πολιτισμοσ και υγροτοποι στη μεσογειο Η συμβολή των πολιτιστικών αξιών σε δράσεις αποκατάστασης υγροτόπων Λίμνη Κάρλα περιπατητικός οδηγός

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "πολιτισμοσ και υγροτοποι στη μεσογειο Η συμβολή των πολιτιστικών αξιών σε δράσεις αποκατάστασης υγροτόπων Λίμνη Κάρλα περιπατητικός οδηγός"

Transcript

1 245

2 2

3 πολιτισμοσ και υγροτοποι στη μεσογειο Η συμβολή των πολιτιστικών αξιών σε δράσεις αποκατάστασης υγροτόπων Λίμνη Κάρλα περιπατητικός οδηγός Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο Med-INA, Aθήνα

4 Επιμέλεια έκδοσης: Συντελεστές: Eκδότης: Στέφανος Δόδουρας, Ειρήνη Λυρατζάκη, Θύμιος Παπαγιάννης Χαράλαμπος Αλεξάνδρου, Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Κερασιάς Μάρκος Βαξεβανόπουλος, υπ. Διδάκτωρ Γεωλογίας, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Βόλου Βάνα Γεωργαλά, Αρχιτέκτων Μηχανικός-Χωροτάκτης Πολεοδόμος, Δήμος Ρήγα Φεραίου Στέφανος Δόδουρας, Σύμβουλος Αειφορίας PhD, Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA) Ιφιγένεια Κάγκαλου, Καθηγήτρια, Πολυτεχνική Σχολή Ξάνθης, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Βασίλης Κανακούδης, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θάνος Καστρίτης, Επιστημονικός Συντονιστής του Τομέα Διατήρησης, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Ειρήνη Λυρατζάκη, Ανθρωπολόγος, Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA) Μαρία Μαγαλιού-Παλληκάρη, Δασολόγος-Δασοπόνος, Δήμος Ρήγα Φεραίου Σοφία Μαργώνη, Γεωλόγος PhD, Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Αντίκλεια Μουνδρέα-Αγραφιώτη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ανδρομάχη Οικονόμου, Ερευνήτρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών Τριαντάφυλλος Παπαϊωάννου, Πρόεδρος Τοπικού Συμβουλίου Καναλίων, Δήμος Ρήγα Φεραίου Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, Διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών Παντελής Σιδηρόπουλος, Πολιτικός Μηχανικός, Φορέας Διαχείρισης της Περιοχής Οικο-ανάπτυξης Κάρλας-Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου Μαρία Χαμόγλου, Ιχθυολόγος, Φορέας Διαχείρισης της Περιοχής Οικο-ανάπτυξης Κάρλας-Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου Αντωνία Χασιώτη, Πρόεδρος Τοπικού Συμβουλίου Κερασιάς, Δήμος Ρήγα Φεραίου Άρης Ψιλοβίκος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Γεωπονίας, Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA) Xρηματοδότηση: Ίδρυμα MAVA (Ελβετία) Copyright: Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA), εκτός από το υλικό που φέρει σαφή ευδιάκριτη μνεία της βοήθειας που προσέφεραν οι παραπάνω συντελεστές στο πλαίσιο της συνεργασίας τους με το Med-INA Βιβλιογραφική Δόδουρας, Σ., Λυρατζάκη, Ε. και Παπαγιάννης, Θ. (επιμ.) (2014), Περιπατητικός Οδηγός αναφορά: Λίμνης Κάρλας, Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA), Αθήνα Γλωσσική επιμέλεια Julian Hoffman (αγγλικά): Γλωσσική επιμέλεια Θεοτόκης Θεοδούλου (ελληνικά): Μετάφραση: Άγγελος Γεωργάκης Καλλιτεχνική επιμέλεια: Παυλίνα Αλεξανδροπούλου Συντονιστές: Στέφανος Δόδουρας, Ειρήνη Λυρατζάκη Εκτύπωση-βιβλιοδεσία: Βιβλιοσυνεργατική ΑΕΠΕΕ ISBN: Διατίθεται από: Med-INA Βουκουρεστίου 23, Aθήνα, Ελλάδα T: , F: E: W: 4

5 Η λίμνη Κάρλα αποτελούσε έναν από τους πιο πολυποίκιλους υγροτόπους της Μεσογείου. Ένα παραγωγικό οικοσύστημα με σημαντική οικολογική, οικονομική και κοινωνικο-πολιτιστική αξία. Η λίμνη, όπως ήταν αρχικά, είχε αποξηρανθεί σκόπιμα τη δεκαετία του 1960, με τρομερές συνέπειες. Σήμερα, η λίμνη Κάρλα, για άλλη μια φορά, γίνεται σημαντικό μέρος της καθημερινής ζωής της περιοχής, ενώ η κατασκευή ενός ρηχού τεχνητού υγροτόπου στις βόρειες ακτές της θα συμβάλει περαιτέρω στην προστασία και την προώθηση της τοπικής φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο παρών Περιπατητικός Οδηγός αφηγείται την ιστορία της λίμνης Κάρλας, όπως ήταν παλαιότερα και όπως είναι σήμερα. Εικόνα 0.1: Πανοραμική άποψη της λίμνης Κάρλας από το λόφο του Αγίου Αθανασίου 5

6 Χάρτης 1: Ανάγλυφος χάρτης με τη σημερινή μορφή της λίμνης Κάρλας Πηγή: Δ+Δ Σύμβουλοι Μηχανικοί Χάρτης 2: Η γεωγραφική θέση της λίμνης Κάρλας στον χάρτη της χώρας 66

7 Χάρτης 3: Η λίμνη Κάρλα, πριν και μετά την αποξήρανση Πηγή: Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας 7

8 Ευχαριστίες Εκτός από τις προσπάθειες της επιστημονικής γραμματείας του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA), η επιτυχία κάθε προγράμματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενθάρρυνση και τη βοήθεια πολλών άλλων. Θα θέλαμε να εκμεταλλευτούμε αυτήν την ευκαιρία, για να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας προς τους ανθρώπους που έχουν συμβάλει στην επιτυχή ολοκλήρωση του παρόντος Οδηγού. Είμαστε ευγνώμονες προς το Φορέα Διαχείρισης της περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας- Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου για τον εφοδιασμό με ψηφιακά σύνολα δεδομένων, σχετικά με τις τρέχουσες και τις μελλοντικές παρεμβάσεις γύρω από τη λίμνη Κάρλα. Οι συμβουλές των εμπειρογνωμόνων του Δήμου Ρήγα Φεραίου, της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και των ακαδημαϊκών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας αποδείχθηκαν πολύτιμες. Ευχαριστούμε, επίσης, τις οικογένειες Ξένου, Στουρνάρα και Τλούπα για τη γενναιόδωρη παροχή φωτογραφιών, από το παρελθόν και το παρόν, της ευρύτερης περιοχής της λίμνης Κάρλας. Οι εκπρόσωποι των τοπικών αρχών, καθώς και o Θύμιος Δόδουρας και ο Στάθης Σταματίου μοιράστηκαν τις επαφές, τις γνώσεις, τις ιδέες και το χρόνο τους, και συνέβαλαν σημαντικά στην ολοκλήρωση του Περιπατητικού Οδηγού Λίμνης Κάρλας. 8

9 Περιεχόμενα Πρόλογοι 12 1 Εισαγωγή 20 2 Περιφέρεια Θεσσαλίας 34 3 Λίμνη Κάρλα Η αρχαιολογία της μυθολογίας Ιστορικές αφηγήσεις Ανθρώπινη εγκατάσταση Κοινωνικές πεποιθήσεις και πρακτικές Οικοσυστήματα Μερική αποκατάσταση του υγροτόπου Περιπατητικές διαδρομές Άνω Κερασιά-Κερασιά (ΧΑΡΤΗΣ 1 - Διαδρομή 1) Άνω Κερασιά-Ι.Μ. Φλαμουρίου (ΧΑΡΤΗΣ 1 - Διαδρομή 2) Κερασιά-Ι.Μ. Σουρβιάς (ΧΑΡΤΗΣ 1 - Διαδρομή 3) Κεραμίδι-Παλαιόσκαλα (ΧΑΡΤΗΣ 1 - Διαδρομή 4) Άνω Κανάλια-Πύργος (ΧΑΡΤΗΣ 1 - Διαδρομή 5) Γλαφυρές-Ι.Ν. Αγίου Νικολάου Καναλίων (ΧΑΡΤΗΣ 2 - Διαδρομή 6) Κανάλια-Δρακοπήγαδο (ΧΑΡΤΗΣ 2 - Διαδρομή 7) Χατζημισιώτικη Μαγούλα-Λόφος Αγίου Αθανασίου (ΧΑΡΤΗΣ 2 - Διαδρομή 8) Στεφανοβίκειο-Πέτρα (Σκάλα) (ΧΑΡΤΗΣ 2 - Διαδρομή 9) Κάτω Καλαμάκι-Τεχνητός υγρότοπος λίμνης Κάρλας (ΧΑΡΤΗΣ 2 - Διαδρομή 10) Επίλογος Χρήσιμες πληροφορίες Παραρτήματα Βιβλιογραφία 230 Πηγές φωτογραφιών 225 Εικόνα 0.2: Πανοραμική άποψη της λίμνης Κάρλας από το λόφο πάνω από το χωριό Κανάλια 9

10 Εικόνα 0.3: Ψαράδες και ψαροκαλύβα στη λίμνη Κάρλα το 1953 Πηγή: Τάκης Τλούπας, Φωτογραφικό Αρχείο Βάνιας Τλούπα 10

11 11

12 Εικόνα 0.4: Με σημεία πυκνής, αλλά και αραιής βλάστησης, η λίμνη Κάρλα παρέχει τροφή και κάλυψη σε πολλά είδη πουλιών Ο Περιπατητικός Οδηγός αποτελεί μια ιδιαίτερη και ξεχωριστή έκδοση, γιατί, κυρίως και πάνω απ όλα, έρχεται να αναδείξει το φυσικό και πολιτισμικό πλούτο που περιβάλλει την Ελλάδα. Επίκεντρο αποτελεί η προστατευόμενη περιοχή της Κάρλας, ένας υγρότοπος που αναγεννήθηκε τα τελευταία χρόνια χαρίζοντας «ανάσα» και ζωή στο ευρύτερο οικοσύστημα. Ποικίλοι οργανισμοί, μεταναστευτικά πουλιά, πολιτισμικές εκφράσεις, κοινωνικές αντιλήψεις, φυσικά αποθέματα περιπλέκονται και δημιουργούν τον περιβαλλοντικό, κοινωνικό, οικονομικό και ηθογραφικό ιστό της λίμνης Κάρλας, γύρω από την οποία έζησαν και προόδευσαν γενιές και γενιές. Για το Δήμο Ρήγα Φεραίου η Κάρλα αποτελεί το σημείο αναφοράς για κάθε ανθρώπινη δράση, για την εκπαίδευση, τη γεωργία, τον πολιτισμό, την έρευνα, την οικολογία. Είναι ο φυσικός και πολιτιστικός πόρος που νοηματοδοτεί το παρόν και το μέλλον του τόπου μας. Οπωσδήποτε υπάρχουν ακόμη ανοικτά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν, ώστε να αξιοποιηθούν όλες οι πτυχές και οι δυνατότητες αυτού του τόσο ξεχωριστού υγροτόπου. Αυτά είναι όμως θέματα της πολιτείας, των αρχών και των αρμόδιων φορέων. 12

13 ο φυσικός και πολιτιστικός πόρος που νοηματοδοτεί το παρόν και το μέλλον του τόπου μας E. Λαΐτσου Εδώ και χρόνια επιστήμονες, ερευνητές, μελετητές ιχνηλατούν το πλούσιο παρελθόν της λίμνης και αναδεικνύουν άγνωστα στοιχεία της. Αυτό όμως που έλειπε ήταν ένας οδηγός, μια πυξίδα στον ντόπιο, τον επισκέπτη που θέλει να γνωρίσει τη λίμνη, να γευτεί την άγρια ομορφιά της, να προσεγγίσει τα «μυστικά» της. Η συγκεκριμένη έκδοση υπηρετεί με τον πιο άρτιο, τεκμηριωμένο και επιστημονικά ολοκληρωμένο τρόπο αυτό το σκοπό. Η ανάγνωση των κειμένων, η εστίαση στο φωτογραφικό υλικό και γενικότερα στο ξεφύλλισμα των σελίδων, είναι ένα ταξίδι διεισδυτικής ματιάς και γνωριμίας με τη λίμνη Κάρλα. Ο Περιπατητικός Οδηγός συμβάλλει και ενισχύει την ανάγκη που έχουμε όλοι η Κάρλα να προφυλαχθεί, να αναδειχθεί και να προσελκύσει νέους επισκέπτες, νέο ανθρώπινο κεφάλαιο, αποδίδοντας παράλληλα τον απαιτούμενο σεβασμό σε αυτό που αντιπροσωπεύει. Θερμά συγχαρητήρια στους εμπνευστές της όλης προσπάθειας. Ελένη Λαΐτσου Δήμαρχος Ρήγα Φεραίου Βελεστίνο, Μάρτιος

14 Εικόνα 0.5: Ο ταμιευτήρας της πρώην λίμνης Κάρλας στις αρχές της νέας χιλιετίας Σήμερα, η «πράσινη» πρόκληση όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη, είναι η ανάγκη για διατήρηση της βιοποικιλότητας και η ανάγκη για απόκτηση «καλής οικολογικής κατάστασης» για όλα τα ευρωπαϊκά υδάτινα οικοσυστήματα. Η οικονομική και η περιβαλλοντική κρίση είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος με δεδομένο ότι η οικονομία χρειάζεται οικοσυστήματα που λειτουργούν εύρυθμα και το περιβάλλον χρειάζεται βιώσιμη οικονομία. Η αβεβαιότητα που δημιουργούν οι παγκόσμιες περιβαλλοντικές πιέσεις (κλιματική αλλαγή, μείωση αποθεμάτων, περιορισμένοι πόροι), αλλά και οι μικρότερης κλίμακας ανθρωπογενείς παρεμβάσεις απαιτούν ολιστικές διαχειριστικές πρακτικές. Στο πλαίσιο της γενικής παραδοχής ότι η διατήρηση και η διαχείριση ενός οικοσυστήματος προϋποθέτει τη διαχείριση πολύπλοκων φυσικών, κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών παραμέτρων γίνεται κατανοητό ότι αυτή η προσπάθεια είναι μία δυναμική διαδικασία που εμπλέκει πολλούς ενδιαφερόμενους και απαιτεί δράσεις σε θεσμικό, τεχνικό και κοινωνικό επίπεδο. Ιδιαίτερα, τα υγροτοπικά οικοσυστήματα αποτελούν μοναδικούς θύλακες βιοποικιλότητας, ενώ ταυτόχρονα συνδέονται άρρηκτα με πολιτισμικά, κοινωνικοοικονομικά και ηθολογικά στοιχεία των περιοχών και των κοινωνιών που συνδέονται μαζί τους. Η Κάρλα ήταν μια τέτοια περιοχή, υδάτινου πόρου στην καρδιά της χώρας, με ποικιλία οικοτόπων, καταφύγιο για πληθώρα οργανισμών, χώρος ξεκούρασης και φιλοξενίας για τα μεταναστευτικά πουλιά, στην οποία συνέβη βίαιη διακοπή 14

15 σήμερα που είναι πλέον πάλι μια «νέα» λίμνη είμαστε αναγκασμένοι να δούμε την πολυπλοκότητα της και να σχεδιάσουμε ενέργειες που θα προστατεύουν τις αξίες και τις λειτουργίες της I. Κάγκαλου της δομής και λειτουργίας της. Φέρει μέσα της τη βαριά κληρονομιά μιας μεγάλης ιστορίας, με ανεκτίμητες αξίες, αλλά και με πιέσεις, κυρίως από τον άνθρωπο, ως προς τη θέληση να σπρώξει τα πράγματα προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Σήμερα που είναι πλέον πάλι μια «νέα» λίμνη είμαστε αναγκασμένοι να δούμε την πολυπλοκότητά της και να σχεδιάσουμε ενέργειες που θα προστατεύουν τις αξίες και τις λειτουργίες της, αλλά ταυτόχρονα θα είναι επωφελείς για τις επόμενες γενιές. Η ερμηνεία του περιβάλλοντός της συντελεί στη γνώση όλων των προαναφερόμενων στοιχείων και στην αποκατάσταση της διαταραγμένης σχέσης του ανθρώπου μαζί της, με τους μηχανισμούς, με τη λειτουργία της. Γι αυτό και η έκδοση του παρόντος Οδηγού αποτελεί ουσιαστικό «εργαλείο» στην προσπάθεια αναγνώρισης, ερμηνείας, γνώσης όλων των «αξιών και υπηρεσιών» του οικοσυστήματος της Προστατευόμενης Περιοχής Κάρλας. Απευθύνεται στους πολίτες και στους επισκέπτες της περιοχής με σκοπό να τους βοηθήσει να «ξαναβρούν το νήμα» της σχέσης τους μαζί της, να τη γνωρίσουν, να την αγαπήσουν, να την προστατέψουν. Ως Πρόεδρος του Δ.Σ του Φορέα Διαχείρισης της Περιοχής Οικο-ανάπτυξης Κάρλας-Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου, εκφράζω την ικανοποίησή μου για την έκδοση του Οδηγού, φιλοδοξώντας να λειτουργήσει ως υπενθύμιση ότι η ερμηνεία και η προστασία της φύσης δεν είναι μια υπόθεση πολυτέλειας, η οποία προσωρινά θα μπορούσε να αφεθεί ή να παρακαμφθεί, αλλά ότι είναι απαραίτητη προϋπόθεση για έναν διαφορετικό τρόπο ανάπτυξης. Ιφιγένεια Κάγκαλου Πρόεδρος του Δ.Σ του Φορέα Διαχείρισης της Περιοχής Οικο-ανάπτυξης Κάρλας-Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου Στεφανοβίκειο, Μάρτιος

16 Figure 0.6: Άποψη του τεχνητού ταμιευτήρα της λίμνης Κάρλας απο το λόφο του Αγίου Αθανασίου Η συγκεκριμένη έκδοση αποτελεί τρανό παράδειγμα των διαφόρων πρισμάτων υπό τα οποία μπορεί κάποιος να αντιληφθεί μία περιοχή, τόσο στο σήμερα, όσο και στο χθες της. Πτυχές που περιλαμβάνουν το απλά να τη δει, ξεφυλλίζοντας τις σελίδες αυτού του οδηγού, να την κοιτάξει καλά, αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο, από όσον απαιτεί ένα απλό ξεφύλλισμα, ακόμα και το να τη «ζήσει» κάποιος με τις αισθήσεις του, ακούγοντας το πέταγμα των πουλιών, μυρίζοντας το άρωμα των λουλουδιών, κοιτάζοντας μέσα από τα παράθυρα των οικημάτων, αγγίζοντας τους τοίχους τους, γευόμενος τις ντόπιες νοστιμιές στην τοπική ταβέρνα. Όλα αυτά χάρη στις τόσο ζωντανές και ανεπιτήδευτες πολύχρωμες φωτογραφίες που απλά αποτυπώνουν το μεγαλείο της φύσης, την απόλυτη ομορφιά ενός τοπίου που συνδυάζει όλα τα στοιχεία της, με κεντρικό πρωταγωνιστή, στο κέντρο της σκηνής, το νερό της λίμνης. Μπορεί όμως να ταξιδέψει και πίσω στο χρόνο, προσπαθώντας να νιώσει την εξέλιξη της ιστορίας ενός πολύπαθου τόπου που μαζί με το ανθρώπινο κεφάλαιό 16

17 την απόλυτη ομορφιά ενός τοπίου [ ] με κεντρικό πρωταγωνιστή, στο κέντρο της σκηνής, το νερό της λίμνης Β. Κανακούδης του βίωσε αντιθέσεις, αναπτύχθηκε, ήκμασε, αρρώστησε βαριά, βάλτωσε, παρήκμασε και προσπαθεί τώρα να σηκωθεί ξανά στα πόδια του, σε πείσμα των καιρών για να αποδείξει ότι η Φύση μπορεί να αναγεννηθεί και να αναγεννήσει τη ζωή, αρκεί να της συμπεριφερθείς με το σεβασμό που της αρμόζει. Διαβάζοντας αυτήν την έκδοση, είναι από τις φορές που ένιωσα ότι μπορεί να νομίζεις ότι ξέρεις μία περιοχή, να την έχεις επισκεφθεί, να την έχεις δει και περπατήσει, αλλά στην ουσία δεν μπορείς να τη γνωρίζεις πραγματικά. Έτσι ένιωσα όταν είδα όλες αυτές τις εικόνες. Πλέον, με τον οδηγό αυτό νιώθω σίγουρος ότι μπορώ να ξαναπροσπαθήσω να γνωρίσω την περιοχή γιατί της αξίζει. Συγχαρητήρια στους εμπνευστές της ιδέας και στους δημιουργούς της ανάπτυξης του συγκεκριμένου Οδηγού. Νομίζω ότι το αίσθημα, που αφήνει σε εμένα (και θέλω να πιστεύω σε όλους τους μελλοντικούς αναγνώστες του), της ανάγκης να γνωρίσω την περιοχή, είναι και η μεγαλύτερη επιβράβευση των επίπονων, αλλά όμορφων και καλών προσπαθειών τους. Βασίλης Κανακούδης Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 17

18 Εικόνα 0.7: Στην ευρύτερη περιοχή της λίμνης Κάρλας συναντώνται εκατοντάδες είδη που επανεμφανίστηκαν μετά τη μερική αποκατάσταση του υγροτόπου Σε όλα τα συστήματα κοσμογονίας και τις θρησκείες το νερό είναι πηγή δύναμης και ζωής και σχεδόν εξασφαλίζει την αθανασία. Το αρχέτυπό του είναι το «ζών ύδωρ», το «αθάνατο νερό» της παγκόσμιας κοσμολογίας. Στην αρχαία Ελλάδα η λατρεία των πηγών, λιμνών και ποταμών προϋπήρχε της θρησκευτικής μυθολογίας-κοσμογονίας και οι μύθοι για τα «όρκια» και «στύγια» ύδατα, για νύμφες και δαίμονες των νερών είναι άπειρες. Την ίδια περίοπτη θέση κατέχει το νερό στην ιουδαϊκή μυθολογία, η οποία περνάει και στο χριστιανισμό, ως ευλογία θεού, αρχή της δημιουργίας, μορφή θεοφάνειας. Το Ισλάμ θεωρεί επίσης το νερό δώρο του θεού και μέσον καθαρμού. Όταν είχα δει τη συνταρακτική φωτογραφία του φωτογράφου της ζωής της Κάρλας Τάκη Τλούπα με την αποξηραμένη γη της λίμνης και το σουρεαλιστικό καράβι στη στεριά, έψαξα στην Αποκάλυψη για να δω πως περιγράφεται ο δαίμων της ξηρασίας: «Ιδού γαρ πρόκειται αύτη ως μήτηρ, εξηραμμένους έχουσα τους μαστούς. Ως γαρ εκείνης οι μαστοί γάλακτος απορούντες, θάνατον προσφέρουσι τω βρέφει, ούτω και η γη, τας αύλακας αυτής αμοίρους υγρότητος προβαλλομένη, μαρασμόν εμποιεί τη χλόη και φθοράν τοις γεννήμασιν φέρει, και λιμόν ημίν επαπειλεί και θάνατον. Ο γαρ εκ της ξηρότητος καύσων, καθάπερ τις διακαής πυρετός, τα βλαστήματα μαράνας, αφανισμόν προμηνύει των γεννημάτων αυτής». Η περιοχή της Βοιβηίδας-Κάρλας περιγράφεται από συγγραφείς και ταξιδιώτες διαχρονικά ως ένας επίγειος παράδεισος, το μυθικό βασίλειο του Άδμητου και της Άλκηστις, όπου μέχρι πρόσφατα έσφυζε η αγροτοποιμενική ζωή, με τους ψαράδες, τους κήπους και τα κοπάδια των Βλάχων της Πίνδου, που κατέβαιναν αιώνες στον ίδιο τόπο να παραχειμάσουν. Συνύπαρξη των ντόπιων με τους φερέοικους, όχι πάντοτε εύκολη, αλλά αναγκαία στο πλαίσιο της παραδοσιακής ανταλλακτικής οικονομίας. Σιτάρι, τυρί, μαλλί, κρέας προς την πλευρά του κάμπου, λάδι, κάστανα, κεράσια, ψάρια προς το Πήλιο. Συνύπαρξη ακόμη ενδημικών και αποδημητικών πουλιών, στο πλούσιο τραπέζι της λίμνης. Μαζί και η ελονοσία που έκανε τη δική της σκληρή επιλογή. Τον προηγούμενο αιώνα, κατά τη διάρκεια του οποίου το ανθρώπινο πνεύμα πραγματοποίησε τα μεγαλύτερα άλματα στην ιστορία του, στην Ελλάδα, χωρίς σοβαρό σχεδιασμό και προκειμένου να αυξηθεί η καλλιεργήσιμη γη και να εξαλειφθεί η ελονοσία, αποξηράνθηκαν υγρότοποι και λίμνες, διαταράσσοντας τη 18

19 τα γύρω βουνά καθρεφτίζονται, όπως κάποτε στα νερά και τα πουλιά ξαναβρήκαν τις φωλιές τους A.Πολυμέρου-Kαμηλάκη φυσική ισορροπία, χωρίς τα αναμενόμενα, έστω και πρόσκαιρα αποτελέσματα. Η Θεσσαλία, Νεολιθικός ήδη σιτοβολώνας με πολλές λίμνες και νερόγουρνες και ένα μεγάλο θεϊκό ποτάμι, τον Πηνειό, ήταν το εύκολο πεδίο για την εφαρμογή αποξηραντικών προγραμμάτων. Η Καλλιπεύκη (Νεζερός), η Ξυνιάδα και τελευταία η Κάρλα. Μεγάλωσα στο Πήλιο, όπου έφταναν τα «καρλιώτικα» ψάρια, φθηνότερα πάντοτε από τα θαλασσινά και πιο παχιά, καλάμια για τους κήπους, και ανταλλάσσονταν με λάδι, μήλα, κάστανα, φασόλια. Θυμάμαι πως είχε κάνει εντύπωση στους Πηλιορείτες η διοχέτευση του νερού της λίμνης στη θάλασσα και οι πιο ηλικιωμένοι μιλούσαν για ανοησία που θα κόστιζε τα νερά όλης της περιοχής. Όμως η ευφορία από το μοίρασμα γης σε ακτήμονες κάλυπτε τις φωνές αυτές. Οι γεροντότεροι, που γνώριζαν τις κρυφές μονιές των νερών και ψυχανεμίζονταν νεράιδες και αερικά στη λίμνη, γνώριζαν ότι γρήγορα ο δαίμων της ξηρασίας θα χτυπούσε τις ισχνές σοδειές στον πάτο της λίμνης και το «νάμα θεοφιλέστατον», το Κεφαλόβρυσο του Βελεστίνου, αργά ή γρήγορα θα ήταν παρελθόν. Το θεριό της λίμνης, ο Ήταυρος ή Γήταυρος, ζητούσε το σπίτι του, στα σκοτεινά θαλάμια στο γύρο της λίμνης. Τώρα που όλα πήραν το σωστό δρόμο και τα γύρω βουνά καθρεφτίζονται, όπως κάποτε στα νερά, και τα πουλιά ξαναβρήκαν τις φωλιές τους για να κλωσήσουν τα αβγά τους και η υδρόβια χλωρίδα προσπαθεί να στολίσει τη λίμνη, υπάρχει ένας καλός λόγος για όλους όσοι επισκέπτονται την ευρύτερη περιοχή, να κοντέψουν στη λίμνη, να αφουγκραστούν την ανάσα της και να ζητήσουν συγγνώμη από τη φύση για την απερίσκεπτη παρέμβαση του ανθρώπου να μετατρέψει σε χωράφι έναν υγρότοπο, που στόλιζε την περιοχή, γέμιζε τις φλέβες των πηγών της και συντηρούσε με το ψάρεμα μια μεγάλη ομάδα πληθυσμού. Είναι κέρδος να διδασκόμαστε από τα λάθη μας, ιδιαίτερα όταν αυτά αφορούν και τις μελλοντικές γενιές. Θα ήθελα να συγχαρώ την ομάδα των ερευνητών που εργάσθηκε με ευαισθησία για τη δημιουργία αυτού του εξαιρετικού Οδηγού. Η επιλογή της Κάρλας ως χαρακτηριστικού υγροτόπου που δέχθηκε τη βίαιη ανθρώπινη παρέμβαση, αλλά και αξιώθηκε της αποκατάστασης, εύχομαι να είναι η αρχή για ανάλογες αποκαταστάσεις, με πρώτη την πανέμορφη Καλλιπεύκη. Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη Διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών Αθήνα, Μάιος

20 Εικόνα 1.1: Ηλιοβασίλεμα στη λίμνη Κάρλα 20

21 1 Eισαγωγή Ελληνικοί υγρότοποι... νερό και γη γίνονται ένα στα έλη, στις ρηχές λίμνες... στις εκβολές των ποταμών και τις λιμνοθάλασσες... τα πάντα συνδυάζονται για τη δημιουργία ενός τοπίου απείρου κάλλους. Δημήτρης Ταλιάνης και Γιάννης Ρούσκας,

22 Εικόνα 1.2: Πολλά είδη ορνιθοπανίδας φωλιάζουν στα ρηχά νερά της λίμνης Κάρλας Υπηρεσίες υγροτόπων και σχετικές πιέσεις Παρά το γεγονός ότι είναι σχετικά ανεξερεύνητοι, οι υγρότοποι είναι περιοχές με ιδιαίτερες φυσικές και πολιτιστικές αξίες. Μερικοί υγρότοποι παρέμειναν ανέπαφοι για χιλιετίες, ενώ άλλοι έχουν εξαφανιστεί εντελώς ή έχουν μεταβληθεί λόγω φυσικών και, τις περισσότερες φορές, ανθρώπινων αιτιών. Οι υγρότοποι είναι τόσο επωφελείς για τη φύση και τον άνθρωπο που παρέχουν μια ποικιλία χρήσιμων υπηρεσιών. Με άλλα λόγια, οι υγρότοποι φροντίζουν την κοινωνία, δεδομένου ότι διατηρούν την ποιότητα του περιβάλλοντος, συντηρούν ανθρώπινες κοινωνίες και υποστηρίζουν τη βιοποικιλότητα. Σύμφωνα με την Εκτίμηση Οικοσυστημάτων της Χιλιετίας (Millennium Ecosystems Assessment) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.) με τον γενικό όρο services (υπηρεσίες) γίνεται αναφορά και στις υπηρεσίες που προσφέρονται ή προέρχονται από τους υγροτόπους με άμεσα οφέλη στην ανθρωπότητα (ΜΕΑ, 2005). Στο συγκεκριμένο Περιπατητικό Οδηγό χρησιμοποιείται ο παραπάνω καθιερωμένος όρος για να περιγράψει αυτά τα οφέλη. Πιο συγκεκριμένα, οι υπηρεσίες των υγροτόπων μπορούν να περιγραφούν ως εξής: i. υπηρεσίες παροχής που προσφέρουν πόρους, όπως το φρέσκο νερό και το αλάτι, τα ψάρια και τη γεωργία, τη βιομάζα για τη βοσκή των ζώων, καθώς και τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς, από τον κατασκευαστικό κλάδο έως την ιατρική, ii. ρυθμιστικές υπηρεσίες που αφορούν τα οφέλη, τα οποία προκύπτουν από τις διαδικασίες της διατήρησης του οικοσυστήματος, όπως το φιλτράρισμα του νερού, η ρύθμιση του μικροκλίματος, η αντιπλημμυρική προστασία και ο έλεγχος των ιζημάτων, iii. πολιτιστικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των μη υλικών οφελών, όπως αισθητικές, ψυχολογικές, εκπαιδευτικές και πνευματικές αξίες, αναψυχή, τουρισμός και βιοποικιλότητα, και 22

23 iv. υποστηρικτικές υπηρεσίες, σχετικές με τους σημαντικούς περιβαλλοντικούς κύκλους που συνδέονται με την υδρολογία, τις ροές θρεπτικών ουσιών και το σχηματισμό του εδάφους, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση όλων των υπηρεσιών που περιλαμβάνονται στις προηγούμενες κατηγορίες (MEA, 2005). Η διασφάλιση των υπηρεσιών των υγροτόπων για την κοινωνία πρέπει να σταθμίζεται έναντι των δυνητικών οφελών της ανάπτυξης. Όμως, η λήψη αυτών των αποφάσεων είναι δύσκολη. Εκτός από φυσικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς παράγοντες, για τη συνετή διαχείριση των υγροτόπων πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις τυχόν αλλαγών στους εμπλεκόμενους φορείς σε όλα τα επίπεδα, τοπικό, περιφερειακό και παγκόσμιο. Οι υγρότοποι αποτελούν λίκνα της βιοποικιλότητας, παρέχοντας τους πόρους και τις υπηρεσίες από τις οποίες αμέτρητα είδη, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου, εξαρτώνται για την επιβίωσή τους. Ο βιόκοσμος των υγροτόπων αποτελείται κυρίως από ψάρια, αμφίβια, ερπετά, πτηνά και θηλαστικά. Η παρουσία των ανθρώπων στις περιοχές αυτές, ως αγροτών ψαράδων, βοσκών ή κυνηγών, ανάγεται στους προϊστορικούς χρόνους, όπως αποδεικνύουν διάφοροι λιμναίοι οικισμοί, όπως για παράδειγμα αυτός στο Δισπηλιό της Καστοριάς. Αντίστοιχες περιπτώσεις αναφέρονται στα ιστορικά χρόνια σε διάφορες γραπτές πηγές. Ο Ιπποκράτης ανέφερε ότι η πόλη Φάσις στην Κολχίδα, η οποία ιδρύθηκε τον 7 ο ή 6 ο αιώνα π.χ., βρισκόταν μεταξύ βάλτων. Ο Αισχύλος, στο έργο του Πέρσες, περιέγραψε τους οικισμούς της λίμνης Κερκίνης και ο Ηρόδοτος αναφέρει τους οικισμούς της λίμνης Δοϊράνης κατά την εκστρατεία του Δαρείου στην Ελλάδα, το 513 π.χ., καθώς και τις φυλές των Παιόνων και Δοβήρων που κατοικούσαν στις όχθες των ποταμών Αλιάκμονα και Στρυμόνα, αντίστοιχα. Αρχαιολογικές έρευνες στην κεντρική Αμερική έδειξαν ότι η γεωργία των Μάγια κοντά και γύρω από υγροτόπους ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική και χρονολογείται πριν χρόνια. 23

24 Ομοίως, στη νοτιο-ανατολική Ασία και τον Ειρηνικό, οι καλλιέργειες βασικών ειδών, προσαρμοσμένες στις συνθήκες των υγροτόπων, εξασκούνταν για χιλιάδες χρόνια, ενώ σύγχρονες πόλεις, όπως το Άμστερνταμ, η Νέα Υόρκη, η Σαγκάη, η Τυνησία και η Βενετία ιδρύθηκαν στις όχθες υγροτόπων (Ramsar COP8, 2002). Οι υγρότοποι απειλούνται από πιέσεις που κυμαίνονται από τη ρύπανση των ενδιαιτημάτων, τις αλλαγές χρήσης της γης, την αλόγιστη χρήση και σπατάλη νερού, η οποία εντοπίζεται κυρίως στα αστικά κέντρα, έως την άναρχη ανάπτυξη του τουρισμού και την αλλαγή του κλίματος (Πίνακας 1). Παρά το γεγονός αυτό, δεν υπάρχει ένα κοινό όραμα για τους υγροτόπους, κυρίως επειδή η διαχείρισή τους, συχνά, καθοδηγείται από τα συμφέροντα ενός συγκεκριμένου τομέα (Papayannis και Pritchard, 2011). Βασική προϋπόθεση για την αειφόρο διαχείριση αυτών των ευπαθών οικοσυστημάτων είναι το είδος της δέσμευσης από τις ανθρώπινες κοινωνίες που πηγάζει από μια ισχυρή αίσθηση της τοπικής ταυτότητας και του τρόπου ζωής, η οποία είναι σύμφωνη με τα οικολογικά χαρακτηριστικά της περιοχής και επιδιώκει να αμφισβητήσει την ευρύτερη κοινότητα, όσον αφορά στην περιβαλλοντική ηθική και κοινωνική ευθύνη (Apitz κ.ά., 2006). Εικόνα 1.3: Κατά τη μυθολογία, ο θεός Απόλλωνας έβοσκε τα κοπάδια του βασιλιά Άδμητου γύρω από τη λίμνη Κάρλα Παράγοντες Αντιπλημμυρικά έργα Αστικοποίηση Αύξηση του πληθυσμού ή/και μετανάστευση Έλλειψη τροφίμων Κίνητρα αγοράς Κλιματική αλλαγή Μαζικός τουρισμός Υδροηλεκτρική ενέργεια Χρήσεις γης Πιέσεις Ανάπτυξη υδατοκαλλιέργειας Γεωμορφολογικές αλλαγές Εντατική γεωργία ή/και βόσκηση Έργα διευθέτησης γης, αποχέτευσης και αποστράγγισης Μετασχηματισμός της βλάστησης Νέες υποδομές Πυρκαγιές Ρύπανση Υδρολογικές αλλαγές Πίνακας 1: Κύριοι παράγοντες και πιέσεις του μετασχηματισμού των υγροτόπων Πηγή: Wood και Van Halsema,

25 Σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση Ραμσάρ 1, πρέπει να δοθεί έμφαση στη δημιουργία βιώσιμων οικοσυστημάτων, με βάση την ανθρώπινη χρονική κλίμακα, για τη βελτίωση του οικολογικού χαρακτήρα και την ενίσχυση του κοινωνικο-οικονομικού ρόλου των υγροτόπων προς όφελος τόσο των σημερινών όσο και των μελλοντικών γενεών (Zalidis κ.ά., 2002). Παρόλο που οι προσπάθειες αυτές μπορούν να είναι περίπλοκες από την άποψη του χρόνου και των πόρων που απαιτούνται, οι εν λόγω διαδικασίες θα πρέπει να υπαγορεύονται, πρωτίστως, από τη σημασία της επαναφοράς των φυσικών και συναφών πολιτιστικών αξιών των υγροτόπων. Οι στόχοι διαχείρισης ενδέχεται να επιδιώξουν, για παράδειγμα, την αποκατάσταση της βλάβης του οικοσυστήματος που προκλήθηκε από ανθρώπινες και φυσικές παρεμβάσεις, π.χ. καταφύγιο Sulaibiya (Κουβέιτ), λίμνη Ellesmere (Νέα Ζηλανδία), να διατηρήσουν ή να ανακτήσουν οικοτόπους, π.χ. Santa Barbara (Η.Π.Α.), λίμνη Kolleru (Ινδία), να υποστηρίξουν την κοινωνική συνοχή, π.χ. Quito (Ισημερινός), Hadejia-Nguru (Νιγηρία), να αποκαταστήσουν πολιτιστικά σημαντικές φυσικές περιοχές, π.χ. Tsurui (Ιαπωνία), δέλτα του ποταμού Γάγγη (Μπαγκλαντές) και να προστατεύσουν ή να υποστηρίξουν αυτόχθονες πολιτισμούς, π.χ. Gwaii Haanas (Καναδάς), Επαρχία Esmeraldas (Ισημερινός) (IUCN, 2012). Πολιτιστικές πτυχές των ελληνικών υγροτόπων Οι υγρότοποι είναι ποικιλόμορφα οικοσυστήματα, τα οποία κυμαίνονται από ποτάμια και λίμνες έως οάσεις στην έρημο και καρστικά συστήματα (π.χ. σπήλαια) στο υπέδαφος. Μέχρι τις αρχές του 20 ου αιώνα, η γεωγραφική κατανομή της ελονοσίας 2 και κάποιων άλλων ασθενειών συνδέθηκε ιδιαίτερα με τους υγροτόπους, απομακρύνοντας, εν τέλει, τους ανθρώπους από αυτές τις περιοχές. Παραπάνω από το 50% των υγροτόπων στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία χάθηκαν, άλλαξαν ή υποβαθμίστηκαν κατά τη διάρκεια του 20 ου αιώνα (MEA, 2005). Από το 1971, η Διεθνής Σύμβαση Ραμσάρ έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ανάδειξη των ζωτικής σημασίας περιβαλλοντικών λειτουργιών και κοινωνικο-πολιτιστικών Εικόνα 1.4: Ερείπια κτηρίων στο πρώην λιμανάκι της Σκάλας, έναν μικρό λόφο κοντά στην Πέτρα 25

26 Εικόνα 1.5: Η Ι.Μ. Φλαμουρίου, κοντά στη λίμνη Κάρλα, είναι ένα από τα πιο σημαντικά θρησκευτικά μνημεία στην Περιφερειακή Ενότητα Μαγνησίας οφελών των υγροτόπων. Η δυναμική φύση τους μπορεί να περιγραφεί από την άποψη της οικολογίας, υδρολογίας και γεωμορφολογίας, αλλά και χωρικά, ως ένα μέρος διαβίωσης ή ως προορισμός, αλλά και από οικονομική άποψη, καθώς παρέχουν άφθονες ευκαιρίες για τη γεωργία, τη δασοκομία, την αλιεία, την ψυχαγωγία και άλλες δραστηριότητες (Davis, 1994 Barbier κ.ά., 1997). Οι πολιτιστικές πτυχές των υγροτόπων, συγκεκριμένα, έχουν προσθέσει μια νέα διάσταση στην πολυμορφία τους. Η Διεθνής Σύμβαση Ραμσάρ αναγνωρίζει την ανάγκη επισήμανσης των πολιτιστικών πτυχών των υγροτόπων, της προστασίας των πολιτιστικών τοπίων που σχετίζονται με υγροτόπους, της διατήρησης της τοπικής παραδοσιακής γνώσης και της ενθάρρυνσης της συνεργασίας σε διαφορετικούς τομείς (π.χ. όπως περιγράφονται στα ψηφίσματα της Διεθνής Σύμβασης Ραμσάρ COP VIII.19 και IX.21). Σύμφωνα με τον Ο.Η.Ε. η διατήρηση των πολιτισμών στη σύγχρονη ζωή αποτελεί ζήτημα συνύπαρξης και προόδου, παρά ένα απλό ζήτημα για την επιβίωση του παρελθόντος (Casimir, 2008). Ο πολιτισμός, ενώ περιλαμβάνει παραδόσεις και έθιμα, αφορά πρωτίστως τη μεταβολή του δυναμικού τρόπου, με τον οποίο οι άνθρωποι διάγουν τη ζωή τους, ατομικά και συλλογικά. Όσον αφόρα τους υγροτόπους, η πολιτιστική κληρονομιά αποκαλύπτεται, μεταξύ άλλων, μέσα από τις πρακτικές της συγκομιδής αλατιού, την αλιεία, την ύφανση διχτύων, την καλλιέργεια ρυζιού, την κατασκευή σκαφών, τη βόσκηση των ζώων, την κατασκευή καλυβών και ιχθυοπαγίδων με καλάμια, κλπ. Αυτές οι καθημερινές δραστηριότητες είναι μερικές από τις πολιτιστικές πτυχές που είναι βαθιά συνδεδεμένες με τους μεσογειακούς υγροτόπους. Οι πολιτιστικές πτυχές των ελληνικών υγροτόπων, συγκεκριμένα, μπορούν να εντοπιστούν στους εξής τομείς: Μυθολογία. Η Άρτεμις, η θεά της φύσης, μερικές φορές ονομαζόταν Λιμναία 3, Λιμνάτις, Λουσία, Ποταμία, κλπ. Ο Νάρκισσος γοητεύτηκε από το είδωλό του στα νερά μιας λίμνης και, τελικά, πέθανε στις ακτές της. Ο Οδυσσέας περιγράφει την αιώνια τιμωρία του Τάνταλου, ο οποίος έπρεπε να στέκεται σε μια λιμνούλα, κάτω από ένα δέντρο με φρούτα που ποτέ 26

27 δεν μπόρεσε να φτάσει. Στους άθλους του Ηρακλή περιλαμβάνεται ο καθαρισμός των στάβλων του Αυγεία, με την εκτροπή της ροής των ποταμών Αλφειού και Πηνειού, η πάλη του με τον ποταμό-θεό Αχελώο, καθώς και η εξολόθρευση της Λερναίας Ύδρας στη λίμνη Λέρνη και των στυμφαλίδων ορνίθων στη λίμνη Στυμφαλία. Οι υγρότοποι θεωρούνταν επίσης ιερά μέρη στη μυθολογία, π.χ. η είσοδος στον Άδη στη λίμνη Αχερουσία και οι μύθοι για τις νύμφες, τόσο στη λίμνη Κορώνεια όσο και τη λίμνη Κάρλα. Αρχαιολογία. Μερικά από τα πιο σημαντικά αρχαιολογικά μνημεία στην Ελλάδα έχουν βρεθεί κοντά σε μεγάλους υγροτόπους, όπως προϊστορικά ευρήματα στις εκβολές των ποταμών Αχελώου και Αχέροντα, Νεολιθικοί οικισμοί στο Δισπηλιό Καστοριάς (λίμνη Ορεστιάδα) και τη λίμνη Κερκίνη, μυκηναϊκοί τάφοι στη λίμνη Κάρλα, ρωμαϊκά (η αρχαία πόλη της Νικόπολης) και βυζαντινά ευρήματα στον Αμβρακικό Κόλπο και τους υγροτόπους του ποταμού Καλαμά, μεσαιωνικά κατάλοιπα στις εκβολές του ποταμού Έβρου, καθώς και μοναστήρια και ασκηταρειά στις εκβολές του ποταμού Νέστου και γύρω από τις λίμνες των Πρεσπών. Ιστορία. Πολλοί υγρότοποι έχουν υπάρξει περιοχές συγκρούσεων και πολέμου, όπως για παράδειγμα η μάχη των Βυζαντινών κατά των Νορμανδών στη λίμνη Ορεστιάδα, η σύγκρουση ανάμεσα στα ρωμαϊκά στρατεύματα του Βρούτου και του Κάσσιου εναντίον των στρατευμάτων του Μάρκου Αντώνιου και του Οκταβιανού στην περιοχή των Τενάγων, η πολιορκία του Μεσολογγίου κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, οι συγκρούσεις ανταρτών κοντά στη λίμνη των Γιαννιτσών κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, η ελληνική αντίσταση κατά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο στη λίμνη Κάρλα και οι σφοδρές μάχες γύρω από τις λίμνες των Πρεσπών κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Λαογραφία και γλώσσα. Η στενή σχέση μεταξύ των ανθρώπων και των υγροτόπων μπορεί να παρατηρηθεί στη λαϊκή αρχιτεκτονική, στα υδραυλικά έργα, στα συστήματα μεταφορών, στα τραγούδια, στα τοπικά προϊόντα και στις διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ η ισχυρή σύνδεση Εικόνα 1.6: Απομεινάρια από ψαροκαλύβες στην κεντρική πλατεία των Καναλίων 27

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του.

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ανανεώσιμος πόρος και αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την επιβίωση του ανθρώπου, της πανίδας, της χλωρίδας και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Η ύπαρξη και η επάρκειά του είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς

Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς Παπαδημητρίου Δότη Δρ. Βιολόγος Το χρονικό των Προστατευόμενων Περιοχών Ινδία, 2000 χρόνια πριν: Περιοχές ελεύθερες με στόχο την προστασία των φυσικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 9 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ Εαρινό

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 9 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ Εαρινό ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 03/12/10 Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 9 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ Εαρινό 2010 2011 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 1 Ηαποκατάσταση υγροτόπων δεν έχει ένα γενικά αποδεκτό ορισμό: Με την ευρύτερη ερη

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας.

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. Προστατεύει το περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 αξιοποιεί τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Με την αξιοποίηση των ΑΠΕ αναδεικνύεται

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ 11:00-14:00 ΑΤΤΙΚΗ Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Α. ΤΡΙΤΣΗΣ», Ίλιον Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου τηλ. 210 2316977, 210 8228704 e-mail: park@ornithologiki.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Απειλούμενα είδη vs Ανάπτυξη: Αξίζει η προστασία σε καιρό κρίσης;

Απειλούμενα είδη vs Ανάπτυξη: Αξίζει η προστασία σε καιρό κρίσης; Απειλούμενα είδη vs Ανάπτυξη: Αξίζει η προστασία σε καιρό κρίσης; Προστασία άγριας πανίδας = προστασία περιοχών Συνεπώς το ερώτημα «Προστασία αγριας πανίδας ή ανάπτυξη;» σημαίνει «προστασία περιοχών ή

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητικός Τουρισμός. Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ.

Αθλητικός Τουρισμός. Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής, Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΔΟΥΛΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΔΟΥΛΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΔΟΥΛΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ-ΜΕΣΗ-ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Μονοήμερα προγράμματα: 9:00πμ-13:30μμ 9:00πμ-16:30μμ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΑΣΟΣ Περιγραφή θεματικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής 2013-2014 Ποτάμια και Λίμνες της Ευρώπης για την αειφορία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος Τάξη: Γ Τμήμα: Οικονομίας Καθηγήτριες: Ζαγγελίδου Ελπίδα Α.Καραπουλατίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ 11:00-14:00 ΑΤΤΙΚΗ Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Α. ΤΡΙΤΣΗΣ», Ίλιον Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου τηλ. 210 2316977, 210 8228704 e-mail: park@ornithologiki.gr

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEADER ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 3-4-5/12/2015 Συνεργασία για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και τη διεθνή Αναγνώριση: Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τα μέσα της δεκαετίας του 50 μέχρι σήμερα, έχουν κατασκευαστεί από τη ΔΕΗ Α.Ε. και βρίσκονται σε λειτουργία, 15 μεγάλα και 9 μικρά Υδροηλεκτρικά

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητό Μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

Αγαπητό Μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Περιφερειακό Συνέδριο ΕΕ Κύπρος Αειφόρος Αγροτική Ανάπτυξη Ακάμα 24 Ιανουαρίου 2015 Αίθουσα Συνεδρίων - Ξενοδοχείο Droushia Heights (Δρούσεια) Αλεξάνδρα Ατταλίδου - Αν. Επικεφαλής Γραφείου ΕΚ στην Κύπρο

Διαβάστε περισσότερα

γιατί όπου υπάρχει νερό, υπάρχει ζωή!

γιατί όπου υπάρχει νερό, υπάρχει ζωή! γιατί όπου υπάρχει νερό, υπάρχει ζωή! Όπου υπάρχει νερό, υπάρχει ζωή! Επαναδημιουργία Λίμνης Κάρλας! Το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό έργο στα Βαλκάνια, υλοποιείται από την Περιφέρεια Θεσσαλίας στη Λίμνη Κάρλα.

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Πολιτισμικών Δεδομένων

Διαχείριση Πολιτισμικών Δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διαχείριση Πολιτισμικών Δεδομένων Ενότητα 3β: Πολιτισμικός Τουρισμός και Βιώσιμη Ανάπτυξη Αριστοτέλης Μαρτίνης Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Επιστημονικός υπεύθυνος: καθ. Χ. Κοκκώσης Εργαστήριο Περιβάλλοντος και Χωρικού

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ *Φέρουσα χωρητικότητα Ο μέγιστος αριθμός ατόμων ενός είδους που μπορεί να υποστηρίζεται από ένα δεδομένο οικοσύστημα. Ο προσδιορισμός της για τον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΔΙΕΘΝΩΣ & ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ελπίδα Κολοκυθά- Αναπλ. καθηγήτρια Α.Π.Θ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Η πόλη ως καταλύτης για ένα αειφόρο πρότυπο ανάπτυξης Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Διαπιστώσεις Πού ζούμε ; Ο χάρτης αναπαριστά τη συγκέντρωση πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Σιδηρόπουλος Παντελής Συντονιστής Ε.Π.ΠΕΡ.Α.Α. Δρ. Πολιτικός Μηχανικός

Σιδηρόπουλος Παντελής Συντονιστής Ε.Π.ΠΕΡ.Α.Α. Δρ. Πολιτικός Μηχανικός Υλοποίηση φυσικού και οικονομικού αντικειμένου της πράξης «Προστασία και Διατήρηση της Βιοποικιλότητας της Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας-Μαυροβουνίου- Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου» Σιδηρόπουλος Παντελής Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

AND014 - Εκβολή όρμου Λεύκα

AND014 - Εκβολή όρμου Λεύκα AND014 - Εκβολή όρμου Λεύκα Περιγραφή Η εκβολή του όρμου Λεύκα βρίσκεται περίπου 5 χιλιόμετρα βόρεια του οικισμού Αρνάς (ή Άρνη) στην Άνδρο. Πρόκειται για εκβολή ρύακα σχεδόν μόνιμης ροής, που τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ», ΑΘΗΝΑ, 12-14 Δεκεμβρίου 2012 Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας Ακράτος Χρήστος Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

2ο ΕΠΑΛ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ PROJECT ΘΕΜΑ: ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ

2ο ΕΠΑΛ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ PROJECT ΘΕΜΑ: ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ 2ο ΕΠΑΛ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ PROJECT 2014-15 ΘΕΜΑ: ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ Κατανομή του νερού στη φύση Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 1ο ερώτημα Γιατί και με ποιους όρους η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ενός

Διαβάστε περισσότερα

https://ec.europa.eu/eusurvey/runner/941cb9fc-5bbf-4c9e-aefd-6b18fc083b9a?draftid= d-d be6f- 7e7a2c858b73&surveylanguage=EL&serverEnv=

https://ec.europa.eu/eusurvey/runner/941cb9fc-5bbf-4c9e-aefd-6b18fc083b9a?draftid= d-d be6f- 7e7a2c858b73&surveylanguage=EL&serverEnv= Δημόσια διαβούλευση στο πλαίσιο του ελέγχου καταλληλότητας της νομοθεσίας της ΕΕ για τη φύση (οδηγίες για τα πτηνά και τους οικοτόπους) https://ec.europa.eu/eusurvey/runner/941cb9fc-5bbf-4c9e-aefd-6b18fc083b9a?draftid=3396364d-d304-4358-be6f-

Διαβάστε περισσότερα

Η βιώσιμη ανάπτυξη προορισμών εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Η περίπτωση της Αγιάς. Μπέττυ Χατζηνικολάου Συνεργάτης της ΚΕΔΕ σε θέματα τουρισμού

Η βιώσιμη ανάπτυξη προορισμών εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Η περίπτωση της Αγιάς. Μπέττυ Χατζηνικολάου Συνεργάτης της ΚΕΔΕ σε θέματα τουρισμού Η βιώσιμη ανάπτυξη προορισμών εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Η περίπτωση της Αγιάς Μπέττυ Χατζηνικολάου Συνεργάτης της ΚΕΔΕ σε θέματα τουρισμού Πρώτα-πρώτα μια εικόνα του Ελληνικού Τουρισμού (2013)- Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Περιφερειακό Τμήμα Θράκης Πρόταση για τον προσδιορισμό των όρων και των ορίων των περιοχών προστασίας στους υγροβιοτόπους Ανατ. Μακεδονίας και Θράκης Γ. Ανδρέου, Ι. Δάφνης,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος

Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος Πώς μπορεί να καλυφθεί η απουσία του κράτους; Κρίνα Μπελεάν Δικηγόρος ΔΣ Χανίων Περιβαλλοντολόγος, MSc Στην Ελλάδα, οι κατ εξοχήν αγροτικές περιοχές καταλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ Δρ. Γιάννης Α. Μυλόπουλος, Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Α.Π.Θ. 1. Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο υγροβιότοπος των λιμνών Κορώνειας Βόλβης, είναι ένας από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

04/29/15. ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

04/29/15. ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 04/29/15 ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Παρενέργειες από την ανάπτυξη του τουρισµού Νέοι χώροι για τουριστικές εγκαταστάσεις (δάση, ακτές) Ρύπανση

Διαβάστε περισσότερα

«Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών ΝATURA 2000 στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ελλάδα και την Κρήτη»

«Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών ΝATURA 2000 στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ελλάδα και την Κρήτη» Ανοικτή εκδήλωση με θέμα: «Περιβάλλον Πολιτισμός: Πυλώνες για τη βιώσιμη ανάπτυξη στο Δήμο Αγίου Βασιλείου» Σπήλι, Κυριακή 28 Αυγούστου 2016 «Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών ΝATURA 2000 στην Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ ΔΗΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΕΡΕΥΝΑΣ &ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΔΙΟΥ Οκτώβριος 2014 IV. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ: ΚΑΤΟΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ Εβδομάδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2014 Αναγνωστάκης Σπύρος, Υπεύθυνος ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας Γκανάτσιος Ανδρέας, Αν. Υπεύθυνος ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική Ιστορία Γ Γυμνασίου - σχ.έτος: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Θέμα: «Σχεδιασμός και σύνταξη τουριστικού οδηγού για το διευρυμένο Δήμο Ζηρού»

Τοπική Ιστορία Γ Γυμνασίου - σχ.έτος: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Θέμα: «Σχεδιασμός και σύνταξη τουριστικού οδηγού για το διευρυμένο Δήμο Ζηρού» ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Θέμα: «Σχεδιασμός και σύνταξη τουριστικού οδηγού για το διευρυμένο Δήμο Ζηρού» Είναι μια εναλλακτική προσέγγιση, αφού δίνει τη δυνατότητα να γίνει η κλασσική διδασκαλία των μαθημάτων με

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Γεωγραφία Β γυμνασίου: Η Ευρώπη στον κόσμο. 1η Ενότητα: Εξερευνώ την Ευρώπη ανακρίνοντας τους χάρτες Δείκτες επιτυχίας: Δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Το πρόγραμμα «Ελευσίνα, αστικό μονοπάτι για μύστες της αειφορίας»

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Το πρόγραμμα «Ελευσίνα, αστικό μονοπάτι για μύστες της αειφορίας» ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Το πρόγραμμα «Ελευσίνα, αστικό μονοπάτι για μύστες της αειφορίας» Δημιουργία: Ιωάννα Παπαλεξίου, ΠΕ06, MEd, Νάντια Γαλανοπούλου, ΠΕ12, MSc Παρουσίαση: Ιωάννα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ 8-9 Δεκεμβρίου 2016 Κύριε Πρόεδρε της Κυπριακής Βουλής των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΠ 2000-2006 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 2000 2006 NOΕΜΒΡΙΟΣ 2006 2 ΑΞΟΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

SAT001 - Εκβολή ποταμού Βάτου

SAT001 - Εκβολή ποταμού Βάτου SAT001 - Εκβολή ποταμού Βάτου Περιγραφή Η εκβολή του χειμάρρου Βάτου δεν είναι προσβάσιμη με δρόμο από τη στεριά. Προσεγγίζεται μόνο με σκάφος και βρίσκεται σε απόσταση περίπου 17 χλμ. μακριά από το λιμάνι

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χωροταξικού Σχεδιασμού. 9 η Διάλεξη Β. Διάγνωση της υπάρχουσας κατάστασης Αστικό περιβάλλον Εισήγηση: Γρηγόρης Καυκαλάς

Εργαστήριο Χωροταξικού Σχεδιασμού. 9 η Διάλεξη Β. Διάγνωση της υπάρχουσας κατάστασης Αστικό περιβάλλον Εισήγηση: Γρηγόρης Καυκαλάς ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 9 η Διάλεξη Β. Διάγνωση της υπάρχουσας κατάστασης Αστικό περιβάλλον Εισήγηση:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΟ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

AND011 - Έλος Καντούνι

AND011 - Έλος Καντούνι AND011 - Έλος Καντούνι Περιγραφή Το έλος Καντούνι βρίσκεται νότια - νοτιοανατολικά στο όριο του χωριού Κόρθι στην Άνδρο. Πρόκειται για υποβαθμισμένη εκβολή που τροφοδοτείται από έναν ρύακα σχεδόν μόνιμης

Διαβάστε περισσότερα

Αλεξάνδρα Παπιγκιώτη Υπεύθυνη Τμήματος Πληροφόρησης, Δημοσιότητας & Εκπαίδευσης

Αλεξάνδρα Παπιγκιώτη Υπεύθυνη Τμήματος Πληροφόρησης, Δημοσιότητας & Εκπαίδευσης Δράσεις Ενημέρωσης - Ευαισθητοποίησης για την προστατευόμενη περιοχή του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου - Ο ρόλος του Φορέα Διαχείρισης στην ανάδειξη και προβολή της περιοχής Αλεξάνδρα Παπιγκιώτη Υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2

ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2 ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 1 ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2 Ευ-ρυτανία - ο τόπος των καλοτρεχούμενων ρχ νερών Τριήμερο Πρόγραμμα για Ε,ΣΤ Δημοτικού, Γυμνάσιο, Λύκειο και ΕΠΑ.Λ. ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 4 ΚΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Θα κατατάξουμε τις Θεματικές Ενότητες που απαρτίζουν μια Βιώσιμη κοινότητα σε τέσσερες Πυλώνες Βιωσιμότητας. Ο λόγος είναι αφ ενός μεν η διευκόλυνση στη κατηγοροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Τήλος ΜΑΡΙΑ ΚΑΜΜΑ ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΤΗΛΟΥ

Τήλος ΜΑΡΙΑ ΚΑΜΜΑ ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΤΗΛΟΥ Τήλος ΜΑΡΙΑ ΚΑΜΜΑ ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΤΗΛΟΥ Τήλος 7 η απ τα Δωδεκάνησα Σχήμα ακανόνιστο, 62km 2 22μίλια από Ρόδο και 222 από Πειραιά 829 κάτοικοι Έδαφος βραχώδες με κλίσεις έως 65% Εύφορες πεδιάδες με άφθονο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού στο Πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Ανδρέας Ανδρεαδάκης Καθηγητής ΕΜΠ Ειδικός Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Η ανάγκη διατήρησης-παρακολούθησης-ανάδειξης των υγροτόπων της Αττικής Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Υπεύθυνος έργου από πλευράς ΕΛΚΕΘΕ: Δρ. Σταμάτης Ζόγκαρης zogaris@ath.hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα

«Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών ΝATURA 2000»

«Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών ΝATURA 2000» Ανοικτή Εκδήλωση Ενημέρωσης με θέμα: «Προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου NATURA 2000 στην Κρήτη» Αξός Μυλοποτάμου, 29 Μαΐου 2016 «Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών ΝATURA 2000» Δρ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ Φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-3: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-3: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τους τόπους τουριστικού ενδιαφέροντος της Ζώνης ΙΙ που είναι προσπελάσιμοι μέσω κάποιου κόμβου του άξονα, καθώς και την απόστασή

Διαβάστε περισσότερα

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ:

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΠΟΥ ΡΩΤΕΙΤΑΙ: -ΦΥΛΟ: ΑΡΣΕΝΙΚΟq, ΘΗΛΥΚΟ q -

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΟΡΘΩΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΜΕΓΑΛΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΟΡΘΩΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΜΕΓΑΛΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ & Περιφερειακό Τμήμα Ηπείρου του ΤΕΕ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΟΡΘΩΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΜΕΓΑΛΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χλωρίδα και Πανίδα ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων

Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων Ενότητα 1:Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική Πολιτική Παγκόσμια Περιβαλλοντικά Προβλήματα Βασίλης Κανακούδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις εξωστρέφειας του ΦΔ

Δράσεις εξωστρέφειας του ΦΔ Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας-Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου Δράσεις εξωστρέφειας του ΦΔ Χαμόγλου Μαρία MSc, Χατζηγούλας Αλέξανδρος, Δρ. Παπαδημητρίου Δότη Δράσεις εξωστρέφειας

Διαβάστε περισσότερα

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants Training Session Ευκαιρίες χρηµατοδότησης για έργα σχετικά µε την προστασία του περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και στην Περιφέρεια Ηπείρου γενικότερα Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012 «Ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝ II, KOYΠΟΝΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Κωδικός Αριθμός Κουπονιού:

ΕΠΑΝ II, KOYΠΟΝΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Κωδικός Αριθμός Κουπονιού: ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ, ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΑΡΓΟΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

SAM003 - Έλος Γλυφάδας

SAM003 - Έλος Γλυφάδας SAM003 - Έλος Γλυφάδας Περιγραφή Το έλος Γλυφάδας βρίσκεται βορειοανατολικά του Ηραίου, στην νοτιοδυτική πλευρά του αεροδρομίου Σάμου, στο Δήμο Σάμου. Περιλαμβάνεται στην εθνική απογραφή με κωδικό GR412342000

Διαβάστε περισσότερα

SAM002 - Έλος Μεσοκάμπου

SAM002 - Έλος Μεσοκάμπου SAM002 - Έλος Μεσοκάμπου Περιγραφή Το έλος Μεσοκάμπου βρίσκεται περίπου 3 χιλιόμετρα νότια - νοτιοδυτικά από το Παλαιόκαστρο, στο Δήμο Σάμου. Περιλαμβάνεται στην εθνική απογραφή με κωδικό GR412341000 και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ 2012-2014 ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Η διασυνοριακή θέση του Δήμου, αποτελεί μέγιστο πλεονέκτημα και δεν πρέπει να δίνει τροφή σε ξενοφοβικά στερεότυπα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο δρόμος του αλατιού

Ο δρόμος του αλατιού Ο δρόμος του αλατιού Το Μέγα γεφύρι, βρισκόταν πάνω από τον Μέγδοβα, στα όρια Ευρυτανίας και Καρδίτσας, στη περιοχή Κοκκινέϊκα.. Πάνω από την Μαυρομμάτα όπου υπήρχε το γεφύρι της Κότσιτας, ήταν το μοναδικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΑΝΤΩΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το τσακάλι, τόσο κοντινό μα τόσο ντροπαλό! (Ανακαλύπτοντας το τσακάλι)

Το τσακάλι, τόσο κοντινό μα τόσο ντροπαλό! (Ανακαλύπτοντας το τσακάλι) Το τσακάλι, τόσο κοντινό μα τόσο ντροπαλό! (Ανακαλύπτοντας το τσακάλι) ΗΛΙΚΙΑ: 7-12 ΕΠΟΧΗ: Φ, Χ, Α, Κ. ΙΑΡΚΕΙΑ: 1 ώρα προετοιμασία στην τάξη, 1 ώρα έρευνα στο σπίτι, 3-4 εβδομάδες έρευνας. ΥΛΙΚΑ: Ερωτηματολόγιο,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΔΕΗ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΡΓΩΝ

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΔΕΗ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΡΓΩΝ 3 o ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΔΕΗ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΡΓΩΝ Σ. ΡΩΤΗ Τομεάρχης Κλάδου Περιβάλλοντος ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές

υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές ήµος Ιεράπετρας, ήµος Αρκαλοχωρίου, ήµος Ρούβα, ήµος Θραψανού, ήµος

Διαβάστε περισσότερα

Παναχαϊκό Όρος Ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αειφορική διαχείριση της περιοχής

Παναχαϊκό Όρος Ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αειφορική διαχείριση της περιοχής Παναχαϊκό Όρος Ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αειφορική διαχείριση της περιοχής Κωνσταντίνος Γ. Κωνσταντακόπουλος Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Βιώσιμης Ανάπτυξης ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Οι λίμνες στις τέσσερις εποχές

Οι λίμνες στις τέσσερις εποχές Οι λίμνες στις τέσσερις εποχές Λίμνη Κερκίνη Το πρόβλημα της λίμνης Κερκίνης εντοπίζεται στο νερό, στη διαχείριση του νερού. Η μεγάλη διακύμανση της στάθμης του νερού επηρεάζει διάφορα σπάνια είδη που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BIG FOOT. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ n 2

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BIG FOOT. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ n 2 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BIG FOOT ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ n 2 Συμμετοχική Χαρτογράφηση διαβούλευση με τις τοπικές κοινότητες Διαγενεακή προσέγγιση μάθησης μεθοδολογία για την προσέγγιση Παρουσίαση κοινότητας περιοχή Τρικάλων

Διαβάστε περισσότερα

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά ΗΚεντρική Μακεδονία είναι η χώρα των θεών του Ολύµπου, του πολιτισµού των αρχαίων Μακεδόνων, της δόξας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά και της βυζαντινής Ορθόδοξης µεγαλοπρέπειας. Είναι η γη των µύθων, των

Διαβάστε περισσότερα

Η κωμόπολη της Μόρφου

Η κωμόπολη της Μόρφου Η κωμόπολη της Μόρφου Γενικές πληροφορίες Η κατεχόμενη, σήμερα, περιοχή της Μόρφου βρίσκεται στην επαρχία Λευκωσίας, στο βορειοδυτικό μέρος της Κύπρου, και είναι μια από τις πιο πλούσιες και όμορφες περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

SAT010 - Λιμνοθάλασσα Κουφκή (η Κουφκή)

SAT010 - Λιμνοθάλασσα Κουφκή (η Κουφκή) SAT010 - Λιμνοθάλασσα Κουφκή (η Κουφκή) Περιγραφή H λιμνοθάλασσα Κουφκή (η Κουφκή) βρίσκεται περίπου 2 χλμ. νοτιοδυτικά του οικισμού Καμαριώτισσα στη Σαμοθράκη. Περιλαμβάνεται στην απογραφή του WWF Ελλάς

Διαβάστε περισσότερα