη (βενζο-απυρένιο) - αρσενικό - χρώμιο - νικέλιο - σωμάτια καυσαερίων ντίζελ? - πυρίτιο? - αμίαντος (x7-10), συνεργική δράση με κάπνισμα - ακτινοβολία (ραδόνιο, ακτίνες Χ και γ)

46 Περιβαλλοντική Έκθεση 1 (εισπνοή λίτρων αέρα/ημέρα) - Ραδόνιο (κλιματιζόμενοι ουρανοξύστες) - Εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση καύση ορυκτών καυσίμων αστυφιλία βαρέα μέταλλα θειώδη σωματιδιακή ρύπανση - Εσωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση ενεργειακή μόνωση ποιότητα αέρα παθητικό κάπνισμα ραδόνιο αμίαντος καύση ορυκτών καυσίμων

47 Παράγοντες Ξενιστή % καπνιστών θα εμφανίσουν καρκίνο πνεύμονα - Οικογενειακή προδιάθεση - Γενετική προδιάθεση σε: καρκινογένεση (ογκογονίδια, πρωτοογκογονίδια) αποτοξίνωση καρκινογόνων (CYP1A1, CYP2D6, GST) εθισμό σε νικοτίνη επισκευή DNA (XRCC1) - Επίκτητες παθήσεις πνευμόνων (φλεγμονή/ίνωση) ΧΑΠ (x2-5) άσθμα (x1,5-3) IPF TBC

48 Καρκίνος Πνεύμονα Εισαγωγή Επιδημιολογία Αιτιολογία Παθογένεση Βιβλιογραφία

49 Καρκινώματα 18 -> 90% ανθρώπινων όγκων: επιθηλιακής αρχής - Επιθηλιακοί φραγμοί χωρίζουν το εσωτερικό από το εξωτερικό περιβάλλον - Έκθεση σε καρκινογόνα, μικροβιακά παράγωγα, ογκογόνους ιούς - Ανώτερο ΓΕΣ: καρκινογόνα τροφών, ΗΡ - Κατώτερο ΓΕΣ: μικρόβια εντερικού αυλού - Ουροποιητικό: μικρόβια, καρκινογόνα - Γεννητικό: HPV - Αναπνευστικό: πίσσα τσιγάρου - αρωματικοί υδρογονάνθρακες - νιτροζαμίνες

50 Καρκίνος πνεύμονα 6 : άμεσο αποτέλεσμα εξάρτησης από νικοτίνη, η οποία, παρ όλο που δεν είναι καρκινογόνος, συντηρεί την εξάρτηση από το τσιγάρο και τη χρόνια εισπνοή πίσσας

51 Κύτταρο προέλευσης 30 Κεντρικά κύτταρα Βασικά Νευροενδοκρινή Βλεννοπαραγωγά Κροσσωτά Περιφερικά κύτταρα Clara Κροσσωτά Τύπου I Τύπου IΙ

52 Γιατί υπάρχουν διάφοροι ιστολογικοί τύποι καρκίνου πνεύμονα? 1,30,31 1. Διαφορετικό κύτταρο προέλευσης Αδενοκαρκίνωμα (Clara, τύπου ΙΙ) Μικροκυτταρικό (Νευροενδοκρινή, Βασικά) Πλακώδες (Κροσσωτά, Βλεννοπαραγωγά) Μεγαλοκυτταρικό (Νευροενδοκρινή, Βασικά) 2. Διαφορετικές μεταλλάξεις-διαφοροποίηση Αδενοκαρκίνωμα (EGFR, KRAS2) Μικροκυτταρικό (p53, Rb) Πλακώδες (EGFR) Μεγαλοκυτταρικό (p53, Rb)

53 Κοινό πολυδύναμο κύτταρο προέλευσης όλων των ιστολογικών τύπων Ca πνεύμονα στον ποντικό 23, Ad-Cre σε ποντικούς Trp53 F2-10/F2-10 ;Rb1 F19/F19 SCLC 2. Ad-Cre σε ποντικούς b-actin.k- Ras V12 Αδενοκαρκίνωμα 3. CC10-Cre/LSL-K-rasG12D Αδενοκαρκίνωμα 4. CC10.rtTAxtet-O-IKK2.Myc-His Θετικά & αρνητικά αδενοκαρκινώματα

54 Πολυσταδιακή καρκινογένεση αναπνευστικού 32,34

55 Ησυσσώρευσημεταλλάξεωνστοεπιθήλιοοδηγεί σε διαδοχικές φαινοτυπικές αλλοιώσεις 33,51 Προνεοπλασματικές αλλοιώσεις > 20 μεταλλάξεις Ca πνεύμονα

56 Προνεοπλασματικές αλλοιώσεις 34 - Κυτ/κή Ατυπία

57 Προνεοπλασματικές αλλοιώσεις - Πλακώδες Πλακώδης μεταπλασία Δυσπλασία Καρκίνωμα in situ Πλακώδες καρκίνωμα σοβαρή μέτρια πλακώδης δυσπλασία δυσπλασία μεταπλασία

58 Προνεοπλασματικές αλλοιώσεις - ΑδενοCa ΑΑΗ Άτυπη κυψελιδική υπερπλασία (ΑΑΗ) Αδένωμα BAC Αδενοκαρκίνωμα

59 Προνεοπλασματικές αλλοιώσεις Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα DIPNECH Διάχυτη υπερπλασία πνευμονικών νευροενδοκρινών κυττάρων (DIPNECH) Καρκινοειδές

60 Καρκινογένεση πεδίου Slaughter 11% από 783 ασθενείς με πλακώδες Ca στοματοφάρυγγα είχαν 2 ο καρκίνο. Υπερπλασία, δυσπλασία γύρω από όγκους. Gazdar, Wistuba, Miller Κατάδειξη φαινομένου στον πνεύμονα Μηχανισμοί α. Επίδραση καρκινογόνου σε όλοτοαναπνευστικόπεδίο β. Διασπορά μεταλλαγμένου βλαστικού κλώνου

61 Καρκινογένεση πεδίου 35 Μεταπρωτοπαθείς όγκοι στο 15% NSCLC

62 Καρκινογένεση πεδίου 34 LIFE: νόσος όλου του επιθηλίου

63 Χρόνια φλεγμονή και καρκίνος 18

64 ΧΑΠ (χρόνια φλεγμονή): ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για καρκίνο πνεύμονα (x2-5) 19

65 Συστηματική φλεγμονή ΧΑΠ και πρόοδος προνεοπλασματικών βλαβών καρκίνου πνεύμονα 20

66 Εισπνεόμενα κορτικοειδή στη ΧΑΠ μειώνουν τον κίνδυνο για καρκίνο πνεύμονα κατά 60% 21

67 Γενετική ευαισθησία Περιγράφηκε το 1960 στον άνθρωπο. - Διαφορετικά στελέχη ποντικών έχουν διαφορετική ευαισθησία σε χημική καρκινογένεση. - Γενετικοί τόποι ποντικών Par1, Par2, Pas1, Pas2 - Αναζήτηση γονιδίων ευαισθησίας στον άνθρωπο - Γενετικός τόπος 6q23 25 (ευαισθησία ακόμη και σε ελάχιστη έκθεση σε καπνό) - Αναζήτηση γονιδίων σε εξέλιξη

68 Γενετική ευαισθησία Γενετική ποικιλομορφία ενζύμων που ενεργοποιούν ή αδρανοποιούν καρκινογόνα πολυμορφισμοί γονιδίου CYP1A1 GST-μ null - Γενετική ποικιλομορφία που καθορίζει τον εθισμό στη νικοτίνη γονίδιο υποδοχέα ντοπαμίνης D4 γονίδιο υδροξυλάσης τρυπτοφάνης

69 Αλληλεπιδράσεις όγκουξενιστή 39 Στενή συνύπαρξη κυττάρων όγκου και ξενιστή (ενδοθηλιακά, φλεγμονώδη, παρεγχυματικά) αλληλεπίδραση μέσω α. επαφής (ιντεγκρίνες) β. παρακρινών δράσεων (κυτταροκίνες, χημειοκίνες)

70

71 Μοριακές αλλαγές Ca πνεύμονα 31,39 1. Χρωμοσωμικές ανωμαλίες - απαλοιφή 3p14 23 σε SCLC 2. Γονιδιακή αδρανοποίηση/ενίσχυση - Ενίσχυση/εισαγωγή ογκογονιδίων (EGFR, myc) - Αδρανοποίηση πρωτοογκογονιδίων 3. Σημειακές μεταλλάξεις - p53 -Rb - Cyclin D1 -EGFR -Ras 4. Επιγενετική γονιδιακή ρύθμιση - Υπερμεθυλίωση γονιδίων και προαγωγέων τους

72 Προϋποθέσεις ανάπτυξης Ca πνεύμονα 31,39 1. Αυτάρκεια σε αυξητικά ερεθίσματα α. Υπερέκφραση αυξητικών παραγόντων (EGF, TGF) β. Υπερέκφραση/μετάλλαξη υποδοχέων (EGFR) γ. Υπερέκφραση/μετάλλαξη πρωτεϊνών ενδοκυττάριας σηματοδοσίας (Ras) 2. Αναισθησία σε αντι-αυξητικά ερεθίσματα α. Rb β. TGF-β 3. Αποφυγή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωσης) α. p53 β. NF-κΒ γ. Bcl-2 δ. myc

73 προϋποθέσεις ανάπτυξης Ca πνεύμονα 31,39 4. Ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός α. p53 β. Rb γ. τελομεράσες δ. p16ink4a 5. Συνεχής αγγειογένεση α. Υπερέκφραση VEGF/VEGFR β. Υπερέκφραση FGF1/2, FGFR 6. Διήθηση ιστών και μετάσταση α. Αδρανοποίηση E-cadherin β. Αδρανοποίηση b-catenin γ. Μεταστροφή προς μεσεγχυματικές ιντεγκρίνες a3b1 και avb3 δ. Πρωτεάσες (μετταλοπρωτεϊνάσες)

74 Βήματα 1-6 (συσσώρευση μεταλλάξεων) υποβοηθούνται από: Γενομική αστάθεια (p53) Αναστολή απόπτωσης Εναλλακτικοί δρόμοι

75 Αυτάρκεια σε αυξητικά ερεθίσματα: EGFR 40,41 - Τυροσινική κινάση, αλλιώς γνωστός ως ERBB1 - ERBB2 = Her2/Neu - Συχνή υπερέκφραση σε NSCLC, ενεργοποίηση MAPK - Συχνή υπερέκφραση σε ποτέ καπνιστές - Υπερέκφραση μπορεί να οφείλεται σε γονιδιακή ενίσχυση (πλακώδες) ή μετάλλαξη (αδενοca) - Αναστολείς (EGFR ΤΚΙs): imatinib, gefitinib erlotinib - Ιδιαίτερα αποτελεσματικοί επί μετάλλαξης - Προσδιορισμός έκφρασης & μεταλλάξεων και στοχευμένη θεραπεία

76 Μεταλλάξεις EGFR 42,43 - Έγκριση EGFR TKIs για NSCLC μεσοθηλίωμα - Καλύτερη ανταπόκριση σε γυναίκες, μη καπνιστές αδενοκαρκίνωμα, Ιάπωνες

77 Αυτάρκεια σε αυξητικά ερεθίσματα: KRAS 37,42,43 - Μικρή GTP-πρωτεΐνη συνδεδεμένη στην έσω επιφάνεια κυτταρικής μεμβράνης - Μετάγει αυξητικά ερεθίσματα μέσω MAPK/ERK κινασών - Μεταλλάξεις στα κωδώνια 12,13, - Εκτός από επίδραση στον κυτταρικό κύκλο, η ύπαρξη μεταλλαγμένου KRAS προκαλεί παρακρινείς δράσεις, μέσω επαγωγής έκφρασης φλεγμωνωδών μεσολαβητών.

78 Μετα-μεταφραστική τροποποίηση KRAS 37,42,43 - Φαρνεσυλίωση/γερανυλγερανυλίωση απαραίτητες για ενεργοποίηση KRAS. - Αναστολείς φαρνεσυλτρανσφεράσης σε κλινικές δοκιμές ενάντια στον καρκίνο πνεύμονα. - Εξήγηση αντινεοπλασματικής δράσης στατινών.

79 Σχέση μεταλλάξεων EGFR - KRAS 37,42,43 - Αμοιβαία αποκλειστικές -EGFR: μη καπνιστές, ευαισθησία σε EGFR TKIs - KRAS: καπνιστές, ανθεκτικότητα σε EGFR TKIs - Μελετάται η σημασία των μεταλλάξεων EGFR σε αδενοκαρκινώματα και BAC σε ποτέ καπνιστές - Υπερέχουν στις γυναίκες - Σημασία στην επερχόμενη επιδημία Ca πνεύμονα στις γυναίκες

80

81 Αναισθησία σε αντι-αυξητικά ερεθίσματα: Rb 44,45 - Σχεδόν καθολικά απενεργοποιημένο σε SCLC - Αναστέλλει elongation factor (EF)2 - Προκαλεί αναστολή του κυτταρικού κύκλου - Αδρανοποίησή του σε συνδυασμό με p53 σε ποντικούς προκαλεί 100% SCLC.

82 Αποφυγή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωσης): p53 46,47 ->90% απενεργοποιημένο σε SCLC - Συχνότατα απενεργοποιημένο σε NSCLC - Από τις πιο συχνές μεταλλάξεις σε πλειάδα ανθρώπινων όγκων - Προκαλεί αναστολή του κυτταρικού κύκλου στις φάσεις G1 & G2 και έναρξη της διαδικασίας επισκευής του DNA - Αδρανοποίησή του σε συνδυασμό με Rb σε ποντικούς προκαλεί 100% SCLC. - Εμβόλια έναντι μεταλλαγμένου p53 συνεργούν με ΧΜΘ

83

84 Αποφυγή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωσης): NF-κΒ 46,47 - Μείζων φλεγμονώδης μεταγραφικός παράγοντας - Ενεργοποιείται από φλεγμονώδεις κυτταροκίνες (TNFα, IL-1β, IFN-γ) και βακτηριακά παράγωγα (LPS) - Σημαντικός τελεστής φλεγμονώδους απάντησης - Συστατικά καπνού ενεργοποιούν NF-κΒ - Ενεργοποιημένος σε επιθηλιακά κύτταρα και μακροφάγα στη ΧΑΠ - Αντιαποπτωτική δράση μέσω Bcl-2, Bcl-Xl - Συνδετικός κρίκος μεταξύ χρόνιας φλεγμονής (π.χ. ΧΑΠ) και καρκινογένεσης αναπνευστικού???

85 Αποφυγή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωσης): NF-κΒ 23 - Η ευαισθησία διαφόρων στελεχών ποντικών σε χημικό καρκινογόνο (ουρεθάνη) σχετίζεται με πρώιμη φλεγμονή και ενεργοποίηση του NF-κΒ στον πνεύμονα - Ενεργοποίηση NF-κΒ από χημικό καρκινογόνο σε επιθηλιακά κύτταρα και μακροφάγα

86 Αποφυγή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωσης): NF-κΒ 23 - Αναστολή NF-κΒ: ύφεση χημικής καρκινογένεσης κατά 58%. - Αναστολέας πρωτεασώματος (bortezomib, Velcade): εγκεκριμένος για πολλαπλό μυέλωμα, φάση ΙΙΙ για NSCLC

87 Ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός: τελομεράσες 48 - Τελομερίδια: απαραίτητα για διπλασιασμό DNA στα άκρα χρωμοσωμάτων - Επαναλαμβανόμενες αλληλουχίες 5 -TTAGGG-3 - Γήρανση κυττάρου: μείωση μήκους τελομεριδίων - Καρκινικά κύτταρα: διατήρηση τελομεριδίων με τελομεράση α. human telomerase reverse transcriptase (h-tert) β. human telomerase RNA component (h-terc) γ. telomerase-associated protein (TPΙ) - Τελομεράση ενεργοποιείται στην πλειοψηφία NSCLC - Σχετίζεται με στάδιο νόσου - Ερευνάται αν αποτελεί παθογενετικό μηχανισμό στον Ca πνεύμονα ή απλό επιφαινόμενο

88 Αγγειογένεση: VEGF 49,50 - Αδυναμία αύξησης όγκων πέραν των 3 mm χωρίς ανάπτυξη νεοδικτύου αγγείων - Αγγειακός ενδοθηλιακός αυξητικός παράγοντας (VEGF) υπερπαράγεται από πληθώρα ανθρώπινων όγκων - Δράσεις VEGF: α. πολλαπλασιασμός ενδοθηλιακών κυττάρων β. επιβίωση ενδοθηλιακών κυττάρων γ. αποδόμηση θεμέλιας ουσίας δ. μετανάστευση ενδοθηλιακών κυττάρων ε. οργάνωση αγγειοβλαστών σε αγγειακούς σχηματισμούς (μορφογένεση) στ. αύξηση αγγειακής διαπερατότητας

89 Αγγειογένεση: VEGF 49,50

90 Αντι-VEGF: bevazicumab (Avastin) 50 - Ανθρωποποιημένο μονοκλωνικό αντίσωμα - Χρησιμοποιείται ήδη στο πολλαπλό μυέλωμα - Την 11 η Οκτωβρίου 2006 εγκρίθηκε από τον FDA η χρήση του μαζί με carboplatin και paclitaxel για την αντιμετώπιση 1 ης γραμμής του: μη εξαιρέσιμου, τοπικά προχωρημένου, υποτροπιάζοντος ή μεταστατικού, μη πλακώδους, μη μικροκυτταρικού καρκίνου πνεύμονα (NSCLC).

91 Διήθηση ιστών & μετάσταση: μεταλλοπρωτεϊνάση 9 (MMP9) 50 - Πρωτεάση που διασπά τη θεμέλια ουσία - Σημαντική σε τοπική διήθηση, αγγειογένεση, μετάσταση και σκελετικά συμβάντα που σχετίζονται με καρκίνο - Παράγεται από καρκινικά κύτταρα, μακροφάγα, οστεοκλάστες - Φαρμακευτικοί αναστολείς batimastat αμινοδιφωσφονικά - Αμινοδιφωσφονικά (zoledronate, ibandronate, pamidronate, alendronate): χρησιμοποιούνται ήδη στις σκελετικές μεταστάσεις από συμπαγείς όγκους, πιθανότατα η αντινεοπλασματική χρήση τους να γενικευτεί

92 Paracrine effects

93 Μελλοντικά ζητούμενα - Μοριακή φαινοτύπηση όγκων i. Μεταλλάξεις DNA (Genechip arrays) ii. Γονιδιακή έκφραση (RNA, gene expression arrays) iii. Πρωτεομική (πρωτεΐνη, MALDI-TOF-MS) - Δοκιμασίες ευαισθησίας in vitro και εξατομικευμένη θεραπεία όγκων με συνδυασμούς i. ΧΜΘ ii. μονοκλωνικά αντισώματα ιιι. RNA παρεμβολής - Πρώιμη διάγνωση και προφύλαξη/θεραπεία πεδίου με i. ΧΜΘ ii. TKIs iii. αναστολείς πρωτεασώματος

94 Ολοκληρωτική φαινοτύπηση γονιδιακής έκφρασης καρκίνου σε επίπεδο RNA

95 και πρωτεΐνης...

96 και συνδυασμένη καταστολή της με παρεμβολή RNA (Βραβείο Nobel Βιολογίας 2006).

97 Καρκίνος Πνεύμονα Εισαγωγή Επιδημιολογία Αιτιολογία Παθογένεση Βιβλιογραφία

98 Βιβλιογραφία 1 1. Alberg AJ, Samet JM. Epidemiology of Lung Cancer. Chest 2003;123:21S-49S. 2. Doll R, Hill AB. The mortality of doctors in relation to their smoking habits: a preliminary report. BMJ 1954; 1: Doll R, Hill AB. Lung cancer and other causes of death in relation to smoking: a second report on the mortality of British doctors. BMJ 1956; 2: Wingo PA, Ries LA, Giovino GA, et al. Annual report to the nation on the status of cancer, , with a special section on lung cancer and tobacco smoking. J Natl Cancer Inst 1999; 91: Jemal A, Siegel R, Ward E, Murray T, Xu J, Thun M J. Cancer Statistics, CA Cancer J Clin 2007;57; Tyczinski JE, Bray F, Parkin DM. Lung cancer in Europe in 2000: epidemiology, prevention, and early detection. Lancet Oncol 2003;4: Travis WD, Colby TV, Corrin B, Shimosato Y, Brambilla E. In Collaboration with Sobin LH and Pathologists from 14 Countries. World Health Organization International Histological Classification of Tumours. Histological Typing of Lung and Pleural Tumours. 3rd Edn. Springer-Verlag, Govindan R, Page N, Morgensztern D, Read W, Tierney R, Vlahiotis A, Spitznagel EL, Piccirillo J. Changing Epidemiology of Small-Cell Lung Cancer in the United States Over the Last 30 Years: Analysis of the Surveillance, Epidemiologic, and End Results Database. J Clin Oncol 24:

99 Βιβλιογραφία 2 9. Doll R, Peto R. Cigarette smoking and bronchial carcinoma: dose and time relationships among regular smokers and lifelong non-smokers. J Epidemiol Community Health 1978;32: Fishman AP, Elias JA, Fishman, JA, Grippi MA, Kaiser LR, Senior RM, editors. Fishman s pulmonary diseases and disorders, 3rd ed. New York: McGraw-Hill; Hirayama T. Non-smoking wives of heavy smokers have a higher risk of lung cancer: a study from Japan. BMJ 1981;282: Trichopoulos D, Kalandidi A, Sparros L, et al. Lung cancer and passive smoking. Int J Cancer 1981; 27: Slaughter DP, Southwick HW, Smejkal W. Field cancerization in oral stratified squamous epithelium; clinical implications of multicentric origin. Cancer 1953;6: Sundaresan V, Ganly P, Hasleton P, Rudd R, Sinha G, Bleehen NM, Rabbitts P. p53 and chromosome 3 abnormalities, characteristic of malignant lung tumours, are detectable in preinvasive lesions of the bronchus. Oncogene 1992;7: Hung J, Kishimoto Y, Sugio K, Virmani A, McIntire DD, Minna JD, Gazdar AF. Allelespecific chromosome 3p deletions occur at an early stage in the pathogenesis of lung carcinoma. JAMA 1995;273: Kishimoto Y, Sugio K, Hung JY, Virmani AK, McIntire DD, Minna JD, Gazdar AF. Allele-specific loss in chromosome 9p loci in preneoplastic lesions accompanying nonsmall-cell lung cancers. J Natl Cancer Inst 1995;87:

100 Βιβλιογραφία 3 17.Franklin WA, Gazdar AF, Haney J, Wistuba II, La Rosa FG, Kennedy T, Ritchey DM, Miller YE. Widely dispersed p53 mutation in respiratory epithelium. A novel mechanism for field carcinogenesis. J Clin Invest 1997;100: Schottenfeld D, Beebe-Dimmer J. Chronic Inflammation: A Common and Important Factor in the Pathogenesis of Neoplasia. CA Cancer J Clin 2006;56; Tockman MS, Anthonisen NR, Wright EC, Donithan MG. Airways obstruction and the risk for lung cancer. Ann Intern Med 1987;106: Sin DD, Man SFP, McWilliams A, Lam S. Progression of Airway Dysplasia and C- Reactive Protein in Smokers at High Risk of Lung Cancer. Am J Respir Crit Care Med 2006;173: Parimon T, Chien JW, Bryson CL, McDonell MB, Udris EM, Au DH. Inhaled Corticosteroids and Risk of Lung Cancer among Patients with Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Am J Respir Crit Care Med 2007;175: Tokuhata GK, Lilienfeld AM. Familial aggregation of lung cancer in humans. J Natl Cancer Inst 1963;30: Stathopoulos GT, Sherrill TP, Cheng DS, Scoggins RM, Han W, Polosukhin VV, Connelly L, Yull FE, Fingleton B, Blackwell TS. Epithelial Nuclear Factor-κB Activation Promotes Urethane-Induced Lung Carcinogenesis. Proc Natl Acad Sci USA 2007;104:

101 Βιβλιογραφία 4 24.Jonsson S, Thorsteinsdottir U, Gudbjartsson DF, Jonsson HH, Kristjansson K, Arnason S, Gudnason V, Isaksson HJ, Hallgrimsson J, Gulcher JR, et al. Familial risk of lung carcinoma in the Icelandic population. JAMA 2004;292: Sellers TA, Bailey-Wilson JE, Elston RC, Wilson AF, Elston GZ, Ooi WL, Rothschild H. Evidence for mendelian inheritance in the pathogenesis of lung cancer. J Natl Cancer Inst 1990;82: Bailey-Wilson JE, Amos CI, Pinney SM, Petersen GM, de Andrade M, Wiest JS, Fain P, Schwartz AG, You M, Franklin W, et al. A major lung cancer susceptibility locus maps to chromosome 6q Am J Hum Genet 2004;75: Schwartz AG. Genetic predisposition to lung cancer. Chest 2004;125:86S 89S. 28.Lerman C, Caporaso N, Main D, Audrain J, Boyd NR, Bowman ED, Shields PG. Depression and self-medication with nicotine: the modifying influence of the dopamine D4 receptor gene. Health Psychol 1998;17: Lerman C, Caporaso NE, Bush A, Zheng YL,Audrain J, Main D, Shields PG. Tryptophan hydroxylase gene variant and smoking behavior. Am J Med Genet 2001;105: Sun S, Schiller JH, Gazdar AF. Lung cancer in never smokers a different disease. Nat Rev Cancer 2007;7: Miller YE. Pathogenesis of lung cancer: 100 year report. Am J Respir Crit Care Med 2005;33:216-23

102 Βιβλιογραφία 5 32.Osada H, Takahashi T. Genetic alterations of multiple tumor suppressors and oncogenes in the carcinogenesis and progression of lung cancer. Oncogene 2002;21: Rom WN, Hay JG, Lee TC, Jiang Y, Tchou-Wong KM. Molecular and genetic aspects of lung cancer. Am.J.Respir.Crit Care Med 161: , FR Hirsch, WA Franklin, AF Gazdar, PA Bunn. Early Detection of Lung Cancer: Clinical Perspectives of Recent Advances in Biology and Radiology. Clin Cancer Res 2001;7: D Rice, HW Kim, A Sabichi, S Lippman, JJ Lee, B Williams, A Vaporciyan, WR Smythe, S Swisher, G Walsh, JB Putnam, WK Hong, J Roth. The Risk of Second Primary Tumors After Resection of Stage I Non-small Cell Lung Cancer. Ann Thorac Surg 2003;76: R Meuwissen, SC Linn,RI Linnoila, J Zevenhoven, WJ Mooi, A Berns. Induction of small cell lung cancer by somatic inactivation of both Trp53 and Rb1 in a conditional mouse model. Cancer Cell 2003;4: Ji H, Houghton AM, Mariani TJ, Perera S, Kim CB, Padera R, Tonon G, McNamara K, Marconcini LA, Hezel A, El-Bardeesy N, Bronson RT, Sugarbaker D, Maser RS, Shapiro SD, Wong K-K. K-ras activation generates an inflammatory response in lung tumors. Oncogene 2006;25:

103 Βιβλιογραφία 6 38.Meuwissen R, Linn SC, van der Valk M, Mooi WJ, Berns A. Mouse model for lung tumorigenesis through Cre/lox controlled sporadic activation of the K-Ras oncogene. Oncogene 2001;20: Hanahan D, Weinberg RA. The Hallmarks of Cancer. Cell 2000;100: Inoue A, Nukiwa T. Gene Mutations in Lung Cancer: Promising Predictive Factors for the Success of Molecular Therapy. PLoS Medicine 2005;2:e5. 41.Janne PA, Engelman JA, Johnson BE. Epidermal Growth Factor Receptor Mutations in Non Small-Cell Lung Cancer: Implications for Treatment and Tumor Biology. J Clin Oncol 2005;23: Sparmann A, Bar-Sagi D. Ras-induced interleukin-8 expression plays a critical role in tumor growth and angiogenesis. Cancer Cell 2004;6: Takai Y, Sasaki T, Matozaki T. Small GTP-Binding Proteins. Physiol Rev 2001;81: Harbour JW, Lai SL, Whang-Peng J, Gazdar AF, Minna JD, Kaye FJ. Abnormalities in structure and expression of the human retinoblastoma gene in SCLC. Science 1988;241: Schauer IE, Siriwardana S, Langan TA, Sclafani RA. Cyclin D1 overexpression vs. retinoblastoma inactivation: implications for growth control evasion in non-small cell and small cell lung cancer. Proc Natl Acad Sci USA 1994;91:

104 Βιβλιογραφία 7 46.Greenblatt MS, Bennett WP, Hollstein M, Harris CC. Mutations in the p53 tumor suppressor gene: clues to cancer etiology and molecular pathogenesis. Cancer Res 1994;54: Antonia SJ, Mirza N, Fricke I, Chiappori A, Thompson P, Williams N, Bepler G, Simon G, Janssen W, Lee J, Menander K, Chada S, Gabrilovich DI. Combination of p53 Cancer Vaccine with Chemotherapy in Patients with Extensive Stage Small Cell Lung Cancer. Clin Cancer Res 2006;12: Hsu CP, Miaw J, Hsia JY, Shai SE, Chen CY. Concordant expression of the telomerase-associated genes in non-small cell lung cancer. Eur J Surg Oncol 2003;29: Herbst RS, Fidler IJ. Angiogenesis and lung cancer: potential for therapy. Clin Cancer Res 2000;6: Cohen MH, Gootenberg J, Keegan P, Pazdur R. FDA Drug Approval Summary: Bevacizumab (Avastin ) Plus Carboplatin and Paclitaxel as First-Line Treatment of Advanced/Metastatic Recurrent Nonsquamous Non-Small Cell Lung Cancer Oncologist 2007;12; Fong KM, Sekido Y, Gazdar AF, Minna JD. Lung cancer 9: Molecular biology of lung cancer: clinical implications. Thorax 2003;58;

Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας

Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας .. η επιστήµη που µελετάει την κατανοµή και την εξέλιξη διαφόρων νοσηµάτων στον ανθρώπινο πληθυσµό. αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και καρκίνος πνεύμονα μια ολέθρια σχέση

Κάπνισμα και καρκίνος πνεύμονα μια ολέθρια σχέση Κάπνισμα και καρκίνος πνεύμονα μια ολέθρια σχέση Παπαθανασίου Μαρία Ειδικευόμενη Πνευμονολογίας Γ.Ν.Θ. Παπανικολάου ΠαπαθανασΙου Μαρία Ειδικευόμενη ιατρός Πνευμονολογικής κλινικής Ε.Σ.Υ Γ.Ν.Θ. Γ.Παπανικολάου

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Iστοπαθολογία νευροενδοκρινικών όγκων πνεύμονος. Δ Ροντογιάννη

Iστοπαθολογία νευροενδοκρινικών όγκων πνεύμονος. Δ Ροντογιάννη Iστοπαθολογία νευροενδοκρινικών όγκων πνεύμονος Δ Ροντογιάννη Νευρώνες ΚΝΣ C Κύτταρα Θυρεοειδούς Κύτταρα παραθυρεοειδών αδένων Μεμονωμένα κύτταρα βρογχικού βλεννογόνου και βλεννογόνουγεσ ΔΙΑΧΥΤΟ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Ιστοπαθολογία- Μοριακή διαγνωστική. Δ Ροντογιάννη

ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Ιστοπαθολογία- Μοριακή διαγνωστική. Δ Ροντογιάννη ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Ιστοπαθολογία- Μοριακή διαγνωστική Δ Ροντογιάννη Die Cellularpathologie by Rudolf Virchow in 1858..Cells are the progeny of other cells and diseases are diseases of

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα Κάπνισμα και Καρκίνος μισές αλήθειες μισά ψέμματα Ερώτηση: «Το κάπνισμα δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου στους πνεύμονες αλλά και σε άλλα όργανα;» Απάντηση: «...Μιλώντας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΔΓ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ + ΠΑΠΑΊΏΑΝΝΟΥ+ΑΝΤΩΝΙΟΣ τ.+ειδικευόμενος+πνευμονολογικήςdογκολογικής Κλινικής++ Α.Ν.Θ.++ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Ειδικευόμενος++Πνευμονολογικής+Κλινικής+Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ.+++Γ.+ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος

Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Σύγκρουση συμφερόντων με χορηγούς εταιρείες: Καμία Επιδημιολογία Ο οισοφαγικός καρκίνος εκ πλακωδών κυττάρων (SCC) εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ A.A. Σπαντίδοο 1 2, Μ. Χατζηπαναγιώτου 1 2, Β. Ζουμπουρλής 1 2 1. Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών,

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροδορυφορική αστάθεια ~35% ~22% Αυτοκρινείς βρόχοι GRP/GRP receptor TGF-alpha/EGFR; Heregulin/HER2/neu

Μικροδορυφορική αστάθεια ~35% ~22% Αυτοκρινείς βρόχοι GRP/GRP receptor TGF-alpha/EGFR; Heregulin/HER2/neu Κείμενο διάλεξης με τίτλο «Γενετικοί προδιαθεσικοί παράγοντες στον καρκίνο του πνεύμονα» που δόθηκε την 17 η Απριλίου 2004 στα πλαίσια του 4 ου Συνεδρίου Κλινικής Ογκολογίας Δυτικής Ελλάδος που έλαβε χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΗΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ M.D,PhD,FEBU ΚΑΠΝΙΣΜΑ H ΣΤΥΣΗ? XΕΙΡ ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ XΕΙΡ. ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Τί είναι Lifestyle? Μία έκφραση προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας 3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας Κάπνισμα: η κυρίαρχη αιτία νόσων και θανάτων δυνάμενων να προληφθούν Οι 3 Κορυφαίες Αποδιδόμενες

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Χαράλαμπος Κ. Μαμουλάκης Λέκτορας Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό Επιδημιολογία Γαστρικού Καρκίνου 5 ος σε συχνότητα καρκίνος (1975: 1 ος ). 3 ος σε

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά. Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ<Γ.Παπανικολάου>

Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά. Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ<Γ.Παπανικολάου> Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ Σημεία κλειδιά κορτικοστεροειδή: παραγωγή από φλοιό επινεφριδίων υπό την επίδραση της

Διαβάστε περισσότερα

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Κων/νος Χατζημουρατίδης Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας Β Ουρολογική Κλινική ΑΠΘ Δήλωση συμφερόντων Ṵ Ṧ ά Ṧ Ṵ, έ π Ṵ Ά π Ṵ έ Ṵ - Ί έ π ή Ṵ

Διαβάστε περισσότερα

12 η Διημερίδα ΕΠΕΓΕ. Περικλής Αποστολόπουλος Επιμελητής Α Γαστρ/κή Κλινική ΝΙΜΤΣ

12 η Διημερίδα ΕΠΕΓΕ. Περικλής Αποστολόπουλος Επιμελητής Α Γαστρ/κή Κλινική ΝΙΜΤΣ 12 η Διημερίδα ΕΠΕΓΕ Περικλής Αποστολόπουλος Επιμελητής Α Γαστρ/κή Κλινική ΝΙΜΤΣ Απλή γαστρίτιδα Ατροφική γαστρίτιδα Εντερική μεταπλασία Δυσπλασία Αδενοκαρκίνωμα Correa P. Cancer Res 1992; 52: 6735-40

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρογενετική και μοριακή γενετική επίκτητων διαταραχών

Κυτταρογενετική και μοριακή γενετική επίκτητων διαταραχών ΙΠΤ-Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΕΙΟΦΥΣΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΓΟΝΟΤΟΞΙΚΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Κυτταρογενετική και μοριακή γενετική επίκτητων διαταραχών ρ Κωνσταντίνα Σαμπάνη Ερευνήτρια Α 1 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια , Φυσικός MSc 1 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια O καρκίνος είναι μια νόσος προκαλούμενη από ογκογονίδια, από ογκοκατασταλτικά γονίδια και από γονίδια micrοrna. Οι αλλαγές αυτές είναι συνήθως γεγονότα

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Σκούτας Δ, Κατσάνος Ι, Σιώμος Κ, Μελλίδης Χ, Σαπάκας Ι,Τσαβδαρίδης Ι, Ρογκότης Θ, Γεώργα Σ, Μούζα Ε, Μανές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Το Κάπνισμα και η σχέση του με το Διαβητικό πόδι Σκούτας Δ,Καραγιάννη Δ,Γουλή Ο,Παππά Ε,Ρογκότη Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Χ. Διαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.ΠαπαγεωργίουΠαπαγεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Σπύρος Λιναρδόπουλος Διευθυντής του Εργαστηρίου για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων στον καρκίνο The Breakthrough Breast Cancer Research Centre and Cancer Research UK Centre for

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

Cell growth, proliferation and cancer

Cell growth, proliferation and cancer Cell growth, proliferation and cancer US Mortality, 2006 Rank Cause of Death No. of deaths % of all deaths 1. Heart Diseases 631,636 26.0 2. Cancer 559,888 23.1 3. Cerebrovascular diseases 137,119 5.7

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ Π ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝ ΝΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΕΛΕΝΗ ΣΥΝΑΙΝΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής αντοχή του μυκοβακτηριδίου

Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής αντοχή του μυκοβακτηριδίου Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής αντοχή του μυκοβακτηριδίου Γιάννης Π. Κιουμής Μονάδα Αναπνευστικών Λοιμώξεων Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ Γ. Ν. Θ. «Γ. Παπανικολάου» «H μεγαλύτερη συμφορά που μπορεί να συμβεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Εναλλακτικές Θεραπείες Παράγοντες στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ: Ο Καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Καρκινογόνα Κυρίως τρεις τύποι: Χηµικά (µόλυνση, κάπνισµα, αµίαντος) Φυσικά (ιονίζουσα ακτινοβολία, µή- ιονίζουσα???) Βιολογικά (ιοί π.χ.. HPV) Καρκίνος παχέος εντέρου ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ ρ. Ελένη Κοντογιάννη, Ph.D Γενετίστρια ιευθύντρια IVF & Genetics Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί Ογκογένεσης

Μηχανισμοί Ογκογένεσης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Μηχανισμοί Ογκογένεσης Δρ. Α. ΓΑΛΑΝΗΣ agalanis@mbg.duth.gr Μηχανισμοί Ογκογένεσης Ενότητα 4. Απορρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Σ. Κυρτόπουλος Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών & Βιοτεχνολογίας Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Συμβολή περιβαλλοντικών

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη COOH Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη HOOC COOH H 2 H 2 H 2 COOH Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη HOOC COOH HOOC COOH O H 2 Α-κετογλουταρικό

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα Το κάπνισμα του τσιγάρου είναι η πιο διαδεδομένη μορφή κατανάλωσης του καπνού. Πρόκειται για μια συνήθεια που σε αρχικό

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΩΝ Ι. ελλαδέτσιµα Χαρακτηριστικά φυσιολογικών ιστών Κυτταρική συνοχή και επικοινωνία µέσω µορίων προσκόλλησης (καντχερίνες, σελεκτίνες, ιντεγκρίνες) Εξ επαφής αναστολή κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ.

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Χατζηµουρατίδης Ερώτηση 1 Κυστεκτοµή ή συντηρητική αγωγή; Η νόσος αντιµετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση 27η συνάντηση ΕΕΕ Βόλος 30/11/13 Δρ Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τµήµα Ενδοκρινολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΧΑΣΑΠΗ ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Ν.Μ ΝΑΥΠΛΙΟΥ MASTER IN PUBLIC HEALTH(ESDY ATHENS) ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΠΜΣ ΔΙΕΘΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ ΥΓΕΙΑΣ (ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ) ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Κασαράκης Δηµήτριος Επιµελητής Α Επιστηµονικά Υπεύθυνος του ογκολογικού τµήµατος Νοσοκοµείου Καβάλας Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Οισοφάγος. Γεώργιος Γεωργαντής Χειρουργός Επιστημονικός Συνεργάτης Α Χειρουργικής Κλινικής ΑΠΘ

HPV και Οισοφάγος. Γεώργιος Γεωργαντής Χειρουργός Επιστημονικός Συνεργάτης Α Χειρουργικής Κλινικής ΑΠΘ HPV και Οισοφάγος Γεώργιος Γεωργαντής Χειρουργός Επιστημονικός Συνεργάτης Α Χειρουργικής Κλινικής ΑΠΘ Οισοφάγος και HPV Ο οισοφάγος είναι ένα όργανο που ιστολογικά προσομοιάζει ιδίως στην καρδιοοισοφαγική

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ (Small-cell Lung Cancer, SCLC)

ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ (Small-cell Lung Cancer, SCLC) ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ (Small-cell Lung Cancer, SCLC) Aνδριανή Γ. Χαρπίδου Πνευμονολόγος SCLC Αντιπροσωπεύει το 1/3 των κακοηθειών του πνεύμονα Σχέση με κάπνισμα Το 1/3 αναφέρονται ως Περιορισμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Χρήστος Αθ. Καλαϊτζής Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 1 Non-metastatic castration-resistant prostate cancer (CPRCM0),

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

13 ο Συνέδριο Πνευμονολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ιωάννινα 8 10 Μαΐου 2015

13 ο Συνέδριο Πνευμονολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ιωάννινα 8 10 Μαΐου 2015 13 ο Συνέδριο Πνευμονολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ιωάννινα 8 10 Μαΐου 2015 Η Μοριακή προσέγγιση του Καρκίνου του Πνεύμονα και ο Ρόλος του Παθολογοανατόμου Δρ Ροδούλα Τριγγίδου Παθολογοανατόμος

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή βάση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής τραχήλου Διαγνωστικές, προγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές

Μοριακή βάση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής τραχήλου Διαγνωστικές, προγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 REVIEW Μοριακή βάση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής τραχήλου Διαγνωστικές, προγνωστικές και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η είδηση περί καπνού και χρησιμοποιήσεώς του έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. Αργότερα η χρήση του καπνού στην Ευρώπη ξεκινάει σαν ένα δώρο προς μια βασίλισσα

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Το οικονομικό φορτίο του καπνίσματος για το ιατροασφαλιστικό σύστημα σε κρίση στην Ελλάδα Tσαλαπάτη Κωνσταντίνα ΒScEcon, MSc Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Απρίλιος 2013 Το

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση

Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.

ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν. ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν. Καβάλας Ηαπλήα/α θώρακα Είναι το αρχικό απεικονιστικό εργαλείο του

Διαβάστε περισσότερα