Τα οπωροφόρα δέντρα να επιστρέψουν στις πόλεις

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα οπωροφόρα δέντρα να επιστρέψουν στις πόλεις"

Transcript

1 ΕΝΘΕΤΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ «ΠΑΡΑΓΩΓΗ» ΤΕΥΧΟΣ 2 l 27 AΠΡΙΛΙΟΥ 2013 Τα οπωροφόρα δέντρα να επιστρέψουν στις πόλεις Πώς να καλλιεργήσετε πλευρώτους στο σπίτι! 8Οι εχθροί του αστικού πρασίνου και η αντιμετώπισή τους 8Οι κήποι έχουν και θεραπευτική δράση 8Το παράδειγμα αστικής γεωργίας της Κούβας

2 2 e d i t o r i a l GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ «Πράσινα» και δυνατά! Πέρασε ένας μήνας από την πρεμιέρα του «Go Green», του ειδικού ενθέτου της «Παραγωγής» για την αστική γεωργία. Πριν από ακριβώς ένα μήνα σάς καλωσορίζαμε στην καινούρια μας προσπάθεια να αναδείξουμε ένα νέο «κίνημα», που δείχνει έτοιμο να ξεπεταχτεί και στην Ελλάδα: τη γεωργία μέσα στις πόλεις. Η ανταπόκριση σε αυτή την πρώτη έκδοση του «Go Green» ξεπέρασε τις προσδοκίες μας! Με στόχο την ενημέρωση και τη γνώση, συνεχίζουμε την προσπάθεια. Κάθε μήνα το «Go Green» θα είναι κοντά σας, με όλα όσα θέλετε να γνωρίζετε για να φτιάξετε μόνοι σας το δικό σας λαχανόκηπο. Με χρηστικές πληροφορίες, καλές πρακτικές, μικρά μυστικά, αλλά και πρωτότυπα θέματα, όπως η θεραπευτική δράση των κήπων, με την οποία ασχολούμαστε σε αυτό το φύλλο, απλοί τρόποι για να καλλιεργήσετε μανιτάρια πλευρώτους στο σπίτι σας ή η καλλιέργεια αρωματικών και θεραπευτικών φυτών, ακόμα και τα έντομα που είναι «εχθροί» των υφασμάτων μέσα στα σπίτια μας! Και, βέβαια, όπως έχουμε δεσμευτεί, τους μήνες που έρχονται θα ακολουθήσουν και άλλα θέματα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον και αποκτούν όλο και περισσότερους «οπαδούς». Πάντα με στόχο την έγκυρη ενημέρωση. Συνεχίζουμε, λοιπόν, «πράσινα» και δυνατά! Γιάννης Λιάρος Τα οπωροφόρα Τους καρπούς των οπωροφόρων δέντρων τους γνωρίζουμε, οι μεν αγρότες και οι γεωπόνοι από την καλλιεργητική πρακτική και την παραγωγή, οι δε κάτοικοι της πόλης (κυρίως οι νέες γενιές που έχασαν επαφή με την ύπαιθρο) από το μανάβη της γειτονιάς, τη λαϊκή ή το σουπερμάρκετ. Η γνώση σχετικά με αυτά είναι όμως περισσότερο ως «φρούτα» και λιγότερο ως ζωντανοί οργανισμοί ή «δέντραοντότητες», με διαφορετική φυσιολογία κατά βοτανική κατηγορία, τη φυλλοβόλο ή αείφυλλη συμπεριφορά, τις εδαφοκλιματικές απαιτήσεις, το μέγεθος, το σχήμα, την υφή, την ανθοφορία, το χρώμα, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, την αισθητική, την οικονομική αξία κ.λπ. Του ΣΤΑΜAΤΗ Λ. ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗ Γεωπόνου (ΑΠΘ) Αρχιτέκτονα Τοπίου (Ph.D.)* GO GREEN EIΔΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ «ΠΑΡΑΓΩΓΗ» Λ. ΣΥΓΓΡΟΥ 35 l Τ.Κ ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: , FAX: ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ: MEDIHOLD A.E. l ΕΚΔΟΤΗΣ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΑΣΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΑΣΣΙΟΠΟΥΛΟΣ l ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΙΑΡΟΣ KEIMENA-EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΛΑΜΠΡΟΣ ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: ΑΓΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ l ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΑΣΣΙΟΠΟΥΛΟΣ CREATIVE DIRECTOR: ΚΑΙΤΗ ΑΥΓΟΥΣΤΑΚΗ l ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΑΤΕΛΙΕ: ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΕΑ l ΕΚΤΥΠΩΣΗ NEWSPRESS HOLD l ΤΗΛ.: Ηπολύτιμη προσφορά της αστικής δεντροκομίας, εκτός από την αισθητική και περιβαλλοντική της διάσταση, είναι και διατροφική. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που η παραγωγή φρούτων κάθε είδους εντάσσεται με ενθουσιασμό και με πολλές προσδοκίες στο διεθνές κίνημα της αστικής γεωργίας, η οποία, εκτός από τη λαχανοκομία, τα καλλωπιστικά και τα αρωματικά φυτά, περιλαμβάνει και τους αστικούς οπωρώνες, ακόμη και τα μοναχικά οπωροφόρα δέντρα της πόλης κάθε κήπου και γωνιάς. Οι βιοκλιματικές συνθήκες του ελληνικού χώρου προσφέρονται για ιδιαίτερα μεγάλη ποικιλία οπωροφόρων δέντρων με καλή προσαρμογή και απόδοση, με δεκάδες ποικιλίες για κάθε είδος δέντρου και με άλλα τόσα ντόπια βοτανικά είδη, τα οποία είτε έχουν «εξευγενιστεί» και βελτιωθεί από Έλληνες ερευνητές δεντροκόμους για καλύτερη παραγωγή καρπού, είτε τείνουν πλέον να εξαφανιστούν εκτοπισμένες σε μεγάλο βαθμό από ξένες ποικιλίες. Οι αστικές περιοχές περιβάλλονται από ζώνες περιαστικού πρασίνου, γεωργικών δραστηριοτήτων, κυρίως οπωροκηπευτικού χαρακτήρα και μιας ευρύτερης περιοχής ή περιφέρειας, όπου ο πληθυσμός και τα είδη των δέντρων που απαντώται σε οπωρώνες ή διάσπαρτα θα μπορούσαν να διεισδύσουν στον αστικό ιστό. Η φυτογεωγραφία κάθε περιοχής προσδιορίζεται από συγκεκριμένα βοτανικά είδη, τα οποία, με σχετική ευκολία ως προς το βαθμό προσαρμογής και βιωσιμότητας, μπορούν να καταλαμβάνουν ανοιχτούς χώρους της πόλης, όπως νησίδες, πεζοδρόμια, αλσύλλια, προκήπια, κήπους, πάρκα, σχολικούς και βιομηχανικούς χώρους, δημόσια κτήματα (σχολεία, παν/μια, στρατόπεδα, νοσοκομεία, αθλητικά συγκροτήματα, ρέματα κ.λπ.) και πολλές ακόμη διαθέσιμες επιφάνειες. Σήμερα, αυτοί οι χώροι καταλήγουν είτε στην εύκολη και δαπανηρή κάλυψη με το γνωστό σε όλους «υδροβόρο γκαζόν» είτε σε αναπλάσεις «περιορισμένης αισθητικής» και εν συνεχεία «παρατεταμένης» εγ-

3 Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ π ρ ώ τ η ε π α φ ή 3 δέντρα να επιστρέψουν στις πόλεις κατάλειψης ελλείψει κονδυλίων συντήρησης, ή μετατρέπονται σε άθλια πλακόστρωτα τα οποία ενοχοποιούνται για το «ψήσιμο» της πόλης και τη δυσφορία των κατοίκων της, αφού τους θερινούς μήνες η κατάσταση γίνεται ιδιαίτερα αφόρητη από τις υψηλές θερμοκρασίες. Τα τσιμέντα, η άσφαλτος, τα πλακόστρωτα, τα μέταλλα, τα τούβλα, τα μάρμαρα και όλα τα σκληρά υλικά απορροφούν την ηλιακή ακτινοβολία στη διάρκεια της ημέρας και την εκπέμπουν τη νύχτα κάνοντας μαρτύριο τη ζωή στην πόλη. Εξοπλισμός συγκομιδής φρούτων (Πηγή: Fruit City) Προκαταλήψεις - φοβίες Πολλά από τα γνωστά οπωροφόρα και εδώδιμα καρποδοτικά δέντρα της χώρας δεν φιλοξενούνται συχνά στους δημόσιους χώρους των ελληνικών πόλεων πλην εξαιρέσεων, όπως η ελιά, η χαρουπιά, η μουσμουλιά, η λεμονιά, η νεραντζιά, η μουριά, κάποιες συκιές και ροδιές. Παραδοσιακά, μέσα από τις μάντρες των αρχοντικών του κέντρου και της ελληνικής «σαμπόυρμπιας» (τα καλοφυτεμένα προάστια και τις συνοικίες δορυφόρους), αλλά και των φτωχότερων σπιτιών (κυρίως σε περιόδους προ-αντιπαροχής) ξεπρόβαλλαν και μοσχοβόλαγαν πορτοκαλιές, λεμονιές, κλημεντίνες, φράπες, περγαμόντα, κυδωνιές, μανταρινιές, τζανεριές, λωτόδενρα, μουσμουλιές, κερασιές, συκιές, βερικοκιές, βανίλιες, μηλιές, αχλαδιές, φιστικιές, ελιές, καρυδιές, αμυγδαλιές, κληματαριές, κορομηλιές κ.ά. Στις μέρες μας όμως, στα μεγάλα αστικά κέντρα υπάρχει μια διάχυτη περιφρόνηση μεταξύ των πολιτών (κατ άλλους άγνοια) κυρίως για τα φυλλοβόλα δέντρα στην πόλη, ακόμα και για τους δικούς τους κήπους, με το επιχείρημα ότι «λερώνουν» με τα φύλλα και τους καρπούς που ρίχνουν, ότι προσελκύουν έντομα την περίοδο της ανθοφορίας και ότι έχουν απαιτήσεις για ποτίσματα, κλαδέματα, καθαρισμούς, φυτοπροστασία και συγκομιδή. Η αντίληψη αυτή είναι λανθασμένη, ενώ η ευθύνη γέρνει προς το κομμάτι που λέγεται «ανυπαρξία βοτανικής και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης», η οποία ναι μεν απουσιάζει, αλλά ούτε και προσφέρεται με τον απαιτούμενο τρόπο και από τους κατάλληλους ανθρώπους. Όλα ανεξαιρέτως τα δέντρα ρίχνουν το φύλλωμα και τους καρπούς τους και όλα λερώνουν. Το φύλλωμά τους το αποβάλλουν και το ανανεώνουν, με διαφορετικό τρόπο, το κάθε είδος ξεχωριστά. Στα μικρότερα αστικά κέντρα, τα οπωροφόρα είναι περισσότερο δημοφιλή και παρόντα στην καθημερινή ζωή των κατοίκων, ενώ το αραιότερα δομημένο περιβάλλον επιτρέπει την παρουσία πολλών περισσότερων οπωροφόρων δέντρων, με όλα τα πλεονεκτήματα που συμβάλλουν σε μια πολύ καλύτερη ποιότητα ζωής. Τα οπωροφόρα προορίζονται για θέσεις καλά προστατευμένες μέσα στην πόλη, μακριά από δρόμους υψηλής κυκλοφορίας τροχοφόρων, κοντά σε σημεία συγκέντρωσης πολιτών (χώροι ξεκούρασης και περιπάτου, στάσεις λεωφορείων, πεζόδρομους, αστικά κενά και οικόπεδα, νησίδες φαρδύτερες της κόμης τους, πλατείες, αλσύλλια, κ.λπ.). Οι κινήσεις συλλόγων και οργανώσεων και τα «μοδάτα» μαζικά καλέσματα για αναδασώσεις ρεμάτων, λόφων, περιαστικών δασών και άλλων χώρων μέσα κι έξω από τις πόλεις θα μπορούσαν να αποκτήσουν εναλλακτικό περιεχόμενο και περισσότερους οπαδούς, με αλλαγή του βοτανικού υλικού και, αντί να φυτεύουν ξανά και ξανά «εύφλεκτα» ή ξενικά δασικά είδη, να συμβάλουν στην επιστροφή των ελληνικών δέντρων και φρούτων, στους κήπους, στα πάρκα, στα προαύλια των σχολείων, στις αυλές νοσοκομείων και στρατοπέδων, στους πεζόδρομους, στις ζαρντινιέρες και στις γλάστρες των μπαλκονιών και ταρατσών. Ήδη, πολλές μεγαλουπόλεις έχουν υιοθετήσει την αστική δεντροκομία με οπωροφόρα δένδρα. Παράλληλα, αναπτύσσεται μια ολόκληρη δραστηριότητα γύρω από τις μεθόδους φύτευσης στην πόλη, ετοιμάζονται και μοιράζονται λίστες κατάλληλων βοτανικών ειδών, τυπώνονται οδηγοί φύτευσης και περιποίησης κατά είδος, τομέα και τοποθεσία στον αστικό ιστό και στην περιαστική ζώνη. Το κίνημα «Fruit City» στο Λονδίνο δείχνει το δρόμο για μια νέα αντίληψη γύρω από το αστικό τοπίο με πρωτοπόρες ιδέες χωροθέτησης των νέων φυτεύσεων οπωροφόρων δέντρων «επί χάρτου», δημιουργία εξοπλισμού και εργαλείων συγκομιδής στην πόλη, ενημερωτικά Τα πλεονεκτήματα Τα οπωροφόρα δέντρα κάνουν όλη την περιβαλλοντική δουλειά που κάνουν όλα τα υπόλοιπα δέντρα της πόλης, αλλά προσφέρουν και τον εδώδιμο καρπό. Ο καρπός δημιουργεί πρόσθετα συναισθήματα στον κάτοικο της πόλης, κεντρίζει περισσότερο το ενδιαφέρον των τοπικών κοινωνιών, φέρνει τον κόσμο πιο κοντά, αποκαθιστά την «αίσθηση του οικείου» και της γειτονιάς, ενώ στην περίοδο της συγκομιδής αποκτά ακόμη περισσότερη σημασία με το μάζεμα και το μοίρασμα. Η συνεχής παρουσία του πολίτη κοντά στο δέντρο αναπτύσσει ειδική σχέση γνωριμίας, η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη εμπιστοσύνης μεταξύ «κατοίκων πόλης και εδώδιμων καρπών - διαφόρων εδεσμάτων που μπορούν να παρασκευάζουν», συγκομίζοντας αυτό που οι ίδιοι φρόντισαν και το γνωρίζουν καλά. Γενικώς, τα οπωροφόρα αφυπνίζουν ολόκληρες γειτονιές και ομάδες ενεργών πολιτών, προωθώντας τη «διαχείριση» μέσα από την επιθυμία να προσφέρονται για φροντίδα, αλλά και την πολύ δημοφιλή φάση της συγκομιδής των φρούτων. Στη σχέση αυτή συνυπάρχουν και άλλες επιθυμίες, όπως η επαφή με τη φύση, η νοσταλγία για το χωριό των γονιών, η ανάγκη για ψυχική ηρεμία και ανάταση, η άσκηση, η βοτανική Πρόταση ο σχεδιασμός του αστικού τοπίου με χρήση οπωροφόρων και γεωργική παιδεία των παιδιών της πόλης και τελικά το διατροφικό μέρος. Τα οπωροφόρα ήταν πολύ περισσότερο δημοφιλή στους ιδιοκτήτες αστικών κήπων τον περασμένο αιώνα, όταν ακόμη η μορφολογία και η πυκνότητα δόμησης των ελληνικών πόλεων άφηνε πολλά περιθώρια για τέτοιες δενδροφυτεύσεις. Τότε, στις αυλές και στους πίσω λαχανόκηπους η παρουσία κάποιων οπωροφόρων, συντροφιά με έναν ή δύο φοίνικες, ήταν ο κανόνας. Πολλά «ίχνη» τους διασώζονται έως σήμερα, όπου παραδοσιακοί οικισμοί και διατηρητέα κτίσματα καταφέρνουν να επιβιώνουν. *Γεωπόνου ΑΠΘ Αρχιτέκτονα Τοπίου (Ph.D.), Πρώην Β Ακόλουθου Γεωργικών Υποθέσεων, Υπ. Γεωργίας ΗΠΑ (Foreign Agricultural Service FAS/USDA, Αμερικανική Πρεσβεία, Αθήνα) Σήμερα: Σύμβουλου Γεωργικών Υποθέσεων & Περιβάλλοντος Τα οπωροφόρα δέντρα κάνουν όλη την περιβαλλοντική δουλειά που κάνουν όλα τα υπόλοιπα δέντρα της πόλης, αλλά προσφέρουν και τον εδώδιμο καρπό φυλλάδια, κ.λπ. Η Βρετανία εισάγει μεγάλες ποσότητες φρούτων από Ισπανία, Βραζιλία, Χιλή κ.λπ. Ήδη η μητροπολιτική περιοχή του Λονδίνου παράγει σημαντική ποσότητα φρούτων όπως αχλάδια, μούρα, μήλα, κεράσια, δαμάσκηνα κ.λπ. Στη χώρα μας η ποικιλότητα των δέντρων είναι πολύ μεγαλύτερη και ήδη πολλά από τα δέντρα που αναφέραμε παραπάνω θα μπορούσαν να κατακτήσουν το δικό τους έδαφος στον αστικό χώρο μέσα από οργανωμένη προσέγγιση, κυρίως από ομάδες πολιτών και ολόκληρες γειτονιές και, γιατί όχι, από «ανοιχτόμυαλες» τοπικές αυτοδιοικήσεις που διαθέτουν καλά στελεχωμένες γεωπονικές υπηρεσίες. Η τοπική αυτοδιοίκηση θα μπορούσε να προσφέρει το φυτικό υλικό, να ορίζει τα σημεία φύτευσης και να προτείνει ένα «σύστημα υιοθεσίας» οπωροφόρων από πολίτες, επιχειρήσεις, σχολεία, την εκκλησία και άλλες τοπικές κοινωνικές ομάδες. Από την προσπάθεια δεν αποκλείονται οι ιδιώτες, που διαθέτουν χώρους για οπωροφόρα (αυλές, κήποι και προκήπια). Αντίθετα, αυτοί καλούνται πρώτοι να ασπαστούν ένα τέτοιο κίνημα.

4 4 υ γ ε ί α GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ Η ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΕΠΑΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΘΙΣΤΑ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΤΗΝ ουσιαστικη ΑξΙοΠοΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕλΕΥΘΕΡΩΝ Οι κήποι μπορούν να έχουν και θεραπευ Υπάρχει άμεση ανάγκη να αποδοθεί η αναγκαία σπουδαιότητα στα πολλαπλά οφέλη που αποκομίζει (ή δεν αποκομίζει) ο πολίτης από την επαφή με το πράσινο στην πόλη και την ενασχόληση με αυτό. Τα οφέλη, εκτός από διατροφικά, περιβαλλοντικά, κοινωνικά, οικονομικά και αισθητικά, αφορούν και τη βελτίωση της ψυχικής και της σωματικής υγείας. Των δρα ΣΤΑΜΑΤΗ Λ. ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗ Γεωπόνου (ΑΠΘ) Αρχιτέκτονα Τοπίου (MPhil, PhD Birmingham, UK) ΛΑΜΠΡΟΥ Σ. ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗ Αρχιτέκτονα (BA) Honors Oxford (MArch) Οπως για πολλές χώρες, αποτελεί πλέον αναγκαιότητα και για τη χώρα μας η επείγουσα συνεισφορά στην βελτίωση της υγείας των πολιτών μέσα από δράσεις που συνδέονται με το πράσινο στην πόλη, την αστική γεωργία και την αστική δεντροκομία. Η διαθεσιμότητα των χώρων υπάρχει, αλλά δεν χρησιμοποιούνται συστηματικά για θεραπευτικούς και κοινωνικούς σκοπούς σε όφελος των πολιτών. Στη χώρα μας επικρατεί η αντίληψη και η νοοτροπία της κλασικής «έννοιας του πάρκου ή του χώρου περιπάτου», και του περιβάλλοντος χώρου πρασίνου δημόσιου ή ιδιωτικού ιδρύματος, χωρίς να έχει αποκτηθεί ή να έχει επικρατήσει η επιθυμητή «παιδεία της καλύτερης δυνατής αξιοποίησης του αστικού πρασίνου για τον άνθρωπο», με οφέλη που παρέχουν οι ελεύθεροι χώροι μέσα από συγκεκριμένες χρήσεις και κανόνες ενεργού και παθητικής αναψυχής, αλλά και σύγχρονων θεραπευτικών δράσεων. Στη χώρα μας σχεδιάζονται και δαπανώνται χρήματα Κοινοτικά, του Δημοσίου και Ιδρυμάτων για πάρκα, κεντρικά, υπερτοπικά και τοπικά, αναπλάθονται παραλίες και αρτηρίες, αρχαιολογικοί χώροι και ρέματα με πρώτο στόχο τον «επικοινωνιακό εντυπωσιασμό», χωρίς στο τέλος και μακροπρόθεσμα να είναι σε θέση να συντηρηθούν, να αυτοσυντηρηθούν, να προσελκύσουν κόσμο αλλά και λειτουργίες και δράσεις «κοινωνικού οφέλους» ανάλογου του μεγέθους και της δαπάνης δημιουργίας τους. Το θεραπευτικό πλεονέκτημα των ελεύθερων χώρων προσφέρεται αδαπάνως, με μικρές παρεμβάσεις, συλλογική προσπάθεια και ευαισθησίες των υποκινητών της ιδέας. Γενικά ο αστικός χώρος των ελληνικών πόλεων χαρακτηρίζεται από ασφυκτικές συρρικνώσεις και εκτατικές τσιμεντοποιήσεις, από έλλειψη κατάλληλου σχεδιασμού, ελάχιστη έως μηδενική αξιοποίηση και διαχείριση των ελεύθερων χώρων νοσοκομείων και νοσηλευτικών ιδρυμάτων, χωρίς έξυπνες αναπλάσεις και προσαρμογή τους στις Το θεραπευτικό πλεονέκτημα των ελεύθερων χώρων προσφέρεται αδαπάνως, με μικρές παρεμβάσεις, συλλογική προσπάθεια και ευαισθησίες των υποκινητών της ιδέας σύγχρονες θεραπευτικές πρακτικές κ.λπ. Οι χώροι πάρκινγκ των ελληνικών νοσοκομείων και των διαδρόμων κυκλοφορίας οχημάτων, κατά κανόνα, δεσμεύουν περισσότερο από το 70% του διαθέσιμου χώρου. Πολλά νοσηλευτικά κέντρα και ιδρύματα δεν διαθέτουν καθόλου ελεύθερους χώρους, άλλα καλύπτονται από ελαιώνες, πευκώνες και υπόστεγα, και αρκετό νοσοκομειακό πράσινο χαρακτηρίζεται από δασικές εκτάσεις στην περιαστική και στην αστική ζώνη. Τι είναι οι θεραπευτικοί κήποι και ποιο το ζητούμενο Ο θεραπευτικός κήπος είναι μια εξελισσόμενη αντίληψη περί τον κήπο που κερδίζει συνεχώς φίλους και οπαδούς. Η θεραπευτική του αξία και ωφελιμότητα σχετίζεται με τη μείωση του στρες και την ικανότητα του χώρου (ανθόκηπος, λαχανόκηπος, οπωρώνας, δάσος, άλσος, πάρκο, μακροτοπίο κ.λπ.) να ηρεμεί, να ανανεώνει προκαλώντας ευεξία και να αποκαθιστά την πνευματική και συναισθηματική υγεία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την υγεία ως «..την απόλυτη φυσική, πνευματική και κοινωνική κατάσταση του ατόμου και όχι υποχρεωτικά την απουσία νοσήματος ή αναπηρίας...» (Πηγή: ΠΟΥ, Η θεραπευτική διάσταση του πρασίνου και των κηποτεχνικών δραστηριοτήτων στο σχολείο, στο νοσοκομείο ή στο ψυχιατρικό κέντρο, στα κέντρα αποθεραπείας - αποκατάστασης κ.λπ. επιβάλλεται να αποτελέσει βασική μέριμνα της πολιτείας και των υπηρεσιών υγείας, αλλά και των διοικήσεων των ιδρυμάτων νοσηλείας, αποκατάστασης και φροντίδας. Αυτή μπορούν να αναδειχθεί και να υλοποιηθεί μέσα από πλαίσιο ενός φιλόδοξου προγράμματος ανάδειξης της φιλοσοφίας και της χρησιμότητας των θεραπευτικών κήπων και της θεραπευτικής φυτοκομίας, διεθνώς γνωστών ως therapeutic gardens, healing gardens και therapeutic horticulture αντίστοιχα, κατ άλλους oικοθεραπεία (ecotherapy). Σημειώνεται ότι η σύγχρονη αντίληψη των θεραπευτικών κήπων δεν αφορά μόνο τους χώρους νοσηλευτικών ιδρυμάτων, αλλά κάθε ανοικτό χώρο ο οποίος μπορεί με στοχευμένες βελτιώσεις να συγκεντρώνει και να προσφέρει τα πλεονεκτήματα και ευκαιρίες «της ψυχικής ανάτασης και της σωματικής άσκησης και αποκατάστασης». Η σημαντική αυτή ανάγκη σχεδιασμού και δημιουργίας παρόμοιων ευκαιριών «θεραπευτικών» κήπων και δραστηριοτήτων «οικοθεραπείας» σε χώρους σωφρονιστικών ιδρυμάτων, κέντρων απεξάρτησης, περίβολους σχολείων και λοιπών «αντιπαραγωγικά και αντικοινωνικά ανενεργών» δημόσιων ανοικτών χώρων είναι το ζητούμενο και κερδίζει συνεχώς έδαφος διεθνώς.

5 Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ υ γ ε ί α 5 χωρων ΝοΣΗλΕΥΤΙΚΩΝ ΙδΡΥΜΑΤΩΝ τική δράση! Τι άλλο μπορεί να γίνει Εκτός του ευρύτερου περιβαλλοντικού ρόλου των φυτεμένων ανοικτών χώρων των νοσηλευτικών ιδρυμάτων σε επίπεδο πόλης, ακόμη και τμήματά τους μπορούν να αξιοποιηθούν και ως χώροι ειδικών χρήσεων, ειδικά σχεδιασμένοι και διαμορφωμένοι για το σκοπό αυτό, με δυνατότητες ενίσχυσης της επαφής και της ενασχόλησης με τη φύση, βελτιώνοντας το ίδιο το ιατρικό περιβάλλον και τις συνθήκες νοσηλείας, αλλά και την ποιότητα ζωής κοινωνικών ομάδων με ειδικές ανάγκες στα στάδια νοσηλείας, ανάρρωσης, αποκατάστασης, κοινωνικής προσαρμογής και ενσωμάτωσης, περιλαμβανομένων ευάλωτων συμπολιτών μας που πλήττονται ή κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό. Η δημιουργία μιας τέτοιας υποδομής ή «δικτύου θεραπευτικών κήπων» μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη από φυσικοκινητικής, κοινωνικής, ψυχολογικής και πνευματικής υγείας των πολιτών και οικονομικά ανταποδοτική για τα νοσηλευτικά ιδρύματα και την εθνική οικονομία. Απομένει αυτή η «παγκόσμια δημοφιλής ιδέα» να αποκτήσει οπαδούς μεταξύ των υπεύθυνων «πολιτικών» φορέων υγείας του τόπου και να αντιληφθούν ότι οι μεγάλες επιφάνειες γης που σήμερα στέκονται διαθέσιμες, αλλά «προκλητικά» αναξιοποίητες γύρω από νοσηλευτικά ιδρύματα, κρύβουν μια μεγάλη δυναμική ανάπτυξης «αστικού πρασίνου» με θεραπευτικό, παραγωγικό και κοινωνικό περιεχόμενο, αλλά και με οικονομικό όφελος για τους προϋπολογισμούς των ιδρυμάτων και του κράτους. Η πραγματικότητα «ισχνή» Η κατανόηση της σπουδαιότητας, οι πρωτοβουλίες και οι απαιτούμενοι πόροι για τέτοιες δράσεις παραμένουν αδικαιολόγητα περιορισμένα σε όλα τα επίπεδα, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων, όπου «πεφωτισμένες» διοικήσεις ιδρυμάτων σε συνεργασία με εθελοντές Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) και χορηγούς τολμούν να το επιχειρούν έστω και σε περιορισμένη κλίμακα με περιορισμένα μέσα. Πρόσφατα παραδείγματα αποτελούν οι παρεμβάσεις και οι επεμβάσεις της επιστημονικής ομάδας θεραπευτικών κήπων των «Γεωπόνων του Κόσμου» στο Κέντρο Αποθεραπείας και Αποκατάστασης Παιδιών Βούλας (ΚΑΑΠΒ), στο κέντρο ΙΡΙΣ του Δήμου Παλλήνης (Προαγωγής Ψυχοκοινωνικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων) και σχετικές παρουσιάσεις σε ημερίδες που έλαβαν χώρα στο Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας, στο Πάρκο Τρίτση, στο ξενοδοχείο «Χίλτον» κ.λπ. και αρκετά δημοσιεύματα στον ημερήσιο Τύπο. Στο ΚΑΑΠΒ έχει σχεδιαστεί από μέλη των «Γεωπόνων του Κόσμου» και έχει υλοποιηθεί η κατασκευή μικρών αντιπροσωπευτικών κήπων με καλλωπιστικά και λαχανόκηπο, με χορηγό γνωστή φαρμακευτική εταιρεία με την ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων της. Σ αυτό το πλαίσιο ενδιαφέροντος και με δεδομένο ότι υπάρχει η απαιτούμενη επιστημονική κατάρτιση, η εμπειρία σχεδιασμού, δημιουργίας, οργάνωσης και συντήρησης των διαθέσιμων ανοικτών χώρων πρασίνου νοσηλευτικών ιδρυμάτων, σε συνεργασία με συναφείς ειδικότητες και εμπειρίες από Ελλάδα και εξωτερικό, είναι δυνατή και η εκπόνηση μελετών και προγραμμάτων με υψηλές προδιαγραφές από γεωπόνους, δασολόγους, αρχιτέκτονες Τοπίου, αρχιτέκτονες και κοινωνικούς λειτουργούς. Για την υλοποίησή τους απαιτείται η δημιουργία των προϋποθέσεων συνεργασίας με φορείς και ιδρύματα που τους αφορά, τα οποία γνωρίζουμε ότι έχουν και αντικείμενο και επιδεικνύουν το σχετικό ενδιαφέρον, αλλά δυστυχώς με περιορισμένη τη στήριξη του κράτους. Οι απαιτούμενες μελέτες εφαρμογής θα μπορούσαν να ξεκινήσουν με την υλοποίηση κάποιων αρχικά πιλοτικών έργων (pilot projects) στο κάθε ίδρυμα που θα επιλεγεί ή θα ενδιαφερθεί, προϋποθέτει όμως τη με κάθε εφικτό τρόπο υποστήριξη προς την κατεύθυνση αυτή από τους κρατικούς φορείς υγείας και την επιστημονική κοινότητα που εμπλέκεται στη «σπουδαία υπόθεση των θεραπευτικών κήπων». Ο σχεδιασμός των θεραπευτικών κήπων Οσχεδιασμός, η κατασκευή, η βοτανική σύνθεση και ο εξοπλισμός θεραπευτικών ανοικτών χώρων αποτελεί εξειδικευμένο και συνδυαστικό αντικείμενο δουλειάς μεταξύ των γεωπονικών επιστημών, της αρχιτεκτονικής του Τοπίου, των ιατρικών επιστημών, των κοινωνικών λειτουργών και των νοσηλευτικών επαγγελμάτων. Απαιτεί τη χρήση δεδομένων και σταθερότυπων που υπαγορεύονται από το εκάστοτε περιεχόμενο της νοσηλείας (το νόσημα), τις μεθόδους, την κοινωνική πολιτική και τις θεραπευτικές πρακτικές του κάθε ιδρύματος κατά περίπτωση, ενώ εστιάζει στην ανάδειξη των ικανοτήτων και όχι στις αδυναμίες των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Έρευνες καταδεικνύουν ότι η οπτική διέξοδος προς το τοπίο, η συχνή παρουσία του ασθενούς σε κατάλληλα διαμορφωμένο περιβάλλοντα χώρο με βοτανική ποικιλότητα, με ήχους, χρώματα, επαφή με τα φυτά, την πανίδα και το χώμα (ωφέλιμα βακτήρια), η αμεσότητα προσπέλασης στο φυτεμένο χώρο και η ενεργός συμμετοχή ασθενών στη δημιουργία, στην εποχιακή συντήρηση και στην ανακαίνιση κήπων, η διαθεσιμότητα βασικού εξοπλισμού εργασίας και διαδρόμων κίνησης (διάδρομοι και ράμπες για αναπηρικά καρότσια, υπερυψωμένα παρτέρια για διευκόλυνση ατόμων με κινητικά προβλήματα) και άλλες κατάλληλες υποδομές «άνετης» εμπλοκής σε υπαίθρια χειρωνακτική εργασία, ακόμα και με παροχή της δυνατότητας ο κάθε ασθενής να ορίζει το δικό του κηποχώρο μέσα στην ομάδα. Ο επανασχεδιασμός των ελεύθερων χώρων νοσηλευτικών ιδρυμάτων στο σύνολό τους, με χωροθέτηση 8Συμβάλλουν στην ανάπτυξη ισχυρού αισθήματος «βιοφιλίας» στους ασθενείς. 8Βοηθούν νου και σώμα. 8Αποκαθιστούν τη συναισθηματική υγεία. 8Συμβάλλουν στη συντομότερη ανάρρωση. 8Ενδυναμώνουν την επιθυμία για ανάρρωση. 8Βελτιώνουν την κινητικότητα. 8Βοηθούν την όρθια ισορροπία. 8Αποκαθιστούν αυτοπεποίθηση και σεβασμό στη ζωή. 8Ενισχύει τη γνωστικότητα περί των συνθετικών στοιχείων περιβάλλοντος χώρου (χλωρίδα, πανίδα). 8Απαλύνουν το άγχος. 8Ανοίγουν τη διάθεση και την όρεξη. 8Προκαλούν την αυτογνωσία σωματικά, ψυχολογικά και κοινωνικά. δραστηριοτήτων και θεραπευτικά ωφέλιμων χρήσεων ανοικτού χώρου (ανεξάρτητο δίκτυο κυκλοφορίας ασθενών και συνοδείας, ανθώνες, αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, λοιπά διακοσμητικά, λαχανόκηπους, οπωρώνες, θερμοκήπια, φυτώρια, στέγαστρα και αναπηρικούς πάγκους εργασίας, σκίαστρα, σπορεία, υπαίθριους χώρους διδασκαλίας και εκπαίδευσης, ξέφωτα, βοηθητικές εγκαταστάσεις, λαβύρινθους και παίγνια ανοικτού χώρου για πνευματική άσκηση, σαλίγκαρους κίνησης, γωνιές και αίθρια ησυχασμού και απομόνωσης, εποχιακές βοτανικές εκθέσεις με μπαζάρ κ.λπ.) μπορούν να συνδυαστούν με οικονομικά ανταποδοτικές επεμβάσεις και δραστηριότητες εξοικονόμησης ενέργειας προς όφελος των κτιριακών συγκροτημάτων των ιδρυμάτων (ανάπτυξη ταρατσόκηπων, αντιανεμικών φυτοφρακτών και ηχομόνωσης, φυτικών φραγμάτων σκόνης και κακοσμίας, εκπαιδευτικών οπωρώνων και βοτανικών συλλογών τύπου Arboretum, δεντρώνων απόκρυψης ασχημιών και διαχωρισμού ασύμβατων δραστηριοτήτων, υποδομών παθητικής και ενεργού αναψυχής για νοσηλευόμενους και προσωπικό, μικρών μονάδων αξιοποίησης φυτικών υπολειμμάτων για λιπασματοποίηση και παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, συγκομιδής όμβριων για άρδευση και λοιπές χρήσεις, καλώς στραγγιζόμενων και κατάλληλα διαμορφωμένων ξέφωτων που θα φιλοξενούν υπαίθριες εκθέσεις εικαστικών τεχνών, θεατρικών παραστάσεων, προβολών, παιδικών χαρών και περιστασιακά πρόχειρων λυόμενων εγκαταστάσεων σίτισης, ύπνου και περίθαλψης σε ώρες έκτακτης ανάγκης, π.χ., εκκένωση λόγω σεισμού, φωτιάς και άλλων αιτίων). 8Βελτιώνουν την αναγνωρισιμότητα προσώπων και αντικειμένων. 8Καλλιεργούν την ελπίδα. 8Διεγείρουν τη μνήμη. 8Μειώνουν την αρτηριακή πίεση. 8Ρυθμίζουν την 24ωρη ισορροπία μεταξύ ύπνου και ξύπνιου. 8Ενισχύεται η φυσική απορρόφηση της βιταμίνης D κατά τον περίπατο μικρής διάρκειας υπό το φως του ήλιου. 8Ενισχύεται η κοινωνικότητα μεταξύ ομοιοπαθών και μη ασθενών. 8Υποβοηθιέται η κοινωνική ενσωμάτωση. 8Εισάγεται μια πιο ουσιαστική και ενεργός παρουσία των επισκεπτών, συγγενών και φίλων των ασθενών (επιθυμητός συνδυασμός φυσικής άσκησης και επισκεπτηρίου).

6 6 κ α λ λ ι έ ρ γ ε ι α GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ ΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΟ ΔΙΚΟ ΜΑΣ ΧΩΡΟ Περί μανιταριών ο λόγος Υπάρχει κάποιος που αγνοεί την ύπαρξη των θεσπέσιων μυκήτων, που είναι ευρέως γνωστοί ως μανιτάρια; Μικροί και μεγάλοι, κάτοικοι αστικών κέντρων και μη, έχετε δοκιμάσει τα εξαίρετα «φρούτα» του δάσους, ενώ κάποιοι τυχεροί τα έχετε συναντήσει στις φθινοπωρινές σας εξορμήσεις. Η παρατήρηση και η μελέτη των μανιταριών στο φυσικό τους περιβάλλον έφερε τούτη την τροφή στο τραπέζι μας, καθιστώντας τη μέρος της διατροφικής μας συνήθειας. Διατροφικά στοιχεία 3 Υψηλή περιεκτικότητα σε νερό (85%-93%) 3 Χαμηλή περιεκτικότητα σε λίπη (2%) και θερμίδες 3 Υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες (γλουταμινικό και ασπαρτικό οξύ, προλίνη, αργινίνη), βιταμίνες (Β2, Β3, Β5, D) και ιχνοστοιχεία (Cu, K, P, Fe, Se). Της ΑΝΔΡΙΑΝΑΣ ΚΕΧΑΓΙΑ Γεωπόνου (ΓΠΑ) Ερευνήτριας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Wageningen, Ολλανδία Στη φύση, τα βρώσιμα μανιτάρια συναντώνται σε μεγάλη ποικιλομορφία σε Ευρώπη, Αμερική, Ασία, Αφρική και Αυστραλία. Στην Ανατολή, πολλά είδη είναι συνδεδεμένα με λαϊκούς μύθους και χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης, λόγω των πολύτιμων ιδιοτήτων που προσφέρουν στον άνθρωπο και στο περιβάλλον. Ωστόσο, στο δυτικό κόσμο τα καλλιεργήσιμα μανιτάρια, που παράγονται σε ευρεία κλίμακα σε μονάδες παραγωγής, είναι: 8το λευκό μανιτάρι (Agaricus bisporus, Agaricus arvensis) 8το πλευρώτους (Pleurotous ostreatus) 8η λεντινούλα (Lentinula edodes/shiitake) και 8ο κοπρίνος (Coprinus comatus). Τα προαναφερθέντα μανιτάρια είναι σαπροφυτικοί μύκητες, που αρχίζουν και ολοκληρώνουν το βιολογικό τους κύκλο επάνω σε νεκρή οργανική ύλη. Σε αντίθεση με τα φυτά, δεν παράγουν την τροφή τους μέσω της φωτοσύνθεσης, αλλά είναι ετερότροφοι οργανισμοί κι αποκτούν την τροφή τους από την ύλη μέσα στην οποία βρίσκονται (ξύλο, κλαδιά, πεσμένα φύλλα, υπολείμματα καλλιεργειών). Κατά τη διάρκεια του βιολογικού τους κύκλου οι μύκητες περνούν από τρία στάδια. Το πρώτο στάδιο είναι ο σπόρος, το δεύτερο το μυκήλιο, το οποίο καρποφορεί και δίνει το τρίτο στάδιο, το μανιτάρι που όλοι γνωρίζουμε. Στο στάδιο του μυκηλίου κυρίως (αναγνωρίσιμο σε εμάς ως μούχλα), οι μύκητες εκκρίνουν ένζυμα που αποδομούν τη λιγνίνη, την ημικυτταρίνη και την κυτταρίνη των φυτικών οργανικών υλών, καθιστώντας διαθέσιμα σε αυτά στοιχεία απαραίτητα για την επιβίωση και την ανάπτυξή τους. Το μυκήλιο μετασχηματίζεται σε μανιτάρι λόγω αλλαγής των περιβαλλοντικών συνθηκών (νερό, φως και θερμοκρασία) στο ενδιαίτημά του. Οι μύκητες μέσω του σχηματισμού του μανιταριού διαδίδουν τα σπόρια τους σε μια νέα επιφάνεια, ή αλλιώς υπόστρωμα ανάπτυξης, εξασφαλίζοντας την επιβίωσή τους στο φυσικό βασίλειο. Στο παρόν άρθρο κάνουμε μια προσπάθεια να συνοψίσουμε με τον καλύτερα καταληπτό τρόπο τα στάδια εκείνα που είναι απαραίτητα για την καλλιέργεια μανιταριών στην πόλη, σε δικό μας χώρο ή, κατά ομαδικό τρόπο, στη γειτονιά, με σκοπό την αυτοκατανάλωση. Η πιστή εφαρμογή των οδηγιών και η κατανόηση των απαιτήσεων μιας μικρής ή μεγαλύτερης καλλιέργειας μανιταριών είναι προϋπόθεση για την επιτυχία του εγχειρήματος, με ασφάλεια και ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Η κατανόηση των απαιτήσεων μιας καλλιέργειας μανιταριών αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία του εγχειρήματος Πώς να καλλιεργήσετε Ηκαλλιέργεια στο σπίτι είναι δυνατή οποιαδήποτε περίοδο επιθυμήσουμε, αρκεί να εξασφαλίσουμε τις συνθήκες εκείνες που μιμούνται τις συνθήκες σχηματισμού των μανιταριών στο φυσικό τους περιβάλλον. Τι θα χρειαστείτε 8Το σπόρο ή το μυκήλιο του μανιταριού που επιθυμείτε να καλλιεργήσετε. Το πλευρώτους θεωρείται ιδανικό, μια και είναι η ευκολότερη και γρηγορότερη καλλιέργεια στο σπίτι σε σχέση με άλλα μανιτάρια. 8Το υπόστρωμα της καλλιέργειας που είναι η τροφή του οργανισμού. 8Ένα χώρο για να φιλοξενήσετε την καλλιέργειά σας. Συνήθως, το υπόγειο ενός σπιτιού, η αποθήκη, το γκαράζ είναι ιδανικά μέρη για τις απαιτούμενες συνθήκες της καλλιέργειας. Σε περίπτωση που προτιμήσετε εξωτερικό χώρο, πρέπει να είναι προστατευμένος από τον ήλιο και τον άνεμο. «Κλειδιά» για την επιτυχία: 8Κρατήστε καθαρά τα χέρια σας, τα υλικά και το χώρο που θα χρησιμοποιήσετε. 8Διασφαλίστε τις απαραίτητες κλιματικές συνθήκες με συνέπεια. Παραλαβή πλευρώτους Προμηθευτείτε το αποστειρωμένο μυκήλιο πλευρώτους από φυτώρια, γεωπονικά καταστήματα ή από κάποιον παραγωγό. Στο εμπόριο κυκλοφορούν σπόροι σόργου και άλλων σιτηρών, αποικισμένοι από το μυκήλιο του μύκητα σε πλαστικές σακούλες. Εάν το μυκήλιο είναι φρέσκο θα χρειαστείτε 50 γρ. για να το εμβολιάσετε σε 1 κ. από κατακάθια καφέ, ενώ εάν είναι αποξηραμένο θα χρειαστείτε 100 γρ. για την ίδια ποσότητα καφέ. Υπόστρωμα καλλιέργειας Στην αγορά θα βρείτε μεγάλη ποικιλία υποστρωμάτων, τα λεγόμενα κιτ μανιταριών, τα οποία κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες, τα σπαρμένα και τα επωασμένα (το μυκήλιο έχει ήδη αναπτυχθεί στο υπόστρωμα). Στην πρώτη περίπτωση αναλαμβάνετε δράση από το στάδιο της επώασης, ενώ στη δεύτερη εξασφαλίζετε τις συνθήκες μόνο για το στάδιο της καρποφορίας του πλευρώτους (Β), ακολουθώντας πάντα τις οδηγίες του προμηθευτή. Ωστόσο, μπορείτε να φτιάξετε και μόνοι σας το υπόστρωμα της καλλιέργειας (Α). Α) Φτιάξτε το δικό σας υπόστρωμα Τα κατακάθια του καφέ είναι ιδανικό υπόστρωμα για την ανάπτυξη του πλευρώτους. Μετά τον ελληνικό σας καφέ ή εσπρέσσο κρατήστε τα κατακάθια και διατηρήστε τα στο ψυγείο έως ότου συγκεντρώσετε την επιθυμητή ποσότητα (π.χ., 1, 2 ή 3 κιλά). Εάν δεν πίνετε καφέ ή εάν θέλετε να αυξήσετε την ποσότητα που διαθέτετε, προμηθευτείτε τα κατακάθια από κάποια

7 Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ κ α λ λ ι έ ρ γ ε ι α 7 πλευρώτους στο σπίτι καφετέρια (δίνονται δωρεάν). Η ποιότητα και η αποστείρωση του υποστρώματος είναι ύψιστης σημασίας για την επιτυχία της καλλιέργειάς σας. Παραγωγοί μανιταριών σε πολλές πόλεις, όπως το Σιάτλ στις ΗΠΑ, συλλέγουν ικανές ποσότητες από κατακάθια καφέ από πολλές καφετέριες και προετοιμάζουν το κατάλληλο υπόστρωμα για την καλλιέργεια των μανιταριών. Αποστείρωση Υλικά 1 κ. κατακάθια καφέ 1 κουτ. της σούπας οικοδομικό γύψο 1 κατσαρόλα Τοποθετήστε το μείγμα που φτιάξατε σε μια κατσαρόλα και προσθέστε οικοδομικό γύψο για να ρυθμίσετε το ph. Καλύψτε την επιφάνειά του με νερό και βράστε το για δύο ώρες. Εναλλακτικά, εμβαπτίστε την ποσότητα του μείγματος στο νερό κατά τη διάρκεια της νύχτας και την επόμενη μέρα αποστειρώστε το στον ατμό για δύο ώρες. Το καπάκι της κατσαρόλας πρέπει να είναι κλειστό. Και στις δύο περιπτώσεις αφήστε το υπόστρωμα να κρυώσει, να αποκτήσει δηλαδή θερμοκρασία δωματίου. Προσέξτε να υπάρχει αρκετή υγρασία (70%) στα κατακάθια που θα χρησιμοποιήσετε για να εμβολιάσετε το πλευρώτους. Ένας εύκολος τρόπος για να το ελέγξετε είναι να τρίψετε τον καφέ στα χέρια σας. Κατά τη τριβή θα πρέπει να μένει υγρασία στο δέρμα σας, αλλά δεν θα πρέπει να πέφτει από τον καφέ ούτε μία σταγόνα νερό. Συνίσταται η άμεση χρήση των υπολειμμάτων καφέ, αλλιώς διατηρήστε τα σε καθαρό, δροσερό μέρος για δύο μέρες το πολύ, διαφορετικά θα πρέπει να τα αποστειρώσετε ξανά. Εμβολιασμός μύκητα στο υπόστρωμα Υλικά Αποστειρωμένο μυκήλιο πλευρώτους Αποστειρωμένο υπόστρωμα Διάφανη πλαστική σακούλα Μία λεκάνη Αφού λοιπόν αποστειρώσετε τον καφέ, βεβαιωθείτε ότι τα χέρια σας είναι καθαρά και αναμείξτε το μεγαλύτερο μέρος του (95%) με το μυκήλιο του πλευρώτους που αγοράσατε, σε μία λεκάνη. Έπειτα, τοποθετήστε το υπόστρωμα στη σακούλα, φροντίζοντας να απομακρύνετε τον περιττό αέρα. Στο υπόστρωμα θα πρέπει να υπάρχουν όσο το δυνατό λιγότερα κενά μεταξύ των κομματιών του καφέ, διότι διαφορετικά το μανιτάρι δεν αναπτύσσεται σωστά και η απορρόφηση νερού δυσχεραίνεται. Λίγο πριν γεμίσετε μία σακούλα, αφήστε χώρο για να προσθέσετε στο πάνω μέρος το μη εμβολιασμένο υπόστρωμα, που αφήσατε στην κατσαρόλα νωρίτερα. Έτσι θα προστατεύσετε το μύκητα από τυχόν μόλυνση. Στο τέλος, κλείστε καλά τη σακούλα με ταινία, αλλά αφήστε μία μικρή τρύπα στην κορυφή για να κυκλοφορεί αέρας. Στο εμπόριο υπάρχουν ταινίες που επιτρέπουν την κυκλοφορία αέρα από τις τρύπες, ενώ διατηρούν αποστειρωμένη την περιοχή που καλύπτουν. Μην ξεχνάτε ότι και στη φύση σημαντικό στοιχείο στη διαδικασία σχηματισμού των μανιταριών είναι το οξυγόνο. Συμβουλή: Εάν θέλετε να εμπλουτίσετε το υπόστρωμα με θρεπτικά στοιχεία, αναμείξτε τον καφέ με αλεύρι και καστανή ζάχαρη. Β) Επώαση και καρποφορία των πλευρώτους Είτε αγοράσετε το υπόστρωμα είτε το φτιάξετε μόνοι σας (Α), στα επόμενα βήματα το λόγο για το σχηματισμό των μανιταριών έχουν οι περιβαλλοντικές συνθήκες. Επώαση πλευρώτους (3-4 εβδομάδες) Τοποθετήστε τη σακούλα σε σκοτεινό μέρος, προστατευμένο από τον άνεμο, όπου η θερμοκρασία κυμαίνεται από ο C, με υγρασία περίπου στο 70%. Ιδανικό θα ήταν το υπόγειο του σπιτιού, για παράδειγμα. Η επώαση ολοκληρώνεται όταν το μυκήλιο έχει αποικίσει πλήρως το υπόστρωμα ή, με άλλα λόγια, όταν όλη η σακούλα είναι λευκή. Τα μανιτάρια πλευρώτους χρειάζονται γι αυτό το στάδιο 3 με 4 εβδομάδες. Συμβουλή: Ελέγξτε καθημερινά για σημάδια μόλυνσης, όπως πράσινη ή πορτοκαλιά μούχλα. Σε περίπτωση μόλυνσης ξεχωρίστε τις καθαρές τσάντες από τις μολυσμένες. Ένας σπόρος χαμηλής ποιότητας, μη επιθυμητές συνθήκες κατά την περίοδο επώασης ή μία απροσεξία στη διαδικασία παρασκευής του υποστρώματος αποτελούν πιθανές αιτίες μόλυνσης. Καρποφορία (2-3 εβδομάδες) Μόλις η σακούλα γίνει λευκή, η καρποφορία του πλευρώτους ξεκινά. Μεταφέρετέ τη σε χώρο θερμοκρασίας ο C και ανοίξτε το πάνω μέρος της σακούλας. Ο χώρος αυτός, εάν είναι εσωτερικός, πρέπει να διαθέτει δυνατότητα φωτισμού, ενώ αν είναι εξωτερικός πρέπει να είναι προστατευμένος από την απευθείας έκθεση στον ήλιο (χρειάζονται τόσο φως όσο θα χρειαζόσασταν εσείς για την ανάγνωση της εφημερίδας). Επίσης, σε κάθε περίπτωση, ο χώρος πρέπει να αερίζεται επαρκώς. Εάν το διοξείδιο του άνθρακα CO 2 υπερβεί το 0,1%, θα δείτε καφέ κηλίδες στις καρποφορίες σας και είναι σημάδι κακού αερισμού. Το πλευρώτους για να καρποφορήσει και να μετασχηματιστεί στη μορφή των γνωστών μας μανιταριών απαιτεί την παρουσία νερού. Ποτίστε τις σακούλες καθημερινά, ψεκάζοντας την ελεύθερη επιφάνεια του υποστρώματος. Μετά από δύο με τρεις εβδομάδες το πρώτο και μεγαλύτερο κύμα πλευρώτους θα έχει παραχθεί. Συμβουλή: Να θυμάστε ότι η επιφάνεια που αναπτύσσονται τα πλευρώτους δεν πρέπει να ξεραθεί ποτέ. Ηκαλύτερη στιγμή της ημέρας για τη συλλογή των μανιταριών είναι το πρωί. Μαζέψτε τα όταν έχουν φτάσει στο μέγιστο της ανάπτυξής τους. Αφαιρέστε τα μανιτάρια, όπως φύονται από το υπόστρωμα από τη βάση τους όλα μαζί, με το χέρι σας, χωρίς να αφαιρέσετε μέρος του υποστρώματος. Από το ίδιο σημείο, το μυκήλιο μπορεί να ξανακαρποφορήσει μετά το πρώτο κύμα καρποφορίας. Αμέσως μετά τη συλλογή, ποτίστε το υπόστρωμα, γιατί τα μανιτάρια θα έχουν απορροφήσει πολύ νερό και η υγρασία στο υπόστρωμα θα έχει μειωθεί σημαντικά. Η επόμενη συγκομιδή γίνεται μετά από μία με δύο βδομάδες. Συμβουλή 1: Κρατήστε το πάτωμα πεντακάθαρο. Μετά το πότισμα, βεβαιωθείτε πως δεν υπάρχει νερό στο πάτωμα, για να αποφύγετε την εγκατάσταση άλλων μυκήτων (μούχλα). Συμβουλή 2: Μαζέψτε τα μανιτάρια εγκαίρως. Ένα μόνο ώριμο μανιτάρι αρκεί για την απελευθέρωση εκατομμυρίων σπόρων, οι οποίοι γίνονται διακριτοί σε μας ως άσπρη σκόνη. Οι σπόροι είναι υπεύθυνοι για πολλές αλλεργικές αντιδράσεις, γι αυτό δράστε αμέσως. Διατήρηση: Διατηρήστε τα μανιτάρια στο ψυγείο στους 2-4 ο C, έως δύο βδομάδες το πολύ. Εναλλακτικά, μπορείτε να τα αποξηράνετε. Ο καλύτερος τρόπος για την αποξήρανση των μανιταριών αφορά την τοποθέτησή τους σε σκιερό μέρος που αερίζεται επαρκώς, γιατί το μυστικό δεν είναι η θερμοκρασία (τοποθέτηση στον ήλιο), αλλά ο καλός αερισμός. Διαχείριση υποστρώματος: Μετά τη συγκομιδή των μανιταριών μην πετάξετε το υπόστρωμα στα σκουπίδια, γιατί είναι ιδανικό για να θρέψετε τα φυτά σας στον κήπο, στις γλάστρες και στις ζαρντινιέρες. Το πλευρώτους κατά την ανάπτυξή του ως άριστος αποδομητής διέσπασε πολύπλοκες ενώσεις σε απλούστερες, με αποτέλεσμα το άζωτο, ο άνθρακας και μια σειρά από ιχνοστοιχεία να γίνουν διαθέσιμα στο μικρο-οικοσύστημά μας (υπόστρωμα). Έτσι, η τοποθέτησή του στο χώμα το κάνει άριστο λίπασμα για τα φυτά, τα οποία θα σας ανταποδώσουν την καλή σας πράξη με την ευρωστία τους, την ευωδιά τους και τους καρπούς τους. Συγκέντρωση ποσότητας από κατακάθια καφέ για καλλιέργεια μανιταριών (Α. Κεχαγιά) Συλλογή μανιταριών

8 8 σ τ η ν π ρ ά ξ η GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ σ τ η ν π ρ ά ξ η 9 Η εξαρτηση απο τη σοβιετικη ενωση, Η απεξαρτηση και Η αστυφιλια - Η περιπτωση των ORGANOPONICOS Το παράδειγμα αστικής γεωργίας της Κούβας Πριν από το 1989 η Κούβα ήταν ένα μοντέλο οικονομίας βασισμένο στις μονάδες κρατικής γεωργικής παραγωγής μεγάλης κλίμακας και εξαρτημένο από τεράστιες ποσότητες εισαγόμενου πετρελαίου, χημικών προϊόντων και μηχανημάτων για την παραγωγή εξαγόμενων αγροτικών προϊόντων. Του ΛΑΜΠΡΟΥ Σ. ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗ Αρχιτέκτονα (www.team-s.gr) Στο πλαίσιο των συμφωνιών με την πρώην Σοβιετική Ένωση, η Κούβα ήταν μια χώρα βασισμένη στο πετρέλαιο, καθώς το 98% του συνόλου του πετρελαίου ερχόταν από το σοβιετικό μπλοκ. Πέρα, όμως, από το πετρέλαιο, το 85% του εμπορίου της Κούβας ήταν με τους Σοβιετικούς. Η Κούβα εξήγαγε το 66% του συνόλου παραγωγής ζάχαρης και το 98% των εσπεριδοειδών της στο σοβιετικό μπλοκ, ενώ εισήγαγε εκείνη την περίοδο από τις χώρες αυτές το 66% των τροφίμων της, το 86% όλων των πρώτων υλών, καθώς και το 80% των μηχανημάτων και ανταλλακτικών. Κατά συνέπεια, με την πτώση του σοβιετικού μπλοκ η υποστήριξη αποσύρθηκε, τα εργοστάσια έκλεισαν, η έλλειψη τροφίμων ήταν ευρέως διαδεδομένη και η ήδη ανεπαρκής και πεπαλαιωμένη γεωργική τεχνολογία άρχισε να διαβρώνεται. Η κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ και οι αυστηρότεροι όροι του εμπορικού εμπάργκο των ΗΠΑ κατέδειξαν το πόσο ευάλωτο ήταν το μοντέλο της Γεωργικής Επανάστασης της Κούβας, η οποία «βυθίστηκε» στη χειρότερη επισιτιστική κρίση στην ιστορία της. Στις αρχές του 1990, ένα είδος «οικονομίας επιβίωσης» τέθηκε σε εφαρμογή. Μέσω συμφωνιών ανταλλαγής, τόνοι σίτου απέτυχαν να φτάσουν στη χώρα και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να κάνει χρήση των αποθεμάτων σκληρού νομίσματος για να εισαγάγουν σιτάρι από τον Καναδά. Η τιμή των τροφίμων αυξήθηκε και το ψωμί δινόταν με δελτίο. Συνολικά, η κατανάλωση τροφίμων μειώθηκε κατά 20% σε θερμίδες μεταξύ Οι παραπάνω συγκυρίες ήρθαν να προστεθούν στο σοβαρό πρόβλημα αστυφιλίας που άρχισε να γιγαντώνεται στην Κούβα. Οι προσπάθειες για να αντιστραφεί η τάση της αστυφιλίας τις τελευταίες δεκαετίες απέτυχαν να ανακόψουν την αυξανόμενη παλίρροια των αγροτικών μεταναστών στις πόλεις, ιδιαίτερα προς την Αβάνα. Οι ελλείψεις τροφίμων, φαρμάκων και πετρελαίου ήταν οι αιτίες που οδηγούσαν τους ανθρώπους στην πρωτεύουσα. Οι πολιτικές για να σταματήσει η εισροή τέθηκαν σε εφαρμογή το 1997, αλλά όχι πριν η πυκνότητα του πληθυσμού στην πρωτεύουσα φτάσει σε κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Έτσι, η Κούβα ήρθε αντιμέτωπη με μια διπλή πρόκληση: το διπλασιασμό της παραγωγής τροφίμων με το μισό των προηγούμενων εσόδων, με περίπου 74% του πληθυσμού να ζει σε πόλεις. Ωστόσο, μέχρι το 1997, οι Κουβανοί έτρωγαν σχεδόν εξίσου καλά, όπως έκαναν πριν από το 1989, με κάποια εισαγόμενα τρόφιμα και αγροχημικά προϊόντα. Αντ αυτού, η Κούβα επικεντρώθηκε στη δημιουργία μιας πιο αυτοδύναμης γεωργίας: ένα συνδυασμό υψηλότερων τιμών των καλλιεργειών που καταβάλλονταν στους γεωργούς, οικολογικές μορφές αγροτικής τεχνολογίας, μικρότερες μονάδες παραγωγής και, το σημαντικότερο απ όλα, την αστική γεωργία. Η κουβανική απάντηση Ο τρόπος με τον οποίο η Κούβα ανταποκρίθηκε σε όλα αυτά τα ζητήματα ήταν και παραμένει μια έμπνευση για τον υπόλοιπο κόσμο. Ξεκίνησε με μια πανεθνική έκκληση για αύξηση της παραγωγής τροφίμων με αναδιάρθρωση της γεωργίας. Προέβλεπε τη μετατροπή από συμβατική παραγωγή μεγάλης κλίμακας και συστήματα μονοκαλλιέργειας σε μικρότερης κλίμακας φάρμες, οργανικά και ημι-οργανικά συστήματα βιολογικής γεωργίας. Στο επίκεντρο της αναδιάρθρωσης ήταν η χρήση χαμηλού κόστους και περιβαλλοντικά ασφαλών πρακτικών και η μετεγκατάσταση της παραγωγής κοντά στην κατανάλωση, προκειμένου να μειώσουν το κόστος μεταφοράς, με την αστική γεωργία να είναι ένα βασικό εργαλείο αυτής της προσπάθειας. Ένα πραγματικά αυθόρμητο, αποκεντρωμένο κίνημα είχε προκύψει στις Μέχρι το 1994 πάνω από αστικά αγροκτήματα δημιουργήθηκαν στην Αβάνα και μόνο πόλεις. Οι άνθρωποι ανταποκρίθηκαν με ενθουσιασμό. Μέχρι το 1994 πάνω από αστικά αγροκτήματα δημιουργήθηκαν στην Αβάνα και μόνο. Κήποι, χλοοτάπητες και προκήπια δημόσιων κτιρίων σκάφτηκαν για να φυτευτούν λαχανικά. Γραφεία, δημόσιες υπηρεσίες, σχολεία καλλιεργούν τη δική τους τροφή. Πολλοί από τους «αστικούς κηπουρούς» ήταν συνταξιούχοι άντρες και γυναίκες, ηλικίας 50 και 60 ετών. Έως το 1998 εκτιμάται ότι περίπου τόνοι τροφίμων παράγονταν στην Αβάνα για τοπική κατανάλωση. Η ποιότητα των τροφίμων είχε επίσης βελτιωθεί σημαντικά. Τα αστικά αγροκτήματα συνέχισαν να αυξάνονται και κάποιες γειτονιές της Αβάνας έφτασαν να παράγουν μέχρι και το 30% της τροφής τους. Η ανάπτυξη της αστικής γεωργίας οφειλόταν σε πολύ μεγάλο βαθμό στην πολιτική δέσμευση του κράτους να διαθέσει αχρησιμοποίητα κομμάτια αστικής, προαστιακής και περιαστικής γης, καθώς και πόρους και τεχνογνωσία προς τους επίδοξους αστικούς αγρότες. Μαζί με μια πολιτική επιδότησης της καλλιεργήσιμης γης στην πόλη, εκατοντάδες αστικά κενά και άδεια οικόπεδα μετατράπηκαν σε μικρής κλίμακας αστικά αγροκτήματα, αφιερωμένα στην παραγωγή τροφίμων. Συνοδευτικά, νέα πολεοδομικά σχέδια έδιναν απόλυτη προτεραιότητα στη Αγρο-οικολογικές μέθοδοι εισήχθησαν, κυρίως λόγω της ανάγκης αντιμετώπισης γεωργικών προβλημάτων χωρίς χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα χρήση της γης για την παραγωγή τροφίμων. Ένα άλλο «κλειδί» για την επιτυχία της αστικής γεωργίας ήταν το άνοιγμα αγορών αγροτών (farmer s markets) και η νομιμοποίηση της άμεσης πώλησης από τους παραγωγούς στους καταναλωτές, εκτοπίζοντας τους όποιους μεσάζοντες. Η απελευθέρωση των τιμών, σε συνδυασμό με την υψηλή ζήτηση για νωπά προϊόντα στις πόλεις, επέτρεπαν στους «αστικούς και περιαστικούς αγρότες» να κερδίζουν από τα προϊόντα τους δύο έως και τρεις φορές παραπάνω από τους επαγγελματίες αγρότες. Η κυβέρνηση ενθάρρυνε ακόμη πιο πολύ τους αστικούς αγρότες με ένα εκτεταμένο δίκτυο υποστήριξης (γεωπόνους εφαρμογών), που πρόσφεραν βοήθεια και τεχνογνωσία. Δημιουργήθηκαν ομάδες και «σπίτια σπόρων» σε όλη την πόλη, όπου πωλούνταν σπόροι, εργαλεία κηπουρικής, λίπασμα και υπήρχε διανομή βιολογικών λιπασμάτων και εργαλεία βιολογικού ελέγχου με χαμηλό κόστος. Νέα βιολογικά προϊόντα και τεχνικές βιολογικής γεωργίας αναπτύχθηκαν και παράχθηκαν από το γεωργικό ερευνητικό τομέα της Κούβας, επιτρέποντας στα αστικά αγροκτήματα να γίνουν εντελώς οργανικά. Στην πραγματικότητα ένας νέος νόμος απαγόρευε τη χρήση οποιωνδήποτε φυτοφαρμάκων για γεωργικούς σκοπούς, σε οποιοδήποτε σημείο εντός των ορίων της πόλης. Αγροτική αγρο-οικολογία και αναδιάρθρωση της γης Αγρο-οικολογικές μέθοδοι εισήχθησαν σε αγροτικές κοινότητες της Κούβας, κυρίως λόγω της ανάγκης αντιμετώπισης γεωργικών προβλημάτων χωρίς χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα. Υπήρξε όμως και ευρεία υποστήριξη με σημαντικούς κυβερνητικούς πόρους, χρηματοδοτούμενη έρευνα από το κράτος και θεμελιώδεις αλλαγές σε θέματα αγροτικής πολιτικής. Η οικολογική καλλιέργεια στην ύπαιθρο και η βιολογική αστική γεωργία ήταν το «κλειδί» για τη σταθεροποίηση τόσο των αστικών όσο και των αγροτικών πληθυσμών. Οι αγρο-οικολογικές μέθοδοι που εισήχθησαν αποτελούνταν από τοπικά παραγόμενα, βιολογικά φυτοφάρμακα και βιολογικά λιπάσματα προς αντικατάσταση των χημικών, από πολύπλοκα αγροσυστήματα, σχεδιασμένα ώστε να επωφελούνται από οικολογικές αλληλεπιδράσεις και συνέργιες μεταξύ βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων που ενισχύουν τη γονιμότητα του εδάφους, τη βιολογική καταπολέμηση των παρασίτων και την επίτευξη υψηλότερης παραγωγικότητας μέσω εσωτερικών διαδικασιών. Άλλες πρακτικές περιλαμβάνουν αύξηση της ανακύκλωσης των θρεπτικών ουσιών και της βιομάζας, στο πλαίσιο του συστήματος, προσθήκη οργανικής ύλης για τη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους και την ενεργοποίηση της βιολογίας του εδάφους και των υδάτων, τη διαφοροποίηση των αγροσυστημάτων στο χρόνο και στο χώρο, την ένταξη των καλλιεργειών και της κτηνοτροφίας και την ενοποίηση των στοιχείων του αστικού αγροκτήματος για την αύξηση της βιολογικής αποτελεσματικότητας και τη διατήρηση της παραγωγικής ικανότητας. Το 1993 η κυβέρνηση της Κούβας παρουσίασε μια σημαντική αναδιοργάνωση της γεωργίας, την αναδιάρθρωση των κρατικών αγροκτημάτων ως ιδιωτικούς συνεταιρισμούς. Το νέο αυτό είδος αστικών και μη αγροκτημάτων ονομάστηκε Βασικές Μονάδες Συνεταιριστικής Παραγωγής (BΜΣΠ). Το κράτος διατηρεί την ιδιοκτησία της γης, παραχωρώντας τη σε μακροπρόθεσμη βάση, αλλά χωρίς ενοίκιο. Ο συνεταιρισμός, όχι το κράτος, κατέχει την παραγωγή και τα κέρδη των μελών υπολογίζονται με βάση το μερίδιό τους από τα έσοδα του συνεταιρισμού. Οι ΒΜΣΠ διαθέτουν επίσης κτίρια και αγροτικό εξοπλισμό, που αγοράζονται από την κυβέρνηση σε τιμές έκπτωσης με μακροπρόθεσμα δάνεια και χαμηλό επιτόκιο (4%). Πέρα των ΒΜΣΠ, η διάλυση των μεγάλων κρατικών γεωργικών αγροκτημάτων απελευθέρωσε μεγάλα οικόπεδα γι άλλη χρήση και η γη δόθηκε προς εκμετάλλευση σε ιδιώτες μικροαγρότες και γεωργικούς συνεταιρισμούς. Οι αστικοί αγρότες δημιούργησαν ένα αστικό - γεωργικό «θαύμα» στον τρόπο παραγωγής τροφίμων, που σάρωσε την Κούβα στις αρχές του 1990 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Περίπου Κουβανοί απ όλα τα κοινωνικά στρώματα βρίσκουν απασχόληση στην καλλιέργεια των δικών τους φρούτων και λαχανικών, και στην πώληση του πλεονάσματός τους, στους γείτονές τους. Το «υβρίδιο» δημόσιου - ιδιωτικού τομέα φαίνεται να λειτουργεί καλά. Σε αντάλλαγμα για την παροχή της γης η κυβέρνηση λαμβάνει ένα τμήμα του προϊόντος, συνήθως περίπου το 1/5 της συγκομιδής, για χρήση σε κρατικά κέντρα ημερήσιας φροντίδας, σχολεία και νοσοκομεία. Το υπόλοιπο πωλείται επιτόπου, μέσα στο αγρόκτημα. Τόσο απλό! Παρά το γεγονός ότι η αστική γεωργία είναι εντελώς οργανική, η χώρα στο σύνολό της δεν είναι. Αλλά το ποσό των χημικών εισροών έχει μειωθεί δραστικά. Πριν από την κρίση το 1989, Τα Organoponicos Σύμφωνα με το υπουργείο Γεωργίας της Κούβας, περίπου στρέμματα γης καλλιεργούνται σε αστικές και προαστιακές περιοχές, σε χιλιάδες κοινοτικά αγροκτήματα, που κυμαίνονται από μέτριες αυλές σπιτιών και μικρά αστικά κενά ανάμεσα στα σπίτια, έως εγκαταστάσεις παραγωγής που γεμίζουν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα. Τα Organoponicos, όπως αποκαλούνται πια, αποτελούν δείγμα του πώς η τοπική κοινωνία με τη βοήθεια του κράτους μπορεί να οδηγήσει σε σαρωτικές αλλαγές και πώς οι γείτονες μπορούν να συνεργήσουν και να παραγάγουν τη τροφή τους. Όταν ξέσπασε η κρίση των τροφίμων, τα Οrganoponicos ήταν μια ad hoc αντίδραση από τις τοπικές κοινότητες ώστε να αυξηθεί η ποσότητα -και η ποιότητα- της διαθέσιμης τροφής. Καθώς η δύναμη του αστικού αγροτικού κινήματος έγινε προφανής, η κουβανική κυβέρνηση παρενέβη και παρείχε ζωτικής σημασίας υποστήριξη, σε επίπεδο υποδομών, τεχνογνωσίας και δεξιοτήτων. Τα περισσότερα Οrganoponicos είναι εγκατεστημένα σε εκτάσεις ακατάλληλες για καλλιέργεια, καθότι αστικές. Δημιουργούνται όμως με τη λογική των υπερυψωμένων παρτεριών (raised beds). Η φύτευση και το ξεβοτάνισμα γίνονται με το χέρι, όπως και η συγκομιδή. Η γονιμότητα του εδάφους διατηρείται με μεθόδους κομποστοποίησης και κοπριά από κοντινές αγροτικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις. Η αστική γεωργία σε εθνικό επίπεδο μειώνει την εξάρτηση των αστικών πληθυσμών από την αγροτική παραγωγή. Εκτός από το σύστημα των Οrganoponicos υπάρχουν πάνω από μικρά αγροτεμάχια, βεράντες και κήποι, πολύ μικρά αγροτεμάχια που καλύπτουν μια έκταση πάνω από εκτάρια. Κάθε σπιθαμή εδάφους είναι υποψήφια προς αγροτική εκμετάλλευση. Κάθε σπιθαμή εδάφους είναι, εν δυνάμει, ένα ζωντανό κύτταρο στον κουβανικό τρόπο αστικής γεωργίας, η οποία αποτελεί ένα πεδίο μάθησης για όλους μας. Είναι απόδειξη ότι η αστική γεωργία χωρίς ορυκτά καύσιμα δεν είναι μόνο δυνατή, αλλά και πολύ παραγωγική και προάγει την υγεία (σωματική, ψυχική, αλλά και κοινωνική) με περισσότερους από έναν τρόπους. η Κούβα χρησιμοποιούσε στη γεωργία της περισσότερο από 1 εκατ. τόνους συνθετικών λιπασμάτων ετησίως. Σήμερα, χρησιμοποιεί περίπου τόνους. Κατά τη σοβιετική περίοδο, η Κούβα χρησιμοποιούσε περίπου τόνους ζιζανιοκτόνων και παρασιτοκτόνων το χρόνο, ενώ σήμερα, κυμαίνεται στους τόνους περίπου. Όπως πολλές μικρές φτωχές χώρες, η Κούβα εξακολουθεί να εξαρτάται από την εξαγωγική γεωργία. Είναι μια σημαντική εξαγωγέας καπνού, ζάχαρης, καφέ και εσπεριδοειδών, εξάγοντας σημαντικό ποσοστό των τριών τελευταίων, ως πιστοποιημένα βιολογικά προϊόντα. Οι ξένες επενδύσεις σε αυτές τις επιχειρήσεις βρίσκονται σε άνοδο, αλλά, όταν πρόκειται για την αειφόρο γεωργία, η πιο εντυπωσιακή καινοτομία της Κούβας είναι το δίκτυο των αστικών αγροκτημάτων και των αστικών κήπων. Πηγές: AGRICULTURE IN THE CITY A Key to Sustainability in Havana, Cuba (Maria Caridad Cruz and Roberto Sánchez Medina)

9 10 τ ο θ έ μ α GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ Οι εχθροί του αστικού πρασίνου και η αντιμε Τα φυτά του αστικού και περιαστικού περιβάλλοντος έχουν αρκετούς εχθρούς. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι εντομολογικοί εχθροί, για την αντιμετώπιση των οποίων βασικά όπλα είναι η γνώση και η πρόληψη. Του δρα Δ.Χ. ΚΟΝΤΟΔΗΜΑ Γεωπόνου (ΓΠΑ) - Εντομολόγου στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο (ΜΦΙ) Οι εντομολογικοί εχθροί των φυτών που συγκροτούν το αστικό και περιαστικό πράσινο αποτελούν συχνά σημαντικό παράγοντα υποβάθμισης της αισθητικής ή λειτουργικής αξίας τους. Οι βασικές αρχές στις οποίες μπορεί να στηριχθεί η πρόληψη και ο έλεγχος των εντομολογικών εχθρών είναι (Βλ. Flint 1990, Κοντοδήμας και Ανάγνου 2003): 1 Η ενδεδειγμένη κατά περίπτωση κατασκευή των χώρων πρασίνου και η επιλογή κατάλληλων φυτών Η σωστή κατά περίπτωση κατασκευή και η επιλογή κατάλληλων φυτών είναι η σημαντικότερη παράμετρος για την πρόληψη των εντομολογικών εχθρών σ ένα χώρο πρασίνου. Κατά τη μελέτη, η οποία πρέπει πάντα να προηγείται πριν από τη δημιουργία ενός χώρου πρασίνου, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη: n η καταλληλότητα του χώρου ανάλογα με τις εδαφοοικολογικές και κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής n ο σκοπός τον οποίο πρόκειται να εξυπηρετήσει ο υπό κατασκευή χώρος n να συνδυάζονται τα ενδεδειγμένα έργα υποδομής (λίμνες, παγκάκια, πέργολες, πεζοδρόμια, διάδρομοι, αθλοπαιδιές, κέντρα αναψυχής κ.ά.) με το κατάλληλο πράσινο (χλοοτάπητες, ποώδεις φυτοκαλύψεις, καλλωπιστικοί θάμνοι, καλλωπιστικά και δασικά δένδρα κ.ά.) n το αποτέλεσμα της κατασκευής να απαιτεί χαμηλού κόστους συντήρηση. Πρέπει να προτιμούνται μακροβιότερα και ανθεκτικότερα φυτά έναντι αυτών με εντυπωσιακότερη εμφάνιση, αλλά βραχύβια παρουσία. Επίσης, πρέπει τα φυτά να τοποθετούνται χωροταξικά με τρόπο που να διευκολύνονται οι επεμβάσεις και τα πιο ευαίσθητα στους εχθρούς φυτά να ομαδοποιούνται, εάν είναι δυνατόν. n πρέπει να επιλέγονται τα πιο εύρωστα Φωλιές του λεπιδόπρεου πιτυοκάμπης (thaumatopoea pityocampa) σε Πεύκη (Άρθρο Δ. Κοντοδήμα) και εμφανίσιμα φυτά, ούτως ώστε να επιτυγχάνεται η γρήγορη εγκατάστασή τους και να εξασφαλίζεται μεγαλύτερη αντοχή σε προσβολές εντομολογικών εχθρών, αλλά και σε ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες (υψηλές θερμοκρασίες, παγετός, άνεμοι κ.ά.) n πρέπει να αξιολογείται η εντομοπανίδα της περιοχής και ο κίνδυνος εισαγωγής νέων εχθρών που μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές n σε περιπτώσεις αναδασώσεων πρέπει να γίνεται σωστή επιλογή φυτών, που δεν διαταράσσουν την οικολογική ισορροπία της ευρύτερης περιοχής. 2 Η σωστή συντήρηση Η σωστή συντήρηση του αστικού και περιαστικού πρασίνου είναι επίσης πολύ σημαντικός παράγοντας πρόληψης. Οι καλλιεργητικές φροντίδες στα καλλωπιστικά φυτά (άρδευση, λίπανση, κλάδευμα) σε πολλά σημεία διαφέρουν από τις αντίστοιχες που αφορούν παραγωγικά φυτά καρποφορίας και απαιτούν εξειδικευμένο προσωπικό. Ως σημαντικότερες ενέργειες για σωστή συντήρηση πρέπει να σημειώσουμε τη διατήρηση της καθαριότητας και του αερισμού των χώρων πρασίνου, την ενδεδειγμένη άρδευση και την ορθολογική και εύστοχη χρονικά λίπανση. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης για το σωστό κλάδευμα των φυτών. Σημειώνεται ότι τα κλαδεύματα δεν πρέπει ποτέ να παραμένουν εντός ή κοντά στους χώρους πρασίνου, διότι γίνονται καταφύγια πολλών εχθρών (κυρίως ξυλοφάγων εντόμων). Δεν πρέπει να παραμελείται, τέλος, η συντήρηση των δομικών υλικών (και ειδικά των ξυλοκατασκευών) που απαρτίζουν τους χώρους πρασίνου, αλλά και παρόμοιες κατασκευές στο αστικό δομημένο περιβάλλον. 3 Η βελτίωση των φυτών Η δημιουργία βελτιωμένων ποικιλιών, χρησιμοποιώντας κλασικές ή πιο σύγχρονες μεθόδους, εξασφαλίζει φυτά με χαρακτηριστικά που τα καθιστούν λιγότερο ευπαθή στα έντομα και αποτελεί σημαντική μέθοδο πρόληψης εντομολογικών προσβολών. 4 Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση Για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των εντομολογικών εχθρών στο αστικό και περιαστικό πράσινο θα πρέπει να εφαρμόζονται οι αρχές της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης. Αυτό σημαίνει ότι δίνεται έμφαση στις μεθόδους βιολογικής αντιμετώπισης [παρασιτοειδή, αρπακτικά, εντομοπαθογόνα (ιοί, βακτήρια, μύκητες, νηματώδεις)] και στις βιοτεχνικές μεθόδους (π.χ., παγίδες και σηματοχημικά). Η καταφυγή στη χρήση φυτοπροστατευτικού προϊόντος πρέπει να γίνεται αφού εξαντληθεί η προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος με καλλιεργητικά ή βιολογικά μέσα και μόνο στην περίπτωση κατά την οποία διαφαίνεται ότι η προσβολή θα έχει οικονομικό (=αισθητικό) αποτέλεσμα. Επισημαίνεται ότι εντός του αστικού περιβάλλοντος είναι επιτρεπτή η χρήση σκευασμάτων που παρουσιάζουν χαμηλή ή μηδενική τοξικότητα στον άνθρωπο, τα ζώα και τα ωφέλιμα αρθρόποδα και η δράση τους δεν έχει μεγάλη υπολειμματική διάρκεια (βλ. Νασιόπουλος 2005). Σημαντικότεροι εχθροί Τα σημαντικότερα εντομολογικά προβλήματα στο αστικό και περιαστικό πράσινο στη χώρα μας, όπως αυτά έχουν καταγραφεί στο αρχείο του Τμήματος Εντομολογίας & Γεωργικής Ζωολογίας του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, καθώς και στη σχετική βιβλιογραφία τα τελευταία 20 χρόνια, είναι: 8Αφίδες: Στο αστικό περιβάλλον θα συναντήσουμε τα πολυφάγα είδη Aphis fabae, A. gossypii, Myzus persicae, αλλά και τα Toxoptera aurantii και Aphis spiraecola (σε εσπεριδοειδή), Aphis craccivora (σε ψευδακακία, Robinia pseudacacia), Aphis hederae (σε κισσό, Hedera helix), Aphis nerii (σε πικροδάφνη Nerium oleander), Aphis sambuci (σε Sambucus nigra), Chaitophorus spp. (σε λεύκες, Populus spp.), Eriosoma lanuginosum και Tetraneura ulmi (σε φτελιές, Ulmus spp.), Baizognia pistaciae και Forda marginata (σε είδη του γένους Pistacia), Κυρίως μετά το έτος 2000 καταγράφηκαν πολλές προσβολές από λεπιδόπτερα της οικογενείας Noctuidae σε χλοοτάπητες Hyalopterus pruni (σε είδη του γένους Prunus), Brachycaudus helichrysi και B. cardui (σε καλλωπιστική δαµασκηνιά και είδη Asteraceae), Macrosiphum rosae (σε τριανταφυλλιά), Aphis illinoensis (σε άμπελο) κ.ά. Η αντιμετώπισή τους γίνεται δυνατή κυρίως λόγω της δράσης αρπακτικών, καθώς και παρασιτοειδών. Να σημειωθεί ότι οι αφίδες Aphis sambuci, A. nerii και A. craccivora είναι τοξικές για τα αρπακτικά και ο έλεγχός τους επιτυγχάνεται κυρίως από τα παρασιτοειδή. Σε περιπτώσεις που οι πληθυσμοί των αφίδων δεν ελέγχονται από τη δράση ωφελίμων (φυσικών πληθυσμών ή εξαπολυομένων), συνιστάται επέμβαση με άλατα καλίου λιπαρών οξέων. 8Κοκκοειδή: Πολλά είδη κοκκοειδών έχουν καταγραφεί να ζημιώνουν τα φυτά του αστικού περιβάλλοντος, όπως είδη της οικογενείας Diaspididae: Aonidella aurantii, Aspidiotus nerii, Parlatoria spp., Philippia spp., Quadraspidiotus spp., Parthenolecanium corni, Pseudalacaspis pentagona, Lepidosaphes spp., Pulvinaria spp., Protopulvinaria pyriformis, Parthenolecanium spp., Eulecanium spp., Crysomphalus spp., Aulacaspis rosae, Aonidia lauri, Unaspis euonymi κ.ά., είδη Coccidae: Saissetia oleae, Coccus spp., Ceroplastes spp. κ.ά., είδη Pseudococcidae: Planococcus citri, Pseudococcus longispinus κ.ά., Margarodidae: Icerya purchasi, March- Ρυγχοφόρος των φοινικοειδών ή κόκκινο σκαθάρι (Δ. Κοντοδήμας)

10 Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ τ ο θ έ μ α 11 τώπισή τους στο αστικό περιβάλλον Ψεκασμοί σε κατοικημένες περιοχές alina hellenica, Margarodes spp. κ.ά. Η αντιμετώπισή τους επιτυγχάνεται κυρίως λόγω της δράσης αρπακτικών και παρασιτοειδών (να σημειωθεί ότι επί των κοκκοειδών της οικογενείας Margarodidae δεν έχουν παρατηρηθεί να δρουν παρασιτοειδή). Επεμβάσεις με θερινό πολτό ή λάδι συνιστώνται σε εξάρσεις προσβολών κατά την περίοδο εκκόλαψης των προνυμφών της πρώτης γενιάς (συνήθως αρχές Ιουνίου). 8Εριώδης αλευρώδης: Ο εριώδης αλευρώδης - Aleurothrixus floccosus - (Hemiptera: Aleyrodidae) εμφανίστηκε για πρώτη φορά την περίοδο , προκαλώντας σοβαρό πρόβλημα στα καλλωπιστικά εσπεριδοειδή. Ο έλεγχός του στάθηκε δυνατός λόγω της δράσης του εξωτικού παρασιτοειδούς Cales noacki και του ιθαγενούς αρπακτικού Clitostethus arcuatus (Coleoptera: Coccinellidae) 8Φυλλορύκτης των εσπεριδοειδών: Ο φυλλορύκτης των εσπεριδοειδών Phyllocnistis citrella (Lepidoptera: Gracillariidae), από το 1995 που εισήλθε στη χώρα μας, αποτελεί έναν ακόμα εχθρό των καλλωπιστικών εσπεριδοειδών. Η αντιµετώπισή του επιτυγχάνεται με καλλιεργητικά μέτρα (ενθάρρυνση της ανοιξιάτικης βλάστησης) και από τη δράση των παρασιτοειδών Citrostichus phyllocnistoides, Semielacher petiolatus, Pnigalio pectinicornis και Neochrysocharis formosa (Hymenoptera: Eulophidae). 8Metcalfa pruinosa: Το Metcalfa pruinosa (Hemiptera: Flatidae) είναι έντομο μυζητικό, το οποίο εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Κέρκυρα και στην Πρέβεζα το Σύντομα εξαπλώθηκε σε πολλές περιοχές της ΒΔ Ελλάδας, όπου καταγράφηκε ότι προσβάλλει περισσότερα από 62 είδη φυτών. Σημαντική επιτυχία αποτέλεσε η εισαγωγή και η εξαπόλυση του παρασιτοειδούς Neodryinus typhlocybae (Hymenoptera: Dryinidae), το οποίο αποδείχθηκε ότι ελέγχει τους πληθυσμούς του M. pruinosa. 8Εχθροί χλοοταπήτων: Κυρίως μετά το έτος 2000 καταγράφηκαν πολλές προσβολές από λεπιδόπτερα της οικογενείας Noctuidae σε χλοοτάπητες. Επίσης καταγράφηκαν και προσβολές από µηλολόνθη Melolontha melolontha (Coleoptera: Scarabeidae). Όσον αφορά τα λεπιδόπτερα της οικογένειας Noctuidae, οι περισσότερες προσβολές (>90%) οφείλονταν στο έντομο Spodoptera exigua. Επίσης, διαπιστώθηκε σε χλοοτάπητες η παρουσία των Agrotis ipsilon, Agrotis segetum (γνωστή και ως καραφατμέ), Agrotis exclamationis, Agrotis spinifera, Spodoptera littoralis, Autographa gamma, Chrysodeixis chalcites, Plusia festucae, Emmelia trabealis, Macdounnoughia confusa και Mythimna unipuncta. Η αντιμετώπιση των λεπιδοπτέρων αυτών είναι δυνατή με την καταγραφή των πτήσεών τους σε φερομονικές παγίδες και επεμβάσεις με Bacillus thuringiensis. Η αντιμετώπιση των εχθρών των χλοοταπήτων (λεπιδοπτέρων, κολεοπτέρων κ.ά.) μπορεί επίσης να επιτευχθεί με χρήση εντοµοπαθογόνων, νηματωδών ή εντοµοπαθογόνων μυκήτων. 8Εχθροί του πεύκου: Η πιτυοκάμπη Thaumatopoea pityocampa (Lepidoptera: Thaumatopoeidae) συχνά αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στο αστικό και περιαστικό πράσινο. Η παρακολούθηση των πτήσεων των ακμαίων της με φερομονικές παγίδες συμβάλλει σημαντικά στον έγκαιρο εντοπισμό των ωοτοκιών και στην εύστοχη επέμβαση με Bacillus thuringiensis το φθινόπωρο. Το χειμώνα και την άνοιξη συνιστάται η απομάκρυνση των φωλεών με μηχανικά μέσα. Το ωφέλιμο (ως μελιτογόνο) κοκκοειδές Marchalina hellenica (Hemiptera: Margarodidae) επίσης καταγράφηκε συχνά να αποτελεί σημαντικό εντομολογικό εχθρό στο αστικό και περιαστικό περιβάλλον. Ο περιορισμός των πληθυσμών του επιτυγχάνεται από τη δράση του αρπακτικού Neoleucopis kartliana (Diptera: Chamaemyiidae), την επάλειψη δακτυλίων κόλλας στους κορμούς των πεύκων και τις επεμβάσεις την περίοδο εκκόλαψης των νεαρών προνυμφών (ερπουσών), συνήθως αρχές Ιουνίου. Το ακάρεο τετράνυχος προσβάλλει τα εσπεριδοειδή (Άρθρο Δ. Κοντοδήμα) Η πιτυοκάμπη Thaumatopoea pityocampa συχνά αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στο αστικό και περιαστικό πράσινο 8Εχθροί των φοινικοειδών: Ο κόκκινος ρυγχωτός κάνθαρος των φοινικοειδών (red palm weevil) Rhynchophorus ferrugineus (Coleoptera: Curculionidae) και η πεταλούδα των φοινικοειδών Paysandisia archon (Lepidoptera: Castniidae) αποτελούν τους σημαντικότερους εχθρούς των φοινικοειδών στη Μεσόγειο. Η προσβολή από τα έντομα αυτά συνήθως γίνεται αντιληπτή σε προχωρημένο στάδιο, όταν το προσβεβλημένο φοινικοειδές έχει καταστραφεί. Η αντιμετώπιση των εχθρών αυτών βασίζεται: -στη φυτοϋγειονομικά ασφαλή απομάκρυνση των προσβολών (απομάκρυνση του προσβεβλημένου φοινικοειδούς, δεντροχειρουργική αφαίρεση της προσβολής, θερμική θανάτωση με χρήση μικροκυμάτων) n στη διαρκή επισκόπηση για την έγκαιρη διαπίστωση νέων προσβολών n στην ανάπτυξη δικτύου μαζικής παγίδευσης (για το Rhynchophorus ferrugineus) n στις εφαρμογές εντομοπαθογόνων ή εγκεκριμένων εντομοκτόνων ή άλλων μεθόδων στα φοινικοειδή που γειτονεύουν με τα προσβεβλημένα 8Ξυλοφάγα έντομα: Στο αστικό περιβάλλον έχουν παρατηρηθεί προσβολές σε δέντρα κυρίως από τα ξυλοφάγα κολεόπτερα Trichoferus fasciculatus, Phloeosinus bicolor και Capnodis tenebrionis και από τα ξυλοφάγα λεπιδόπτερα Cossus cossus και Zeuzera pyrina. Η αντιμετώπισή τους βασίζεται κυρίως στην απομάκρυνση των προσβολών με κλάδεμα εξυγίανσης. 8Ακάρεα: Στους κλασικούς εχθρούς Tetranychus urticae, Panonychus citri έχει πρόσφατα προστεθεί το άκαρι Eutetranychus orientalis, που προκαλεί σημαντικές ζημιές σε εσπεριδοειδή. Τα ακάρεα μπορούν να ελεγχθούν από τη δράση αρπακτικών Coccinellidae (Stethorus spp.) και αρπακτικών ακαρέων Phytoseidae ή με επεμβάσεις με άλατα καλίου λιπαρών οξέων, θερινό πολτό ή λάδι, θείο κ.ά. 8Υπονομευτής του πυξαριού: Ο υπονομευτής του πυξαριού Monarthropalpus buxi (Diptera: Cecidomyiidae) παρατηρήθηκε τα τελευταία πέντε έτη να προξενεί σημαντικές ζημιές σε πυξάρια (κυρίως Buxus sempervirens και Buxus rotundifolia). Ωστόσο, η επέκταση των προσβολών έχει αρχίσει να μειώνεται από τη δράση παρασιτοειδών του γένους Torymus (Hymenoptera: Torymidae). Σημείωση για τον αναγνώστη: Λόγω εξοικονόμησης χώρου δεν δημοσιεύεται η πλήρης λίστα της βιβλιογραφίας που αναφέρεται στο παρόν κείμενο. Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να τη ζητήσουν από τον κ. Κοντοδήμα στη διεύθυνση Σ το σημείο αυτό πρέπει να επισημάνουμε ότι όσον αφορά τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, απαγορεύονται οι ψεκασμοί σε κατοικημένες περιοχές, ή σε απόσταση μικρότερη των 50 μέτρων από αυτές, με εντομοκτόνα 1ης κατηγορίας τοξικότητας (Τ+ σήμανση νεκροκεφαλή με χιαστί οστά, που φέρει την ένδειξη «δηλητήριο») και 2ης κατηγορίας τοξικότητας (Τ σήμανση, επίσης νεκροκεφαλή με χιαστί οστά, που φέρει την ένδειξη «τοξικό»). Ως εκ τούτου, στο αστικό πράσινο επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται μόνο εντομοκτόνα 3ης κατηγορίας τοξικότητας (σήμανση Χ, που φέρουν την ένδειξη «επικίνδυνο» ή «επιβλαβές» ή «ερεθιστικό») και εντομοκτόνα, τα οποία στερούνται τοξικολογικής κατάταξης και δεν φέρουν σήμανση τοξικότητας (βλ. Νασιόπουλος 2005). Κλείνοντας, πρέπει να σημειωθεί ότι κατά την εφαρμογή των παραπάνω μεθόδων πρέπει παράλληλα να ακολουθούνται οι βασικές αρχές της oλοκληρωμένης αντιμετώπισης εχθρών, προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητές του, των συνθηκών και του σκοπού του αστικού και περιαστικού πρασίνου, οι οποίες επιγραμματικά είναι: 8Ο προσδιορισμός του αιτίου και των συνθηκών που προκάλεσαν την προσβολή. 8Η παρακολούθηση του βιολογικού κύκλου και της δραστηριότητας των πιθανών εχθρών και της εξέλιξης των προσβολών. 8Η γνώση του οικονομικού/αισθητικού επιπέδου προσβολής για κάθε περίπτωση φυτού-εχθρού. 8Η γνώση της ενδεδειγμένης μεθόδου για την αντιμετώπιση του εκάστοτε εχθρού. 8Η γνώση της κατάλληλης χρονικής στιγμής επέμβασης, η οποία διαφέρει ανάλογα με τη μέθοδο και τις εκάστοτε συνθήκες. 8Η καταγραφή των χειρισμών και κάθε πληροφορίας που σχετίζεται με το πρόβλημα που αντιμετωπίζεται. Η (επαν)αξιολόγηση των μεθόδων που χρησιμοποιούνται.

11 12 θ έ μ α GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ ΠΟΙΑ ΕΝΤΟΜΑ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΖΗΜΙΕΣ ΣΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ Τρώγονται με τα ρούχα μας Ένας πρόσθετος πονοκέφαλος που απασχολεί τον άνθρωπο της πόλης αλλά και της υπαίθρου είναι τα ενοχλητικά έντομα που προκαλούν σοβαρές ζημιές σε όλα σχεδόν τα υφάσματα του σπιτιού (ρουχισμός, χαλιά, μοκέτες, σκεπάσματα, στρώματα, καλύμματα και γεμίσματα επίπλων, κ.λπ.). Οι μεγαλύτερες καταστροφές σε υφάσματα και υφασμάτινα αντικείμενα προκαλούνται από σκώρους λεπιδόπτερα (tineidae) και σκώρους κολεόπτερα (dermestidae). Το στάδιο των εντόμων αυτών που είναι συνήθως ορατό είναι το τέλειο (πεταλούδα ή σκαθάρι), ενώ τις ζημιές και από τις δύο κατηγορίες προκαλεί η προνύμφη. Προνύμφη Tinea Pellionella που κουβαλάει τον κυλινδρικό κρύπτη Τέλειο έντομο Tineola bisselliella Το μαύρο σκαθάρι Του ΚΩΣΤΑ Θ. ΜΠΟΥΧΕΛΟΥ Ομότιμου Καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Oταν λέμε «σκώρος», συνήθως εννοούμε κάποια πεταλουδίτσα (λεπιδόπτερο έντομο). Υπάρχουν όμως και σκώροι που κάνουν την ίδια, αν όχι και μεγαλύτερη, ζημιά λόγω του ότι δεν είναι εύκολα ορατοί. Πρόκειται για κολεόπτερα έντομα (dermestidae), όπου το τέλειο έντομο είναι μικρό σκαθαράκι. Και στις δύο περιπτώσεις την προσβολή προκαλούν οι προνύμφες τους, οι οποίες είναι εξόχως τριχωτές. Τρέφονται με αποξηραμένες ζωικές ύλες: μαλλί, μετάξι, τσόχα, γούνa, φτερά, νεκρά ταριχευμένα ζώα κ.ά. Δεν προσβάλλουν συνθετικές ύλες, αλλά μπορούν να καταστρέψουν συνθετικό υλικό με μαλλί. Συνεπώς, χαλιά ή μοκέτες από τέτοια υλικά είναι εκτεθειμένα στον ίδιο κίνδυνο. Οι προνύμφες αυτές αποφεύγουν το φως και καταφεύγουν συνήθως στο βάθος ή στο κάτω μέρος του υλικού ή σε μη συχνά χρησιμοποιούμενα συρτάρια ή ντουλάπες. Τρώγοντας, μεγαλώνουν και τα εκδύματά τους (αποδερματώσεις), βρίσκονται σε μεγάλους αριθμούς και οι τρίχες τους προκαλούν αλλεργίες στους ενοίκους. Τα τέλεια έντομα (σκαθαράκια) πολλές Dermestidae (οι σκώροι σε κολεόπτερο) φορές έρπουν στους τοίχους ή συγκεντρώνονται στα περβάζια των παραθύρων. Ο βιολογικός κύκλος τους διαρκεί συνήθως 2 με 4 χρόνια. Τα θηλυκά γεννούν 50 έως 100 ωά. Επειδή υπάρχουν πολλά dermestidae που μοιάζουν μεταξύ τους, αλλά δεν είναι σκώροι, πρέπει να γνωρίζουμε τη μορφολογία τους. Τα κυριότερα dermestidae σκώροι Anthrenus verbasci (varied carpet beetle ή σκαθάρι των χαλιών): Το τέλειο (σκαθάρι) έχει μήκος 2-3 χιλιοστά, σχήμα περίπου ωοειδές, με λευκές, κίτρινες και μαύρες κηλίδες στη ράχη του. Μπορεί να προσβάλει μάλλινα, χαλιά, δέρμα, κεράτινα και οστέινα αντικείμενα. Μερικά μπορεί να βρεθούν πίσω από έπιπλα και ντουλάπια. Τρέφονται με τρίχες, ψίχουλα, νεκρά έντομα και διάφορα σκουπίδια. Ίδια συμπεριφορά έχει και το συγγενές του, παρόμοιο στην εμφάνιση, Anthrenus museorum (γνωστό και σαν έντομο των μουσείων φυσικής ιστορίας με ταριχευμένα ζώα, εντομολόγια και λοιπούς διατηρημένους οργανισμούς). Το κοινό σκαθάρι των χαλιών Anthrenus scrophulariae common carpet beetle (ή κοινό σκαθάρι των χαλιών): To τέλειο έχει μήκος 3-4 χιλιοστά, με ταινία από πορτοκαλί λέπια στη μέση της ράχης. Η προνύμφη είναι καστανοκόκκινη με καστανές και μαύρες τρίχες και κινείται ταχύτατα. Προσβάλλει χαλιά, μάλλινα και άλλες ζωικές ύλες, όπως πούπουλα, γούνα, δέρμα, μετάξι, ταριχευμένα ζώα αλλά και βοτανολόγια. Anthrenus flavipes (furniture carpet beetle ή σκαθάρι των επίπλων και της μοκέτας): Το τέλειο είναι 2-3,5 χιλιοστά, με περίπου στρογγυλό σχήμα και σχέδια από κίτρινα και λευκά λέπια στη ράχη. Η προνύμφη είναι όμοια με του προηγούμενου είδους και έχει τις ίδιες τροφικές προτιμήσεις. Attagenus unicolor (black carpet beetle): Είναι το πιο καταστρεπτικό. Το τέλειο έχει μήκος 3,5-5 χιλιοστά, με χρώμα καστανόμαυρο ή θαμπό μαύρο και σχήμα πιο επίμηκες από των προηγουμένων. Η προνύμφη είναι 6 χιλιοστά, με σχήμα καρότου, χρυσοκαστανές τρίχες και χαρακτηριστική «ουρά» τριχών στο οπίσθιο άκρο της. Προσβάλλει κυρίως υλικά ζωικής προελεύσεως, όπως και τα προηγούμενα. Παρόμοιο είναι και το συγγενές του Attagenus pellio. Η καταπολέμηση των dermestidae είναι αρκετά δύσκολη, ιδίως όταν έχουν καλά εγκατασταθεί. Αν και υπάρχουν πολλά χημικά σκευάσματα, συνιστάται συχνός σχολαστικός καθαρισμός του σπιτιού με απορροφητική σκούπα, οικολογικά απωθητικά ή παγίδες με φερομόνη ή τροφοελκυστικό. Tineidae (οι σκώροι σε λεπιδόπτερο) Τα tineidae είναι μικρού μεγέθους πεταλούδες (μικρολεπιδόπτερα), με άνοιγμα πτερύγων μικρότερο των 18 χιλιοστά. Οι πτέρυγές τους είναι στενές με μακρούς κροσσούς και έχουν χρώμα συνήθως μπεζ ασημί ή χρυσοκίτρινο. Αποφεύγουν το φως και σπανίως τα βλέπουμε να πετούν, καθώς προτιμούν σκοτεινές γωνίες, ντουλάπες και αποθηκευτικούς χώρους. Οι προνύμφες τους (κάμπιες) είναι μικρές, λευκές, με καστανή κεφαλή. Τρέφονται στην επιφάνεια των υλικών που προσβάλλουν. Η βασική τροφή των προνυμφών τους (τα τέλεια δεν προκαλούν φθορές) είναι τα λερωμένα μάλλινα υφάσματα, αλλά τρέφονται επίσης με μετάξι, τσόχα, γούνα, φτερά και τρίχωμα ζώων. Σε μουσεία καταστρέφουν ακόμη μάλλινα (συχνά στρατιωτικές στολές), καπέλα με φτερά, κούκλες, τριχωτές βούρτσες, πλεκτά εργόχειρα και υφαντά εκθέματα. Πρόκειται για τα είδη: Tinea pellionella, Tineola bisselliella, Trichophaga tapetzella και Hofmannophila pseudospretella. Τα πιο κοινά σε κατοικίες είναι τα δύο πρώτα. Tinea pellionella: Είναι ευρύτατα διαδεδομένη σε όλη την Ευρώπη, αλλά συναντάται και στη Β. Αμερική και στην Αυστραλία. Τα τέλεια (πεταλουδίτσες) έχουν άνοιγμα πτερύγων 9-16 χιλιοστά. Η προνύμφη κατασκευάζει τροφικές σήραγγες (στοές) και δημιουργεί «μπαλώματα» από μετάξινα πλεξίματα επάνω στα υφάσματα. Τρέφεται κυρίως με χαλιά, γούνα, γέμισμα επίπλων, μάλλινα υφάσματα και ταπετσαρίες. Tineola bisselliella: Το θηλυκό τέλειο γεννά πολλές εκατοντάδες ωών, προτιμώντας χαλιά (ιδίως χειροποίητα) και ενδύματα λερωμένα με ιδρώτα. Επειδή είναι πολυφάγο έντομο, βρίσκεται συχνά σε τρίχινη και πουπουλένια γέμιση κλινοσκεπασμάτων, πίτυρα, μπισκότα και σε εντομολογικές συλλογές. Η προνύμφη του είναι σπανίως ορατή καθώς κατασκευάζει κυλινδρική θήκη από το υλικό που προσβάλλει και την μεταφέρει, κρυβόμενη και τρεφόμενη μέσα σε αυτήν. Οικολογική αντιμετώπιση του προβλήματος μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση: n καμφοράς (το δεντρολίβανο περιέχει μέχρι και 20%) n αιθέριου ελαίου του κέδρου juniperus virginiana n λεβάντας (άνθη ή αιθέριου ελαίου) n αρπακτικών υμενόπτερων (τrichogrammatidae).

12 Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ α ρ ω μ α τ ι κ ά φ υ τ ά13 ΕΝΑ ΦΥΤΟ ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΥΨΗΛΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ Το «πολυδιάστατο» δεντρολίβανο Μιλώντας για αστική γεωργία, υποχρεούμαστε να διευκρινίσουμε ότι ανάμεσα στα αναρίθμητα καρποφόρα φυτά (εδώδιμα οπωροφόρα, λαχανοκομικά, κ.ά.) η μεγάλη κατηγορία των ενδημικών αρωματικών μας φυτών ως καρυκεύματα, αφεψήματα και φαρμακευτικά, σε μεγάλους μάλιστα πληθυσμούς, απαντάται είτε στον αστικό χώρο ως καλλωπιστικά σε κήπους, παρτέρια και γλάστρες, είτε στον περιαστικό χώρο ως αυτοφυή. Δεν είναι πάντοτε ο καρπός των φυτών που χρησιμοποιείται, αλλά το φύλλωμα, οι τρυφεροί βλαστοί, τα αιθέρια έλαια και οι χυμοί, που αποτελούν εξίσου στοιχεία που προσφέρουν μια ιδιαίτερα υψηλή προστιθέμενη αξία. Το γνωστό μας δεντρολίβανο είναι ένα από αυτά. Του ΚωσΤα Θ. ΜΠΟΥΧΕΛΟΥ Ομότιμου Καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Το δεντρολίβανο είναι δημοφιλές στη χώρα μας, και όχι μόνο, για τις καλλωπιστικές, αρωματικές και θεραπευτικές του ιδιότητες αλλά και για τις χρήσεις του στη μαγειρική. Το Rosmarinus officinalis, στην αγγλική rosemary, είναι ξυλώδης, πολυετής και αειθαλής θάμνος, πολύκλαδος και πυκνόφυλλος, με βελονοειδή φύλλα και με συνήθως μπλε αρωματικά άνθη. Ανήκει στην οικογένεια των χειλανθών, στην ίδια οικογένεια δηλαδή που ανήκουν και ο βασιλικός, η μέντα, ο δυόσμος, η λεβάντα, η μαντζουράνα, το φασκόμηλο, η ρίγανη και άλλα αρωματικά φυτά. Ιθαγενές στην Μεσόγειο, υπάρχει σε αφθονία στην Ελλάδα. Οφείλει το όνομα του γένους στις λατινικές λέξεις ros = δροσιά και marinus = θαλάσσιος, επειδή σε πολλές περιπτώσεις δεν χρειάζεται νερό, αλλά μόνο την υγρασία που φέρνει η θαλάσσια αύρα. Τούτο εξηγεί και το γεγονός ότι ευδοκιμεί σε περιοχές με μεσογειακό κλίμα. Ανταποκρίνεται άριστα σε ξηροφυτικές συνθήκες, καθώς έχει ελάχιστες απαιτήσεις σε ποτίσματα. Χρησιμοποιείται ως καλλωπιστικό σε κήπους. Αναπτύσσεται εύκολα, είναι ανθεκτικό σε προσβολές και μπορεί να κλαδευτεί σε σχήματα. Χρειάζεται εύθρυπτο ημιγόνιμο χώμα με καλή αποστράγγιση και με ουδέτερο προς αλκαλικό ph (7 7.8). Στην οικολογική γεωργία, συνιστάται να καλλιεργείται με λάχανο, φασόλια, καρότα και φασκόμηλο. Αποτρέπει τα λεπιδόπτερα των λαχάνων, τα κολεόπτερα των φασολιών και τα δίπτερα που προσβάλλουν τα καρότα. Παράδοση Φυτό αφιερωμένο στη μεγάλη θεά, στην Αφροδίτη. Όταν αυτή αναδύθηκε από τη θάλασσα, δεντρολίβανο τυλίχτηκε γύρω της. Η αρχαία ελληνική του ονομασία «λιβανώτις» συνδέεται άμεσα με τη χρήση του: μαζί με το λιβάνι, το μύρο και άλλα φυτά χρησίμευε για τελετουργικούς καπνισμούς και καθαρμούς. Καιόμενο στο ύπαιθρο καθάριζε τον ατμοσφαιρικό αέρα (Ιπποκράτης). Το δεντρολίβανο χρησιμοποιεί και η εκκλησία μας στους αγιασμούς. Επίσης, «Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, ψηλή μου δεντρολιβανιά». Κατά το Μεσαίωνα, χρησιμοποιήθηκε και σε καλλυντικά σκευάσματα. Ανέκαθεν συμβόλιζε την αγάπη και την αφοσίωση. Επιβεβαιώνοντας τη θεωρία ότι είναι καλό ενισχυτικό της μνήμης, το έδιναν σε όσους έφευγαν για ταξίδια για να μην τους ξεχνούν και το φύτευαν στα κοιμητήρια για τον ίδιο λόγο. Στον Άμλετ του Σέξπιρ, η Οφηλία λέει: «There's rosemary, that's for remembrance» (Hamlet, IV. 5.). Μαγειρική Χρησιμοποιούνται αποξηραμένα φύλλα και άνθη του. Τα φύλλα του είναι συχνό συστατικό της παραδοσιακής μεσογειακής κουζίνας σε μεγάλη ποικιλία τροφών. Γίνονται αφέψημα, γέμιση, αρωματίζουν τα ψητά (κυρίως το αρνί, το ψάρι, το βοδινό, το κουνέλι, το κοτόπουλο, τις τηγανητές ή ψητές πατάτες, τα λαχανικά, το ρύζι και διάφορα αλλαντικά), ενώ μικρή ποσότητα προστίθεται σε σαλάτες. Φαρμακευτική Το δεντρολίβανο χρησιμοποιείται συστηματικά από το 500 π.χ. Είναι πλούσιο σε σίδηρο (317 mg), ασβέστιο (6,65 mg) και βιταμίνη Β6 (0,336 mg/100 g), καθώς και σε βιταμίνη Α, θειαμίνη, μαγνήσιο και μαγγάνιο. Επιπροσθέτως, περιέχει και αρκετά βιολογικώς ενεργά συστατικά και αντιοξειδωτικά, όπως καρνοσικό και ροσμαρινικό οξύ, καθώς και φλαβονοειδή. Ολόκληρο το φυτό, και ειδικότερα τα φύλλα και τα άνθη, περιέχουν λεπτόρρευστο αιθέριο έλαιο, το ροσμαρινέλαιο. Το δεντρολίβανο θεωρείται τονωτικό και βοηθητικό της σεξουαλικής λειτουργίας. Τονώνει τη λειτουργία του ήπατος, βοηθά στη μείωση της χοληστερίνης και αναζωογονεί τον κουρασμένο οργανισμό. Η φαρμακευτική χρήση του είναι εξωτερική και εσωτερική. Το δεντρολίβανο ανταποκρίνεται άριστα σε ξηροφυτικές συνθήκες, καθώς έχει ελάχιστες απαιτήσεις σε ποτίσματα Εξωτερική χρήση Το έγχυμα χρησιμοποιείται ως αντισηπτικό για πληγές, φλεγμονές και κατά της κυτταρίτιδας. Μπάνιο σε αφέψημα δεντρολίβανου καταπραΰνει τους ρευματισμούς. Σε συνδυασμό με άλλα βότανα, είναι αποτελεσματικό για το δέρμα της κεφαλής, την τριχόπτωση, ακόμη και μετά από χημειοθεραπείες. Το έγχυμα για λούσιμο βοηθά κατά της αλωπεκίας, δυναμώνει και σκουραίνει τα μαλλιά και βοηθά στη λειτουργία της μνήμης. Εισπνεόμενο (με φύλλα ευκαλύπτου) διαστέλλει τις αναπνευστικές υποδοχές και ξεμπλοκάρει τη μύτη από ιγμορίτιδα. Γαργάρες του ανακουφίζουν από τον πονόλαιμο. Το αιθέριο έλαιο με τις αντισηπτικές ιδιότητές του χρησιμοποιείται για πλύσεις του στόματος και βελτιώνει την άσχημη αναπνοή. Εσωτερική χρήση Ως ρόφημα βελτιώνει τη μνήμη, την κυκλοφορία του αίματος, δυναμώνει το νευρικό σύστημα, είναι αντισηπτικό και δρα κατά του μετεωρισμού (φούσκωμα). Βοηθά στη δυσπεψία, στην ανορεξία, στον πονοκέφαλο (μαζί με χαμομήλι), στις ζαλάδες, στις νευραλγίες, στην επιληψία, στην κατάθλιψη κ.ά. Το αφέψημα των φύλλων του δεντρολίβανου αποτελεί ισχυρό πεπτικό τονωτικό και διεγείρει τη λειτουργία της πέψης, κινητοποιώντας την έκκριση γαστρικών υγρών και της χολής και τη λειτουργία του ήπατος. Είναι διεγερτικό της κυκλοφορίας του αίματος και ενδείκνυται για ατονία, υπερκόπωση, εξάντληση, κατάθλιψη, αϋπνία, άγχος κ.λπ. Στη γυναικολογία κατέχει σημαντική θέση. Οι τανίνες τις οποίες περιέχει του προσδίδουν στυπτικές ιδιότητες και θεωρείται κατάλληλο βοηθητικό της ομαλής εμμήνου ρύσεως, επιδρά κατά της στειρότητας όταν αυτή οφείλεται σε ορμονικούς λόγους και κατά της νευρικότητας την εποχή της κλιμακτηρίου. Αντενδείκνυται κατά την εγκυμοσύνη γιατί μπορεί να προκαλέσει αποβολή. Στα χωριά το χρησιμοποιούσαν ως «εκτρωτικό». Το φυτό έχει επίσης αντισηπτικές, αντιβακτηριδιακές και αποχρεμπτικές ιδιότητες, ενώ είναι εφιδρωτικό και σπασμολυτικό και γι αυτό χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις κρυολογήματος, βήχα, βρογχίτιδας, άσθματος και συναφών παθήσεων. Αρωματοποιία - Κοσμητική Το αιθέριο έλαιο του δεντρολίβανου παράγεται με απόσταξη των νωπών ανθοφόρων κορυφών του φυτού και χρησιμοποιείται για αρωματικές ουσίες του σώματος, σαμπουάν, προϊόντα καθαριότητος και πλυντηρίου, σε αποσμητικά χώρου, στο λουτρό και στη σάουνα. Τα άνθη του σε σακουλάκι στις ντουλάπες είναι εντομοαπωθητικά, όπως της λεβάντας.

13 14 θ ε ρ α π ε υ τ ι κ ά φ υ τ ά GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ Φτιάξτε το δικό σας φαρμακείο με τα δώρα Επιλέξαμε τρία πολύ ενδιαφέροντα εδώδιμα, αρωματικά και θεραπευτικά φυτά, τα οποία μπορούν να καλλιεργηθούν σε διαθέσιμους αστικούς χώρους αλλά και στους κήπους, μαζί με πολλά ακόμη αρωματικά και λαχανικά καθημερινής χρήσης. Αυτά είναι ο κόλιανδρος, η ρίγανη και η εχινάκεια. Του Κ. Θ. ΜΠΟΥΧΕΛΟΥ Ομότιμου Καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Echinacea (εχινάκεια) Ηεπιστημονική ονομασία του φυτού είναι Echinacea Angustifolia. Ανήκει στην οικογένεια των Asteraceae. Ονομάστηκε έτσι από την ελληνική λέξη εχίνος (αχινός), για τα αγκαθωτά άνθη του. Είναι ιθαγενές φυτό της B. Αμερικής και ένα από τα πιο διαδεδομένα βότανα των Ινδιάνων, που το χρησιμοποιούσαν για να θεραπεύουν από μολύνσεις (πονόλαιμο, βήχα, πονοκέφαλο) μέχρι και δαγκώματα φιδιών. Μετά την εμφάνιση των αντιβιοτικών, η χρήση του περιορίστηκε αρκετά. Από το 1970, λόγω της τάσης για την εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων, άρχισε και πάλι να διαδίδεται ευρύτερα. Τώρα είναι ένα από τα πιο γνωστά και διαδεδομένα βότανα, καθώς οι θεραπευτικές του ιδιότητες συνδέθηκαν με την αντιμετώπιση του κοινού κρυολογήματος. Υπάρχουν εννέα ποικιλίες του φυτού, εκ των οποίων οι τρεις χρησιμοποιούνται για θεραπευτικούς σκοπούς. Χρήσιμα μέρη είναι ολόκληρο το φυτό, δηλαδή η ρίζα, τα φύλλα και τα άνθη του, παρόλο που η μεγαλύτερη συγκέντρωση των δραστικών ουσιών βρίσκεται στις ρίζες του, που περιέχουν πολυσακχαρίτες, αιθέρια έλαια, φλαβονοειδή, βιταμίνη C, ελαϊκό οξύ κ.ά. Το βότανο περιέχει πτητικό έλαιο, γλυκοσίδες, αμίδες, φαινόλες, αντιβιοτικά πολυακετυλένια, ινουλίνη, λιπαρά οξέα, σίδηρο, πρωτεΐνες, τανίνες και βιταμίνες Α, και E. Πώς δρα Οι πολυσακχαρίτες του φυτού διεγείρουν τη δράση των Τ-λεμφοκυττάρων, που παράγουν αντισώματα τα οποία καταστρέφουν τους νοσογόνος παράγοντες (ιούς, μικρόβια, μύκητες), γεγονός που εξηγεί την αποτελεσματικότητα του φυτού σε στρεπτοκοκκικές και σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις και φλεγμονές. Στο αίμα επιταχύνει τη φαγοκυττάρωση και καταστρέφει τα βακτήρια. Καταστέλλει την ανάπτυξη των τρυπανοσωμάτων Leishmania donovani, L. major, και Trypanosoma brucei. Σε κυτταρικό επίπεδο ελαττώνει την παραγωγή του ενζύμου υαλουροδινάση, που καταστρέφει το υαλουρονικό οξύ και οδηγεί σε διάσπαση του συνδετικού ιστού. Όσο πιο νωρίς χρησιμοποιηθεί σε μια εξελισσόμενη προσβολή του οργανισμού, τόσο πιο αποτελεσματική είναι. Για τον ίδιο λόγο είναι χρήσιμη και η «προληπτική» λήψη της σε περίοδο υψηλής νοσηρότητας. Χρησιμοποιείται πρωτίστως για την τόνωση του ανοσοποιητικού και του λεμφικού συστήματος, γι αυτό και αποτελεί την πρώτη επιλογή όταν πρέπει να ενισχυθεί η άμυνα του οργανισμού έναντι των λοιμώξεων του αναπνευστικού (γρίπη, κρυολόγημα). Συχνά χρησιμοποιείται και για την καταπολέμηση φλεγμονών και μολύνσεων (ουρολοιμώξεις), κολικών και δερματικών παθήσεων (ψωρίαση, έρπις, έλκος, πληγές, εγκαύματα, ακμή). Στην αγορά, εκτός από φρέσκο και αποξηραμένο βότανο που γίνεται ρόφημα, υπάρχουν εκχύλισμα, σιρόπια, βάμματα, κάψουλες, ταμπλέτες και αλοιφές. Ασφαλής χρήση H εχινάκεια δεν είναι τοξική, ενώ οι παρενέργειες που μπορεί να έχει σχετίζονται, ως επί το πλείστον, με ήπιες στομαχικές διαταραχές, αν δεν λαμβάνεται σωστά. H χρήση της απαγορεύεται σε παιδιά κάτω των 4 ετών, σε εγκύους και γυναίκες που θηλάζουν, όπως και σε άτομα που πάσχουν από αυτοάνοσα νοσήματα, ανεπάρκειες του ανοσοποιητικού συστήματος. Επίσης, δεν πρέπει να λαμβάνεται απ όσους χρησιμοποιούν φάρμακα όπως η κορτιζόνη, γιατί οι ειδικοί πιστεύουν ότι το βότανο καταστέλλει τη δράση τους. Δεν πρέπει να λαμβάνεται για περισσότερο από 2 μήνες, επειδή χάνει την αποτελεσματικότητά της και μπορεί να μειώσει την άμυνα του οργανισμού. Μερικά είδη του φυτού echinacea καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά σε κήπους. Διατηρούν ένα ελκυστικό φύλλωμα όλο το χρόνο και αντέχουν σε ποικιλία συνθηκών. Το φυτό μπορεί να καλλιεργηθεί σε μικρές σχετικά επιφάνειες και στην πόλη (κήπους, μπαλκόνια, ταράτσες κ.λπ.), αλλά εμφανίζεται με μεγάλη δυναμική ως συστηματική φαρμακευτική καλλιέργεια με συμβόλαια. Το ορίγανον το κοινόν (ρίγανη) Αρωματικό ποώδες, πολυετές και θαμνώδες φυτό ιθαγενές της Μεσογείου και της Κεντρικής Ασίας. Ανήκει στο γένος Origanum και στην τάξη Lamiaceae. Έχει κορμό ξυλώδη, τα φύλλα έχουν σχήμα ωοειδές, χνουδωτά και σταχτόχρωμα. Τα κλαδιά του σχηματίζουν ανθοφόρες κεφαλές στις άκρες. Ανθίζει από Ιούνιο μέχρι Αύγουστο, ανάλογα με την περιοχή. Περίπου το 75% των ειδών της βρίσκονται στην ανατολική περιοχή της Μεσογείου και ελάχιστα στη δυτική, σε μέρη άγονα και άνυδρα. Αν και αγαπάει υπερβολικά τον ήλιο, θα τη βρούμε να αντέχει σε χαμηλές θερμοκρασίες, ακόμα και σε μείον 25 ο C. Αυτό το πολυετές αρωματικό φυτό Το κορίαννον Πρόκειται για το μονοετές φυτό «Coriandrum sativum», που ανήκει στην οικογένεια apiaceae ή σκιαδανθή (Umbelliferae), όπου ανήκει και ο μαϊντανός. Απαντάται και ως κοριός, κουτβαράς, αλλά και ως κινέζικος ή περσικός μαϊντανός επειδή το φυτό συγχέεται με το μαϊντανό, καθώς τα φύλλα του έχουν παρόμοιο σχήμα και οι ρίζες τους παρόμοιο άρωμα. Η ρίζα της λέξης προέρχεται από το κόρις (κοριός), γιατί, όταν τρίβονται οι άγουροι καρποί του φυτού, η οσμή τους είναι κορεώδης. Κατάγεται από την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία και ευδοκιμεί στην νοτιοανατολική Ευρώπη, στη Βόρεια Αφρική και στην Ασία. Οι καρποί είναι περίπου σφαιρικοί, με διάμετρο 3-4 χιλιοστά και με χρώμα, όταν ωριμάσουν, καστανοκίτρινο. Τα φύλλα και οι καρποί του είναι πλούσιοι σε αιθέρια έλαια. Οι καρποί συλλέγονται με την πρωινή δροσιά. Τοποθετούνται αμέσως για ξήρανση σε μέρος σκιερό, γιατί αλλιώς χάνουν πολλές από τις ιδιότητές τους. Όταν ξεραθούν εντελώς, χτυπάμε τα κλαδάκια για να αποχωριστούν οι καρποί, οι οποίοι φυλάσσονται σε γυάλινα βάζα. Είναι καλύτερο να φυλάσσονται ολόκληροι και να αλέθονται μόνο πριν από τη χρήση τους, γιατί διαφορετικά χάνουν το (φρύγανο) είναι ευρύτατα διαδεδομένο σε όλους τους ξερότοπους της Ελλάδας, αυτοφυές στα πιο άνυδρα και ανεμοδαρμένα βουνά και νησιά της χώρας μας, από την Κρήτη στη Μακεδονία, στην Πελοπόννησο, ψηλά στον Ταΰγετο και στον Πάρνωνα και στα περισσότερα νησιά μας. Η άγρια ελληνική ρίγανη, γνωστή εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια, είναι η καλύτερη στον κόσμο. Στην αρχαία Ελλάδα τη συναντάμε ως σύμβολο χαράς και ευτυχίας, καθώς τα γαμήλια στεφάνια συνήθιζαν να περιέχουν και κλαδιά ρίγανης, αλλά και ως καρύκευμα στη μαγειρική και ως ένα από τα βασικότερα και ισχυρότερα ιάματα. Είναι το βασικό καρύκευμα των χωρών της Μεσογείου και βασικό συστατικό της ελληνικής, αλλά και της ιταλικής κουζίνας. Οι ιδιότητες της ρίγανης Σε εργαστηριακές δοκιμές από διάφορα πανεπιστήμια έχει αποδειχτεί ότι οι ιδιότητές της είναι πολλές: Ποια είναι όμως τα συστατικά της με την τόσο μεγάλη βιολογική δράση; Κυρίως το αιθέριο έλαιό της, το ριγανέλαιο. Το αιθέριο έλαιο της ρίγανης περιέχει δύο κύριες φαινολικές ενώσεις, την καρβακρόλη και τη θυμόλη, οι οποίες δρουν συνδυαστικά και στις οποίες αποδίδονται οι ισχυρές βιολογικές δράσεις της. Η αποξηραμένη ρίγανη περιέχει 3% έως 5% αιθέριο έλαιο, σε μερικές δε περιοχές

14 Σ Α Β Β Α Τ Ο 2 7 Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ θ ε ρ α π ε υ τ ι κ ά φ υ τ ά15 της φύσης (κόλιανδρο ή κόλιανδρος) άρωμά τους, όπως και τα φύλλα. Το φυτό είναι γνωστό από αρχαιοτάτων χρόνων με το όνομα κορίαννον. Εκείνο που οδήγησε στη χρήση του κόλιανδρου στην Ιατρική ήταν ακριβώς η δυσάρεστη οσμή του. Οι αρχαίοι πίστευαν (και σωστά) ότι καθετί με δυνατή και δυσάρεστη οσμή, π.χ. σκόρδο, θα πρέπει σίγουρα να έχει και ισχυρές θεραπευτικές ιδιότητες. Για τις θεραπευτικές εφαρμογές του υπάρχει πλήθος αναφορών, ήδη από την εποχή του Ιπποκράτη. Ο Ιπποκράτης συνιστούσε τη χρήση του ως φάρμακο. Το ίδιο ο Διοσκουρίδης, ο Θεόφραστος, ο Αριστοτέλης, ο Γαληνός, ο Πλίνιος κ.ά. Έτσι, είχε χρησιμοποιηθεί πριν από την ανακάλυψη των αντιβιοτικών κατά του στρεπτοκόκκου, που προκαλούσε το ερυσίπελας (επιφανειακή λοίμωξη του δέρματος με σημαντική λεμφαγγειακή προσβολή), για τις πληγές, τους πονοκεφάλους, τις αιμορροΐδες και ένα σωρό άλλες ασθένειες και τραύματα. Ο Διοσκουρίδης έγραφε ότι η συστηματική χρήση του κόλιανδρου ωφελεί τα μέγιστα στην ανδρική σεξουαλικότητα. Στο «Χίλιες και μία νύχτες» περιγράφεται η ιστορία ενός εμπόρου που μετά από 40 χρόνια ατεκνίας κατάφερε (με τη βοήθεια ενός κοκτέιλ που περιείχε κόλιανδρο) να αποκτήσει παιδιά. Περιέχει ουσίες που μπορούν να καταπολεμήσουν μύκητες και εντεροβακτήρια, π.χ., σαλμονέλα. Ως αντιφλεγμονώδες, μπορεί να ανακουφίσει από τους πόνους της αρθρίτιδας. Είναι μια πολύ καλή πηγή ασβεστίου, καλίου, μαγνησίου, μαγγανίου και σιδήρου. Αυτά τα χαρακτηριστικά του είναι ικανά να ρυθμίσουν τα επίπεδα της χοληστερόλης στο αίμα. Τα αντιοξειδωτικά και απολυμαντικά συστατικά του απομακρύνουν τις τοξίνες του σώματος και συμβάλλουν στην επούλωση της βλάβης των πνευμόνων στους καπνιστές, ενώ θεραπευει τη διάρροια και τη χρόνια δυσεντερία. Βοηθά τους διαβητικούς να διατηρούν την ινσουλίνη και το σάκχαρο του αίματος σε σωστά επίπεδα, τους αλκοολικούς στις βλάβες του ήπατος, τις γυναίκες στην εμμηνόπαυση, ελέγχει την έμμηνο ροή και προστατεύει από φλεγμονές του ουροποιητικού συστήματος. Καθώς μειώνει τη βλάβη των νευρώνων του εγκεφάλου, παίζει σημαίνοντα ρόλο στη θεραπεία της νόσου Αλτσχάιμερ. Στη μαγειρική χρησιμοποιούνται τα φρέσκα φύλλα και οι αποξηραμένοι καρποί του φυτού. Ο κόλιανδρος, παρ ότι ευρωπαϊκής καταγωγής, χρησιμοποιείται ευρύτατα στη μεξικανική κουζίνα, με το όνομα cilantro. Στην ινδική κουζίνα αποτελεί βασικό συστατικό του κάρι και του γκάραμ μασάλα, ενώ στην Αιθιοπία του Η ρίζα του ονόματος του φυτού προέρχεται από το κόρις (κοριός), γιατί όταν τρίβονται οι άγουροι καρποί του φυτού, η οσμή τους είναι κορεώδης μπέρμπερε. Η χρήση του κόλιανδρου είναι επίσης πολύ διαδεδομένη στην κυπριακή κουζίνα. Στην Ιταλία (culantro) τον χρησιμοποιούσαν στη μορταδέλα, ενώ ακόμη και σήμερα στον ιταλικό Νότο τον προσθέτουν στα λουκάνικα. Στην ταϊλανδέζικη κουζίνα χρησιμοποιούνται και οι ρίζες, από τις οποίες παρασκευάζεται άρτυμα (μπαχαρικό). Τα φρέσκα φύλλα χρησιμοποιούνται σε πιάτα με κρέας, ψάρι ή λαχανικά. Οι αποξηραμένοι καρποί του έχουν ζεστή και πικάντικη γεύση, και χρησιμοποιούνται ως μπαχαρικό. Στη Γεωργία χρησιμοποιούν και τις ανθοταξίες με άωρους καρπούς, που έχουν ειδικώς έντονη γεύση. Στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια παρατηρείται απότομη αύξηση στη χρήση του κόλιανδρου στη μαγειρική, μετά τις επιτυχίες της μεξικάνικης και ταϊλανδέζικης κουζίνας. Η μεγαλύτερη κατανάλωση στην ΕΕ γίνεται από τη Γερμανία. Εποχή σποράς και φύτευσης Η θερμοκρασία βλάστησης είναι νωρίς την άνοιξη, όταν οι θερμοκρασίες είναι οc. Η προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια είναι το Μάρτιο με Απρίλιο, το βάθος φύτευσης είναι 0,5-1,5 εκατοστά και οι μέρες βλάστησης 6 με 12. Η μεταφύτευση γίνεται συνήθως 25 μέρες μετά. Η ωρίμανση γίνεται σε 50 μέρες μετά τη μεταφύτευση. Μπορεί να καλλιεργηθεί στο σπίτι (κήπος, γλάστρες, ζαρντινιέρες κ.λπ.) χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες. Κοινά πρώτης ανάγκης λαχανικά και αρωματικά φυτά μαζί με τον κόλιανδρο μπορούν να καλλιεργηθούν σε κατάλληλους χώρους του σπιτιού, όπως μαρούλια, κρεμμύδια, καρότα, κοκκινογούλια, σκόρδα, πράσα, σέλινο, μαϊντανός, μάραθος, φασκόμηλο, μέντα, δυόσμος, βασιλικό, μελισσόχορτα κ.ά. Το φυτό θεωρείται σχετικώς ανθεκτικό σε εχθρούς και ασθένειες. Όμως, έχει κατά καιρούς απειληθεί από έντομα, όπως αλευρώδεις Bemisia tabaci (Hemiptera: Aleyrodidae), αφίδες Myzus persicae (Hemiptera: Aphididae), λεπιδόπτερα όπως τα Spodoptera exigua (Lepidoptera: Noctuidae) και Trichoplusia ni (Lepidoptera: Noctuidae), από νηματώδεις Meloidogyne spp. και Paratrichodorus spp. και βακτήρια όπως τα Pseudomonas spp. Στους εχθρούς προστίθενται και τα σαλιγκάρια. και μόνο στην Ελλάδα, μπορεί να φτάσει και να περάσει το 7%. Οι εξαιρετικά μεγάλες αυτές τιμές βρέθηκαν στην Κρήτη, στην Αμοργό, στο Γύθειο και στη χερσόνησο του Άθω. Τέτοιες υψηλές τιμές δεν έχουν βρεθεί σε καμία άλλη ποικιλία ρίγανης. Επιπλέον, σε μικρότερες ποσότητες ανιχνεύονται πάρα πολλές ουσίες, όπως σίδηρος και βιταμίνη C. Η ρίγανη είναι ένα από τα βότανα με τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C (565 mg %). Το ριγανέλαιο μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε αυτούσιο στο δέρμα με προσοχή ή, όταν πρόκειται για μεγάλες περιοχές ή για περιοχές του δέρματος με πληγές, διαλυμένο σε ελαιόλαδο σε αναλογία 1/5. Είναι καλό ακόμη και για τους μύκητες των νυχιών. Χρησιμοποιείται επίσης για τον πονόδοντο. Η ρίγανη έχει 12 φορές περισσότερη αντιοξειδωτική δράση από το πορτοκάλι, 30 από την πατάτα και 42 από το μήλο. Οι ισχυρότατες αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχει (ροσμαρινικό οξύ), όταν προστίθεται σε τρόφιμα, τα προστατεύει από την οξείδωση και τον οργανισμό μας από τις νιτροζαμίνες, οι οποίες είναι καρκινογόνες ουσίες. Πόσο δίκιο είχαν οι παλιές μαγείρισσες που ειδικά το κρέας που επρόκειτο να ψήσουν το μαρινάριζαν με ρίγανη και δεντρολίβανο. Οι αντιοξειδωτικές ιδιότητες της ρίγανης, του δεντρολίβανου, του δυόσμου, του φασκόμηλου, βοτάνων τα οποία συνήθως χρησιμοποιούμε για να μαρινάρουμε τα κρέατα, αποδίδονται στα φλαβονοειδή τους: η προσθήκη ρίγανης στο ελαιόλαδο ενισχύει την ήδη ισχυρή αντιοξειδωτική του δράση. Διαπιστώθηκε ότι καταστέλλει την παραγωγή των καρκινογόνων μεταβολιτών (των αφλατοξινών) του μύκητα Aspergillus flavus, σε ποσοστό 95%. Οι αφλατοξίνες βρίσκονται κυρίως σε ξηρούς καρπούς που προέρχονται από χώρες με υπερβολική υγρασία (Ιράν, Ινδία), που δεν έχουν πλήρως αποξηρανθεί. Σήμερα θεωρείται από τις πλέον αξιόλογες αντικαρκινικές ουσίες που απαντούν στις τροφές, με ισχυρή παρεμπόδιση της «ηπατικής μεταστάσεως». Να γιατί ο Ιπποκράτης, ο Ασκληπιός, ο Διοσκουρίδης, ο Ιπποκράτης, ο Γαληνός και τόσοι άλλοι υποδείκνυαν τα βότανα για ένα πλήθος παθήσεων, προτείνοντας για κάθε πάθηση και πρόβλημα την άριστη δυνατή λύση: Γνώριζαν τα μυστικά της υγείας και της ομορφιάς που βρίσκονται κρυμμένα μέσα στα βότανα. Η ρίγανη είναι εξαιρετικό φάρμακο, αλλά δυστυχώς είναι πολύ φτηνή για να ενδιαφέρει τις φαρμακευτικές εταιρείες...

15

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας

4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας 4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας 2015 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΙΚΙΖΑΣ ΑΒΕΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ δραστηριοποιείται από το 1947 στην παραγωγή ζυμαρικών Διαθέτει καθετοποιημένο συγκρότημα Μύλου & Μακαρονοποιείου στη Λάρισα,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική Η ιδιοκτησία της ΑΝΘΕΜΙΑΣ Α.Ε., χωροθετείται μέσα στον οικισμό της Καρδίας. Ο πολεοδομικός και ο οικιστικός σχεδιασμός των οικοπέδων της ιδιοκτησίας οφείλει να στηρίζεται σε συγκεκριμένο στρατηγικό πλάνο,

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση. και οικονομική κρίση

Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση. και οικονομική κρίση Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση και οικονομική κρίση Λεμονιά Μαντούβαλου, φιλόλογος, ΜΑ Εκπαίδευση και Πολιτισμός. Επιμορφωτικό σεμινάριο "Σχολικός κήπος: Γιατί και πώς;", Κ.Π.Ε. Δραπετσώνας, 29

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία;

Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία; Διεπιστημονική προσέγγιση στα ΕΡΓΑ ΥΠΟΔΟΜΩΝ :Τεχνολογία, Περιβάλλον, Πολιτισμός Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία; Κλειώ Αξαρλή,

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος Σεµινάριο Οικολογικό περιβόλι & ανθόκηποι ταράτσας Το σεµινάριο αποτελείται από 20 µαθήµατα των 10 συναντήσεων Σύνολο: 35 εκπαιδευτικές ώρες 1 η Συνάντηση (1 ο µάθηµα) 1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της Βιολογική γεωργία Επειδή η συμβατική γεωργία έχει φθάσει στα όρια της Για να ανταπεξέλθη χρησιμοποιεί μεθόδους «παρά φύσιν» όπως: Ορμόνες κατάχρηση χημικών ουσιών βιομηχανοποίηση παραγωγής, μεγάλης κλίμακας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Η πόλη ως καταλύτης για ένα αειφόρο πρότυπο ανάπτυξης Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Διαπιστώσεις Πού ζούμε ; Ο χάρτης αναπαριστά τη συγκέντρωση πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ

«ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ «ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ Ποιο είναι το θέμα μας Η Ελληνική μελισσοκομία έχει κατακτήσει σημαντική θέση στην ελληνική αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ ΛΑΡΙΣΑ 22-02-2013 ΜΥΡΤΙΛΟ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Υψηλό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 6142 Οι πτυχιούχοι του Τμήματος με βάση τις εξειδικευμένες επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις τους ασχολούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Με τον όρο Ηλιακή Ενέργεια χαρακτηρίζουμε το σύνολο των διαφόρων μορφών ενέργειας που προέρχονται από τον Ήλιο. Το φως και η θερμότητα που ακτινοβολούνται, απορροφούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης. Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος

Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης. Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος Διαπιστώσεις Ο μισός πληθυσμός της γης στεγάζεται ήδη σε πόλεις καταναλώνοντας περίπου τα ¾ των πόρων του πλανήτη

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΑΡΑΚΗ ΔΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ νηπιαγωγοί: Αγγελική Ντέρτη Γιώτα Σταυροπούλου Αριθμός νηπίων: 17 Το περιβάλλον είναι υπόθεση όλων μας και οφείλουμε να το προστατέψουμε. Στο νηπιαγωγείο μας κάναμε μια

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής Νεότερα συστήματα καλλιέργειας της ελιάς Σταύρος Βέμμος Αναπλ. Καθηγητής, Δ/ντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας, Γεωπονικό Πανεπ. Αθηνών Για αύξηση της απόδοσης και μείωση του κόστους παραγωγής ελαιολάδου γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εργασία από παιδιά του Στ 2 2013-2014 Φυσικές Επιστήμες Ηλιακή Ενέργεια Ηλιακή είναι η ενέργεια που προέρχεται από τον ήλιο. Για να μπορέσουμε να την εκμεταλλευτούμε στην παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας 4η Ενότητα: «Βιοκαύσιμα 2ης Γενιάς» Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Βιοµάζας ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ ΒΙΟΜΑΖΑ Η αδικημένη μορφή ΑΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων έργα εκ του µηδενός σε ιστορικά πλαίσια ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο ηλιακός θερµοσίφωνας αποτελεί ένα ενεργητικό ηλιακό σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑ Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών & Αμπέλου Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση και Προστασία του Εδάφους με Βάση την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Εδάφους

Διαχείριση και Προστασία του Εδάφους με Βάση την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Εδάφους Διαχείριση και Προστασία του Εδάφους με Βάση την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Εδάφους Στεγανοποίηση Εδάφους σε υπό Αστικοποίηση Περιοχές Δρ. Άνθιμος Σπυρίδης, Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός M.Sc., Ph.D. Πλ. Ιπποδρομίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Σχολικός κήπος. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΟΥ Νοέμβρης 2013 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Σχολικός κήπος. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΟΥ Νοέμβρης 2013 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχολικός κήπος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βαρβάρα Παναγιωτίδου Διδάκτωρ Βιολογίας www.didascience.wordpress.com "Είναι αδύνατο για ένα παιδί που εργάζεται στον κήπο να μη συντονιστεί με ορισμένους παγκόσμιους

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών

ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών (DIGITAL PRECISION AGRICULTURE: a software for establishing Integrated Management Zones) 5 Δεκ. 2012-Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Μιχαηλίδου Ειρήνη ΚΠΕ Λαυρίου ΜΟΡΦΕΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Συμβατική γεωργία Ολοκληρωμένη γεωργία (διαχείριση) Παραδοσιακή γεωργία Φυσική γεωργία Αειφόρος γεωργία Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com.

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com. Η εταιρεία Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη Formula-patent Vitalia Mix Στην Vitalia, μία σύγχρονη Ελληνική επιχείρηση, είμαστε υπερήφανοι που παράγουμε γόνιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

όλγα ακτσελή αρχιτέκτων μηχανικός α.π.θ. msc αρχιτεκτων τοπίου α.π.θ.

όλγα ακτσελή αρχιτέκτων μηχανικός α.π.θ. msc αρχιτεκτων τοπίου α.π.θ. όλγα ακτσελή αρχιτέκτων μηχανικός α.π.θ. msc αρχιτεκτων τοπίου α.π.θ. α ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ό γραφείο με εξειδίκευση σ τ ι ς μ ο ν ά δ ε ς α γ ρ ο τ ο υ ρ ι σ μ ο υ 16.10.13 Η ατομική επιχείρηση, θα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων. Επισιτιστική Αυτάρκεια. Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ

Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων. Επισιτιστική Αυτάρκεια. Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων ε Επισιτιστική Αυτάρκεια Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ ΦΟΡΟΥΜ-ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Αθήνα, Πολυτεχνείο, 20-22/2/2015 Διοργάνωση: Ηλιόσποροι, δίκτυο για

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Κατερίνα Χατζηβασιλειάδη Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ 1. Εισαγωγή Η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Πρεσβείας της Ελλάδος στην Τύνιδα 6, rue St. Fulgence, Notre Dame Tunis 1082 Tel. +216 71 288411-846632 Fax +216 71 789518

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Χρήση βιομάζας δηλαδή χρήση βιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Η κομποστοποίηση στην πράξη ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Η κομποστοποίηση στην πράξη ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 4 Φεβρουαρίου 2012 ΚΠΕ Δραπετσώνας Επιμορφωτική Ημερίδα Η κομποστοποίηση στην πράξη ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΧΡΟΝΗ Χριστίνα Κομποστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Δρ Ιωάννα Γιαννούκου Σύμβουλος Επιχειρήσεων Ερευνήτρια Πανεπιστήμιο Πατρών Βασικοί ορισμοί Βιολογική γεωργία:

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Ρύπανση του εδάφους

4.2 Ρύπανση του εδάφους 110 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 4.2 Ρύπανση του εδάφους Οι ανθρώπινες δραστηριότητες ρυπαίνουν το έδαφος Ερωτήσεις κατανόησης θεωρίας και προβλήματα 2-1. Η ρύπανση του εδάφους οφείλεται κυρίως στη

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργάτες στην. επιτυχία

Συνεργάτες στην. επιτυχία Συνεργάτες στην επιτυχία Παρέχοντας το υπόβαθρο Tα πλεονεκτήματα των ολοκληρωμένων λύσεων για τις καλλιέργειες Η υγιεινή διατροφή αποτελεί παράγοντα ζωτικής σημασίας για κάθε άνθρωπο. Δε μας βοηθά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκλιματική ανάπλαση της υπαίθριας αγοράς στην περιοχή Πολυκέντρου στην πόλη της Πτολεμαϊδας

Βιοκλιματική ανάπλαση της υπαίθριας αγοράς στην περιοχή Πολυκέντρου στην πόλη της Πτολεμαϊδας Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός: Δημούδη Σοφία Αρχιτέκτων μηχ. ΑΠΘ, Ταμιωλάκη Άννα Μαρία Αρχιτέκτων μηχ. ΑΠΘ Βιοκλιματική ανάπλαση της υπαίθριας αγοράς στην περιοχή Σκοπός της παρούσας ομιλίας είναι η παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ

ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ 1 2 ΕΙΝΑΙ: ένας ουσιαστικός τρόπος να συμπληρώνει η οικογένεια το εισόδημά της όλο το χρόνο ένας τρόπος να βρουν απασχόληση οι νέοι, οι αγρότισσες, οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια.

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το φυτό Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι γνωστό εδώ και αιώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΟ Α.Π.Θ.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΟ Α.Π.Θ. ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΟ Α.Π.Θ. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) μέσα από την κύρια αποστολή του, την εκπαίδευση και την έρευνα, έχει συμβάλλει σημαντικά στην κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr 29/10/2013 Η λίπανση των καλλιεργειών αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα της γεωργικής πρακτικής. Τα λιπάσματα, οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΠΕΙΡΑ ΓΗΣ O ΕΔΡΑ ΠΙΕΡΙΑ O 7 ΜΕΛΗ O 4 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 3 ΑΝΔΡΕΣ O 4 ΑΝΕΡΓΟΙ/ΕΣ O ΑΠΌ 4 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΠΕΙΡΑ ΓΗΣ O ΕΔΡΑ ΠΙΕΡΙΑ O 7 ΜΕΛΗ O 4 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 3 ΑΝΔΡΕΣ O 4 ΑΝΕΡΓΟΙ/ΕΣ O ΑΠΌ 4 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΠΕΙΡΑ ΓΗΣ O ΕΔΡΑ ΠΙΕΡΙΑ O 7 ΜΕΛΗ O 4 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 3 ΑΝΔΡΕΣ O 4 ΑΝΕΡΓΟΙ/ΕΣ O ΑΠΌ 4 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΙΝΗΤΡΑ O ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΣΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ O ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ O ΝΕΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

AΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΙΟ ΘΑ ΚΑΤΑΣΤΕΙ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

AΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΙΟ ΘΑ ΚΑΤΑΣΤΕΙ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ TYΠΟΥ Επικοινωνία: Γραφείο Επικοινωνίας Τομέας Προώθησης και Προβολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Τηλ. 22894304 ηλ. διεύθυνση: prinfo@ucy.ac.cy ιστοσελίδα: www.pr.ucy.ac.cy Λευκωσία, 22 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΡΟΣΙΣΜΟΥ. ΤΕΧΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΕΣ: Εξοικονόμηση ενέργειας και ΑΠΕ στα κτήρια

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΡΟΣΙΣΜΟΥ. ΤΕΧΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΕΣ: Εξοικονόμηση ενέργειας και ΑΠΕ στα κτήρια ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΡΟΣΙΣΜΟΥ ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΡΟΣΙΣΜΟΥ O φυσικός ή παθητικός δροσισμός βασίζεται στην εκμετάλλευση ή και στον έλεγχο των φυσικών φαινομένων που λαμβάνουν χώρα στο κτήριο και το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ

ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΙΔΡΥΜΑ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ Ενημερώνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ 1 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ OΜΩΣ, Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (όπως όλες

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμησης Ενέργειας

Εξοικονόμησης Ενέργειας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας Πράσινη Επιχειρηματικότητα στον τομέα της Ενέργειας Γ. Βουγιουκλάκης Υπ. Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς ΚΑΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝ.

Διαβάστε περισσότερα

327 Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων και Γεωργικής Μηχανικής Γεωπονικού Παν. Αθήνας

327 Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων και Γεωργικής Μηχανικής Γεωπονικού Παν. Αθήνας 327 Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων και Γεωργικής Μηχανικής Γεωπονικού Παν. Αθήνας Σκοπός Οποιαδήποτε προσπάθεια για την ορθολογική ανάπτυξη του αγροτικού χώρου απαιτεί τη δημιουργία και τη φροντίδα μιας αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου. Παραλία

Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου. Παραλία Στάδιο Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου Παραλία Λιµανάκι Σφαγείων Καρνάγιο Το Περιγιάλι όπως είναι σήμερα. Η γραμμή περιγράφει τη περιοχή που διαμορφώνεται σε μια νέα, πρότυπη πόλη στα ανατολικά της Καβάλας. Η

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΕΙΑ ΜΑΚΕ ΟΝΟΜΑΧΩΝ (ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ)

ΠΛΑΤΕΙΑ ΜΑΚΕ ΟΝΟΜΑΧΩΝ (ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ) 29 11. ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΠΡΑΣΙΝΟΥ Η δυνατότητα εξεύρεσης νέων χώρων στο πυκνοδοµηµένο πολεοδοµικό συγκρότηµα της Θεσσαλονίκης είναι ακόµη εφικτή και εντοπίζεται κυρίως στους παρακάτω χώρους: Α. Υπαίθριοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ Στο τεύχος αυτό, γίνεται μία όσο το δυνατόν λεπτομερής προσέγγιση των γενικών αρχών της Βιοκλιματικής που εφαρμόζονται στο έργο αυτό. 1. Γενικές αρχές αρχές βιοκλιματικής 1.1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια διαβούλευση για το Σύµφωνο των ηµάρχων

ηµόσια διαβούλευση για το Σύµφωνο των ηµάρχων ηµόσια διαβούλευση για το Σύµφωνο των ηµάρχων Το «Σύµφωνο των ηµάρχων» αποτελεί µία φιλόδοξη πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δίνοντας το προβάδισµα σε πρωτοπόρους δήµους της Ευρώπης να αµβλύνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης

Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης Ο Δήμος Λεμεσού πρωτοστάτησε για την δημιουργία του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου στο κέντρο της πόλης αφού πίστευε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΛΙΑΤΣΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΛΕΩΠΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΛΑΙ ΛΕΝΤΙΩΝ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα