ΥΟΛΗ ΘΕΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΜΗΜΑΣΙΚΟ ΠΜ «ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΩΝ ΤΠΟΛΟΓΙΣΩΝ & ΣΩΝ ΑΠΟΦΑΕΩΝ» ΜΕΣΑΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΠΤΡΟΠΟΤΛΟΤ ΑΘΑΝΑΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΟΛΗ ΘΕΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΜΗΜΑΣΙΚΟ ΠΜ «ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΩΝ ΤΠΟΛΟΓΙΣΩΝ & ΣΩΝ ΑΠΟΦΑΕΩΝ» ΜΕΣΑΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΠΤΡΟΠΟΤΛΟΤ ΑΘΑΝΑΙΑ"

Transcript

1 ΥΟΛΗ ΘΕΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΜΗΜΑΣΙΚΟ ΠΜ «ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΩΝ ΤΠΟΛΟΓΙΣΩΝ & ΣΩΝ ΑΠΟΦΑΕΩΝ» ΜΕΣΑΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΠΤΡΟΠΟΤΛΟΤ ΑΘΑΝΑΙΑ «ΜΕΛΕΣΗ ΜΟΝΣΕΛΩΝ ΑΕΙΦΟΡΟΤ ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΙ ΠΡΑΙΝΗ ΚΑΙΝΟΣΟΜΙΑ» Επιβλέπων Καθηγητής: κ. Σταύρος Γούτσος Πάτρα,

2 Δςσαπιζηίερ Η παξνχζα κεηαπηπρηαθή δηπισκαηηθή εξγαζία εθπνλήζεθε ζηα πιαίζηα ηνπ Γηαηκεκαηηθνχ Μεηαπηπρηαθνχ πξνγξάκκαηνο ζπνπδψλ «Μαζεκαηηθά ησλ Τπνινγηζηψλ θαη ησλ Απνθάζεσλ» ηνπ Μαζεκαηηθνχ ηκήκαηνο θαη ηνπ ηκήκαηνο Μεραληθψλ Η/Τ θαη πιεξνθνξηθήο ηνπ Παλεπηζηεκίνπ Παηξψλ γηα ην ρξνληθφ δηάζηεκα Οθησβξίνπ 2012-Γεθεκβξίνπ Νηψζσ ηελ αλάγθε λα εθθξάζσ ηηο ζεξκφηαηεο επραξηζηίεο κνπ ζηνλ θαζεγεηή θ. ηαχξν Γνχηζν ηνπ ηκήκαηνο Μεραλνιφγσλ Μεραληθψλ θαη Αεξνλαππεγψλ, γηα ηελ πνιχηηκε ζπλεξγαζία θαη θαζνδήγεζε ηνπ θαηά ηε δηάξθεηα ζπγγξαθήο ηεο παξνχζαο δηπισκαηηθήο εξγαζίαο. Σέινο, επραξηζηψ ην Ίδξπκα Κξαηηθψλ Τπνηξνθηψλ θαζψο ε νινθιήξσζε ηεο εξγαζίαο απηήο έγηλε ζην πιαίζην ηεο πινπνίεζεο ηνπ κεηαπηπρηαθνχ πξνγξάκκαηνο ην νπνίν ζπγρξεκαηνδνηήζεθε κέζσ ηεο πξάμεο «Πξφγξακκα ρνξήγεζεο ππνηξνθηψλ ΙΚΤ κε δηαδηθαζία εμαηνκηθεπκέλεο αμηνιφγεζεο αθαδ. έηνπο » απφ πφξνπο ηνπ Δ.Π. «Δθπαίδεπζε θαη Γηα Βίνπ Μάζεζε» ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλσληθνχ Σακείνπ (ΔΚΣ) θαη ηνπ ΔΠΑ ( )». Αζαλαζία ππξνπνχινπ Πάηξα, Γεθέκβξηνο

3 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΠΔΡΙΛΗΦΗ... 5 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 Αεηθόξνο Αλάπηπμε (Sustainable Development) 1.1 Δηζαγσγή Βαζηθνί ηαζκνί γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηεο έλλνηαο Οξηζκφο αεηθφξνπ αλάπηπμεο Η βησζηκφηεηα αθνξά ηελ έλλνηα ηεο αλάπηπμεο θαη φρη ηεο κεγέζπλζεο ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2 Μνληεινπνηώληαο ηελ αεηθόξν αλάπηπμε 2.1Οηθνλνκεηξηθά Μνληέια Πξνζεγγίδνληαο ηε θηινζνθία θαηαζθεπήο ησλ κνληέισλ Πξνυπνζέζεηο χπαξμεο ηεο βησζηκφηεηαο Μνληέιν PANTA RHEI Γνκή ηνπ κνληέινπ Δκπεηξηθά Απνηειέζκαηα ηνπ κνληέινπ PANTA RHEI Μνληέιν SuE Δκπεηξηθά Απνηειέζκαηα ηνπ κνληέινπ SuE Μνληέιν NEMESIS Κχξηα Υαξαθηεξηζηηθά ηνπ κνληέινπ Σν Δλεξγεηαθφ-Πεξηβαιινληηθφ Μνληέιν ηνπ NEMESIS Δκπεηξηθά Απνηειέζκαηα ηνπ NEMESIS χγθξηζε ησλ Μνληέισλ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3 Οηθν-θαηλνηνκία 3.1 Καηλνηνκία Δίδε Καηλνηνκίαο Οηθνινγηθή Καηλνηνκία Οηθνινγηθή Καηλνηνκία θαη Αεηθφξνο Αλάπηπμε

4 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 4 Δθηίκεζε ησλ Πξνζδηνξηζηηθώλ Παξαγόλησλ ηεο Πεξηβαιινληηθήο Καηλνηνκίαο 4.1 Πξνζδηνξηζηηθνί Παξάγνληεο Οηθν-θαηλνηνκίαο Αλαζθφπεζε ησλ εκπεηξηθψλ απνηειεζκάησλ ηεο βηβιηνγξαθίαο Οηθνλνκεηξηθή Αλάιπζε Πεξηγξαθηθά ηαηηζηηθά ζηνηρεία Τπφδεηγκα δπαδηθήο επηινγήο probit Σειηθά Απνηειέζκαηα ΚΔΦΑΛΑΙΟ 5 πκπεξάζκαηα Βηβιηνγξαθία

5 ΠΔΡΙΛΗΦΗ Οη ξαγδαίεο εμειίμεηο ζε επίπεδν ηερλνινγίαο θαζψο θαη ε θαθή δηαρείξηζε απφ αλζξψπηλεο πιεπξάο έρνπλ θηάζεη ζε νξηαθφ ζεκείν ην θπζηθφ πεξηβάιινλ ηνπ πιαλήηε. Η αεηθφξνο αλάπηπμε, ινηπφλ, απνηειεί έλλνηα θιεηδί γηα ηνλ 21 ν αηψλα θαζψο δελ είλαη δπλαηφλ λα αγλνεζεί ηφζν απφ ηνπο επηζηήκνλεο πνπ αζρνινχληαη κε ζέκαηα αλάπηπμεο θαη πεξηβάιινληνο φζν θαη απφ ηνλ θάζε πνιίηε πνπ πξνβιεκαηίδεηαη γηα ηελ θαηάζηαζε ζην ζχγρξνλν θφζκν. Η έλλνηα ηεο βαζίδεηαη ζηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε, ηελ θνηλσληθή ηζφηεηα θαη ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. πλεπψο, ζηελ πηνζέηεζε ηεο νπνηαδήπνηε πνιηηηθήο θαλέλα απφ ηα ηξία δελ ζα πξέπεη λα ζπζηάδεηαη ή λα δίλεηαη πεξηζζφηεξν βαξχηεηα απφ ην άιιν. ην ίδην πιαίζην, πξνζπάζεηεο έρνπλ γίλεη πξνθεηκέλνπ λα θαηαζθεπαζηνχλ κνληέια αεηθφξνπ αλάπηπμεο πάλσ ζηα νπνία ζα κπνξνχλ λα ζηεξηρηνχλ ηα θξάηε κέιε ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο θαζψο θαη νη ππφινηπεο ρψξεο ζε δηεζλέο επίπεδν. Παξάιιεια, ε πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία, αλαγλσξίδεηαη σο έλα λέν θίλεηξν γηα ηελ επίηεπμε ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο θεξδίδνληαο ζπλερψο έδαθνο θαζψο νη ρψξεο αλαδεηνχλ νινέλα θαη πεξηζζφηεξν θαηλνηφκνπο ηξφπνπο γηα ηελ πξνψζεζε ησλ νηθνλνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ησλ επηρεηξεκαηηθψλ ηνκέσλ ηνπο. Η ηαρεία θαη επξχηεξε δηάδνζε ησλ νηθνινγηθψλ θαηλνηνκηψλ κπνξεί λα έρεη ζεκαληηθή επίδξαζε ζε ζέκαηα πεξηβάιινληνο, θαζψο θαη γηα ηελ νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή βειηίσζε. θνπφο ηεο παξνχζαο εξγαζίαο είλαη λα αλαδείμεη ηηο έλλνηεο ησλ κνληέισλ αεηθφξνπ αλάπηπμε, ηεο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο θαζψο ηνπο πξνζδηνξηζηηθνχο παξάγνληεο απηήο. Έηζη, ζην πξψην θεθάιαην δίλεηαη ν νξηζκφο ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο ελψ κέζα απφ ηελ ζχληνκε ηζηνξηθή αλαδξνκή αλαδεηθλχεηαη ε ζεκαζία ηεο χπαξμεο ηεο. ην δεχηεξν θεθάιαην, παξνπζηάδνληαη ηξία κνληέια αεηθφξνπ αλάπηπμεο πνπ ήδε βξίζθνληαη ζε εθαξκνγή ην PANTA RHEI, ην SuE θαη ην NEMESIS καδί κε ηα απνηειέζκαηα πξνζνκνηψζεσλ ηνπο απφ ηελ άζθεζε δηαθφξσλ πνιηηηθψλ, ελψ ην θεθάιαην θαηαιήγεη ζε κία ζπγθξηηηθή αλάιπζε κεηαμχ απηψλ. 5

6 ην ηξίην θεθάιαην, εηζάγεηαη ε έλλνηα ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο νηθν-θαηλνηνκίαο ελψ ζην ηέηαξην θεθάιαην κέζα θαη απφ κηα εκπεηξηθή κειέηε πξνζδηνξίδνληαη νη παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηελ πηνζέηεζε ή κε πεξηβαιινληηθψλ πξαθηηθψλ. ην πέκπην θεθάιαην, ηέινο γίλεηαη ε παξνπζίαζε ησλ ζρεηηθψλ ζπκπεξαζκάησλ. Λέμεηο θιεηδηά: Αεηθφξνο αλάπηπμε, κνληέια αεηθφξνπ αλάπηπμεο, πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία, πξνζδηνξηζηηθνί παξάγνληεο 6

7 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 Αεηθόξνο Αλάπηπμε (Sustainable Development) 1.1 Δηζαγσγή Καηά ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο, νη επηζηήκνλεο κέζα απφ ζρεηηθέο έξεπλεο έρνπλ ηνλίζεη ηελ απμαλφκελε ππνβάζκηζε ηνπ πεξηβάιινληνο. Σα απνηειέζκαηα ησλ εξεπλψλ απηψλ, θαζψο θαη ε άπνςε ζχκθσλα κε ηελ νπνία φια είλαη δπλαηά αξθεί λα δηαζέηνπκε αξθεηή ελέξγεηα θαη ηερλνινγία αξρίδνπλ λα πξνβιεκαηίδνπλ. Ο ιφγνο είλαη ε πεξηνξηζκέλε αληνρή ησλ θπζηθψλ πφξσλ ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ αιφγηζηεο ρξήζε ηεο ηερλνινγίαο θαη ηηο επηπηψζεηο πνπ πξνθχπηνπλ απφ απηή. Με βάζε φια ηα πξνεγνχκελα, ε νηθνλνκηθή αλάπηπμε ζα πξέπεη λα έρεη θάπνηα φξηα πνπ πξνζδηνξίδνληαη απφ ην πεπεξαζκέλν πεξηβάιινλ ηνπ πιαλήηε. πλεπψο, ε νηθνλνκηθή αλάπηπμε ζα πξέπεη λα αληηθαηαζηαζεί κε ηελ έλλνηα ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο (sustainable development), ιακβάλνληαο φκσο ππφςε ηε δηαηήξεζε ησλ θπζηθψλ πφξσλ θαη ηεο θνηλσληθή ζπλνρήο (Μαξηζάθε Α., Γξχιιεο Γ. 2014). Η αεηθφξνο αλάπηπμε απνηειεί έλαλ επξχηαηα ρξεζηκνπνηνχκελν φξν, ελψ έρεη ιάβεη ηελ επξχηεξε απνδνρή επηζηεκψλ θαη δελ έρεη πεξηνξηζηεί ζηνπο πεξηβαιινληηθνχο. Η ζηξνθή απηή πξνο ηελ αεηθνξία είλαη κία ιχζε πνπ πξνθξίλεηαη ζε δηεζλέο επίπεδν γηα ηελ απνθπγή ησλ πξνβιεκάησλ πνπ πξναλαθέξζεθαλ πξνεγνπκέλσο. 1.2 Βαζηθνί ηαζκνί γηα ηνλ θαζνξηζκό ηεο έλλνηαο Ο φξνο βησζηκφηεηα ζπλδέεηαη ζηελά κε ηε δηαηήξεζε ηεο πνηφηεηαο ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ηεο ηζνξξνπία γηα ην κέιινλ, δηαρεηξίδνληαο κε ην θαηάιιειν ηξφπν ηα θπζηθά νηθνζπζηήκαηα θαη ηηο αλαλεψζηκεο πεγέο ελέξγεηαο. Καη επέθηαζε ν φξνο αεηθνξία - βηψζηκε αλάπηπμε κπνξεί λα ηεζεί επίζεο θαη σο "ε αλάπηπμε πνπ ηθαλνπνηεί ηηο αλάγθεο ηνπ παξφληνο ρσξίο λα αληηηίζεηαη ζηελ δπλαηφηεηα ησλ κειινληηθψλ γελεψλ λα ηθαλνπνηήζνπλ ηηο αλάγθεο ηνπο". Η αεηθνξία πξνζθέξεη έλα ζεηηθφ καθξνπξφζεζκν φξακα κηαο θνηλσλίαο πνπ παξαδίδεη κηα θαιχηεξε πνηφηεηα ηεο δσήο ζηνπο αλζξψπνπο ηεο. Πξηλ πξνρσξήζεη θαλείο ζηνλ νξηζκφ ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο φπσο απηφο παξνπζηάδεηαη ζηε ζεκεξηλή επνρή, είλαη ζεκαληηθφ λα γίλεη αλαθνξά ζηηο ξίδεο ηεο έλλνηαο απηήο. Η ηδέα ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο ήδε απφ πνιχ λσξίο ππήξρε ζηηο 7

8 ζθέςεηο πνιιψλ θιαζζηθψλ νηθνλνκνιφγσλ κεηαμχ ησλ νπνίσλ ήηαλ θαη νη Malthus, Ricardo, Mill, Hicks θαη Pigou. χκθσλα, κε ηνπο ηειεπηαίνπο θαζψο θαη πνιινχο άιινπο νηθνλνκνιφγνπο, ε έιιεηςε ησλ θπζηθψλ πφξσλ ζα κπνξνχζε λα νδεγήζεη ζε επηβξάδπλζε θαη ηειηθά ζε παχζε ηεο νηθνλνκηθήο κεγέζπλζεο (Βνπβάθε,2008). Ο Hicks απφ ηελ άιιε (1946), νξίδεη ην εηζφδεκα ζαλ ην κέγηζην πνπ κπνξεί θαλείο λα μνδέςεη ζε θαηαλαισηηθά αγαζά ζε κία δεδνκέλε πεξίνδν, ρσξίο λα κεηψλνληαη νη δπλαηφηεηεο ηεο πξαγκαηηθήο θαηαλάισζεο δηαρξνληθά. Αληίζεηα, γηα ηνπο Solow θαη Hartwick ε ηδέα ηεο αεηθνξίαο ζα κπνξνχζε λα ζηεξηρηεί ζε έλα θξίηεξην maxmin, πνπ ππνδειψλεη ηε κεγηζηνπνίεζε ηεο επεκεξίαο ηεο ρεηξφηεξεο, ζε φξνπο επεκεξίαο, γεληάο (Βνπβάθε,2008). Ωζηφζν, ζαλ έλλνηα ε αεηθνξία επίζεκα γηα πξψηε θνξά αλαθέξεηαη ζηε δαζηθή νξνινγία θαη ζπγθεθξηκέλα απφ ηνλ άμνλα δαζνιφγν θνλ Κάξινβηηο, ην Ο θνλ Κάξινβηηο αλέθεξε πσο ε ηέρλε, ε επηζηήκε αιιά θαη ην θαζεζηψο κηαο ρψξαο βαζίδεηαη ζηε δηαηήξεζε ηνπ θεθαιαίνπ πνπ πξνθχπηεη απφ ηελ μπιεία πνπ ππάξρεη ζε κηα ρψξα, κε ζθνπφ ηελ αεηθφξν εθκεηάιιεπζή ηνπ. ηε ζπγθεθξηκέλε ελλνηνινγηθή πξνζέγγηζε ε αεηθνξία ρξεζηκνπνηείηαη φρη σο νπζηαζηηθφ φπσο είλαη ε κεηέπεηηα έλλνηα ηεο αιιά σο επίζεην. Απφ ηελ άιιε, ν φξνο «αεηθνξία» θξχβεη κέζα ηνπ ηηο ιέμεηο «δηαξθήο», «ζπλερήο», «ζηαζεξφο» θαη ζεκαίλεη απηφ πνπ κέλεη πίζσ, κε ηελ έλλνηα ηεο θαηαθξάηεζεο (Ekins, 2000). Η έλλνηα ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο θαη ε ζεκαζία πνπ ηεο απνδίδεηαη ζήκεξα δηακνξθψζεθε κφιηο ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο ηνπ 20νπ αηψλα. Πην ζπγθεθξηκέλα, ηε δεθαεηία ηνπ 60 μεθίλεζε κία ζηξνθή ζην ηξφπν αληίιεςεο φηαλ εκθαλίζηεθαλ νη πξψηεο ζπλέπεηεο ηεο βηνκεραληθήο θαη νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο ηφζν ζε επίπεδν πεξηβάιινληνο φζν θαη ζε επίπεδν θνηλσλίαο. Απηφ είρε ζαλ απνηέιεζκα ηηο επφκελεο δεθαεηίεο πνπ αθνινπζνχλ ε πεξηβαιινληηθή επαηζζεζία λα δηαπνηίδεη ην θνηλσληθφ ζχλνιν θαη ηνλ πνιηηηθφ ηνκέα. Σν 1972 ην ζπλέδξην ησλ Ηλσκέλσλ Δζλψλ πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ζηε ηνθρφικε έρνληαο σο ηίηιν «Σν πεξηβάιινλ ηνπ αλζξψπνπ» βνήζεζε ζην λα κπεη έλα κεγάιν ιηζαξάθη ζηελ αλάπηπμε ηεο έλλνηαο ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο. Γηα πξψηε θνξά ην ζέκα ηνπ πεξηβάιινληνο ηίζεληαη σο θξίζηκν δήηεκα ην νπνίν ρξήδεηαη άκεζεο αληηκεηψπηζεο ελψ παξάιιεια γίλνληαη πξνζπάζεηεο γηα ηελ ελζσκάησζε θαη ηελ αλάπηπμε πεξηβαιινληηθψλ ζηξαηεγηθψλ θαη πξαθηηθψλ. Η πξνζέγγηζεο ηεο «νηθναλάπηπμεο» φπσο πξσηναλαθέξζεθε ζηε δηάζθεςε, έπεζε σζηφζν πνιχ γξήγνξα ζην θελφ θαη κεηά απφ άζθεζε πνιχ πίεζεο ηνπ Ακεξηθαλνχ πνιηηηθνχ 8

9 Henri Kissinger, ν φξνο πξνζσξηλά μεράζηεθε. Έηζη νη ΗΠΑ απαιιάρηεθαλ απφ κία νξνινγία πνπ είρε έληνλα ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα, αιιά θαη ηε πνιηηηθή απαίηεζε γηα κεγαιχηεξε απηνλνκία ησλ ρσξψλ ηνπ Σξίηνπ Κφζκνπ. Σελ ίδηα δεθαεηία νη πεξηβαιινληνιφγνη Dennis Clark Pirages (1977) εθδίδνληαο «The Sustainable Society», θαη ν Lester Brown (1980) κε ην «Building a Sustainable Society» (Φινγαΐηε Δ., 2011) ππνζηεξίδνπλ φηη ε αλάπηπμε θαη ην πεξηβάιινλ είλαη έλλνηεο απφιπηα ζπκπιεξσκαηηθέο θαη αιιειέλδεηεο. Με βάζε φια ηα παξαπάλσ ην 83 ζπγθξνηείηαη ε Παγθφζκηα Δπηηξνπή γηα ην Πεξηβάιινλ θαη ηελ Αλάπηπμε (WCED) απφ ηε Γεληθή πλέιεπζε ηνπ Οξγαληζκνχ Ηλσκέλσλ Δζλψλ, ζην πιαίζην κίαο δηεζλνχο πξνζπάζεηαο γηα αληηκεηψπηζε ηφζν ηεο παγθφζκηαο νηθνινγηθήο, φζν θαη ηεο θνηλσληθννηθνλνκηθήο θξίζεο, κε ζηφρν ηελ δηακφξθσζε πξνηάζεσλ πνπ ζα κεηέηξεπαλ ηε βηψζηκε αλάπηπμε σο κία γέθπξα, ε νπνία ζα κπνξνχζε λα θέξεη θνληά δηαθνξεηηθά θαη αληηθξνπφκελα νηθνλνκηθά ζπκθέξνληα θαη πνιηηηθά ελδηαθέξνληα. Σν 1987 δεκνζηεχεηαη ε έθζεζε ηεο Δπηηξνπήο κε ηίηιν «Our common Future» (ην θνηλφ καο κέιινλ), ζηελ νπνία αλαιχεηαη ε αιιειεμάξηεζε αλάπηπμεο θαη πεξηβάιινληνο θαη αλαθέξεηαη ε έλλνηα ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο σο κειινληηθήο πεξηβαιινληνινγηθήο θαη αλαπηπμηαθήο πνιηηηθήο γηα ηε δηεζλή θνηλφηεηα (Υξνλνπνχινπ Α., 2012). Ωο ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ '90 θαη άιιεο ηξνπνπνηήζεηο πνπ αθνξνχζαλ ζηνλ νξηζκφ ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο πξαγκαηνπνηήζεθαλ, κε απμαλφκελε εζηίαζε ζε θνηλσληθά ζέκαηα θαη απαίηεζε γηα ηαπηφρξνλε επίηεπμε νηθνλνκηθψλ, θνηλσληθψλ θαη πεξηβαιινληηθψλ αληηθεηκεληθψλ ζηφρσλ. ε ηέηνηεο ζθέςεηο βαζίζηεθε θαη ε παγθφζκηα δηάζθεςε ηνπ ΟΗΔ ην 1992 ζην Ρίν ηεο Βξαδηιίαο κε ζέκα «Πεξηβάιινλ θαη Αλάπηπμε» γλσζηή θαη σο χλνδνο Κνξπθήο γηα ηελ Γε. ηε δηάζθεςε απηή ππνγξάθηεθε ε «Αηδέληα 21» φπσο θαη ε Γηαθήξπμε ηνπ Ρίν γηα ην Πεξηβάιινλ θαη ηελ Αλάπηπμε. (Φινγαΐηε Δ., 2011). Η «Αηδέληα 21» απνηέιεζε κία εθηελή αλάιπζε ηνπ ηη ρξεηάδεηαη γηα λα επηηεπρζεί ε βηψζηκε αλάπηπμε, έλα δειαδή καθξνπξφζεζκν πξφγξακκα δξάζεο γηα ηελ αεηθφξν αλάπηπμε ζηνλ 21ν αηψλα. Η δηάζθεςε απηή ζεζκνζέηεζε θαη ίδξπζε επηπιένλ ηελ Δπηηξνπή ησλ Ηλσκέλσλ Δζλψλ γηα ηελ Αεηθφξν Αλάπηπμε (CSD), ε νπνία ζπλέξρεηαη θάζε ρξφλν ζηε Νέα Τφξθε γηα λα έρεη άκεζε επαθή κε ηελ εθαξκνγή ηνπ πξνγξάκκαηνο «Αηδέληα 21». Δθηφο απφ ηνλ Οξγαληζκφ Ηλσκέλσλ Δζλψλ πνιινί δηεζλήο νξγαληζκνί φπσο ν ΟΟΑ, ε Δπξσπατθή Έλσζε θαη ε Παγθφζκηα Σξάπεδα, νδήγεζαλ ζε κία 9

10 «εμειηθηηθή» πνξεία ηεο έλλνηαο. ε επξσπατθφ επίπεδν, ε βηψζηκε αλάπηπμε απνηέιεζε ζεκειηψδε ζηφρν ην 1997, φπνπ θαη απνηέιεζε κέξνο ηεο πλζήθε ηνπ Άκζηεξληακ. Έπεηηα απφ πξφηαζε ηεο Δπξσπατθήο Δπηηξνπήο, ε πξψηε Δπξσπατθή ηξαηεγηθή γηα ηελ Αεηθφξν Αλάπηπμε πηνζεηήζεθε ζηε χλνδν ηνπ Δπξσπατθνχ πκβνπιίνπ ζην Γθέηεκπνξγθ, ηνλ Ινχλην ηνπ Έπεηηα απφ δχν ρξφληα δηαβνπιεχζεσλ, ε Δπξσπατθή Έλσζε πξνέβε ζηελ 1ε Αλαζεψξεζε ηεο Δπξσπατθήο ηξαηεγηθήο γηα ηελ Αεηθφξν Αλάπηπμε ηνλ Ινχλην ηνπ 2006, ελψ ε 2ε Αλαζεψξεζε ηεο Δπξσπατθήο ηξαηεγηθήο γηα ηελ Αεηθφξν Αλάπηπμε έιαβε ρψξα ηνλ Ινχιην ηνπ Οξηζκόο αεηθόξνπ αλάπηπμεο Ο φξνο βηψζηκε αλάπηπμε απνθηά ηδηαίηεξε ζεκαζία κεηά ηελ Έθζεζε ηεο Ννξβεγίδαο πνιηηηθνχ θαη πξψελ πξσζππνπξγνχ, Brundtland ην 1987, φπνπ νξίδεηαη σο: «Η αλάπηπμε πνπ ηθαλνπνηεί ηη αλάγθεο ηνπ παξφληνο δίρσο λα πεξηνξίδεη ηελ ηθαλφηεηα κειινληηθψλ γελεψλ λα εμαζθαιίζνπλ ηηο δηθέο ηνπο αλάγθεο» (Φινγαΐηε Δ., 2011). Η πινπνίεζεο ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο ζχκθσλα κε ηνλ πην πάλσ νξηζκφ δελ ζεσξείηαη εχθνιε ππφζεζε θαζψο ζπλαξζξψλνληαη νη έλλνηεο ηνπ πεξηβάιινληνο κε ηεο θνηλσλίαο θαη ηελ νηθνλνκία (Βνπβάθε,2008). Απηέο είλαη θαη νη ηξεηο βαζηθέο ζπληζηψζεο ζηηο νπνίεο βαζίδεηαη ε αεηθφξνο αλάπηπμε ελλνψληαο ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε, ηελ θνηλσληθή δηθαηνζχλε θαη ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. Η θνηλσληθή δηθαηνζχλε κηιά θπξίσο γηα ηελ εμάιεηςε ησλ δηαθνξψλ κεηαμχ ησλ γελεψλ θαη ζηε ζπλέρεηα κεηαμχ ησλ ρσξψλ θαη ηηο θνηλσληθέο αληζφηεηεο ζε πινχζηνπο θαη θησρνχο. πλεπψο, ε νηθνλνκηθή αλάπηπμε ζα είλαη δίθαηε αθελφο ρσξηθά θαη αθεηέξνπ ζε βάζνο ρξφλνπ, θαζψο εμαζθαιίδεηαη ε πνζφηεηα ησλ πφξσλ πνπ είλαη απαξαίηεηε πξνθεηκέλνπ νη κειινληηθέο γελεέο λα έρνπλ κηα αληίζηνηρε πνηφηεηα δσήο. Σαπηφρξνλα γηα ηηο νηθνλνκίεο ην λα αλαπηπρζνχλ κε έλα βηψζηκν ηξφπν, ζεκαίλεη φηη ζα πξέπεη λα δεκηνπξγήζνπλ έλαλ ηξφπν ελζσκάησζεο ησλ ππνζπζηεκάησλ απηψλ, κε ηνλ νπνίν ε αεηθφξνο ρξήζε ηνπο θαη ε απηναλαπαξαγσγή ηνπο απνηεινχλ αιιεινεμαξηψκελεο δηαδηθαζίεο. Ωζηφζν, απηφ δελ 1 10

11 πξαγκαηνπνηείηαη κε κεδεληθφ θφζηνο. Γηα λα δηαηεξεζεί ε βησζηκφηεηα ησλ ηξηψλ ππνζπζηεκάησλ απαηηνχληαη επελδχζεηο ζε θαζέλα απφ απηά (Spangenberg, 2001). Απηέο νη «επελδχζεηο» είλαη ν ππξήλαο ησλ πνιηηηθψλ αεηθνξίαο. ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία ζπλαληάεη θαλείο πιεζψξα ελαιιαθηηθψλ νξηζκψλ, κεξηθνί απφ ηνπο νπνίνπο παξνπζηάδνληαη πην θάησ: «Αεηθφξνο αλάπηπμε κέζα ζηα πιαίζηα ησλ ππνζηεξηθηηθψλ ησλ νηθνζπζηεκάησλ είλαη ε αλαβάζκηζε ηνπ βηνηηθνχ επηπέδνπ θαη θαηά ζπλέπεηα ηεο πνηφηεηαο δσήο κέζα ζε κηα νηθνλνκία.» (IUCN, UNEP θαη WWF, 1991). «Αεηθφξνο αλάπηπμε είλαη εθείλε πνπ βαζίδεηαη ζην γεγνλφο φηη ε θνηλσλία έρεη καθξνπξφζεζκν νξίδνληα, δειαδή δχλαηαη λα ππάξρεη γηα πνιιέο γελεέο θαη είλαη αξθεηά επέιηθηε, ψζηε λα κελ ππνλνκεχεη ηα ππνζηεξηθηηθά ζπζηήκαηα»(meadows et al., 1995). «Αεηθφξνο αλάπηπμε είλαη εθείλε πνπ βαζίδεηαη ζε αλάιπζε θφζηνπο-νθέινπο γηα ηηο αλαπηπμηαθέο θαη πεξηβαιινληηθέο πνιηηηθέο. Η αλάιπζε απηή πξνυπνζέηεη ηελ νηθνλνκηθή αλάιπζε κε ζθνπφ ηελ ελδπλάκσζε ηεο πεξηβαιινληηθήο πξνζηαζίαο, ψζηε λα επηηεπρζνχλ απμαλφκελα ή δηαηεξήζηκα επίπεδα επεκεξίαο» (World Bank, 1992). Απφ ηα παξαπάλσ θαίλεηαη φηη ν φξνο ηεο αεηθνξίαο πεξηέρεη αξθεηέο γεληθεχζεηο. Πνιινί έρνπλ πξνζπαζήζεη λα νξίζνπλ ηε βησζηκφηεηα ζηεξηδφκελνη ζηελ ππφζεζε φηη ην απφζεκα ηνπ θπζηθνχ θεθαιαίνπ δελ πξέπεη λα θζίλεη κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Έηζη, θάλνπλ ιφγν γηα ηελ αζζελή θαη ηελ ηζρπξή αεηθνξία. Οη δχν απηέο κνξθέο αεηθνξίαο, ζχκθσλα κε ηνπο Jacobs θαη Attfield αλαιχνληαη σο πξνο ηέζζεξα βαζηθά θξηηήξηα πνπ πεξηιακβάλνπλ ηε ζρέζε ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο κε ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο, ηελ θνηλσληθή δηθαηνζχλε, ηελ ελεξγή ζπκκεηνρή ησλ κειψλ ηεο θνηλσλίαο θαζψο επίζεο θαη κε ην πεξηερφκελν ηεο έλλνηαο (Φινγαΐηε Δ., 2011). 11

12 Η ηζρπξή βησζηκφηεηα ππνζέηεη ζαθψο θαζνξηζκέλα φξηα ππνθαηάζηαζεο. χκθσλα κε ηελ ηζρπξή βησζηκφηεηα, ε αλαγθαία ζπλζήθε γηα ηελ επίηεπμε ηεο βησζηκφηεηαο, έρεη λα θάλεη κε ηελ αλάγθε δηαηήξεζεο ησλ μερσξηζηψλ απνζεκάησλ ηφζν ηνπ θπζηθνχ θεθαιαίνπ φζν θαη ησλ ππφινηπσλ κνξθψλ θεθαιαίνπ. Η δηαηήξεζε ηνπ θπζηθνχ θεθαιαίνπ ζε δηαρξνληθή βάζε ζπλεπάγεηαη ηελ εμνηθνλφκεζε ηνπ θξίζηκνπ θπζηθνχ θεθαιαίνπ (φπσο είλαη νη ιεηηνπξγίεο θαη νη ππεξεζίεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ ηδηφηεηα ηνπ πεξηβάιινληνο σο ζπζηήκαηνο ππνζηήξημεο ηεο δσήο) πνπ εμ νξηζκνχ ππφθεηηαη ζε κε αλαζηξέςηκε απψιεηα. ηελ πξάμε, ε απαξαίηεηε δηαηήξεζε ηνπ θπζηθνχ θεθαιαίνπ, κπνξεί λα επηηεπρζεί κέζσ επηβνιήο ησλ θαηάιιεισλ πεξηβαιινληηθψλ νξίσλ θαη πην ζπγθεθξηκέλα κέζσ θαζνξηζκνχ ηνπ θαηψηαησλ νξίσλ ζηα επίπεδα απνζεκάησλ φισλ ησλ ιεηηνπξγηψλ θπζηθνχ θεθαιαίνπ, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο θαη ηεο αθνκνησηηθήο ηθαλφηεηαο (Μπακπάηζνπ Υ., 2009). Η αζζελήο βησζηκφηεηα απφ ηελ άιιε νξίδεηαη σο ε θαηάζηαζε εθείλε πνπ ππνζέηεη ηελ ηέιεηα ππνθαηάζηαζε κεηαμχ ηνπ θπζηθνχ θαη ησλ ππνινίπσλ κνξθψλ θεθαιαίνπ. Τπφ ζπλζήθεο αζζελνχο βησζηκφηεηαο, ε δηαρξνληθή δηαηήξεζε ηνπ ζπλνιηθνχ θεθαιαηαθνχ απνζέκαηνο, απνηειεί φρη κφλν αλαγθαία αιιά θαη επαξθή ζπλζήθε γηα ηελ εμαζθάιηζε ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο. Βάζεη κηα ηέηνηαο πξννπηηθήο, ε νηθνλνκηθή κεγέζπλζε κπνξεί λα ζπλερηζηεί επ άπεηξνλ απφ ηε ζηηγκή πνπ πθίζηαηαη ν θαλφλαο Hartwick ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν ηα κηζζψκαηα πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηελ εμφξπμε ησλ εμαληιήζηκσλ θπζηθψλ πφξσλ επελδχνληαη ζε άιιεο κνξθέο θεθαιαίνπ ηθαλέο λα απνδψζνπλ αληίζηνηρα επίπεδα εηζνδήκαηνο ζην κέιινλ (Μπακπάηζνπ Υ., 2009). 1.4 Η βησζηκόηεηα αθνξά ηελ έλλνηα ηεο αλάπηπμεο θαη όρη ηεο κεγέζπλζεο Η έλλνηα ηεο αεηθνξίαο-βησζηκφηεηαο αλαθέξεηαη ζηελ αλάπηπμε θαη φρη ζηε κεγέζπλζε (Μπακπάηζνπ Υ., 2009). Μηα ηέηνηα δηάθξηζε δελ θαζίζηαηαη ηδηαίηεξα ζαθήο κέζα απφ ηελ έθζεζε ηεο Brutland θαη ηνλ νξηζκφ πεξί βηψζηκεο αλάπηπμεο. Η κεγέζπλζε αλαθέξεηαη ζηελ πνζνηηθή αχμεζε ηνπ πξντφληνο, ζε αληίζεζε κε ηε βησζηκφηεηα πνπ απνζθνπεί ζηελ πνηνηηθή βειηίσζε ηνπ πξντφληνο ρσξίο απηφ λα πξνυπνζέηεη κείσζε ησλ πνζνηήησλ χιεο θαη ελέξγεηαο. Έηζη παξαηεξνχκε πσο νη δχν εληειψο απηέο αζχκβαηεο έλλνηεο θάλνπλ αθφκα πην δχζθνιν ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο βηψζηκεο κεγέζπλζεο. 12

13 Παξάιιεια, ε κεγέζπλζε εθθξάδεηαη θαη κε ηελ άλνδν ηνπ θαηά θεθαιήλ εηζνδήκαηνο ην νπνίν κεηξάηαη κέζα απφ ην Αθαζάξηζην Δγρψξην Πξντφλ. ηελ πξαγκαηηθφηεηα ππάξρεη κία ζεηηθή ζπζρέηηζε κεηαμχ ηνπ ΑΔΠ θαη ηνπ θπζηθνχ κεγέζνπο ηεο νηθνλνκίαο, θαζψο νη πεξηζζφηεξν αλεπηπγκέλεο ρψξεο εκθαλίδνπλ πςειφ ΑΔΠ ελψ νη ιηγφηεξν αλεπηπγκέλεο φρη. Τπάξρνπλ σζηφζν θαη πεξηπηψζεηο ρσξψλ πνπ ελψ εκθαλίδνπλ έλα ζεακαηηθά πςειφ πνζνζηφ ηνπ ΑΔΠ λα κελ πξνζθέξνπλ θαη αληίζηνηρε πνηφηεηα δσήο ζηνπο θαηνίθνπο ηεο. Σν γεγνλφο απηφ νθείιεηαη θπξίσο ζε δχν ιφγνπο. Ο έλαο έρεη λα θάλεη κε ηελ αληζνθαηαλνκή ηνπ εηζνδήκαηνο θαη φηη απηή ζπλεπάγεηαη κε ηελ θνηλσληθή ζπλνρή. Η δηαπίζησζε απηή έρεη επαιεζεπηεί απφ πνιχ λσξίο ηφζν ζε ζεσξεηηθή φζν θαη ζε εκπεηξηθή βάζε απφ ην Kuznets ν νπνίνο ππνζηήξημε φηη ε ζρέζε αλάκεζα θαηά θεθαιήλ εζληθφ πξντφλ θαη ηελ αληζφηεηα ζηελ δηαλνκή ηνπ εηζνδήκαηνο κπνξεί λα εθθξαζηεί κέζσ ελφο αλεζηξακκέλνπ U. Δηθόλα 1- Κακπύιε Kuznets Πηγή : wordpress Σν ζεσξεηηθφ επηρείξεκα πνπ δηαηππψλεη ν Kuznets είλαη φηη θαζψο απμάλεηαη ην θαηά θεθαιήλ εηζφδεκα, ε αληζφηεηα κπνξεί αξρηθά λα απμάλεηαη, λα θηάλεη ζε έλα αλψηαην ζεκείν ζε εηζφδεκα κεζαίνπ επηπέδνπ θαη θαηφπηλ λα παξνπζηάζεη θάκςε θαζψο πξνζεγγίδεη ηα επίπεδα εηζνδήκαηνο ησλ εθβηνκεραληζκέλσλ ρσξψλ. Ο άιινο ιφγνο έρεη λα θάλεη φηη ην πξντφλ ηεο νηθνλνκηθήο κεγέζπλζεο πνιιέο θνξέο πξνέξρεηαη απφ ηελ θαηαζπαηάιεζε ησλ θπζηθψλ πφξσλ θαη ηελ θπζηθή θαηαζηξνθή, θάηη πνπ φπσο κέρξη ζήκεξα δελ ππνινγίδεηαη αθνχ δελ κπνξεί λα απνηηκεζεί ζε φξνπο αγνξάο. 13

14 Η βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο δσήο ησλ θαηνίθσλ πνπ απνηειεί πξνηεξαηφηεηα ηεο πνιηηηθήο πνπ εθαξκφδεη θάζε θξάηνο πξνυπνζέηεη αθελφο ηε ζπλνρή θαη αθεηέξνπ ηε βησζηκφηεηα ηεο ίδηαο ηεο θνηλσλίαο. Σν δήηεκα ηεο θνηλσληθήο ζπλνρήο εμαξηάηαη απφ ην πφζν κπνξεί λα εμαζθαιηζηεί θνηλσληθή επεκεξία. Με ην ηειεπηαίν, ελλννχκε ηε βειηίσζε ηεο επεκεξίαο ησλ πνιηηψλ αλαθνξηθά κε ηε δηαλνκή ηνπ εηζνδήκαηνο θαη ηα θνηλσληθά νθέιε πνπ απηνί κπνξνχλ λα απνιακβάλνπλ κέζα απφ ηε ζπκκεηνρή ηνπο ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία. Όζνλ αλαθνξά ην ζέκα ηεο βησζηκφηεηαο ηεο θνηλσλίαο νη Pearce θαη Barbier (Μπακπάηζνπ Υ., 2009) ππνζηεξίδνπλ φηη σο βηψζηκε θνηλσλία κπνξεί λα ραξαθηεξηζηεί εθείλε ε νπνία κπνξεί θαη αλαγλσξίδεη ηα φξηα ηεο επηζπκεηήο κεγέζπλζεο θαη πξνζπαζεί λα αλαθαιχςεη λένπο, ελαιιαθηηθνχο θαη πην απνηειεζκαηηθνχο ηξφπνπο παξαγσγήο κε ηξφπν πνπ λα απνηξέπνληαη ή θαη λα εμαιείθνληαη αλεπηζχκεηεο θαηαζηάζεηο ζαλ απηέο πνπ αλαθέξζεθαλ πξνεγνπκέλσο. Έηζη ην θξίζηκν ζεκείν εδψ είλαη εθείλν ην ζεκείν ζην νπνίν ε θνηλσλία ζπλεηδεηνπνηεί φηη ε αχμεζε πξντφληνο ππφθεηηαη ζε πεξηνξηζκφ θαη δελ κπνξεί λα ζπλερηζηεί γηα πάληα, δίλνληαο έλαπζκα γηα ηε κεηάβαζε ηεο θαζψο θαη ηνπ επξχηεξνπ νηθνλνκηθνχ ζπζηήκαηνο ζε έλα πιαίζην δξαζηεξηνηήησλ πνπ έρεη ζαλ ζηφρν ηελ αλάπηπμε θαη φρη ηε κεγέζπλζε. Σαπηφρξνλα, φηαλ νη Pearce θαη Barbier (1989) κίιεζαλ γηα αλάπηπμε αλαθέξζεθαλ ζε κία νιφθιεξε δηαδηθαζία πνπ απαηηεί θαη θνηλσληθννηθνλνκηθνχο κεηαζρεκαηηζκνχο ελλνψληαο θαη ην θνκκάηη ηεο θνηλσληθήο θαη πνιηηηζκηθήο αλάπηπμεο θαη φρη απιά κία θαηάζηαζε. Η πνηφηεηα δσήο κπνξεί λα ζεσξεζεί σο έλα δηάλπζκα ζπζηαηηθψλ ζηνηρείσλ πνπ κπνξεί λα εθηηκεζεί κέζσ ζπγθεθξηκέλσλ δεηθηψλ. Σέηνηνη δείθηεο είλαη νη θνηλσληθέο δείθηεο πνπ έθαλαλ ηελ εκθάληζε ηνπο ζηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 60 θαη ζε ζπλέρεηα απηψλ νη πεξηβαιινληηθνί. Έηζη, κέζσ ηνπ ζπλδπαζκνχ ησλ δεηθηψλ απηψλ πξνθχπηνπλ θαη νη πξψηεο δείθηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο (Baxter 1989) νπνίνη κέρξη θαη ζήκεξα απνηεινχλ κία κνλάδα κέηξεζεο ηεο αεηθνξίαο (Μπακπάηζνπ Υ., 2009). 14

15 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2 Μνληεινπνηώληαο ηελ αεηθόξν αλάπηπμε 2.1 Οηθνλνκεηξηθά Μνληέια Καζψο ζηελ παξνχζα δηπισκαηηθή ζα αλαθεξζνχκε πνιιέο θνξέο ζηελ έλλνηα ησλ νηθνλνκεηξηθψλ κνληέισλ, ζην παξφλ θνκκάηη πξαγκαηνπνηείηαη κηα ζχληνκε αλαθνξά ζρεηηθά κε απηά. Ο φξνο νηθνλνκεηξηθά κνληέια είλαη έλαο ζχλζεηνο φξνο πνπ πεξηιακβάλεη ηεο έλλνηεο ηνπ κνληέινπ θαη ηεο Οηθνλνκεηξίαο. Με ηελ έλλνηα κνληέιν, αλαθεξφκαζηε ζηελ απινπνηεκέλε αλαπαξάζηαζε ελφο πξαγκαηηθνχ θαηλνκέλνπ φπσο έλα πξαγκαηηθφ ζχζηεκα ή κηα δηαδηθαζία. Έλα πξαγκαηηθφ θαηλφκελν εθπξνζσπείηαη απφ ην κνληέιν πξνθεηκέλνπ λα κπνξέζνπκε λα ην εμεγήζνπκε, λα πξαγκαηνπνηήζνπκε πξνβιέςεηο θαη λα πξνβνχκε ζε έιεγρν ηνπ. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ε Οηθνλνκεηξία είλαη ν θιάδνο ηεο νηθνλνκηθήο επηζηήκεο πνπ αζρνιείηαη κε ηελ εκπεηξηθή εθηίκεζε ησλ νηθνλνκηθψλ ζρέζεσλ. πλδπάδνληαο, ινηπφλ, ηηο δχν έλλνηεο σο νηθνλνκεηξηθά κνληέια θαινχκε ηα κνληέια πνπ απνβιέπνπλ ζηε κέηξεζε αηηηαηψλ θαη αιιεινεπεξεαδφκελσλ ζπζρεηίζεσλ κεηαμχ ησλ κεηαβιεηψλ ησλ νηθνλνκηθψλ ζρέζεσλ. Σα κνληέια απηά, θαηά βάζε είλαη αιγεβξηθά κνληέια ηα νπνία φκσο πεξηέρνπλ ζηνραζηηθφηεηα θαζψο πεξηιακβάλνπλ πνζφηεηεο νη νπνίεο ζεσξνχληαη σο ηπραίεο κεηαβιεηέο. Οη ηπραίεο απηέο κεηαβιεηέο αλαπαξηζηψληαη κέζσ κίαο πξφζζεηεο κεηαβιεηήο ε νπνία νλνκάδεηαη δηαηαξαθηηθφο φξνο ή ηπραίν ζθάικα θαη εθθξάδεη ηελ παξάιεηςε ησλ ζρεηηθψλ κεηαβιεηψλ, εζθαικέλε πξνδηαγξαθή ηνπ κνληέινπ ή ζθάικαηα ζηηο κεηαβιεηέο κέηξεζεο. ηε γεληθή ηνπο κνξθή ηα νηθνλνκεηξηθά κνληέια πεξηγξάθνληαη κέζσ ηεο ζρέζεο yi () x u φπνπ φ(.) είλαη κηαο θάπνηαο κνξθήο καζεκαηηθή ζπλάξηεζε θαη u είλαη ν δηαηαξαθηηθφο φξνο. Όπσο γίλεηαη θαλεξφ απφ ηελ παξαπάλσ ζρέζε, έλα νηθνλνκεηξηθφ ππφδεηγκα θαηά βάζε απνηειείηαη απφ ηξία κέξε: ην ζπζηεκαηηθφ κέξνο, ην νπνίν πεξηιακβάλεη ηηο νηθνλνκηθέο κεηαβιεηέο νη νπνίεο θαινχληαη αλεμάξηεηεο ή εξκελεπηηθέο κεηαβιεηέο 15

16 ην ηπραίν κέξνο, ην νπνίν πεξηιακβάλεη ην ηπραίν ζθάικα θαη ην αλεξκήλεπην θνκκάηη πνπ βξίζθεηαη αξηζηεξά ηεο εμίζσζεο θαη πεξηιακβάλεη ηηο εμαξηεκέλεο κεηαβιεηέο ε θάζε νηθνλνκεηξηθφ ππφδεηγκα ζα πξέπεη λα πιεξνχληαη νη ππνζέζεηο ησλ Gauss-Markov νη νπνίεο είλαη νη εμήο: 1. Η αλακελφκελε ηηκή ηνπ ηπραίνπ ζθάικαηνο νθείιεη λα είλαη κεδέλ, δειαδή Eu ( i) 0 2. Η δηαθχκαλζε ησλ ηηκψλ ηνπ δηαηαξαθηηθνχ φξνπ πξέπεη λα είλαη ίδηα γηα θάζε παξαηήξεζε Var( u ) E( u ) i 2 2 i 3. Οη ηηκέο ηνπ ηπραίνπ ζθάικαηνο πξέπεη λα είλαη αλεμάξηεηεο κεηαμχ ηνπο Cov( u u ) 0 γηα i j 4. Ο ηπραίνο φξνο λα αθνινπζεί ηελ θαλνληθή θαηαλνκή i j u N(E(u ), Var( u )) i i i ηελ πεξίπησζε θαηά ηελ νπνία κία ή πεξηζζφηεξεο εθ ησλ αλσηέξσ ππνζέζεσλ δελ ηζρχνπλ, ηφηε αλαθχπηνπλ δηάθνξα πξνβιήκαηα θαηά ηελ αλάιπζε παιηλδξφκεζεο ηα νπνία ρξήδνπλ εηδηθήο αληηκεηψπηζεο γηα ηελ επίιπζε ηνπο. Σα νηθνλνκεηξηθά κνληέια επηπξφζζεηα δηαθξίλνληαη ζε γξακκηθά θαη κεγξακκηθά. Σα πξψηκα νηθνλνκεηξηθά κνληέια θαζψο θαη πνιιέο απφ ηηο ζεκεξηλέο ηνπο κνξθέο είλαη γξακκηθά θαζψο κπνξνχλ λα εθθξαζηνχλ σο κνληέια ηα νπνία είλαη γξακκηθά σο πξνο ηηο παξακέηξνπο. Πην ζπγθεθξηκέλα, ηα γξακκηθά κνληέια ζπλαληψληαη κε ηελ κνξθή y b b x b x b x u i o ik ik i φπνπ b o, b 1,,b k είλαη πξαγκαηηθέο ζηαζεξέο θαη εθθξάδνπλ ηε ζρέζε κεηαμχ ηεο εξκελεπηηθήο κεηαβιεηήο θαη ηεο εμαξηεκέλεο. Η ππφζεζε ηεο γξακκηθφηεηαο ππήξμε ζεκαληηθή γηα ηελ απφδεημε καζεκαηηθψλ θαη ζηαηηζηηθψλ ζεσξεκάησλ ζρεηηθά κε ηα νηθνλνκεηξηθά κνληέια, γηα ηελ εθηίκεζε ησλ παξακέηξσλ, θαζψο θαη γηα ηε ρξήζε ησλ θαη 'εθηίκεζε κνληέισλ γηα ηε δνκηθή αλάιπζε, πξφβιεςε θαη άζθεζε νηθνλνκηθήο πνιηηηθήο. 16

17 Η παξαδνρή ηεο γξακκηθφηεηαο έρεη αηηηνινγεζεί κε δηάθνξνπο ηξφπνπο. Πξψηνλ, πνιιέο νηθνλνκηθέο ζρέζεηο είλαη απφ ηε θχζε ηνπο γξακκηθέο, φπσο νη νξηζκνί ησλ δαπαλψλ, ησλ εζφδσλ, ηνπ θφζηνπο θαη ηνπ θέξδνπο. Γεχηεξνλ, ε ππφζεζε γξακκηθφηεηαο ηζρχεη κφλν γηα ηηο παξακέηξνπο, θαη φρη γηα ηηο κεηαβιεηέο ηνπ κνληέινπ. Σξίηνλ, κε γξακκηθά κνληέια κπνξνχλ κεξηθέο θνξέο λα κεηαηξαπνχλ ζε γξακκηθά κνληέια, κέζσ ελφο απινχ ινγαξηζκηθνχ κεηαζρεκαηηζκνχ. Γηα παξάδεηγκα, ε ζπλάξηεζε παξαγσγήο Cobb-Douglas ε νπνία δίλεηαη απφ ηε ζρέζε Y AK L κέζσ ηεο εθαξκνγήο ηνπ ινγαξίζκνπ γίλεηαη γξακκηθή logy log Alog K logl Σέινο, ηα γξακκηθά κνληέια είλαη πνιχ πην βνιηθά θαη πην εχρξεζηά απφ ηα κε-γξακκηθά κνληέια. Σα κε γξακκηθά κνληέια, δειαδή, ηα νηθνλνκεηξηθά κνληέια πνπ είλαη κε-γξακκηθά σο πξνο ηηο παξακέηξνπο, έρνπλ γίλεη πην δεκνθηιή ηα ηειεπηαία ρξφληα ιφγσ ηεο εμέιημεο ησλ ινγηζκηθψλ νηθνλνκεηξηθνχ ραξαθηήξα ζηνλ ηνκέα ησλ ειεθηξνληθψλ ππνινγηζηψλ θαη ηεο αξηζκεηηθή αλάιπζε πνπ δηεπθφιπλαλ ηελ εθηίκεζε ηέηνησλ κνληέισλ ζε κεγάιν βαζκφ. Οη παξάκεηξνη ελφο κε-γξακκηθνχ κνληέινπ ζπρλά εθηηκψληαη ρξεζηκνπνηψληαο δηαδνρηθέο γξακκηθέο πξνζεγγίζεηο ζην κνληέιν, θαη νη ηδηφηεηεο εθηηκεηψλ κπνξεί απνδεηρηνχλ αζπκπησηηθά ή πξνζεγγηζηηθά. Αλ θαη απηέο νη ηδηφηεηεο είλαη αμηφπηζηεο γηα κεγάια δείγκαηα, νη ηδηφηεηεο ησλ εθηηκεηψλ ζε κηθξφ δείγκα γηα γεληθεπκέλα κε γξακκηθά νηθνλνκεηξηθά κνληέια είλαη άγλσζηεο. Δπηπιένλ, νξηζκέλεο απφ ηηο ηδηφηεηεο έρνπλ απνδεηρζεί θάησ απφ ηελ ππφζεζε ηεο θαλνληθφηεηαο ηνπ δηαηαξαθηηθνχ φξνπ, θαη νη ζπλέπεηεο ηεο έιιεηςεο εμεηδίθεπζεο ηνπ κνληέινπ δελ είλαη γεληθά γλσζηέο ζηελ κε-γξακκηθή πεξίπησζε. Μεξηθά θιαζζηθά παξαδείγκαηα νηθνλνκηθψλ ππνδεηγκάησλ είλαη ηα κνληέια γξακκηθήο παιηλδξφκεζεο, ηα γεληθεπκέλα γξακκηθά κνληέια, ηα δπαδηθά, ηα απηνπαιίλδξνκα, ηα ARIMA θαη ηα δηαρείξηζεο θηλδχλνπ. Οινθιεξψλνληαο, ε έξεπλα ελφο νηθνλνκεηξηθνχ ππνδείγκαηνο ζα πξέπεη λα πεξηιακβάλεη νξηζκέλα βαζηθά ζηάδηα: ηελ εμεηδίθεπζε ηνπ ππνδείγκαηνο, ηελ εθηίκεζε ηνπ ππνδείγκαηνο, ηνλ έιεγρν ηνπ ππνδείγκαηνο γηα ηελ ηθαλφηεηα ηνπ λα κπνξεί λα πξνβιέπεη θαη ηε δπλακηθή πξνζνκνίσζε ηνπ ππνδείγκαηνο. Η εμεηδίθεπζε ηνπ ππνδείγκαηνο αλαθέξεηαη ζηνλ θαζνξηζκφ ησλ κεηαβιεηψλ πνπ ζα 17

18 ζπκπεξηιεθζνχλ ζην ππφδεηγκα θαη ην δηαρσξηζκφ ηνπο ζε ελδνγελήο θαη εμσγελήο κεηαβιεηέο. Η εθηίκεζε ηνπ ππνδείγκαηνο έρεη λα θάλεη κε ηελ εθαξκνγή ησλ θαηάιιεισλ κεζφδσλ γηα ησλ πξνζδηνξηζκφ ησλ παξακέηξσλ ηνπ κνληέινπ. Οη ηερληθέο πνπ ζπλήζσο ρξεζηκνπνηνχληαη είλαη απηέο ησλ ειαρίζησλ ηεηξαγψλσλ θαη ηεο κεγίζηεο πηζαλνθάλεηαο. Η δηαδηθαζία ηνπ ειέγρνπ έπεηαη ηεο δηαδηθαζίαο ηεο εθηίκεζεο ησλ ζπληειεζηψλ θαη πξαγκαηνπνηείηαη πξνθεηκέλνπ λα ειεγρζεί ε ζηαηηζηηθή ζεκαληηθφηεηα ησλ παξακέηξσλ θάλνληαο ρξήζεο ηεο ζηαηηζηηθήο F ή ηεο Student θαη κέζσ άιισλ δηαγλσζηηθψλ ειέγρσλ. Η πξνζνκνίσζε πξαγκαηνπνηείηαη ζην ηειηθφ ζηάδην θαη ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ αμηνιφγεζε ηνπ κνληέινπ θαζψο θαη γηα πξνβιέςεηο ηεο κειινληηθήο εμέιημεο ησλ κεηαβιεηψλ ηνπ ππνδείγκαηνο. 2.2 Πξνζεγγίδνληαο ηε θηινζνθία θαηαζθεπήο ησλ νηθνλνκηθώλ κνληέισλ Τπάξρνπλ δχν πξνζεγγίζεηο νη νπνίεο αθνινπζνχλ ηε θηινζνθία θαηαζθεπήο νηθνλνκηθψλ κνληέισλ. Η κία είλαη ηα κνληέια Γενικήρ Ιζοπποπίαρ ( Computable General Equilibrium Models) θαη ε άιιε ηα Οικονομεηπικά Μονηέλα Διζόδος- Δξόδος (Econometric Input- Output Models) 2. Σα λενθιαζηθά κνληέια εκθαλίδνληαη ζηε ινγνηερλία κε δχν κεηαβιεηέο πνπ βαζίδνληαη θαηά θχξην ιφγν ζηε ζεσξία θαη ηελ εκπεηξία. ηε θαηεγνξία απηή ησλ κνληέισλ ιίγα είλαη απηά πνπ έρνπλ εθηηκεζεί νηθνλνκεηξηθά. Σα κνληέια Γεληθήο Ιζνξξνπίαο είλαη απηά ηα νπνία είλαη πεξηζζφηεξν δεκνθηιή ζε απηή ηε θαηεγνξία. Μνληέια απηνχ ηνπ είδνπο ρξεζηκνπνηνχλ δεδνκέλα κφλν ελφο ρξφλνπ γηα λα εθηηκήζνπλ ηηο παξακέηξνπο ηνπο ελψ φια ηα άιια απνηειέζκαηα ππνινγίδνληαη βάζε ηεο ζεσξίαο γεληθήο ηζνξξνπίαο (Bohringer,1996,1999; Schmidt,1999;Schmidt & Koschel,1999; Welsch,1996,1999). Οη λενθιαζηθνί νηθνλνκνιφγνη δίλνπλ έκθαζε θαηά θχξην ιφγν ζηε δηαχγεηα θαη ηε γελίθεπζε ηεο ζεσξεηηθήο πξνζέγγηζεο πξάγκα ην νπνίν ζπλάγεη ζπκπεξηθνξηζηηθέο εμηζψζεηο απφ έλα βέιηηζην θαλφλα, ηηο νπνίεο ελ ζπλερεία πξνζαξκφδεη ζε κία θαηάζηαζε εληαίαο ηζνξξνπίαο. Αθεηέξνπ ηα Οηθνλνκεηξηθά Μνληέια Δηζφδνπ-Δμφδνπ δέρνληαη θξηηηθή αθνχ ε πεξηνξηζκέλε νξζνινγηθφηεηα επηβάιιεη εηδηθά ζπκπεξάζκαηα. Δπηπξφζζεηα, ε λενθιαζηθή ζεσξία βαζίδεηαη ζε κε ξεαιηζηηθέο ππνζέζεηο ζρεηηθά κε ηηο πιεξνθνξίεο ηνπ παξάγνληα ζρεηηθά κε ηε 2 Modelling sustainability. Comparing an econometric (PANTA RHEI) and a systems dynamics problem (SuE), Bockermann, Meyer, Omann, Spangenberg (2005) 18

19 ιήςε απνθάζεσλ ζε πνιχπινθεο θαηαζηάζεηο. Απφ απηή ηελ άπνςε, ππάξρεη κεγαιχηεξε γελίθεπζε φζνλ αλαθνξά ηελ αιιειεμάξηεζε ηνπ φγθνπ ζπλαιιαγψλ θαη ησλ ηηκψλ πνπ παξνπζηάδνληαη απφ έλα Οηθνλνκεηξηθφ Μνληέιν Δηζφδνπ-Δμφδνπ απφ φηη ζηηο λενθιαζηθέο πξνζεγγίζεηο αθνχ δελ είλαη απαξαίηεην λα βαζίζνπκε ηελ αλάιπζε ζηηο πεξηνξηζηηθέο ππνζέζεηο ηεο γεληθήο ηζνξξνπίαο (Barker 1997). Παξφια απηά ζηα Οηθνλνκεηξηθά Μνληέια Δηζφδνπ-Δμφδνπ ε έιιεηςε πξνθαζνξηζκέλεο ζεσξεηηθήο έλλνηαο αληηζηαζκίδεηαη απφ ηελ έκθαζε ζηελ εκπεηξηθή βάζε δεδνκέλσλ. χκθσλα κε ηνλ Selten ζεσξείηαη φηη είλαη θαιχηεξν λα ρξεζηκνπνηνχληαη εκπεηξηθά ειεγκέλεο ππνζέζεηο παξά κε ξεαιηζηηθέο αξρέο πςειήο γελίθεπζεο. Σέηνηα είλαη δχν απφ ηα ζπλνιηθά ηξία κνληέια αεηθφξνπ αλάπηπμεο ηα νπνία ζα παξνπζηαζηνχλ πην θάησ (PANTA RHEI, NEMESIS) ελψ ην SuE αλήθεη ζηε θαηεγνξία ησλ δπλακηθψλ κνληέισλ. 2.3 Πξνϋπνζέζεηο ύπαξμεο ηεο βησζηκόηεηαο Δίλαη θνηλή ε άπνςε, φπσο αλαθέξζεθε θαη ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην φηη γηα ηελ επίηεπμε ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο είλαη ζεκαληηθφ λα ιάβνπκε ππφςε ηνπο παξάγνληεο ηεο θνηλσλίαο, ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ηεο νηθνλνκίαο. Ωζηφζν, ππάξρνπλ ακθηβνιίεο ζρεηηθά κε ην αλ απηνί νη ηξεηο παξάγνληεο κπνξνχλ λα απνζπλδεζνχλ. Η κείσζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ πηέζεσλ θαη ε αχμεζε ηεο εξγαζίαο είλαη ζηνηρεία πνπ ζπρλά ηα αληηιακβάλεηαη θαλείο σο αληηθξνπφκελνπο ζηφρνπο κηαο πνιηηηθήο. Δλψ ε πεξηζζφηεξε εξγαζία ζεσξείηαη φηη είλαη ην απνηέιεζκα ηεο απμεκέλεο αλάπηπμεο, ε κείσζε ηεο αλάπηπμεο ζπρλά ζεσξείηαη φηη είλαη πξνυπφζεζε γηα ηε κείσζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ πηέζεσλ. Με άιια ιφγηα, ε πην ζπλεηή πξνζέγγηζε αληηκεησπίδεη ηελ αλάπηπμε, ηελ εξγαζία θαη ηελ θαηαλάισζε πφξσλ σο ζεηηθά ζρεηηδφκελεο. Πεξηζζφηεξν ηππηθά ηψξα, ζχκθσλα κε ηνπο Bockermann, Meyer, Omann, Spangenberg (2005) εάλ κε ην Υ νξίζνπκε ην απνηέιεζκα ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο κηαο νηθνλνκίαο θαη κε R ηνλ ζπλνιηθφ φγθν ησλ πφξσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη, ηφηε ν ιφγνο Υ/ R απνηειεί ηελ παξαγσγηθφηεηα ησλ πφξσλ. Μφλν αλ, ζε κηα δεδνκέλε ρξνληθή πεξίνδν, απηή ε παξαγσγηθφηεηα απμάλεη γξεγνξφηεξα (ή θζίλεη πην αξγά) απφ ηνλ φγθν ηεο παξαγσγήο Τ, έρεη επηηεπρζεί απφιπηε κείσζε. Σν θξηηήξην d Y /d (Y/R) ζα πξέπεη λα πιεξείηαη απφ φιεο ηηο πεξηβαιινληηθέο βηψζηκεο ζηξαηεγηθέο. Δδψ ζα πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη ην θξηηήξην 19

20 απηφ είλαη έλα αλαγθαίν αιιά φρη επαξθέο θξηηήξην θαζψο ε ηαρχηεηα απνζχλδεζεο κπνξεί λα είλαη πνιχ αξγή γηα λα ιχζεη θάπνηα «πηεζηηθά» πξνβιήκαηα. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ην Υ κπνξεί λα γξαθηεί σο ην ζχλνιν ηνπ ελεξγνχ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ, L, ην νπνίν πνιιαπιαζηάδεηαη κε ηελ παξαγσγηθφηεηα ηεο εξγαζίαο Υ / L θαη ην νπνίν κεηξάηαη σο ν κέζνο φξνο αλά θεθάιαην παξαγσγήο. Ο αξηζκφο ησλ αηφκσλ πνπ απαζρνινχληαη (L) απμάλεη ζε νπνηαδήπνηε ρξνληθή πεξίνδν, κφλν εάλ θαηά ηε δηάξθεηα απηήο ηεο πεξηφδνπ, ε νηθνλνκία αλαπηχζζεηαη κε ηαρχηεξν ξπζκφ απφ φ, ηη ε κέζε παξαγσγή αλά θεθάιαην, δειαδή αλ dy> d (Υ / L). Έηζη, αλ θαη θάζε θνξά ε δεκηνπξγία πξφζζεησλ ζέζεσλ απαζρφιεζεο ζεσξείηαη σο αδηακθηζβήηεηε πξνυπφζεζε ηεο θνηλσληθήο βησζηκφηεηα, ε ζρέζε απηή θαη πάιη πεξηγξάθεη κηα αλαγθαία, αλ θαη φρη επαξθήο πξνυπφζεζε γηα ηελ θνηλσληθή βησζηκφηεηα. Ο φξνο ηψξα Y / L κπνξεί λα γξαθηεί θαη σο ην πξντφλ ηεο παξαγσγηθφηεηαο ηεο εξγαζίαο θαη ηνπ ρξφλνπ εξγαζίαο κε ηελ εμήο κνξθή Y / L = Υ / h h / L. Δδψ, ν ιφγνο Τ / h είλαη ε κέζε σξηαία παξαγσγηθφηεηα θαη ην h / L ν κέζνο αξηζκφο ησλ σξψλ εξγαζίαο αλά κέινο ηνπ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ L. Ο κέζνο φξνο αλά θεθάιαην παξαγσγήο απμάλεηαη κε ηελ απμαλφκελε παξαγσγηθφηεηα ηεο εξγαζίαο αλά ψξα θαη κεηψλεηαη κε ηελ κείσζε ηνπ ρξφλνπ εξγαζίαο. Έηζη γηα παξάδεηγκα, ν ρξφλνο εξγαζίαο ή ε κεξηθή απαζρφιεζε ζηακαηνχλ εδψ ζηελ επίδξαζή ηνπο ζηελ απαζρφιεζε. πλδπάδνληαο ινηπφλ ηηο δχν αληζφηεηεο πνπ αλαθέξζεθαλ πην πάλσ πξνθχπηεη φηη σο αλαγθαία ειάρηζηε πξνυπφζεζε γηα λα κπνξεί λα ππάξμεη βηψζηκε αλάπηπμε έρνπκε εάλ ηζρχεη Y Y d( ) dy d( ) L R Απηή ε ζρέζε απνηειεί ηην ελάσιζηη πποϋπόθεζη ηηρ κοινωνικοπεπιβαλλονηικήρ βιωζιμόηηηαρ (Spangenberg, Omann, Bockermann, & Meyer, 2001, Spangenberg, Omann,& Hinterberger, 2002) θαη σο ειάρηζηε πξνυπφζεζε, βνεζά ζην λα δηαθξηζνχλ ηα πξφηππα αλάπηπμεο πνπ ζίγνπξα δελ είλαη βηψζηκα απφ 20

21 εθείλα πνπ ζα κπνξνχζαλ λα είλαη. Παξά ην γεγνλφο φηη γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ πξνζνκνηψζεσλ ρξεηάδνληαη πεξηζζφηεξεο ιεπηνκέξεηεο, απηή ε ειάρηζηε πξνυπφζεζε εμεγεί ήδε θάπνηεο βαζηθέο απαξαίηεηεο πξνυπνζέζεηο θάζε ζελαξίνπ θαηαζθεπήο κνληέισλ νη φπνηεο ζα πξέπεη λα πιεξνχληαη πξνθεηκέλνπ λα έρνπκε νινθιεξσκέλε αεηθνξία. Κάζε ηέηνην ζελάξην ζα πξέπεη λα θαιχπηεη: Σελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε, ηελ εγρψξηα θαηαλάισζε φπσο ην βηνηηθφ επίπεδν, ηελ παξαγσγηθφηεηα ηεο εξγαζίαο, ηηο κέζεο ψξεο εξγαζίαο, ηε ζπλνιηθή θαηαλάισζε πφξσλ θαη ηελ παξαγσγηθφηεηα ησλ πφξσλ. 2.4 Μνληέιν PANTA RHEI Σν κνληέιν PANTA RHEI είλαη κία νηθνινγηθά εμειηγκέλε εθδνρή ηνπ νηθνλνκεηξηθνχ κνληέινπ πξνζνκνίσζεο θαη πξφβιεςεο INFORGE, ην νπνίν απνηειείηαη απφ 58 ηνκείο. ε αληίζεζε κε ην INFORGE, ην PANTA RHEI είλαη επηπξφζζεηα εμνπιηζκέλν κε έλα βαζηά θαηακεξηζηηθφ κνληέιν ελέξγεηαο θαη κφιπλζεο ηνπ αέξα, ην νπνίν δηαθξίλεη 29 ελεξγεηαθνχο θνξείο θαη ηηο εηζξνέο ηνπο ζε 58 ηνκείο παξαγσγήο θαη λνηθνθπξηψλ θαζψο επίζεο θαη 8 αηκνζθαηξηθνχο ξχπνπο θαη ηε ζρέζε ηνπο κε ηνπο 29 ελεξγεηαθνχο θνξείο. Η εθδνρή ηνπ PANTA RHEI, ε νπνία ρξεζηκνπνηείηαη ζε απηή ηε κειέηε θαη ην νπνίν πεξηιακβάλεη πεξηζζφηεξεο απφ 600 κεηαβιεηέο γηα θάζε έλα απφ ηνπο 58 ηνκείο, έρεη επεθηαζεί γηα λα ζπκπεξηιάβεη ηα βηνηηθά θαη αβηνηηθά πιηθά θαη ηε δηάβξσζε ηεο γεο. Έηζη ινηπφλ, πεξηγξάθεηαη ε ζπλνιηθή άκεζε δήηεζε πιηθνχ ζηνπο 58 ηνκείο παξαγσγήο θαη ε έκκεζε δήηεζε εηζαγφκελνπ πιηθνχ. Η ηδηαίηεξε ηθαλφηεηα ηνπ PANTA RHEI βαζίδεηαη ζηηο δχν αξρέο δφκεζεο ηηο ιεγφκελεο bottom-up θαη ηελ απσή ηηρ πλήποςρ ενζωμάηωζηρ (full integration), νη νπνίεο είλαη ραξαθηεξηζηηθέο ηεο θηινζνθίαο INFORUM. Η αξρή bottom-up ζεκαίλεη φηη θάζε ηνκέαο κνληεινπνηείηαη κε πνιχ ιεπηνκέξεηα. Μαθξν-νηθνλνκηθέο κεηαβιεηέο φπσο ην Αθαζάξηζην Δγρψξην Πξντφλ,ην δηαζέζηκν εηζφδεκα ή ν Γείθηεο Σηκψλ Καηαλαισηή ππνινγίδνληαη κε απφιπηε αθξίβεηα θαη κε κνλαδηθφ ηξφπν πξνζέγγηζεο. Η πιήξεο ελζσκάησζε, απαηηεί έλα πνιχπινθν κνληέιν, ην νπνίν απεηθνλίδεη ηαπηφρξνλα ηηο ζρέζεηο ηεο ελδν-βηνκεραλίαο, ηελ γεληά, ηε δηαλνκή θαη αλαθαηαλνκή θαζψο επίζεο θαη ηε ρξήζε ηνπ εηζνδήκαηνο γηα ηε δήηεζε αγαζψλ. Η θαηακεξηζηηθή δνκή ηνπ κνληέινπ είλαη αλαγθαία θαζψο ε ζχλδεζε κεηαμχ ηεο νηθνλνκίαο θαη ηνπ πεξηβάιινληνο ρξεηάδεηαη κηα ιεπηνκεξή δνκή παξαγσγήο. 21

22 Απηφ δεκηνπξγεί κηα ηεξάζηηα αιιά ζαθή επεμεξγαζία πιεξνθνξηψλ γηα πεξίπνπ κεηαβιεηέο. Απφ ηελ άπνςε ησλ δεδνκέλσλ, ηα ζηνηρεία ησλ ρξνλνζεηξψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηνπο πίλαθεο εηζφδνπ-εμφδνπ ζπλδένληαη απφιπηα κε ηηο ρξνλνινγηθέο ζεηξέο ελφο πιήξνπο ζπζηήκαηνο SNA (System National Accounts). Σν κνληέιν έρεη έλα πςειφ βαζκφ ελδνγέλεηαο. Δμσγελείο είλαη νη θνξνινγηθνί ζπληειεζηέο θαη ε πξνζθνξά εξγαζίαο. Οη εμαγσγέο θαη νη ηηκέο εηζαγσγήο δίλνληαη απφ ην παγθφζκην κνληέιν GINFORS, γηα ην νπνίν εθείλν ζχζηεκα ζεσξνχληαη ελδνγελείο. Μηα ηαπηφρξνλε ιεηηνπξγία ηνπ GINFORS θαη ηνπ PANTA RHEI κπνξεί λα είλαη πηζαλή, σζηφζν θαη ηα δχν κνληέια κπνξνχλ λα ζηαζνχλ θαη λα ιεηηνπξγήζνπλ σο δχν μερσξηζηέο νληφηεηεο. Ο πςειφο βαζκφο ελδνγέλεηαο έρεη ην πιενλέθηεκα φηη ηα απνηειέζκαηα πνπ ππνινγίδνληαη ζηηο πξνζνκνηψζεηο, είλαη νινθιεξσκέλα. Δθηφο απφ ηηο ζπλήζεηο αιιειεμαξηήζεηο ηεο θπθιηθήο ξνήο ηνπ εηζνδήκαηνο ην κνληέιν PANTA RHEI απεηθνλίδεη ηηο αιιειεμαξηήζεηο ησλ ηηκψλ θαη ησλ φγθσλ, θαζψο θαη ησλ ηηκψλ θαη ησλ κηζζψλ. Σν κνληέιν είλαη κε γξακκηθφ θαζψο ππάξρνπλ πνιιέο πνιιαπιαζηαζηηθέο ζπλδέζεηο ζηηο κεηαβιεηέο θαζψο θαη πνιιέο ζπκπεξηθνξηζηηθέο εμηζψζεηο νη νπνίεο εθηηκψληαη ζε δηπινχο ινγαξίζκνπο. Σαπηφρξνλα, πξφθεηηαη γηα έλα δπλακηθφ κνληέιν, ιφγσ ηεο πξνζαξκνγήο ηνπ κεηνρηθνχ θεθαιαίνπ θαη ηεο ρξνληθή πζηέξεζε ζηηο ζπκπεξηθνξηζηηθέο εμηζψζεηο. Η κε γξακκηθφηεηα ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ αιιειεμάξηεζε ηνπ ζπζηήκαηνο απαηηεί κηα επαλαιεπηηθή δηαδηθαζία ιχζεο, ε νπνία δίδεηαη κε ηνλ αιγφξηζκν ηνπ Gauss-Seidel. Η δπλακηθή απηή δνκή δίλεη ηε δπλαηφηεηα γηα κία ιχζε ρξφλν κε ην ρξφλν γηα κεγαιχηεξν ρξνληθφ δηάζηεκα. Σν κνληέιν ιεηηνπξγεί ζε ηζηνξηθφ ρξφλν, θαη ν ρξφλνο δελ κπνξεί λα επηζηξέςεη. Αλ ζπλδπάζνπκε απηέο ηηο ηδηφηεηεο ηνπ κνληέινπ κε ηελ ήδε αλαθέξνπζα παξαδνρή ηεο πεξηνξηζκέλεο νξζνινγηθφηεηαο ησλ παξαγφλησλ, ε νπνία απνηειεί ηε βάζε ησλ ζπκπεξηθνξηζηηθψλ εμηζψζεσλ, ην ζχζηεκα κπνξεί λα ραξαθηεξηζηεί σο έλα εμειηθηηθφ κνληέιν (Meyer, 2005). Απφ ηελ άιιε πιεπξά ζα κπνξνχζε λα ραξαθηεξηζηεί θαη σο έλα νηθνλνκεηξηθφ κνληέιν εηζφδνπ-εμφδνπ (West, 1995) δεδνκέλνπ φηη νη παξάκεηξνη εθηηκψληαη νηθνλνκεηξηθά. Αιιά εδψ είλαη απαξαίηεηε κηα δηεπθξίλεζε θαζψο απηφ δελ ζεκαίλεη, φηη απνηειεί έλα κνληέιν ηχπνπ Leontief κε ζηαζεξέο δνκέο. Η πξνζέγγηζε ηεο εηζφδνπ-εμφδνπ δίλεη κφλν έλα κέξνο ησλ νξηζκψλ. Όινη νη 22

23 ηερλνινγηθέο ζπληειεζηέο αληηκεησπίδνληαη σο κεηαβιεηέο, νη νπνίεο έρνπλ αιιάμεη ιφγσ ηνπ θφζηνπο πνπ πξνθαιείηαη απφ ηελ ηερληθή πξφνδν. Η ηερληθή πξφνδνο απεηθνλίδεηαη κε βάζε ηελ ηηκή θαη ηελ ηάζε εμάξηεζεο ησλ ζπληειεζηψλ εηζφδνπ. Γηα νξηζκέλνπο ελεξγνβφξνπο θιάδνπο φπσο ν ζίδεξνο θαη ν ράιπβαο θαη άιινπο επηιέρζεθε κηα πνιχ ιεπηνκεξήο κνληεινπνίεζε (Lutz,Meyer,Nathani, Schleich 2005). Η ηερλνινγία αλαγλσξίζηεθε σο θεθάιαην puttyclay πνπ ζεκαίλεη, φηη νη επηρεηξήζεηο κπνξνχλ λα θάλνπλ ηελ επηινγή ηνπο κεηαμχ ησλ δηαθφξσλ ηερλνινγηψλ κφλν ηε ζηηγκή ηεο επέλδπζεο. Γη 'απηνχο ηνπο ηνκείο ηα δηαζέζηκα ηερλνινγηθά παξαδείγκαηα ζε απηφ ην κνληέιν θαη ε ηερλνινγία ησλ βέιηηζησλ πξαθηηθψλ ηνπ θάζε κνληέινπ εμαξηάηαη απφ ηηο ζρεηηθέο ηηκέο. Η απφθαζε γηα ηελ επέλδπζε ζπλεπάγεηαη φρη κφλν ηελ απφθαζε γηα ηνλ φγθν, αιιά θαη γηα ην ηερλνινγηθφ παξάδεηγκα θαη κε απηφλ ηνλ ηξφπν αιιάδεη ηνπο ζπληειεζηέο εηζφδνπ. Γηα ηελ θαιχηεξε θαηαλφεζε ηεο ζεσξεηηθήο ζέζεο ηνπ κνληέινπ ζα πξέπεη λα θάλνπκε ηελ εμήο δηεπθξίληζε. ε γεληθέο γξακκέο, ε πξνζέγγηζε ησλ εηζξνψλεθξνψλ βαζίδεηαη ζηε δήηεζε. Απηφ δελ ηζρχεη φκσο θαη ζηελ πεξίπησζε ηνπ PANTA RHEI. Δίλαη ζσζηφ, φηη ε δήηεζε θαζνξίδεη ηελ παξαγσγή, αιιά φιεο νη κεηαβιεηέο ηεο δήηεζεο εμαξηψληαη απφ ηηο ζρεηηθέο ηηκέο, θαη νη ηηκέο δίλνληαη απφ ην κνλαδηαίν θφζηνο ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ηελ ππεξηηκεκέλε ππφζεζε, θάηη ην νπνίν είλαη ηππηθφ γηα ηηο νιηγνπσιηαθέο αγνξέο. ε εθείλν ην ζεκείν ε δηαθνξά κεηαμχ ησλ λενθιαζηθψλ κνληέισλ θαη ηνπ PANTA RHEI βξίζθεηαη ζηελ ππνζεηηθή δνκή ηεο αγνξάο θαη φρη ζηελ φμπλζε απηήο ή εθείλεο ηελ πιεπξάο ηεο αγνξάο. Οη επηρεηξήζεηο θαζνξίδνπλ ηηο ηηκέο αλάινγα κε ην θφζηνο ηνπο θαη ηηο ηηκέο ησλ αληαγσληζηψλ ηνπο. Η δήηεζε αληηδξά ζε αιιαγέο ησλ ηηκψλ θαζνξίδνληαο έηζη ηελ παξαγσγή. πλεπψο, ζην ζρεδηαζκφ ηνπ κνληέινπ πεξηέρνληαη ηφζν ζηνηρεία ηεο δήηεζεο φζν θαη πξνζθνξάο. Ο ππνινγηζκφο ηνπ κνληέινπ έηζη, μεθηλά κε έλα ζχλνιν κεηαβιεηψλ, νη νπνίεο δειψλνληαη σο ελδνγελείο. Απφ εθείλν ην ζεκείν εθθίλεζεο ε θαηαζθεπή ηνπ κνληέινπ είλαη κηα πνιχ ρξνλνβφξα επαλαιεπηηθή δηαδηθαζία ε νπνία πεξηιακβάλεη 6 ζηάδηα. Αξρηθά, νη παξάκεηξνη ησλ εμηζψζεσλ πξέπεη λα εθηηκεζνχλ ρξεζηκνπνηψληαο ηελ απιή αιιά ηζρπξή Μέζνδν Δθηίκεζεο ησλ Διαρίζησλ Σεηξαγψλσλ. Αλαθνξηθά κε ην κέγεζνο ηνπ κνληέινπ είλαη δχζθνιν θαλείο λα ζπκπεξηιάβεη πην εμειηγκέλεο δηαδηθαζίεο εθηίκεζεο. Η δηάθξηζε ηεο αληαγσληζηηθήο ππφζεζεο μεθηλά κε έλαλ έιεγρν αμηνπηζηίαο. Βαζηδφκελνη ζηηο ζεσξεηηθέο εθ ησλ 23

24 πξνηέξσλ πιεξνθνξίεο ζρεηηθά κε ην πξφζεκν ησλ ζπληειεζηψλ φια ηα κε πεηζηηθά απνηειέζκαηα απαιείθνληαη θαηά ην ζηάδην 2. Οη ππφινηπεο εθηηκήζεηο έρνπλ ειεγρζεί ζηαηηζηηθά ζην ζηάδην 3 πξαγκαηνπνηψληαο έλα t-έιεγρν ζηηο παξακέηξνπο. Αλ ζε εθείλν ην ζηάδην ε δηάθξηζε δελ είλαη δπλαηή, ε εθηίκεζε γίλεηαη κε βάζε ηνλ θαιχηεξν ζπληειεζηή πξνζδηνξηζκνχ. Γεδνκέλνπ φηη νη έιεγρνη πάληα ζρεηίδνληαη κε εληαίεο εμηζψζεηο, ζα κπνξνχζε λα ππάξμεη ακθηζβήηεζε γηα ην αλ ε κε γξακκηθή δπλακηθή ηνπ αιιειεμαξηψκελνπ ζπζηήκαηνο έρεη ηηο θαηάιιειεο ηδηφηεηεο. Η πξψηε δνθηκή σο εθ ηνχηνπ, είλαη ε ιχζε ηνπ φινπ ζπζηήκαηνο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ φισλ ησλ θαλνληθψλ εμηζψζεσλ, ησλ νξηζκψλ θαη ησλ πεξηνξηζκψλ ηνπ πξνυπνινγηζκνχ. Απηφ είλαη θαη ην ηέηαξην ζηάδην ππνινγηζκνχ ηνπ κνληέινπ. Σν εξψηεκα πνπ πξνθχπηεη εδψ είλαη θαηά πφζν νη επαλαιήςεηο ζπγθιίλνπλ. Αλ θάηη ηέηνην δελ ζπκβαίλεη ζηελ πξάμε ηφηε ζα πξέπεη λα γίλεη επαλαπξνζδηνξηζκφο ησλ ζπκπεξηθνξηζηηθψλ εμηζψζεσλ θαη ε δηαδηθαζία λα επαλαιεθζεί θαη πάιη απφ ηελ αξρή. Ωζηφζν, ε ζχγθιηζε απνηειεί αλαγθαία αιιά φρη επαξθή πξνυπφζεζε γηα ηηο θαηάιιειεο ηδηφηεηεο ηνπ φινπ ζπζηήκαηνο. Έηζη, θαηά ην πέκπην ζηάδην, γίλεηαη κία εθ ησλ πζηέξσλ πξφβιεςε. Αλ ην ζχζηεκα είλαη ζε ζέζε λα αλαπαξάγεη ηελ ηζηνξηθή εμέιημε γηα ηηο βαζηθέο κεηαβιεηέο κε επαξθή αθξίβεηα, κηα ηειεπηαία δνθηκή γίλεηαη ζην ζηάδην 6, αλ φρη, ε δηαδηθαζία αξρίδεη μαλά κε ην ζηάδην 1. Η ηειεπηαία δνθηκή είλαη κηα εθ ησλ πξνηέξσλ πξφβιεςε 25 ρξφλσλ Γνκή ηνπ κνληέινπ Η βαζηθή δνκή ηνπ κνληέινπ PANTA RHEI πεξηιακβάλεη έμη ππνζπζηήκαηα πνπ αθνξνχλ ην νηθνλνκηθφ κέξνο, ην νηθηαθφ, ησλ κεηαθνξψλ, ηεο ελέξγεηαο, ησλ πιηθψλ θαη ηε ρξήζε γεο. Όια ηα ππνζπζηήκαηα είλαη αδηάξξεθηα ζπλδεδεκέλα κεηαμχ ηνπο, έηζη ψζηε γηα ηελ επίιπζε ηνπ ζπζηήκαηνο, λα απαηηείηαη κηα ζπλνιηθή πιεξνθφξεζε. Το Οικονομικό Μονηέλο PANTA RHEI Σν νηθνλνκηθφ κέξνο ηνπ ζπζηήκαηνο φπσο αλαθέξακε θαη ζηελ αξρή βαζίδεηαη ζην κνληέιν INFORGE, ην νπνίν ιακβάλεη ηε δήηεζε γηα εμαγσγέο θαη ηηο ηηκέο εηζαγσγψλ απφ ην παγθφζκην κνληέιν GINFORS. Η ηειηθή δήηεζε απνηειείηαη απφ ηα ζπζηαηηθά ηεο ηδησηηθή θαηαλάισζεο, ηεο δεκφζηαο θαηαλάισζεο, ηηο επελδχζεηο ζε εμνπιηζκφ, ηελ θαηαζθεπή, ηηο επελδχζεηο 24

25 ζε κεηνρέο θαη ηηο εμαγσγέο. Κάζε έλα απφ απηά ηα ζπζηαηηθά έρεη θαηακεξηζηεί ζε 58 νκάδεο πξντφλησλ. Οη πην ζεκαληηθέο κεηαβιεηέο γηα ηελ επεμήγεζε ησλ κεηαβιεηψλ ηεο εγρψξηαο δήηεζεο είλαη ην δηαζέζηκν εηζφδεκα ηεο θπβέξλεζεο θαη ησλ ηδησηηθψλ λνηθνθπξηψλ, νη ζρεηηθέο ηηκέο, ηα επηηφθηα θαη θέξδε (επελδχζεηο). Δηθόλα 2- Γνκή PANTA RHEI Πηγή: A. Bockermann et al. / Journal of Policy Modeling 27 (2005) Οη επελδχζεηο ζε εμνπιηζκφ ηψξα θαη ζηηο θαηαζθεπέο εμεγνχληαη μερσξηζηά γηα θάζε έλα απφ ηνπο 58 επελδπηηθνχο θιάδνπο. Η αθαζάξηζηε παξαγσγή, ηα θέξδε θαη ε παξαγσγηθφηεηα θεθαιαίνπ ηνπ γεσξγηθνχ ηνκέα θαζψο θαη ηα επηηφθηα θαη ν πιεζσξηζκφο είλαη ζεκαληηθνί παξάγνληεο. Οη επελδχζεηο θαη νη απνζβέζεηο επηηξέπνπλ ηνλ ππνινγηζκφ ησλ απνζεκάησλ θεθαιαίνπ γηα θάζε ηνκέα. Σν 25

26 δηάλπζκα ηεο επέλδπζεο ζε εμνπιηζκφ θαη ην δηάλπζκα ηεο επέλδπζεο ζηνλ ηνκέα ησλ θαηαζθεπψλ ζηε ζπλέρεηα κεηαηξέπνληαη ζε επελδπηηθά δηαλχζκαηα ηεο δήηεζεο γηα ηα πξντφληα ρξεζηκνπνηψληαο πίλαθεο-γέθπξεο. Η δήηεζε εξγαζίαο εμεγείηαη γηα θάζε έλαλ απφ ηνπο θιάδνπο παξαγσγήο απφ ηε αθαζάξηζηε παξαγσγή θαη ην πξαγκαηηθφ θφζηνο ηεο εξγαζίαο ηνπ ελ ιφγσ ηνκέα αλά θεθαιή θαη κε κηα ρξνληθή ηάζε. Η καθξννηθνλνκηθή παξαγσγηθφηεηαο ηεο εξγαζίαο, ν απνπιεζσξηζηήο γηα ηε ζπλνιηθή θαηαλάισζε θαη ην πνζνζηφ ηεο αλεξγίαο ππνινγίδνπλ ζηελ εμίζσζε έλα καθξνπξφζεζκν πνζνζηφ ησλ κηζζψλ, ην νπνίν πξνβιέπεη ην απνηέιεζκα ηεο δηαδηθαζίαο δηαπξαγκαηεχζεσλ κεηαμχ ησλ ζπλδηθάησλ θαη ησλ επηρεηξήζεσλ. Η πξνζζήθε ησλ εηζθνξψλ θνηλσληθήο αζθάιηζεο απνδίδεη ην θαηά θεθαιήλ θφζηνο εξγαζίαο. Οη εηζθνξέο θνηλσληθήο αζθάιηζεο ππνινγίδνληαη ζην ζχζηεκα SNA κε έλαλ ηξφπν πνπ νη δαπάλεο ηνπ ζπζηήκαηνο θνηλσληθήο αζθάιηζεο θαιχπηνληαη απφ ηα έζνδά ηνπ. Η αλεξγία δίλεηαη σο κηα καθξννηθνλνκηθή κεηαβιεηή εμ νξηζκνχ, αθαηξψληαο ηελ εμσγελψο δεδνκέλε πξνζθνξά εξγαζίαο απφ ηελ ζπλνιηθή δήηεζε εξγαζίαο. Οινθιεξψλνληαο, ηα θέξδε θαη ηα θφζηε αλά κνλάδα γηα θάζε ηνκέα δίλνληαη εμ νξηζκνχ. Μαδί κε ηε ηηκή εηζαγσγήο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ αγαζνχ, ην θφζηνο αλά κνλάδα θαζνξίδεη ηηο ηηκέο παξαγσγνχ, νη νπνίεο αλαθέξνληαη ζε θάζε κία απφ ηηο ζπληζηψζεο ηεο δήηεζεο θαζψο θαη γηα θάζε έλα απφ ηα 58 πξντφληα. Γεδνκέλνπ φηη νη απνθάζεηο ηεο δήηεζεο θαζνδεγνχληαη ιφγσ ησλ ηηκψλ ησλ αγνξαζηψλ, ε κεηαηξνπή ησλ ηηκψλ παξαγσγνχ ζηηο ηηκέο αγνξαζηή απεηθνλίδεηαη κε ηελ πξνζζήθε ηνπ εκπνξίνπ θαη ηνπ θφζηνπο κεηαθνξάο, ηνπο θφξνπο επί ησλ πσιήζεσλ, ηνπο θφξνπο γηα ζπγθεθξηκέλα αγαζά θαη ηελ αθαίξεζε επηδνηήζεσλ γηα θάζε κία απφ ηηο ηηκέο παξαγσγνχ. Απηή ε πνιχ ιεπηνκεξήο κνληεινπνίεζε ησλ ηηκψλ είλαη απαξαίηεηε, δεδνκέλνπ φηη νη θφξνη θαη νη επηδνηήζεηο πξντφλησλ είλαη ηα αγαπεκέλα κέζα πνιηηηθήο, θαη πξέπεη λα είλαη ζαθέο, φηη ην κνληέιν είλαη ζε ζέζε λα ππνινγίζεη ηηο ζπλέπεηεο κε πιήξε ιεπηνκέξεηα. Οικιακό Μονηέλο ην νηθηαθφ κνληέιν ην δηαζέζηκν εηζφδεκα ησλ λνηθνθπξηψλ θαη νη ζρεηηθέο ηηκέο επεξεάδνπλ ηε δήηεζε θαηνηθηψλ ζε κνλνθαηνηθίεο, ζε ζπίηηα κε δχν ελνίθνπο θαη ζε ζπίηηα κε ηξεηο ή πεξηζζφηεξνπο ελνίθνπο. Δπίζεο, ε κέζε έθηαζε αλά θαηνίθεζε εμαξηάηαη απφ ην δηαζέζηκν εηζφδεκα θαη ηηο ζρεηηθέο ηηκέο. Μαδί κε ηηο 26

27 ηηκέο ηεο γεο, ε ζπλνιηθή έθηαζε γηα θαηνίθεζε είλαη κηα ζεκαληηθή κεηαβιεηή γηα ην κνληέιν ηεο ρξήζεο γεο. Ο αξηζκφο ησλ λέσλ θαηνηθηψλ καδί κε ηνλ αξηζκφ ησλ δεκηψλ ηα νπνία δίλνληαη σο ηα πνζνζηά ησλ απνζεκάησλ ζηηο δηάθνξεο ρξνληέο επηηξέπεη ηνλ ππνινγηζκφ ησλ απνζεκάησλ ζε δηαθνξεηηθέο ρξνληέο. Ο αξηζκφο ησλ απσιεηψλ θαη ν αξηζκφο ησλ λέσλ θαηνηθηψλ καδί κε ην κέζν θφζηνο θαηαζθεπήο εμεγεί ηηο αθαζάξηζηεο επελδχζεηο ζε θαηαζθεπαζηηθά έξγα κηιψληαο κε λνκηζκαηηθνχο φξνπο. Σν κέζν θφζηνο ηεο θαηαζθεπήο θαζνξίδεηαη κε βάζε ην δείθηε ηηκψλ γηα ηελ θαηαζθεπή, ε νπνία είλαη κηα κεηαβιεηή ηνπ νηθνλνκηθνχ κνληέινπ. Μονηέλο Μεηαθοπών Σν κνληέιν δηαθξίλεη ηε κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ θαη ηε κεηαθνξά ησλ αηφκσλ γηα ηα πεηξειαηνθίλεηα απηνθίλεηα θαη ηα απηνθίλεηα βελδίλεο. ηελ πεξίπησζε ησλ ηδησηηθψλ λνηθνθπξηψλ ε κεηαθνξά ησλ αηφκσλ εμαξηάηαη απφ ηα ζηνηρεία γηα ηα έζνδα θαη ηα έμνδα κεηαθνξάο. ηελ πεξίπησζε ησλ επηρεηξήζεσλ, ε κεηαθνξά ησλ πξνζψπσλ εμεγείηαη ιεπηνκεξψο απφ ην θφζηνο παξαγσγήο θαη κεηαθνξάο ελψ ε κεηαθνξά ησλ εκπνξεπκάησλ κε θνξηεγά εμεγείηαη ιεπηνκεξψο απφ ηελ παξαγσγή ησλ ηνκέσλ θαη ηα έμνδα κεηαθνξάο. Γίπια ζε άιιεο κεηαβιεηέο ε κεηαθνξά ησλ εκπνξεπκάησλ θαζνξίδεη ηελ έθηαζε ησλ θνξηεγψλ ε νπνία κεηξηέηαη ζε ρηιηφκεηξα. Η αληίζηνηρε κνληεινπνίεζε δίλεηαη γηα ην πεηξέιαην θαη ηε βελδίλε γηα ηα απηνθίλεηα. Οη παξάγνληεο απνθαζίδνπλ πεξαηηέξσ ζρεηηθά κε ηε ρξήζε ησλ δηαζέζηκσλ νρεκάησλ ζε ρηιηφκεηξα αλά φρεκα θαη έηνο. Γηα ηα θνξηεγά απηφ ην ζηνηρείν είλαη ζηαζεξφ ζηελ ηζηνξία θαη γη απηφ ην ιφγν ηίζεηαη σο κία ζηαζεξή παξάκεηξνο ζην κνληέιν. Γηα ηα επηβαηηθά απηνθίλεηα, ππάξρεη κία αξλεηηθή εμάξηεζε απφ ην δηαζέζηκν εηζφδεκα. Γεδνκέλεο ηεο έθηαζεο ζε ρηιηφκεηξα εηεζίσο ( μερσξηζηά γηα ηα θνξηεγά, γηα ηα πεηξειαηνθίλεηα θαη ηα βελδηλνθίλεηα απηνθίλεηα) θαη ηελ ρξήζε αλά φρεκα θαη έηνο, κπνξνχκε λα ππνινγίζνπκε θαηά νξηζκφ ηνλ δεηνχκελν αξηζκφ νρεκάησλ. Γεδνκέλσλ ησλ αξηζκψλ ησλ νρεκάησλ ηα νπνία γίλνληαη ζπάληα ν αξηζκφο ηεο λέαο δήηεζεο γηα απηνθίλεηα κπνξεί λα ππνινγηζηεί. Απηά ηα ραξαθηεξηζηηθά γηα ηα θνξηεγά, ηα πεηξειαηνθίλεηα θαη βελδηλνθίλεηα απηνθίλεηα, εμεγνχλ ηε δήηεζε γηα νρήκαηα ζην νηθνλνκηθφ θνκκάηη ηνπ κνληέινπ. Βαζηζκέλν αλαθνξηθά κε ηνλ αξηζκφ ηεο δήηεζεο λέσλ απηνθηλήησλ θαη θνξηεγψλ θαη ηηο δεκίεο ηνπο έλα vintage κνληέιν γηα ηα απνζέκαηα ησλ νρεκάησλ 27

28 κπνξεί λα ππνινγηζηεί. Γεδνκέλνπ φηη γηα ηα λέα νρήκαηα νη πξνβιέςεηο ησλ ηερληθψλ ζρεηηθά κε ηελ θαηαλάισζε θαπζίκνπ ζε ιίηξα αλά ρηιηφκεηξν είλαη δηαζέζηκεο, είλαη δπλαηφ λα πξνβιεθζεί ε κέζε θαηαλάισζε θαπζίκνπ ηνπ ζηφινπ αλά ρηιηφκεηξν. Ο πνιιαπιαζηαζκφο κε ηελ έθηαζε ζε ρηιηφκεηξα δίλεη ηελ θαηαλάισζε θαπζίκνπ ζε ιίηξα. Απηνί νη αξηζκνί γηα ην πεηξέιαην θαη ηε βελδίλε δίλνπλ ηνπο φγθνπο γηα ηνλ ππνινγηζκφ ηεο ελεξγεηαθήο δήηεζεο απφ απηνχο ηνπο θνξείο ελέξγεηαο ζην νηθνλνκηθφ κνληέιν. Οη αξηζκνί ησλ νρεκάησλ κπνξνχλ λα εμεγήζνπλ ηνπο θφξνπο νρεκάησλ, πιεξνθνξίεο πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην κνληέιν SNA. Μονηέλο Φπήζηρ Γηρ Η ρξήζε γεο γηα ηα θηίξηα απεηθνλίδεηαη ζε 71 ηνκείο παξαγσγήο κε κηα πξνζέγγηζε κνληεινπνίεζεο ηεο δήηεζεο ελφο παξάγνληα, ζηνλ νπνίν νη ζρεηηθέο ηηκέο δηαδξακαηίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν. Η ρξήζε ηεο γεο ησλ λνηθνθπξηψλ γηα ηα θηίξηα είλαη ζπλδεδεκέλα κε ηελ πεξηνρή δηαβίσζεο, ε νπνία θαζνξίδεηαη απφ ην νηθηαθφ κνληέιν, θαζψο θαη ηε ζρεηηθή ηηκή ηεο γεο. Η πεξηνρή ιεηηνπξγίαο γηα ηνπο ηνκείο ηεο παξαγσγήο θαη ησλ λνηθνθπξηψλ ππνινγίδεηαη ζε ζπλερή ζρέζε κε ηηο πεξηνρέο ησλ θηηξίσλ ελψ ε ρξήζε γεο πνπ πξννξίδεηαη γηα ρψξνπο αλαςπρήο ζπλδέεηαη κε ηηο νηθνλνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο νξηζκέλσλ εηδηθψλ ηνκέσλ παξαγσγήο φπσο είλαη ηα μελνδνρεία, ηα εζηηαηφξηα ή ν αζιεηηζκφο. Η ρξήζε ηεο γεο γηα ηελ θπθινθνξία απνηειείηαη απφ πεξηνρέο γηα δξφκνπο, πδάηηλνπο δξφκνπο, ζηδεξνδξφκνπο θαη αεξνδξφκηα. Η γε γηα ηνπο δξφκνπο εμεγείηαη απφ ην κήθνο ησλ ηνπηθψλ δξφκσλ θαη ην κήθνο ησλ εζληθψλ δξφκσλ. Η ρξήζε ηεο γεο γηα θπθινθνξία ησλ 71 ηνκέσλ θαη ησλ ηδησηηθψλ λνηθνθπξηψλ εμεγείηαη απφ ηηο νδεγηθέο ηνπο δξαζηεξηφηεηεο, πξάγκα ην νπνίν ππνινγίδεηαη ζην θνκκάηη ηνπ κνληέινπ πνπ αθνξά ηε θπθινθνξία. Η πεξηνρή γηα ηνπο πδάηηλνπο δξφκνπο ζπλδέεηαη κε ην κήθνο ησλ πδάηηλσλ δξφκσλ, ε πεξηνρή γηα ηνπο ζηδεξνδξφκνπο ζπλδέεηαη κε ην κήθνο ησλ ζηδεξνδξφκσλ θαη ε πεξηνρή γηα ηα αεξνδξφκηα ζρεηίδεηαη κε ηνλ αξηζκφ ησλ πξνζγεηψζεσλ θαη ησλ απνγεηψζεσλ. Γηα θάζε θνξέα θπθινθνξίαο ππνινγίδνληαη ζηνηρεία δπλαηφηεηαο ρξήζεο δηαρσξίδνληαο κε απηφλ ηνλ ηξφπν ηηο νδεγηθέο δξαζηεξηφηεηεο ησλ απηνθηλήησλ, ησλ πινίσλ θαη ησλ ηξέλσλ, νη νπνίεο ππνινγίδνληαη ζην ηκήκα θπθινθνξίαο κέζσ ηνπ κήθνπο ηνπ θνξέα θπθινθνξίαο. Απηά ηα ζηνηρεία επεξεάδνπλ ηα θφζηε ησλ παξαγφλησλ ζηηο κεηαθνξέο. 28

29 Δνεπγειακό Μονηέλο Σν κνληέιν εμεγεί ηε δήηεζε ησλ 121 θιάδσλ παξαγσγήο θαη ησλ ηδησηηθψλ λνηθνθπξηψλ γηα 30 θνξείο ελέξγεηαο. Η δήηεζε γηα ην πεηξέιαην θαη ηε βελδίλε εμεγείηαη ζηε κνλάδα θίλεζεο. Η δήηεζε ελέξγεηαο γηα ηελ ζέξκαλζε ησλ λνηθνθπξηψλ είλαη ζπλδεδεκέλε κε ηηο κεηαβιεηέο ηεο κνλάδαο θαηνηθίαο θαη ηηο ζρεηηθέο ηηκέο ελψ ε ζπλνιηθή ελεξγεηαθή δήηεζε ηνπ ηνκέα ζε θπζηθέο κνλάδεο εμεγείηαη απφ ηελ αθαζάξηζηε παξαγσγή θαη ηε ζρέζε ησλ ζπγθεληξσηηθψλ ηηκψλ ηεο ελέξγεηαο θαη ηεο ηηκήο παξαγσγήο. Σν ελεξγεηαθφ «κείγκα» ηνπ ελ ιφγσ ηνκέα εμεγείηαη απφ ηηο ζρεηηθέο ηηκέο ηεο ελέξγεηαο. ηε ζπλέρεηα, νη θπζηθέο εηζξνέο ελέξγεηαο ζηνλ ηνκέα εμεγνχλ ηηο εθπνκπέο αηκνζθαηξηθψλ ξχπσλ (CO 2 ) θαη ησλ ελεξγεηαθψλ εηζξνψλ ζε λνκηζκαηηθνχο φξνπο ζε ζηαζεξέο ηηκέο. Απηφ ην απνηέιεζκα έπεηηα αζξνίδεηαη ζηηο ηέζζεξηο γξακκέο ελέξγεηαο ζηνπο 58 ηνκείο παξαγσγήο. Μονηέλο Υλικών Σν κνληέιν πιηθψλ ππνινγίδεη ηηο ρξεζηκνπνηεκέλεο θαη αρξεζηκνπνίεηεο εμνξχμεηο βηνκάδαο, κεηαιιηθψλ νξπθηψλ, κε κεηαιιηθψλ νξπθηψλ θαη ησλ νξπθηψλ θαπζίκσλ (πεηξέιαην, θπζηθφ αέξην, άλζξαθαο).η εγρψξηα εμφξπμε ζπλδέεηαη κε ηελ εμφξπμε ηνπ ηνκέα ηεο παξαγσγήο. Η αρξεζηκνπνίεηε εμφξπμε πιηθνχ ζε έλα ζπγθεθξηκέλν ηνκέα εμφξπμεο έρεη κηα ζηαζεξή ζρέζε κε ην ζρήκα πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ εμαγσγή ηνπ. ηελ πεξίπησζε ησλ εηζαγσγψλ γηα θάζε εηζαγφκελν αγαζφ ζε θάζε ηνκέα, νη θξπθέο είζνδνη πιηθνχ ζηηο θπζηθέο κνλάδεο ζπλδένληαη κε ηηο ηηκέο θαηά ηελ εηζαγσγή ζε ζηαζεξέο ηηκέο. ε φιεο ηηο εμηζψζεηο γηα ηελ εμήγεζε ησλ πιηθψλ εηζξνψλ ε ζεκαζία ησλ ηηκψλ ζε ζρέζε κε ην πιηθφ έρεη ππνινγηζηεί Δκπεηξηθά Απνηειέζκαηα ηνπ κνληέινπ PANTA RHEI Καηά ηε δηάξθεηα ηνπ εξεπλεηηθνχ έξγνπ «Δξγαζία θαη Πεξηβάιινλ» (Hans- Böckler-Stiftung, 2000), αλαπηχρζεθε έλα νινθιεξσκέλν ζελάξην κε πξνηεηλφκελεο ζηξαηεγηθέο γηα ηε βηψζηκε αλάπηπμε ζηε Γεξκαλία ην νπνίν πξνζνκνηψζεθε κέζσ ηνπ κνληέινπ PANTA RHEI. Οη ζηξαηεγηθέο πνπ αλαπηχρζεθαλ επεξεάδνπλ φιεο ηηο δηαζηάζεηο ηηο αεηθφξνπ αλάπηπμεο κε δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο, κε δηάθνξα κέζα θαη ζε δηαθνξεηηθέο εληάζεηο. 29

30 Η πξνζνκνίσζε επηθεληξψλεηαη θπξίσο ζε πέληε δείθηεο παξέρνληαο κηα ζπλνιηθή επηζθφπεζε φισλ ησλ ζρεηηθψλ παξακέηξσλ, δειαδή ηνπ ΑΔΠ θαη ηνπ ειιείκκαηνο ηνπ πξνυπνινγηζκνχ σο νηθνλνκηθνχο δείθηεο, νη εθπνκπέο CO 2 θαη ε ζπλνιηθή απαίηεζε πιηθνχ ηεο νηθνλνκίαο (TMR) σο πεξηβαιινληηθνί δείθηεο θαη ην πνζνζηφ αλεξγίαο σο έλαο θνηλσληθφο δείθηεο. Καη νη πέληε είλαη πνζνηηθέο παξάκεηξνη, εθ ησλ νπνίσλ νη νηθνλνκηθέο κεηξψληαη ζε γεξκαληθά κάξθα ελψ πεξηβαιινληηθνί ζε θπζηθνχο φξνπο (ηφλνπο). Πίλαθαο 1- Δπηιεγκέλεο ζηξαηεγηθέο πνιηηηθήο πνπ αθνινπζείηαη ζην ζελάξην, σο εηζξνέο γηα ην PANTA RHEI Πηγή: A. Bockermann et al. / Journal of Policy Modeling 27 (2005) Ο πίλαθαο 2 φπσο θαίλεηαη θαη πην θάησ δείρλεη ηελ εμέιημε ησλ δεηθηψλ (ζε απφιπηνπο αξηζκνχο θαη ζε πνζνζηά) απφ ην 2000 έσο θαη ην

31 Πίλαθαο 2- Απνηειέζκαηα ζε απόιπηνπο αξηζκνύο θαη πνζνζηά αύμεζεο ησλ επηιεγκέλσλ δεηθηώλ Πηγή: A. Bockermann et al. / Journal of Policy Modeling 27 (2005) Με κηα πξψηε καηηά, είλαη πξνθαλέο φηη ην ΑΔΠ απμάλεηαη ζεκαληηθά θαζ 'φιε ηε δηάξθεηα ζην νπνίν ηξέρεη ην κνληέιν, ζεσξψληαο φηη ππάξρεη κία πησηηθή ηάζε. Οη πεξηβαιινληηθνί δείθηεο, απφ ηελ άιιε παξνπζηάδνπλ αξλεηηθνχο ξπζκνχο αλάπηπμεο ζπγθξηηηθά κε ην πξψην έηνο, κε απνηέιεζκα λα πιεξνχληαη πιήξσο νη ππνζέζεηο πνπ είρακε αλαθέξεη ζηελ αξρή ηνπ θεθαιαίνπ γηα ηελ ειάρηζηε ζπλζήθε ηεο θνηλσληθφ-πεξηβαιινληηθήο βησζηκφηεηαο. Όκσο, φπσο κπνξεί λα θαλεί απφ ηνλ Πίλαθα 2, ν αξλεηηθφο ξπζκφο αχμεζεο ησλ εηζξνψλ ηνπ πιηθνχ δειαδή ε κείσζε ηεο θαηαλάισζεο πφξσλ γίλεηαη φιν θαη ιηγφηεξν ζεκαληηθή κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ, παξά ηε ζπλερψο απμαλφκελε θνξνιφγεζε ηεο εηζξνήο ηνπ πιηθνχ. Σν ίδην ηζρχεη θαη γηα ην ξπζκφ αχμεζεο ηεο παξαγσγηθφηεηαο ησλ πφξσλ. Ο ξπζκφο αχμεζεο ηνπ ΑΔΠ ειαθξψο κεηψλεηαη, αιιά παξακέλεη ζεηηθφο. Όια απηά καδί δείρλνπλ φηη νη επηπηψζεηο ησλ κέηξσλ πνιηηηθήο πνπ εμεηάζηεθαλ θζίλνπλ κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Δηδηθφηεξα, ζε έλα αθφκα πην βαζχ καθξνπξφζεζκν νξίδνληα απηέο νη ηάζεηο, δεδνκέλσλ ησλ άιισλ παξαγφλησλ ζηαζεξψλ (ceteris paribus) κπνξνχλ λα νδεγήζνπλ ζε κηα θαηάζηαζε φπνπ ν ξπζκφο αχμεζεο ηνπ ΑΔΠ θαζψο θαη ην έλα απφ ηα πιηθά εηζξνψλ κπνξνχζαλ λα πξνζεγγίζνπλ ή αθφκε θαη δηαζηαπξσζνχλ κεηαμχ ηνπο, παξαβηάδνληαο ηηο ζπλζήθεο. πλεπψο,φπσο είλαη θαλεξφ γηα λα απνθεπρζεί απηφ ην είδνο ηεο δπλακηθήο, ζε κεζνπξφζεζκε βάζε (30 εηψλ) ζα πξέπεη λα ιεθζνχλ πξφζζεηα κέηξα πνιηηηθήο. 31

32 Αλαθνξηθά κε ηα απνηειέζκαηα γηα ηηο εθπνκπέο CO 2,ελψ απηά φπσο ππνινγίδνληαη απφ ην κνληέιν ηθαλνπνηνχλ ηελ εμίζσζε, δελ είλαη ηθαλνπνηεηηθά καθξνπξφζεζκα. Ο ξπζκφο αλάπηπμεο είλαη αξλεηηθφο, ππνδειψλνληαο κείσζε ησλ εθπνκπψλ, αιιά γίλεηαη ζεηηθφο θαη πάιη ζηελ ηειεπηαία πεξίνδν. Η θνηλσληθή βησζηκφηεηα φπσο απηή εθθξάδεηαη επίζεο είλαη ηθαλνπνηεηηθφο, ν ξπζκφο αχμεζεο ηεο παξαγσγηθφηεηαο ηεο εξγαζίαο είλαη πάληα θάησ απφ ην ξπζκφ αχμεζεο ηνπ ΑΔΠ ελψ παξάιιεια ην πνζνζηφ αλεξγίαο κεηψλεηαη. 2.5 Μνληέιν SuE Σν κνληέιν SuE ή «Αεηθφξνο Δπξψπε» φπσο απνδίδεηαη ζηελ ειιεληθή νξνινγία είλαη έλα δπλακηθφ κνληέιν γηα ηελ αλάιπζε καθξνπξφζεζκσλ πνιηηηθψλ. Σν κνληέιν δελ βαζίδεηαη ζε κηα ζπγθεθξηκέλε νηθνλνκηθή ζεσξία,φπσο φια ηα κνληέια ηζνξξνπίαο, αιιά ζηε θπζηθή ινγηζηηθή ησλ πφξσλ. Δλψ γηα ηα ρξήκαηα, ε νηθνλνκία είλαη έλα θιεηζηφ θπθιηθήο ξνήο ζχζηεκα, γηα ηνπο θπζηθνχο πφξνπο είλαη έλα αλνηθηφ, πνπ ραξαθηεξίδεηαη απφ ηνπο φγθνπο απφδνζεο θαη ηνλ ρξφλν δσήο ησλ πφξσλ πξηλ απηνί θαηαζηνχλ απφβιεηα. Γεδνκέλνπ φηη ε ξνή ησλ θπζηθψλ πφξσλ ζηελ νηθνλνκία είλαη κεξηθέο θνξέο παξάιιειε θαη κεξηθέο θνξέο αληίζεηε απφ ηε ξνή ηνπ ρξήκαηνο, ν ηξφπνο αληίιεςεο ηεο νηθνλνκίαο έρεη κεηαβιεζεί ξηδηθά. Σν κνληέιν ΑE θέξλεη καδί ηνπ έλα κνληέιν ελεξγεηαθήο ξνήο θαη κία αλάιπζε ηεο ξνήο ησλ πιψλ. Ξεθηλψληαο απφ ηελ παξαδνρή φηη ε αεηθφξνο αλάπηπμε είλαη κηα εμέιημε πνπ δελ ππεξβαίλεη ηε θέξνπζα ηθαλφηεηα ηεο θχζεο, ε πξνζέγγηζε ηνπ κνληέινπ ρξεζηκνπνηεί ηφζν ηελ αλάιπζε ηεο ελέξγεηαο φζν θαη απηήο ηεο ξνήο πιηθψλ γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ νηθνλνκηθψλ επηπηψζεσλ ζηελ ππέξβαζε ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο ηεο θχζεο (Spangenberg et al., 2001). Η ελζσκαησκέλε ελέξγεηα κεηξηέηαη απφ ηελ άπνςε ησλ κε αλαλεψζηκσλ θαη αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο, πνπ ζα έπξεπε λα θαηακεξηζηεί ζηα απνζέκαηα θεθαιαίνπ, ζπλδένληαο απηφ κε ηε ζρεηηδφκελε ζπλνιηθή εηζξνή πιηθνχ. Σν κνληέιν ιακβάλεη ππφςε φιε ηελ ελέξγεηα πνπ δαπαλάηαη απφ ην πξψην ζηάδην ηεο εμφξπμεο γηα ηειηθή θαηαλάισζε θαη δηάζεζε, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ εκπνξηθνχ ηζνδπγίνπ. Σα απνζέκαηα θεθαιαίνπ ( Αλζξσπνγελέο Κεθάιαην - HMC) θαιχπηνπλ, απφ νηθνλνκηθήο απφςεσο, ηηο επελδχζεηο, θαζψο θαη ηα ελδηάκεζα αγαζά θαη ππεξεζίεο ζην βαζκφ πνπ βαζίδνληαη ζηε ρξήζε ηεο ελέξγεηαο. Κάπνηα αλζξσπνγελή θεθάιαηα έρνπλ ζχληνκε δηάξθεηα δσήο, ηδίσο ζηελ πεξίπησζε ησλ θαηαλαισηηθψλ αγαζψλ, θάπνηα είλαη γηα εμαγσγή, θαη κεξηθά είλαη κε κεγάιε δηάξθεηα δσήο. ην κνληέιν, ε 32

33 ξνή ηνπ HMC πνπ παξάγεηαη απφ ην βηνκεραληθφ ηνκέα ρξεζηκνπνηείηαη σο θαηαλαισηηθά αγαζά θαη σο επελδπηηθά αγαζά. Έηζη, πξνθαλψο, ν φξνο «θεθάιαην» ζην κνληέιν δηαθέξεη ζεκαληηθά απφ ηελ θαηαλφεζε ηνπ θεθαιαίνπ ζηελ νηθνλνκία (Crane, King, & Slesser, 1995; Noorman & Biesiot, 1995; Ryan & O Connor, 1996; Schembri, 1999). Δπηπιένλ, ην SuE ελζσκαηψλεη ηηο 15 Δπξσπατθέο Υψξεο ζε έλαλ πίλαθα θπζηθψλ εηζξνψλ-εθξνψλ (Euro-PIOT). Η πξνζέγγηζε απηή εμεγεί φρη κφλν ηηο ξνέο πνπ θαιχπηνληαη απφ ηνπο παξαδνζηαθνχο πίλαθεο εηζξνψλ-εθξνψλ αιιά θαη γηα ην πιηθφ πνπ ξέεη αλάκεζα ζην θπζηθφ πεξηβάιινλ θαη ηελ νηθνλνκία (Schmidt-Bleek, 1999). Με άιια ιφγηα, ν πίλαθαο θπζηθψλ εηζξνψλ-εθξνψλ πεξηγξάθεη ηηο ξνέο ησλ πιηθψλ πνπ εμάγνληαη, κεηαζρεκαηίδνληαη θαη απνθνξηίδνληαη πίζσ ζην πεξηβάιινλ απφ ηηο νηθνλνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο, δειαδή ηηο ξνέο πξνο, δηακέζνπ θαη έμσ απφ ηελ νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα. Πξνθεηκέλνπ λα γίλεη ρξήζε ηεο ζπλνιηθήο βάζεο δεδνκέλσλ ηνπ πζηήκαηνο Δζληθψλ Λνγαξηαζκψλ (SNA), νη 58 ηνκείο ηεο νηθνλνκία έρνπλ επηκεξηζηεί θαη έρνπλ εθ λένπ ζπγθεληξσζεί γηα λα ηαηξηάμνπλ ζηε δνκή ηνπ κνληέινπ SuE. Δπηπιένλ, δηάθνξα είδε πξψησλ πιψλ έρνπλ ζπγθεληξσζεί ζε ηξεηο βαζηθέο θαηεγνξίεο: ηα αβηνηηθά, ην λεξφ θαη ηνλ αέξα (Schmidt-Bleek, 1998). Η εθαξκνγή απηή εζηηάδεηαη θπξίσο ζηελ πιεπξά ηεο εηζφδνπ ησλ ξνψλ ησλ πιηθψλ. Ωο κέηξν γηα ηηο πεξηβαιινληηθέο επηπηψζεηο πνπ πξνθαινχληαη απφ ηελ νηθνλνκία ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, έρεη πξνζδηνξηζηεί ε ζπλνιηθή ξνή πιψλ. Απνηειείηαη απφ εγρψξηνπο ζπληειεζηέο παξαγσγήο πξψησλ πιψλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ πιηθψλ πνπ δελ έρνπλ ρξεζηκνπνηεζεί, θαζψο θαη ησλ εηζαγφκελσλ πξψησλ πιψλ θαη θαζνξίδεηαη επζέσο αζξνίδνληαο ηηο ηνκεαθέο εηζξνέο πξψησλ πιψλ θαη ησλ εηζαγφκελσλ πξψησλ πιψλ πνπ θαζνδεγείηαη απφ ηελ αληίζηνηρε ηεο ζπλνιηθήο δήηεζεο. Δπηπιένλ, ην κνληέιν παξέρεη ηφζν θπζηθά φζν θαη νηθνλνκηθά νπζηαζηηθά απνηειέζκαηα, δεδνκέλνπ φηη ε ελζσκαησκέλε ελέξγεηα (ή ην θφζηνο ηεο ελέξγεηαο, Stern, 1999) γηα φια ηα πξντφληα εθηφο πξσηνγελνχο ελέξγεηαο έρεη εκπεηξηθά απνδεηρζεί φηη ζπζρεηίδεηαη κε ηελ αμία ηεο αγνξάο ζε λνκηζκαηηθνχο φξνπο. Σν SuE ππνινγίδεη άκεζα ηε θαηαλάισζε ελέξγεηαο θαη πιηθψλ, αληί απηψλ πνπ απνξξένπλ απφ ηηο ειαζηηθφηεηεο ησλ ηηκψλ ησλ δηαθφξσλ ηνκέσλ. Ξεθηλά απφ ηηο αμηνινγήζεηο ησλ εμσηεξηθά θαζνξηζκέλσλ ηθαλνηήησλ δηεμαγσγήο, ηηο νπνίεο κεηέπεηηα κεηξά ζε φξνπο εηζξνψλ θαη βνεζά ζηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ θαηάιιεισλ ζηξαηεγηθψλ 33

34 πνιηηηθήο πξνθεηκέλνπ λα ηνπο επηηχρνπλ. Καηά ζπλέπεηα, ην κνληέιν δελ ζα ππνινγίζεη ηε κείσζε ηεο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο θαη πιηθψλ πνπ πξνέξρνληαη απφ ηε θνξνιφγεζε ησλ πφξσλ, αιιά ζα είλαη ζε ζέζε λα απνδείμεη ηελ καθξνπξφζεζκε επίδξαζε ζηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε θαη ηελ θαηαλάισζε πφξσλ, απφ ηε κείσζε ηεο θπζηθήο πξνζθνξάο πνπ ζα πξνθαιέζεη (Spangenberg & Scharnagl, 1998 ). Η εθηίκεζε ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ ζηξαηεγηθψλ πνπ βαζίδνληαη ζηηο ηηκέο νξίδεηαη θάζε θνξά απφ ην ρξήζηε. Έηζη, ζα κπνξνχζε θαλείο λα πξαγκαηνπνηήζεη ηηο πξνζνκνηψζεηο θάλνληαο ρξήζε νπνηνπδήπνηε κνληέινπ φπσο γηα παξάδεηγκα ηνπ PANTA RHEI. Η δνκή ηνπ κνληέινπ SuE παξνπζηάδεη ζε κεγάιν βαζκφ ηηο ίδηεο ζρέζεηο αίηηνπ-απνηειέζκαηνο πνπ ζπλαληάκε ζε έλα νηθνλνκεηξηθφ κνληέιν, αλ θαη κεξηθέο θνξέο απηφ εθθξάδεηαη κε πνιχ δηαθνξεηηθφ ηξφπν ιφγσ ηεο θπζηθήο βάζεο. Όπσο θαη κε ηα ρξήκαηα, πξέπεη λα ππάξρεη επέλδπζε θεθαιαίσλ, πξνθεηκέλνπ λα ππάξρεη απφδνζε. Σα απνζέκαηα HMC (Human-made Capital) κπνξνχλ λα απμεζνχλ κέζσ ηεο επέλδπζεο θαη λα κεησζεί κέζσ ησλ απνζβέζεσλ. Φπζηθά, απηφ ζεκαίλεη φηη ηα απνζέκαηα ζεσξνχληαη φηη είλαη θζίλνληα. ε έλα ηέηνην κνληέιν, φιε ε χιε είλαη αληρλεχζηκε, κεηξήζηκε θαη ππνινγίζηκε. Όπσο είλαη ζχλεζεο, ζε απηφ ην ηχπν ηνπ κνληέινπ ν βηνκεραληθφο ηνκέαο έρεη θπξίαξρν ξφιν γηα ηε δεκηνπξγία θαη ηε δηαλνκή ηνπ πινχηνπ φζνλ αθνξά ηηο επελδχζεηο θεθαιαίνπ. Σερληθέο βειηηψζεηο, νη νπνίεο επεξεάδνπλ ηελ απνδνηηθφηεηα ησλ πφξσλ, κπνξεί λα αιιάμνπλ ηελ παξαγσγηθφηεηα ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο θαη λα απμήζνπλ ηε απνδνηηθφηεηα ησλ πφξσλ. Σν κνληέιν SuE αζρνιείηαη θπξίσο κε ηε δηαδηθαζία κε ηελ νπνία ην νηθνλνκηθφ ζχζηεκα αλαπαξάγεη θαη δηαηεξεί ηε θπζηθή ππνδνκή ηνπ. Η ππνδνκή δεκηνπξγίαο είλαη κηα θπζηθή δηαδηθαζία, πνπ απαηηεί πιηθέο θαη ελεξγεηαθέο εηζξνέο, εξγαζία θαη θεθάιαην. Ο ξφινο ηνπ ηειεπηαίνπ είλαη λα θαηεπζχλεη ηηο πξψηεο χιεο ηεο δηαδηθαζίαο θαη λα ειέγρεη ηελ δηαδηθαζία κεηαηξνπήο. Η εμφξπμε πιηθψλ θαη ελεξγεηαθψλ πφξσλ απαηηεί επίζεο ηελ ελέξγεηα θαη ην θεθάιαην. Έηζη, ππάξρεη κία ζηελή αιιειεμάξηεζε κεηαμχ ησλ ηνκέσλ παξνρήο πφξσλ θαη ππνδνκήο. Ο ξπζκφο εμφδνπ ηνπ αλζξσπνγελέο θεθαιαίνπ πεξηνξίδεηαη απφ ηα ππάξρνληα απνζέκαηα ηνπ θεθαιαίνπ, ηεο δηαζεζηκφηεηα ησλ πφξσλ θαη ηεο ηερλνινγία πνπ ρξεζηκνπνηείηαη. Η δηαζεζηκφηεηα ησλ πφξσλ, κε ηε ζεηξά ηεο, πεξηνξίδεηαη απφ ην απφζεκα ησλ ππνδνκψλ ζηνπο ηνκείο ηεο εμφξπμεο πφξσλ, ε νπνία θαη πάιη εμαξηάηαη απφ ηελ ηξέρνπζα θαηάζηαζε ηεο ηερλνινγίαο. Σερλνινγηθέο βειηηψζεηο δελ κπνξνχλ λα εμεγεζνχλ ελδνγελψο απφ έλα ηέηνηνπ 34

35 είδνπο ππφδεηγκα, αιιά ππνζέζεηο ζρεηηθά κε ηνλ ξπζκφ βειηίσζεο κπνξεί λα ελζσκαησζνχλ ζην κνληέιν εμσγελψο βαζηδφκελεο εκπεηξηθά ή ζε ππνζέζεηο εξγαζίαο. Ο κεηαπνηεηηθφο ηνκέαο δεκηνπξγεί έλα απνηέιεζκα απφ ην αλζξσπνγελέο θεθάιαην ην νπνίν παξαδίδεη ζηελ εμφξπμε πφξσλ, ηελ θαηαλάισζε θαη ζε φινπο ηνπο άιινπο ηνκείο. Ο ίδηνο ν ηνκέαο εμφξπμεο πφξσλ παξαδίδεη επεμεξγαζκέλνπο πφξνπο γηα ηελ θαηαζθεπή θαη φινπο ηνπο άιινπο ηνκείο. Οη αθξηβείο ζρέζεηο εηζφδνπ-εμφδνπ εμαξηψληαη απφ ην επίπεδν ηεο ηερλνινγίαο, θαη γεληθά πξνζδηνξίδνληαη εκπεηξηθά. Ο κεραληζκφο ηεο πξνζθνξάο ζπκπιεξψλεηαη απφ ηελ πιεπξά ηεο δήηεζεο. Τπνινγίδεη ην πνζφ ηνπ HMC πνπ απαηηείηαη γηα λα δηαηεξεζεί ην δεδνκέλν επίπεδν ηεο δξαζηεξηφηεηαο ζε φινπο ηνπο ηνκείο, έηζη ψζηε λα εθπιεξσζνχλ νη ζηφρνη ηεο πνιηηηθήο ζηε ζέζε ηνπ. ε έλα ηέηνην κνληέιν, δελ κπνξεί θαλείο λα ρξεζηκνπνηήζεη αλζξσπνγελέο θεθάιαην πνπ δελ έρεη πξνεγνπκέλσο παξαρζεί. Σα ζηνηρεία πνπ θάλνπλ ηνλ θχθιν ηεο αλάπηπμεο λα κεγαιψλεη ειέγρνληαη απφ δχν παξάγνληεο. Ο έλαο είλαη ε αξλεηηθή αλάδξαζε απφ ηελ πεξηνξηζκέλε δηαζεζηκφηεηα ησλ πφξσλ, είηε κε ηε κνξθή ηεο απφιπηεο έιιεηςεο, ή σο κείσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ πφξσλ (δειαδή αχμεζε ηνπ θφζηνπο ελέξγεηαο κέζσ ηεο αμηνπνίεζεο ησλ θησρψλ ή ησλ κε εχθνια πξνζβάζηκσλ απνζεκάησλ πφξσλ), ή κέζσ ηεο αχμεζεο ησλ ηηκψλ ησλ πφξσλ. Σν ηειεπηαίν κπνξεί λα πξνθχςεη γηα παξάδεηγκα απφ ηε θνξνιφγεζε ηεο ελέξγεηαο θαη ησλ πιηθψλ αθξηβψο φπσο ην θφξν πιηθψλ ζηηο εηζξνέο (ΜΙΣ) ηνπ κνληέινπ PANTA RHEI. Ο άιινο είλαη ε δήηεζε απφ ηηο θιαδηθέο επελδχζεηο πνπ βαζίδνληαη ζε πνιηηηθέο πνπ θαζνξίδνληαη απφ ην ρξήζηε, φπσο νη επελδχζεηο ζηηο δεκφζηεο ζπγθνηλσλίεο. Όπσο θάζε νηθνλνκηθφ κνληέιν, ην SuE έρεη έλα κεραληζκφ γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ ελεξγεηαθψλ επελδχζεσλ δηαθνξεηηθνχ ελδηαθέξνληνο πνπ απνηεινχλ πξνηεξαηφηεηα θαη θαίλνληαη αληαγσληζηηθέο. Σν ζηνηρείν απηφ ηνπ κνληέινπ είλαη δνκηθά δηαθνξεηηθφ, αιιά ιεηηνπξγηθά είλαη ηζνδχλακν κε ηε εμίζσζε ησλ επελδχζεσλ ησλ νηθνλνκεηξηθψλ κνληέισλ, πνπ σζηφζν θαη 'αλάγθε δελ είλαη ζηαζεξή κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Γεδνκέλεο ηεο θχζεο ησλ κεηξεηψλ, ηξαπεδηθέο, πηζησηηθέο θαη κεηνρέο δελ πθίζηαληαη. Σν ππφινηπν HMC επαλεπελδχεηαη ζηνλ ηνκέα ηεο βηνκεραλίαο σο έλα ππφινηπν, έηζη ψζηε λα ππάξρεη κφληκε θαη πιήξεο εθθαζάξηζε ηεο αγνξάο εμαηηίαο ηεο απνπζίαο ελφο κεραληζκνχ θαζνξηζκνχ ησλ ηηκψλ. 35

36 ηε βαζηθή έθδνζε ηνπ κνληέινπ, ππνηίζεηαη κηα πιήξεο αμηνπνίεζε ησλ παξαγσγηθψλ δπλαηνηήησλ, κε ηα πξνθχπηνληα πνζνζηά αχμεζεο κάιινλ λα είλαη πηζαλέο εθηηκήζεηο απφ πξνβιέςεηο γηα ηελ αλάπηπμε. Απηφ δελ πξέπεη απαξαίηεηα λα είλαη έλα κεηνλέθηεκα. Αληίζεηα, ην κνληέιν SuE ζθφπηκα έρεη ζρεδηαζηεί γηα λα δηεξεπλήζεη ηε θπζηθή βησζηκφηεηα ελφο επξένο θάζκαηνο πνιηηηθψλ, ηερλνινγηψλ θαη πεξηβαιινληηθψλ ζηφρσλ. ε απηφ ην πιαίζην, ε βησζηκφηεηα ζεκαίλεη αλ είλαη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα θπζηθψο δπλαηφ. Δπεηδή ην κνληέιν πξνζδηνξίδεη ηηο θπζηθέο ζπλέπεηεο ησλ πνιηηηθψλ πνπ έρνπλ επηβιεζεί απφ ην ρξήζηε, θαζίζηαηαη ακέζσο ζαθέο θαηά πφζνλ θάπνην ζπγθεθξηκέλν ζχλνιν πνιηηηθψλ είλαη ζπκβαηέο κεηαμχ ηνπο. Σν κνληέιν κπνξεί λα ειέγμεη ηη είλαη θπζηθά θαη θαηά ζπλέπεηα νηθνλνκηθά αδχλαην, παξέρνληαο κεγάιε ειεπζεξία ζηε ζχγθξηζε δηαθνξεηηθψλ επηινγψλ. Η επξσπατθή νηθνλνκία είλαη δνκεκέλε απφ δέθα ηνκείο (Jacobs, 1997), νη νπνίεο απνηέιεζαλ ηε βάζε γηα ηελ πξνζέγγηζε κνληεινπνίεζεο. Δίλαη ν ηνκέαο ηεο κεηαπνίεζεο, ηεο ρεκηθήο βηνκεραλίαο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ κεηαθνξψλ, ηεο γεσξγίαο θαη ησλ ηξνθίκσλ, ησλ θαηαζθεπψλ, ησλ κέζσλ ελεκέξσζεο, ηεο πγείαο, ησλ ππεξεζηψλ ηεο αγνξάο θαη ησλ κε εκπνξεχζηκσλ ππεξεζηψλ. ην κνληέιν παξφια απηά έρνπλ γίλεη ηξείο απινπζηεχζεηο. Η ρεκηθή βηνκεραλία θαη ε κεηαπνίεζε ηξνθίκσλ έρνπλ κνληεινπνηεζεί σο έλα εληαίν ηνκέα θαη πεξηιακβάλνληαη ζηνλ ηνκέα ηεο κεηαπνίεζεο, ηα κέζα ελεκέξσζεο είλαη κέξνο ηεο αγνξάο ελψ ε πγεία είλαη ηκήκα εθηφο αγνξά ηνκέα. Οη ηνκείο ηνπ SuE βάζε ηελ αλάιπζε απηή είλαη νη εμήο: Βιομησανία Ο ηνκέαο παξάγεη ηξεηο ηχπνπο πξντφλησλ: κεγάιεο δηάξθεηαο δσήο θεθαιαηνπρηθά αγαζά, θαηαλαισηηθά αγαζά θαη εμαγψγηκα εκπνξεχκαηα. Σν πνζνζηφ ησλ επελδχζεσλ είηε εμσηεξηθά έρεη νξηζηεί (Sue-CD) ή ελδνγελψο ππνινγίδεηαη σο θαηάινηπν (Sue-SD). Η εηζξνή είλαη ε ζεξκηθή ελέξγεηα θαη ε δήηεζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο πνπ πξνέξρνληαη απφ ζηνηρεία ζηαηηζηηθψλ πεγψλ ελψ ε εθξνή, ην αλζξσπνγελέο θεθάιαην ην νπνίν ζα πξέπεη λα θαηαλεκεζεί. Σξνπνπνηήζεηο ζην κνληέιν πεξηιακβάλνπλ ηελ εηζαγσγή ελφο ζπληειεζηή θνξηίνπ, αληαλαθιψληαο ην γεγνλφο φηη ην 100% ηνπ κεηνρηθνχ θεθαιαίνπ δελ ηίζεηαη πάληα ζε παξαγσγηθή ρξήζε. Απηφο είλαη έλαο βαζηθφο παξάγνληαο πίζσ απφ ηελ απφθιηζε ησλ δπλαηνηήησλ παξαγσγήο, φπσο ππνινγίδεηαη απφ ηα ζπγθξίζηκα κνληέια θαη ηα ζηνηρεία ηεο πξαγκαηηθήο παξαγσγήο. Μηα δεχηεξε ηξνπνπνίεζε δεκηνχξγεζε έλα δεχηεξν απφζεκα θεθαιαίνπ γηα ηα πξντφληα πνπ έρνπλ εθηεηακέλε δηάξθεηα δσήο. Απηφ επηηξέπεη πξνζνκνηψζεηο 36

37 ησλ δηαξζξσηηθψλ αιιαγψλ ζε πξντφληα κε κεγάιε δηάξθεηα δσήο θαη ησλ απνζεκάησλ θεθαιαίνπ ζρεηηθά κε ηηο επηπηψζεηο ηνπο ζηελ αλάπηπμε, ηελ θαηαλάισζε πφξσλ, ην βηνηηθφ επίπεδν θαη ηελ απαζρφιεζε. Οη πνιηηηθέο εμνηθνλφκεζεο ελέξγεηαο κπνξνχλ επίζεο λα πξνζνκνησζνχλ κε παξφκνην ηξφπν. Ο ηνκέαο ηξνθίκσλ θαη πνηψλ έρεη κνληεινπνηεζεί σο έλα ζπγθεθξηκέλν ππνηνκέα, πνπ ηξνθνδνηείηαη κε ζηνηρεία απφ ηνλ γεσξγηθφ ηνκέα θαη ηελ παξάδνζε ζηελ ηειηθή θαηαλάισζε θαζψο θαη γηα ηε βηνκεραλία. Η ηζνξξνπία ηεο ηξνθηθήο θαη βηνκεραληθήο παξαγσγήο βηνκάδαο κπνξεί λα αιιάμεη ζε δηάθνξα ζελάξηα πνπ κπνξεί λα πξνθχςνπλ. Καηαζκεςή Ο ηνκέαο ησλ θαηαζθεπψλ αληηπξνζσπεχεη έλα απφ ηνπο δέθα βηνκεραληθνχο ηνκείο ηεο Δπξψπεο. Δίλαη ππεχζπλνο γηα ηε κεξίδα ηνπ ιένληνο ησλ ξνψλ πιηθψλ. Δθηφο απφ ηελ ελέξγεηα θαη ηα νξπθηά, νη ξνέο ηνπ λεξνχ ινγίδνληαη σο εηζξνέο. Σν HMC θεθάιαην παξάγεηαη σο πξντφλ, κε βάζε ην κέγεζνο ηνπ απνζέκαηνο θεθαιαίνπ θαη ελφο ζπληειεζηή θνξηίνπ πάιη. Ο ζπληειεζηήο θνξηίνπ, ε δηάξθεηα δσήο ησλ θηηξίσλ θαη ε ελεξγεηαθή ηνπο απφδνζε είλαη βαζηθέο κεηαβιεηέο ηνπ ηνκέα απηνχ. Δμποπεύζιμερ Υπηπεζίερ Ο ζπγθεθξηκέλνο ηνκέαο απνηειείηαη απφ δχν αλεμάξηεηνπο επηκέξνπο θιάδνπο: ηηο ππεξεζίεο αγνξάο γηα ηε βηνκεραλία θαη γηα κεκνλσκέλνπο θαηαλαισηέο. Απηνί παξέρνπλ ηηο ππεξεζίεο νη νπνίεο πξνυπνζέηνληαλ ζην αληίζηνηρν ζελάξην. Δάλ ε πξφζεζε είλαη λα αμηνινγήζεη κηα αχμεζε ησλ πξνηηκήζεσλ ησλ θαηαλαισηψλ απφ πιηθά αγαζά ζε νηθνινγηθά απνδνηηθέο ππεξεζίεο, απηφ είλαη δπλαηφ κφλν κε ηελ αλάιεςε κηα δηαδηθαζίαο ππνθαηάζηαζεο κεηαμχ ησλ δχν πξψελ ππφ-ηνκέσλ ζε έλα ηξίην, πνπ νλνκάδεηαη ηνκέαο νηθνινγηθά απνηειεζκαηηθψλ ππεξεζηψλ. Υπηπεζίερ Έκηορ Αγοπάρ (Κςβέπνηζη, Υγεία, Δκπαίδεςζη) Ο ηνκέαο απηφο αληαλαθιά ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ είλαη πεξηβαιινληηθά φζν θαη απφ θνηλσληθή άπνςεο ζρεηηθέο, αιιά ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν παξέρνληαη δχζθνια κπνξεί λα επεξεαζηεί απφ ηνλ θαηαλαισηή (Lorek, Spangenberg 2001). Οη κεηαβιεηέο πεξηιακβάλνπλ ζηνηρεία φπσο είλαη ην κεηνρηθφ θεθάιαην ηεο θπβέξλεζεο, ηεο πγείαο θαη ηεο εθπαίδεπζεο ησλ δαπαλψλ θαη ην πνζνζηφ ησλ καζεηψλ αλά ειηθηαθή νκάδα. 37

38 Μεηαθοπέρ Ο ηνκέαο ππνινγίδεη ηηο θεθαιαηαθέο απαηηήζεηο γηα ην ζχζηεκα κεηαθνξάο, νη νπνίεο δηαθνξνπνηήζεθαλ αλάινγα κε ην αλ απεπζχλεηαη ζην επηβαηηθφ θνηλφ θαη ζε εκπνξεπκαηηθέο κεηαθνξέο θαζψο θαη ζηνλ ηξφπν κεηαθνξάο. Σν κνληέιν ειέγρεη ηηο αιιαγέο ζηνπο ηξφπνπο κεηαθνξάο, ηφζν γηα ηνπο επηβάηεο φζν θαη ζηα εκπνξεχκαηα, θαζψο ζην ζπληειεζηή πιεξφηεηαο ησλ επηβαηηθψλ απηνθηλήησλ. Έλα ελδηαθέξνλ ζηνηρείν είλαη φηη ν ηνκέαο ησλ εκπνξεπκαηηθψλ κεηαθνξψλ θαη νη κεηαβνιέο πνπ νθείινληαη ζηε κείσζε ησλ ξνψλ πιηθψλ αθνξνχλ θπξίσο ηα πξσηνγελή θαη ελδηάκεζα θαη ιηγφηεξν ηα ηειηθά πξντφληα. Γεωπγία, Γαζοκομία και Αλιεία Σν κνληέιν εμηζνξξνπεί ηε γεσξγηθή παξαγσγή θαη ηελ θαηαλάισζε κέζσ ησλ ηξνθίκσλ θαη ην εκπφξην δσνηξνθψλ. Οη παξάγνληεο πνπ ππνινγίδνληαη πεξηιακβάλνπλ ηε ρξήζε ιηπαζκάησλ θαη ηεο γεο, ην μχιν πνπ ζπγθνκίδεηαη, αιιαγέο ζηα απνζέκαηα ηνπ μχινπ θαη ησλ δψσλ, θαζψο θαη ηα ηξφθηκα πνπ παξάγνληαη ζε ηφλνπο πξσηεΐλεο. Η πνιηηηθή επηινγψλ ζηηο πξνζνκνηψζεηο πεξηιακβάλνπλ ηελ πξνψζεζε ηεο βηνινγηθήο γεσξγίαο, θαη ηελ παξαθνινχζεζε ησλ επηπηψζεσλ ζηελ θαηαλάισζε ιηπαζκάησλ θαη θπηνθαξκάθσλ θαη ηε ζπλαθφινπζε επίπησζε ζηα απνζέκαηα θεθαιαίνπ θαη ηεο παξαγσγήο. Δνέπγεια Γεδνκέλνπ φηη ε ινγηζηηθή ησλ πφξσλ είλαη ηφζν βαζηθφ γηα ην κνληέιν, ν ελεξγεηαθφο ηνκέαο έρεη δηαθνξνπνηεζεί ζε δχν ππνηνκείο, παξαγσγήο θαη εμαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, θαζψο θαη αληαλαθιά ηηο ξνέο πιηθψλ ησλ κε ελεξγεηαθψλ πφξσλ. Παξάιιεια έρνπλ πξνζηεζεί ην θνκκάηη ηεο ζηέγαζεο θαη ην λεξφ. Δπγαζία Γεδνκέλνπ φηη ε πνιηηηθή βησζηκφηεηα ζα έρεη ζεκαληηθφ αληίθηππν ζηελ αγνξά εξγαζίαο, ε εμέηαζε ησλ επηπηψζεσλ ζηελ απαζρφιεζε πνπ πξνθαιείηαη απφ ηα δηαθνξεηηθά ζελάξηα θαη ηηο πνιηηηθέο ζηξαηεγηθέο παξνπζηάδεη ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ ζε έλα εξγαιείν κνληεινπνίεζεο ηεο βησζηκφηεηαο, φπσο ην SuE. ην κνληέιν, νη ηνκεαθνί ζπληειεζηέο ηεο δεκηνπξγίαο ζέζεσλ εξγαζίαο, κε βάζε ηα εκπεηξηθά δεδνκέλα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη, αληαλαθινχλ ηηο επηπηψζεηο ησλ νηθνλνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ζηελ αγνξά εξγαζίαο (απφ ηελ άπνςε ησλ ζέζεσλ εξγαζίαο πνπ δεκηνπξγνχληαη). Μεηαβνιέο ηεο παξαγσγηθφηεηαο ηεο εξγαζίαο, ζα κπνξνχζαλ ηφηε λα νδεγήζνπλ ζε κηα αιιαγή ησλ ζπληειεζηψλ. Σέινο, αιιαγέο ησλ εκεξήζησλ ή εβδνκαδηαίσλ σξψλ εξγαζίαο είλαη άκεζα εθαξκφζηκεο, θαη ν 38

39 ζπλνιηθφο αξηζκφο ησλ αηφκσλ πνπ απαζρνινχληαη πξνέξρεηαη απφ ην ζπλνιηθφ αξηζκφ ησλ σξψλ εξγαζίαο θαη ην είδνο ηεο δνκήο ηνπ ρξφλνπ εξγαζίαο ν ρξήζηεο ζέιεη λα αλαιάβεη Δκπεηξηθά Απνηειέζκαηα ηνπ κνληέινπ SuE Έρνληαο νινθιεξψζεη θαη ην ζεσξεηηθφ ππφβαζξν ηνπ κνληέινπ SuE θαη εδψ έλα "νινθιεξσκέλν" ζελάξην έρεη αλαπηπρζεί πξνθεηκέλνπ λα ειεγρζεί ην κνληέιν, ειέγρνληαο ηα ζηνηρεία έλα πξνο έλα θαη ηελ ελζσκαηψλνληαο ηα απφ θάησ πξνο ηα πάλσ. Σα ζελάξηα ηνπ SuE σζηφζν είλαη ιηγφηεξν πνιχπινθα, ιακβάλνληαο ππφςε ηε ρακειή δηαθνξνπνίεζε ηεο νηθνλνκίαο. Ωο εθ ηνχηνπ, γηα ηελ απεηθφληζε ηεο αιιειεπίδξαζεο ησλ κέηξσλ πνιηηηθήο, ην νινθιεξσκέλν ζελάξην πεξηιακβάλεη κηα ζεηξά απφ πνιηηηθέο πνπ αλαθέξνληαη ζηελ νηθνινγηθά απνδνηηθή παξαγσγή, ηηο νηθνινγηθά απνηειεζκαηηθέο ππεξεζίεο θαη κηα πνιηηηθή γηα ηελ εξγαζία πνπ κεηψλεη ην ρξφλν εξγαζίαο. Η νηθνινγηθά απνδνηηθή παξαγσγή πεξηιακβάλεη ηερληθέο βειηηψζεηο ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο φζνλ αθνξά ηελ ελέξγεηα θαη ηνπο κε ελεξγεηαθνχο πφξνπο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο κεηάβαζεο απφ ηα νξπθηά ζε αλαλεψζηκεο πεγέο ελέξγεηαο, ηελ αιιαγή ησλ ηξφπσλ κεηαθνξάο ζηνλ ηνκέα ησλ κεηαθνξψλ θαη κηα απμαλφκελε ηάζε πξνο ηε βηνινγηθή γεσξγία. Όζνλ αθνξά ηηο κεηαθνξέο, νη αιιαγέο ζηελ θαηαλνκή ησλ κέζσλ κεηαθνξάο έρνπλ δνθηκαζηεί. Απνδεηθλχεηαη φηη, δεδνκέλεο ηεο αλακελφκελεο αχμεζεο ηνπ ζπλνιηθνχ φγθνπ ησλ κεηαθνξψλ γηα ηελ ΔΔ, ηα απνηειέζκαηα είλαη κέηξηα. Πξνθαλψο, νη ειπίδεο φηη πνιινί θνξείο ιήςεο πνιηηηθψλ απνθάζεσλ κπνξνχλ λα δψζνπλ ιχζε ζηα πξνβιήκαηα κεηαθνξάο κε ζπλδπαζκέλεο κεηαθνξέο ή κε πεξηζζφηεξεο ζηδεξνδξνκηθέο κεηαθνξέο ζα πξέπεη λα ζεσξεζεί σο ππεξβνιηθά αηζηφδνμε. Οη νηθνινγηθά απνηειεζκαηηθέο ππεξεζίεο επηθεληξψλνληαη ζηελ απνηειεζκαηηθή ρξήζε ησλ πξντφλησλ αληί ηεο απνηειεζκαηηθήο παξαγσγήο. Έηζη, νη πεξηζζφηεξεο ππεξεζίεο αλά αγαζφ ζε εηήζηα βάζε, θαη καθξάο δηαξθείαο πξντφληα είλαη ηα δχν βαζηθά ζηνηρεία. Τπνζέηνληαο φηη ην κεξίδην αγνξάο ησλ πξντφλησλ κε κεγάιε δηάξθεηα δσήο απμάλεηαη αξγά κέρξη ην 10% απφ ην 1985 έσο ην έηνο 2015, θαη φηη, θαζψο ην 10% ησλ πιηθψλ αγαζψλ πνπ αγνξάδνληαη έρνπλ ππνθαηαζηαζεί απφ ηηο ππεξεζίεο, ε αλάπηπμε ηεο κεηαπνηεηηθήο παξαγσγήο κεηψλεηαη ειαθξά, θαζψο θαη ηνπ επηπέδνπ δσήο ησλ πιηθψλ. Ωζηφζν, απηφ είλαη 39

40 πξνθαλέο αθνχ εμ νξηζκνχ, δελ ιακβάλεηαη ππφςε ν αξηζκφο ησλ δηαζέζηκσλ ππεξεζηψλ. Όζνλ αθνξά ην ρξφλν εξγαζίαο, ην κήθνο ηνπ κέζνπ εβδνκαδηαίνπ ρξφλνπ εξγαζίαο ζηελ Δπξψπε ζήκεξα πνηθίιιεη αλάινγα κε ηνλ ηνκέα, απφ 45 ψξεο ζηε γεσξγία έσο 37 ψξεο ζε κε εκπνξεχζηκεο ππεξεζίεο. Σα ζελάξηα ππνζέηνπλ κηα κείσζε ηνπ ρξφλνπ εξγαζίαο ζε 33 ψξεο αλά εβδνκάδα, έλαο αξηζκφο πνπ πξνηηκάηαη απφ ην κέζν εξγάηε ζχκθσλα κε δηάθνξεο δεκνζθνπήζεηο. ε γεληθέο γξακκέο, νη πεξηβαιινληηθέο επηπηψζεηο πνπ πξνθχπηνπλ ρξεζηκνπνηψληαο ηελ πξνζνκνίσζε είλαη ηθαλνπνηεηηθέο. Ο ζηφρνο κείσζεο ζε ζρέζε κε ηηο εθπνκπέο CO 2 πνπ θαζνξίδνληαη ζηελ δηάζθεςε γηα ην θιίκα ηνπ Κηφην έρεη επηηεπρζεί θαη ε ζπλνιηθή εηζξνή πιηθψλ ζηελ νηθνλνκία ηεο ΔΔ έρεη κεησζεί θαηά 27%. Ωζηφζν, ππάξρνπλ δχν ζεκεία πνπ ρξήδνπλ ηδηαίηεξεο πξνζνρήο: ε αλάπηπμε ηεο απαζρφιεζεο θαη ηνπ ζπλνιηθνχ επηπέδνπ δηαβίσζεο. Πίλαθαο 3-Απνηειέζκαηα SuE Πηγή: A. Bockermann et al. / Journal of Policy Modeling 27 (2005) Σν ζελάξην απνθαιχπηεη φηη ελψ ε απιή νηθνινγηθά απνδνηηθή παξαγσγή νδεγεί ζε ειαθξά κείσζε ηεο απαζρφιεζεο, ε επίδξαζε απηή είλαη θάηη πεξηζζφηεξν απφ αληηζηάζκηζε απφ ηηο επηπηψζεηο ησλ νηθνινγηθά απνηειεζκαηηθψλ ππεξεζηψλ. Με ηελ εηζαγσγή κηαο πνιηηηθήο ηεο εξγαζίαο, δειαδή ηε κείσζε ησλ σξψλ εβδνκαδηαίαο εξγαζίαο ζε 33 ζε φινπο ηνπο ηνκείο, έλα πνζνζηφ αλεξγίαο ηεο ηάμεο ηνπ 3% έρεη επηηεπρζεί. Σα απνηειέζκαηα απφ ην ζελάξην πνπ πεξηγξάθεηαη παξαπάλσ φπσο θαη ζην PANTA RHEI δείρλνπλ φηη ε βηψζηκε αλάπηπμε δελ κπνξεί λα επηηεπρζεί απφ έλα κφλν κέζν ή πνιηηηθή. Μέηξα πνπ νδεγνχλ ζε νηθνινγηθά απνδνηηθή παξαγσγή δελ είλαη επαξθή, αιιά πξέπεη λα ζπλνδεχνληαη απφ ελεξγεηηθέο πνιηηηθέο γηα ηελ εξγαζία, πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζεί ν ζηφρνο ηεο θνηλσληθά βηψζηκεο Δπξψπεο. ε 40

41 απηφ ην πιαίζην, ν ξφινο ησλ νηθνινγηθά απνηειεζκαηηθψλ ππεξεζηψλ, είλαη ζεκαληηθφο. Έηζη, ηα ηξία ζηνηρεία ζπκβάιινπλ ζεκαληηθά ζε κηα ζηξαηεγηθή κε ζηφρν ηελ επίηεπμε ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο ζηελ Δπξσπατθή Έλσζε. Γηα ηηο ξνέο ησλ πιηθψλ θαη ησλ εθπνκπψλ CO 2, ηα πεξηβαιινληηθά θξηηήξηα, είλαη επαξθή φπσο θαη ην θνηλσληθφ θξηηήξην ζρεηηθά κε ηελ απαζρφιεζε. Έηζη, ην ζελάξην πιεξνί ηηο ειάρηζηεο πξνυπνζέζεηο γηα ηελ αεηθφξν αλάπηπμε. 2.6 Μνληέιν NEMESIS Σν κνληέιν NEMESIS (New Econometric Model for Environment and Sustainable development Implementation Strategies) είλαη έλα νηθνλνκεηξηθφ καθξφνηθνλνκηθφ κνληέιν ην νπνίν έρεη ρξεκαηνδνηεζεί ζην πιαίζην ηνπ πέκπηνπ θαη έθηνπ ΔΣΑ ηεο Δπξσπατθή Δπηηξνπή Γεληθήο Γηεχζπλζεο θαη Έξεπλαο. Πξφθεηηαη γηα έλα ζχζηεκα νηθνλνκηθψλ κνληέισλ πνπ είλαη αθηεξσκέλν ζην λα κειεηά ζέκαηα πνπ πεξηιακβάλνπλ ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε, ηελ αληαγσληζηηθφηεηα, ηελ απαζρφιεζε θαη ηνπο δεκφζηνπο ινγαξηαζκνχο ζηελ νηθνλνκηθή πνιηηηθή, θαη ηδίσο εθείλεο φιεο ηηο δηαξζξσηηθέο πνιηηηθέο πνπ αθνξνχλ ηηο καθξνπξφζεζκεο επηπηψζεηο φπσο ην πεξηβάιινλ, ηε ξχζκηζε ηεο ελέξγεηαο θαη ηε γεληθή θνξνινγηθή κεηαξξχζκηζε. Ο βαζηθφο ζθνπφο ηνπ κνληέινπ φκσο είλαη λα παξέρεη έλα πιαίζην γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε πξνβιέςεσλ, ή «business as usual» (BAU) ζελαξίσλ, απφ 25 έσο 50 έηε. Σν NEMESIS είλαη κηα κεγάιεο θιίκαθαο νηθνλνκεηξηθφ κνληέιν ην νπνίν πεξηέρεη πεξίπνπ εμηζψζεηο, ηνπ νπνίνπ φιεο έρνπλ εθηηκεζεί νηθνλνκεηξηθά. ε απηφ ην ζηάδην ην κνληέιν θαιχπηεη 15 Δπξσπατθέο Υψξεο ζπλ ηελ Ννξβεγία ελψ ην ππφινηπν δηεζλέο πεξηβάιινλ ζεσξείηαη εμσγελείο κεηαβιεηέο κε κηα δηάθξηζε κεηαμχ δέθα πεξηνρψλ ηνπ θφζκνπ. Κάζε ρψξα είλαη πιήξσο κνληεινπνηεκέλε θαη ζπλδέεηαη νπζηαζηηθά κε ηηο άιιεο κέζσ ηνπ εμσηεξηθνχ εκπνξίνπ. Οη θχξηεο εμσγελείο κεηαβιεηέο ηνπ κνληέινπ αθνξνχλ αξρηθά ην παγθφζκην πεξηβάιινλ (ηηκέο ζπλαιιάγκαηνο θαη επηηνθίσλ, δξαζηεξηφηεηα ηνπ ππφινηπνπ θφζκνπ,ηηκέο πξντφληνο θαη ρνλδξεκπνξίνπ), ζηε ζπλέρεηα δεκνγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά (ζπλνιηθφο πιεζπζκφο, δνκή ηνπ πιεζπζκνχ θαη ηνπ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ), ηελ εζληθή πνιηηηθή (καθξνπξφζεζκσλ θαη βξαρππξφζεζκσλ επηηνθίσλ, ζπλαιιαγκαηηθέο ηζνηηκίεο, θφξνπο θαη θξαηηθέο δαπάλεο) θαη ηέινο ηελ ελέξγεηα κε 41

42 ην πεξηβάιινλ (εηδηθνί θφξνη θαηαλάισζεο, θνξνινγηθνί ζπληειεζηέο γηα ηνλ άλζξαθα) Κύξηα Υαξαθηεξηζηηθά ηνπ κνληέινπ Απφ ηελ πιεπξά ηεο πξνζθνξάο, ην NEMESIS δηαθξίλεη 32 ηνκείο παξαγσγήο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ηεο Γεσξγίαο, Γαζνθνκίαο, Αιηείαο, Μεηαθνξψλ, Δλέξγεηαο, Δλδηάκεζσλ Πξντφλησλ, Κεθαιαηνπρηθψλ αγαζψλ, Σειηθψλ Πξντφλησλ θαη Ιδησηηθψλ θαη Γεκφζησλ Τπεξεζηψλ. Κάζε ηνκέαο δηακνξθψλεηαη κε έλαλ αληηπξφζσπν- επηρείξεζε πνπ ιακβάλεη απνθάζεηο γηα ηελ παξαγσγή ηεο δεδνκέλνπ ηεο παξαγσγηθήο ηεο ηθαλφηεηαο θαη ηηο ηηκέο ησλ εηζξνψλ. Ο ηξφπνο ζπκπεξηθνξάο ησλ επηρεηξήζεσλ πεξηιακβάλεη πνιχ θαηλνηφκα ραξαθηεξηζηηθά ηα νπνία ζεκειηψλνληαη απφ ηηο λέεο ζεσξίεο αλάπηπμεο, θπξίσο ζε ελδνγελή απνθάζεηο πνπ αθνξνχλ ηελ Έξεπλα θαη Αλάπηπμε θαη επηηξέπνπλ ζηηο επηρεηξήζεηο λα βειηηψζνπλ ηε παξαγσγηθφηεηα ηεο δηαδηθαζίαο ηνπο θαη ηελ πνηφηεηα ησλ πξντφλησλ. Η παξαγσγή ινηπφλ ζηνπο ηνκείο απηνχο εθπξνζσπείηαη κε ηαζεξέο Διαζηηθφηεηαο Τπνθαηάζηαζεο πλαξηήζεηο Παξαγσγήο (Constant elasticity of substitution-ces) κε εμαίξεζε ηελ Γεσξγία ε νπνία ρξεζηκνπνηεί Σξαλζινγαξηζκηθέο (Translog) εμηζψζεηο θαη ε Γαζνθνκία κε ηελ Αιηεία φπνπ ε ηερλνινγία αλαπαξηζηάηαη κε Leontief εμηζψζεηο. Οη θχξηνη ζπληειεζηέο παξαγσγήο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηηο ζπλαξηήζεηο παξαγσγήο είλαη ηξεηο: ην θεθάιαην, ε εξγαζία θαη ε ελέξγεηα φπνπ επίζεο ελδνγελείο θαηλνηνκίεο ησλ επηρεηξήζεσλ έξρνληαη λα ηξνπνπνηήζνπλ ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ δηαθφξσλ ζηνηρείσλ (ηερλνινγηθψλ αιιαγψλ) θαη ηελ πνηφηεηα ηεο παξαγσγήο. Η ζπλάξηεζε παξαγσγήο ζηεξίδεηαη ζηε δπηθή πξνζέγγηζε πνπ ππνζέηεη φηη νη απαηηήζεηο ησλ ζπληειεζηψλ παξαγσγήο (εξγαζία, πιηθψλ θαη ελέξγεηαο) θαη ησλ νηνλεί ζηαζεξψλ παξαγφλησλ (θπζηθφ θαη ηεο R & D) πξνθχπηνπλ απφ κία εχθακπηε κνξθή ηεο ζπλάξηεζεο θφζηνπο,απηή ηεο Γεληθεπκέλεο ζπκκεηξηθήο McFadden (Generalised symmetric McFadden cost function) ε νπνία πξνηάζεθε απφ ηνπο Diewert θαη Wales. Η πξνζέγγηζε απηή πεξηιακβάλεη ηελ πξνζαξκνγή ησλ θαζπζηεξήζεσλ γηα ηελ εθαξκνγή ησλ ζπληειεζηψλ παξαγσγήο, ηδίσο γηα ην θπζηθφ θεθάιαην. ηε ζπλέρεηα νη ζπληειεζηέο κεηαηξέπνληαη ζε απαηηήζεηο πξντφλησλ ζηνπο ηνκείο παξνρήο ελέξγεηαο, πιηθψλ θαη επελδχζεσλ, ρξεζηκνπνηψληαο ελδνγελείο πίλαθεο κεηαηξνπήο. Οη ηηκέο πξνζθνξάο ησλ αγαζψλ θαη ησλ ππεξεζηψλ βαζίδνληαη ζηελ εθαξκνγή ηεο πξνζαχμεζεο ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο. Η 42

43 πξνζαχμεζε απηή αληαλαθιά ην βαζκφ ηεο κνλνπσιηαθνχ αληαγσληζκνχ ζε θάζε ηνκέα θαη ηελ πξνζπάζεηα Έξεπλα θαη Αλάπηπμεο (R & D) ζηηο επηρεηξήζεηο. Οη εμηζψζεηο πνπ εθηηκήζεθαλ είλαη νη αθφινπζεο πέληε κε ηνπο δείθηεο 1,2 θαη 3 λα αλαθέξνληαη αληίζηνηρα ζηελ εξγαζία, ηελ ελέξγεηα θαη ηα πιηθά θαζψο θαη γηα ηνπο νηνλεί ζηαζεξνχο ζπληειεζηέο 1 = Κεθάιαην θαη 2 = R & D). v aj W 1 a W y i, g 1 i, g 2 1 1,C 1 1, j j, C C i, ji, C j, C 1 C C j1 2 i1 j1 1 k aj a k a k a W i, g g, C, 1 i, g 2 f f, C, 1 f, g f, C, C f 1 2 f 1 g1 yc 2 1 aj a K a y f, f 2 f 1 2 ig, 1 f, C 1 C W (1 aj ) v 2 C 1,C,t1 v aj W 1 a W y i, g 1 i, g 2 1 2,C 2 2, j j, C C i, ji, C j, C 2 C C j1 2 i1 j1 1 k aj a k a k a W i, g g, C, 1 i, g 2 f f, C, 1 f, g f, C, C f 1 2 f 1 g1 yc 2 1 aj a K a y f, f 2 f 1 2 ig, 1 f, C 2 C W (1 aj ) v 2 C 2,C,t1 v aj W 1 a W y i, g 1 i, g 2 1 3,C 3 3, j j, C C i, ji, C j, C 3 C C j1 2 i1 j1 1 k aj a k a k a W i, g g, C, 1 i, g 2 f f, C, 1 f, g f, C, C f 1 2 f 1 g1 yc 2 1 aj a K a y f, f 2 f 1 2 ig, 1 f, C 3 C W (1 aj ) v 2 C 3,C,t1 K d [ a C ] y d [ a C ] y m K m R K R t KK K K t t KR R R t t k, k t 1 k,r t 1 R d [ a C ] y d [ a C ] y m K m R K R t KR K K t t RR KR R t t r, k t 1 r,r t 1 φπνπ ην εθθξάδεη ηε ηηκή ηεο κεηαβιεηή εηζφδνπ. i ic,, κε ηηο ηειεπηαίεο i λα απνηεινχλ ηηο εληάζεηο ηεο κεηαβιεηήο εηζφδνπ ελψ ν φξνο k f, t είλαη νη εληάζεηο 43

44 ησλ νηνλεί ζηαζεξψλ παξαγφλησλ. Δπηπιένλ κε W 3 a ζπκβνιίδνπκε έλα t i1 i i, t δείθηε Laspeyres ηεο κεηαβιεηήο εηζφδνπ φπνπ i είλαη έλαο ζηαζεξφο ζπληειεζηήο ν νπνίνο εθηηκάηαη ζην ζεκείν θαλνληθνπνίεζεο. Σν. κεηξά ην αληίζηξνθν ησλ απνδφζεσλ θιίκαθαο θαη ν φξνο a,( 1, f, t) f f f ηα θφζηε εζσηεξηθήο πξνζαξκνγήο γηα ην θπζηθφ θαη ην R&D θεθάιαην. Σέινο, κε θφζηνο ρξεζηψλ ησλ νηνλεί ζηαζεξψλ ζπληειεζηψλ. f Ct αληηθαηνπηξίδνπκε Απφ ηελ πιεπξά ηεο δήηεζεο, ε ζπλνιηθή νηθηαθή θαηαλάισζε εμαξηάηαη απφ ηηο πξνζδνθίεο ηνπ εξγαζηαθνχ βίνπ, αιιά κε κηα αξγή πξνζαξκνγή ζηηο αιιαγέο ηνπ ηξέρνληνο εηζνδήκαηνο. Σα ζπλνιηθά θέξδε είλαη κία ζπλάξηεζε ηνπ πεξηθεξεηαθνχ δηαζέζηκνπ εηζνδήκαηνο, έλα κέηξν ηνπ πινχηνπ ησλ λνηθνθπξηψλ, ησλ επηηνθίσλ θαη ηνπ πιεζσξηζκνχ. Γείθηεο ειηθηαθήο εμάξηεζεο παηδηθνχ θαη γεξνληηθνχ πιεζπζκνχ πεξηιακβάλνληαη επίζεο ζε κηα πξνζπάζεηα λα ζπιιεθζεί νπνηαδήπνηε αιιαγή ζηηο θαηαλαισηηθέο ζπλήζεηεο πνπ πξνθαιείηαη απφ ηε γήξαλζε ηνπ πιεζπζκνχ. Δπηπιένλ, ην πνζνζηφ αλεξγίαο ρξεζηκνπνηείηαη σο έλα ππνθαηάζηαην γηα ην βαζκφ ηεο αβεβαηφηεηαο ζηελ νηθνλνκία. πλεπήο κε ηηο άιιεο ζπκπεξηθνξηζηηθέο εμηζψζεηο, ε θαηαλάισζε βαζίδεηαη ζηελ ππφζεζε φηη ππάξρεη κηα καθξνρξφληα ηζνξξνπία, αιιά ππάξρνπλ αθακςίεο πνπ εκπνδίδνπλ ηελ άκεζε πξνζαξκνγή ηεο ελ ιφγσ ζε καθξνπξφζεζκε ηζνξξνπία. πλνιηθά, ε ζπλαζξνηζηηθή θαηαλάισζε ησλ λνηθνθπξηψλ επεξεάδεηαη έκκεζα απφ 27 δηαθνξεηηθέο εμηζψζεηο θαηαλάισζεο κέζσ ηεο επίδξαζήο ηνπο ζηηο ζρεηηθέο ηηκέο θαη ηνπ ζπλνιηθνχ εηζνδήκαηνο, ζην νπνίν πξνζηίζεληαη θαη νη δεκνγξαθηθέο αιιαγέο. Η Γεκφζηα Καηαλάισζε ε νπνία θαηαλέκεηαη κεηαμχ ηεο Παηδείαο, ηεο Τγείαο, ηεο Άκπλαο θαη άιισλ δαπαλψλ, επεξεάδνληαη επίζεο απφ ηηο δεκνγξαθηθέο αιιαγέο. Όζνλ αλαθνξά ην εκπφξην απηφ αληηκεησπίδεηαη ζαλ λα ιακβάλεη ρψξα κεηαμχ δχν πεξηνρψλ: ηεο Δπξψπεο θαη ηνπ ππφινηπνπ θφζκνπ. Η δηαζεζηκφηεηα ησλ δεδνκέλσλ ήηαλ έλαο ζεκαληηθφο παξάγνληαο γηα ηελ επηινγή απηή, επηηξέπνληαο έηζη ζην κνληέιν λα εζηηάζεη πεξηζζφηεξν ηελ πξνζνρή ηνπ ζηηο ελδνθνηλνηηθέο εκπνξηθέο ξνέο, νη νπνίεο απνηεινχλ έλα κεγάιν κέξνο ηνπ ζπλνιηθνχ εκπνξίνπ ζηελ Δπξσπατθή Έλσζε. Δδψ αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ελψ είλαη δπλαηφ λα ηαπηνπνηήζεη θαλείο ηνπο φγθνπο ζπλαιιαγψλ γηα ην εληφο θαη εθηφο επξσπατθφ εκπφξην, θάηη ηέηνην δελ ζπκβαίλεη θαη κε ηηο ηηκέο. Οη εμηζψζεηο ηνπ φγθνπ εμαγσγψλ θαη γηα ηα δχν είδε εκπνξίνπ κπνξνχλ λα απνηππσζνχλ μερσξηζηά ε θάζε 44

45 κηα κέζσ ησλ απνηειεζκάησλ ηνπ εηζνδήκαηνο θαη ησλ ηηκψλ. Σν απνηέιεζκα ηνπ εηζνδήκαηνο ζπιιακβάλεηαη απφ κία κεηαβιεηή πνπ αλαπαξηζηά ηελ νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα ζηνλ ππφινηπν θφζκν γηα ην ελδνθνηλνηηθφ εκπφξην θαη απφ κία κεηαβιεηή πνπ αλαπαξηζηά ηελ νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα γηα ην εθηφο Δπξσπατθήο Έλσζεο εκπφξην. Οη ηηκέο δηαρσξίδνληαη θαη απηέο κε αλάινγν ηξφπν φπσο απηφλ ηνπ εηζνδήκαηνο. Γηα ην ελδνθνηλνηηθφ εκπφξην ππάξρεη ε ηηκή ησλ εμαγσγψλ γηα ηελ ρψξα πνπ εμάγεη θαη απφ ηελ άιιε κεξηά ε ηηκή ησλ εμαγσγψλ ζηηο άιιεο ρψξεο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο. Γηα ην εμσθνηλνηηθφ εκπφξην ν αληίθηππνο ησλ ηηκψλ πξνέξρεηαη απφ ηελ ηηκή ησλ εμαγσγψλ γηα ηελ εμάγνπζα ρψξα θαη απφ κία κεηαβιεηή ηηκή γηα ηνλ ππφινηπν θφζκν. Σν απφζεκα R&D πεξηιακβάλεηαη επίζεο πξνθεηκέλνπ λα εηζαρζεί ν ξφινο ησλ θαηλνηνκηψλ ζηελ απφδνζε ηνπ εκπνξίνπ θαη ζηε ζπλέρεηα ζηε δηαξζξσηηθή αληαγσληζηηθφηεηα. Γηα ηηο εηζαγσγέο νη εμηζψζεηο είλαη ηαπηφζεκεο ηφζν γηα ην ελδνθνηλνηηθφ εκπφξην φζν θαη γηα ην εμσηεξηθφ εκπφξην. Σν απνηέιεζκα ηνπ εηζνδήκαηνο ιακβάλεηαη κέζσ ησλ εγρψξησλ πσιήζεσλ απφ ηνπο εγρψξηνπο παξαγσγνχο, ελψ νη επηπηψζεηο ησλ ηηκψλ αληηθαηνπηξίδνληαη ζηε ηηκή εηζαγσγήο θαζψο θαη ε ηηκή ησλ εγρψξησλ πσιήζεσλ απφ ηνπο εγρψξηνπο παξαγσγνχο. Σν απφζεκα ησλ θαηλνηνκηψλ ππάξρεη θαη πάιη εδψ πξνθεηκέλνπ λα ππελζπκίζεη ηηο επηπηψζεηο ησλ θαηλνηνκηψλ ζηηο εκπνξηθέο επηδφζεηο. Οη εμηζψζεηο ησλ κηζζψλ βαζίδνληαη ζε κηα ζεσξία ησλ απνθάζεσλ θαζνξηζκνχ ησλ κηζζψλ νη νπνίεο πξαγκαηνπνηνχληαη απφ ηε κεγηζηνπνίεζε ηεο ρξεζηκφηεηαο ησλ ζπλδηθάησλ (θακπχιε Phillips). Σα ζπλδηθάηα ππνινγίδνπλ ηε ρξεζηκφηεηα πνπ πξνθχπηεη απφ ηα πςειφηεξα επίπεδα ηεο απαζρφιεζεο θαη απφ ηελ αχμεζε ησλ πξαγκαηηθψλ κηζζψλ ζηνλ ηνκέα, ππφ ηνλ πεξηνξηζκφ πάληα ηεο δήηεζεο εξγαζίαο ν νπνίνο ηίζεηαη απφ ηελ κεγηζηνπνίεζε ηνπ θέξδνπο ησλ επηρεηξήζεσλ. Η ζεκαζία απηήο ηεο κνξθήο ηεο εμίζσζεο ησλ κηζζψλ είλαη φηη νη ζπλζήθεο ζηελ αγνξά εξγαζίαο παίδνπλ ηδηαίηεξα ζεκαληηθφ ξφιν γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηφζν ησλ κηζζψλ φζν θαη ησλ πξαγκαηηθψλ κηζζψλ. Έηζη ζα κπνξνχζε λα ππάξμεη κία αχμεζε απηψλ ζηηο πεξηπηψζεηο πνπ ππάξρνπλ ζεηηθά ζνθ ζηελ παξαγσγηθφηεηα, αιιαγέο ζην πνζνζηφ αλεξγίαο, ή αιιαγέο ζηνλ πξαγκαηηθφ κηζζφ έμσ απφ απηφ ηνλ ηνκέα. Έλα άιιν ζεκαληηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηνπ NEMESIS είλαη ηέινο ν ζρεδηαζκφο ηεο ρξήζεο γεο, πνπ επέθηεηλε ην πεδίν ησλ πνιηηηθψλ, ην κνληέιν ζα κπνξνχζε λα δηεξεπλήζεη ηνπο ηνκείο ηεο Γεσξγίαο, Γαζνθνκίαο, Βην-ελέξγεηαο, ηνπ Σνπξηζκνχ, 45

46 ησλ Μεηαθνξψλ, ηεο Αζηηθνπνίεζεο θαη ηεο Γηαηήξεζε ηεο Φχζεο, κε ηηο επηπηψζεηο ηνπο γηα ηε ρξήζε γεο. Οη έμη ηνκείο είλαη πξαγκαηηθά κεγάιεο ζεκαζίαο ζηε ρξήζε ηεο γεο. Βαζίδνληαη φινη ζηελ αξρή φισλ ησλ πηζαλψλ απαηηήζεσλ γεο πξάγκα ην νπνίν ζην NEMESIS εθθξάδεηαη σο έλα ζηνηρείν δηαζηαπξσκέλν ζην βαζκφ πνπ φινη νη ηνκείο αληαγσλίδνληαη γηα γε. Η δηεθδίθεζε ηεο γεο απφ θάζε ηνκέα, ζπλνςίδεηαη ζε κία θνηλή ηζνξξνπία γεο γηα φινπο ηνπο ηνκείο, ε νπνία ζηελ εμίζσζε πξνζθνξάο γεο καο επηηξέπεη λα ζπλάγνπκε ηελ ηηκή ηζνξξνπία γηα ηελ ελνηθίαζε ηεο γεο Σν Δλεξγεηαθό-Πεξηβαιινληηθό Μνληέιν ηνπ NEMESIS Σν Δλεξγεηαθφ-Πεξηβαιινληηθφ Μνληέιν ηνπ NEMESIS είλαη έλα εηδηθά θαηαζθεπαζκέλν κνληέιν ην νπνίν εθαξκφδεη κηα ιεπηνκεξή πεξηγξαθή ηεο ελεξγεηαθήο δήηεζεο θαη ηεο πξνζθνξάο απφ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε ησλ 15, κε ηδηαίηεξε πξνζνρή λα δίδεηαη ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. Οη δηαθνξεηηθνί ξχπνη ρσξίδνληαη ζε δηνμείδην ηνπ ζείνπ, νμείδην ηνπ αδψηνπ θαη αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ (δηνμείδην ηνπ άλζξαθα, κεζάλην, ππνμείδην ηνπ αδψηνπ). Σν κνληέιν ιακβάλεη ηνπο απαξαίηεηεο δείθηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο απφ ην νηθνλνκηθφ ηκήκα ηνπ NEMESIS. Σν ππνζχζηεκα κεηαηξέπεη κεηέπεηηα απηνχο ηνπο δείθηεο ζε δείθηεο ελέξγεηαο. Δπηπιένλ, απηφ ην ηκήκα επηηξέπεη ηελ κειέηε φισλ ησλ ηχπσλ ησλ πεξηβαιινληηθψλ πνιηηηθψλ ηεο Δπξσπατθή Έλσζε φπσο είλαη νη θφξνη, ε άδεηα ξχπαλζεο, θαη νη πνζνζηψζεηο. Οη θχξηεο θαηεγνξίεο ηεο δήηεζεο ελέξγεηαο πνπ πεξηιακβάλεη ην Δλεξγεηαθφ- Πεξηβαιινληηθφ Μνληέιν είλαη: Βηνκεραλία: ζίδεξνο θαη ράιπβαο, κε ζηδεξνχρα κέηαιια, κε κεηαιιηθά νξπθηά, νξπρεία θαη ιαηνκεία, ρεκηθή βηνκεραλία, ραξηί θαη εθηχπσζε, ηξφθηκα, πνηά θαη θαπλφο, πθάζκαηα, δέξκα θαη ξνχρα, κεραληθή θ.η.ι. Δκπνξεπκαηηθέο Μεηαθνξέο: Φνξηεγά, Ρπκνπιθνχκελα, λαπζηπινΐα Δπηβαηηθέο Μεηαθνξέο: Δπηβαηηθά απηνθίλεηα, Λεσθνξεία, λαπζηπινΐα, αεξνπνξία 46

47 Δηθόλα 3- Δλεξγεηαθό _ Πεξηβαιινληηθό Μνληέιν Nemesis Πηγή: Espreme, project contract no Δλψ απφ ηελ πιεπξά ηεο πξνζθνξά ελδεηθηηθά έρνπκε πκβαηηθνχο ζεξκνειεθηξηθνχο ζηαζκνχο αλά ηχπν θαπζίκνπ (ιηγλίηεο, ιηζάλζξαθαο, πεηξέιαην, θπζηθφ αέξην), ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ πνιιαπιψλ εγθαηαζηάζεσλ θαπζίκσλ πκβαηηθνχο θαη πξνεγκέλνπο αεξνζηξφβηινπο Ππξεληθή ελέξγεηα, αλαλεψζηκεο πεγέο (πδξνειεθηξηθή, αηνιηθή, ειηαθή, βηνκάδα / απφβιεηα) θαη Κπςέιεο θαπζίκνπ Δκπεηξηθά Απνηειέζκαηα ηνπ NEMESIS Γηα ηελ εγθπξφηεηα ηνπ κνληέινπ NEMESIS ηα ζελάξηα πνπ έηξεμαλ ζηηο πξνζνκνηψζεηο επηθεληξψζεθαλ ζε κία άιιε ζηξαηεγηθή αξρηθά ζηελ αχμεζε ησλ δεκνζίσλ δαπαλψλ θαη ζηε ζπλέρεηα ζε κηα ππνηίκεζε ηνπ επξψ θαζψο φπσο έρνπκε αλαθέξεη ν ξφινο ηνπ κνληέινπ είλαη πνιιαπιφο. Ξεθηλψληαο κε ηελ αχμεζε ησλ δεκνζηψλ δαπαλψλ, ε πξνζνκνίσζε ππέζεζε κηα κφληκε αχμεζε ησλ δεκνζίσλ δαπαλψλ ζε φιεο ηηο επξσπατθέο ρψξεο θαηά 1 47

48 κνλάδα ηνπ ΑΔΠ. Η άλνδνο ησλ δεκνζίσλ δαπαλψλ έρεη ηνλ αλακελφκελν αληίθηππν ζηελ επεθηαηηθή δξαζηεξηφηεηα βξαρππξφζεζκα θαη κεζνπξφζεζκα. Δηδηθά γηα ηηο ρψξεο ηεο Γαιιίαο θαη ηεο Γαλίαο ην πνιιαπιαζηαζηηθφ απνηέιεζκα ησλ δεκφζησλ δαπαλψλ επηηπγράλεη ην κέγηζην απφ ηελ ηάμε ηνπ 0,7% ην πξψην έηνο, ην νπνίν εληζρχεηαη απφ ηελ αχμεζε ηεο ηδησηηθήο θαηαλάισζεο θαη ησλ επελδχζεσλ θαηά ηα επφκελα έηε. Πίλαθαο 4-Απνηειέζκαηα αύμεζεο ησλ δεκνζίσλ δαπαλώλ Πηγή: NEMESIS model: New Econometric Model for Environment and Sustainable development Implementation Strategies, Working Paper ρεηηθά κε ηα απνηειέζκαηα ησλ ππφινηπσλ ρσξψλ ε αχμεζε απηήο ηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο δελ είλαη ηδηαίηεξα κεγάιε θαζψο ε άλνδνο ησλ ηηκψλ, πεξηνξίδεηαη κεζνπξφζεζκα θπξίσο ιφγσ ησλ θαζπζηεξεκέλσλ αλαδξάζεσλ ησλ ηηκψλ θαη ηεο ζπκπεξηθνξάο ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ αληαπνθξίλνληαη ελ κέξεη ζηελ αχμεζε ηεο δήηεζεο κεγαιψλνληαο ηα πεξηζψξηα παξαγσγήο ηνπο. Η δεχηεξε πξνζνκνίσζε ζπληζηά κία ππνηίκεζε 10% ηνπ λνκίζκαηνο ηνπ επξψ ζε ζχγθξηζε κε φια ηα άιια λνκίζκαηα.η ππνηίκεζε απηή εθαξκφζηεθε εμίζνπ ζε φιεο ηηο ρψξεο αθφκα θαη γηα απηέο νη νπνίεο δελ έρνπλ σο βαζηθφ λφκηζκα ην επξψ. Έλα ηέηνην γεγνλφο απνηειεί ζνθ γηα ηελ νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα ηελ νπνία επεξεάδεη θαη καθξνπξφζεζκα. 48

49 Ο ζπλνιηθφο αληίθηππνο ζην ΑΔΠ εθθξάδεηαη κε αξλεηηθά πξφζεκα ζηα πξψηα ηξία ή ηέζζεξα ρξφληα, θαη ζηε ζπλέρεηα γίλεηαη ζεηηθφ φπνπ ζε κία καθξνπξφζεζκε βάζε (t + 12) αλέξρεηαη ελδεηθηηθά ζην 0,8% γηα ηε Γεξκαλία, 1,34% γηα ηελ Διιάδα θαη κφιηο 0,28% γηα ηελ Απζηξία. Η επίπησζε ηνπ κέηξνπ ζην ΑΔΠ είλαη αθφκα ζεκαληηθφ κεηά απφ 12 ρξφληα, θαζψο ππάξρεη κηα ηζρπξή ππνθαηάζηαζε κεηαμχ ελδνθνηλνηηθψλ θαη εμσθνηλνηηθέο επξσπατθέο εηζαγσγέο, πνπ εληζρχνπλ ηα πνιιαπιαζηαζηηθά απνηειέζκαηα ηεο απφζβεζεο, ζε ζχγθξηζε κε κηα θαηάζηαζε φπνπ κειεηάηαη ζε εζληθφ επίπεδν κφλν. Πίλαθαο 5- Απνηειέζκαηα Τπνηίκεζεο ηνπ Δπξώ Πηγή: NEMESIS model: New Econometric Model for Environment and Sustainable development Implementation Strategies, Working Paper Ωζηφζν, ηα απνηειέζκαηα είλαη πνιχ αληηζεηηθά κεηαμχ ησλ ρσξψλ, αλάινγα κε ηηο εζληθέο ηδηαηηεξφηεηεο ηνπο πνπ αθνξνχλ θπξίσο ην πνζνζηφ αλεξγίαο θαη ηε γεσγξαθηθή δνκή ηνπ εμσηεξηθνχ εκπνξίνπ. 2.7 ύγθξηζε ησλ κνληέισλ Έρνληαο νινθιεξψζεη ηελ παξνπζίαζε θαη ησλ ηξηψλ κνληέισλ αεηθφξνπ αλάπηπμεο είκαζηε ζε ζέζε λα θάλνπκε κία ζπγθξηηηθή κειέηε κεηαμχ απηψλ πξνθεηκέλνπ λα δνχκε ηηο φπνηεο νκνηφηεηεο ή δηαθνξέο. Ξεθηλάκε αξρηθά δηαθξίλνληαο ηηο δηαθνξέο πνπ ππάξρνπλ. Δίλαη πξνθαλέο φηη ππάξρνπλ πνιιέο δηαθνξέο κεηαμχ ησλ κνληέισλ κε ηελ πξψηε λα αθνξά ην 49

50 είδνο ηνπ κνληέινπ θαζψο ην SuE είλαη έλα δπλακηθφ κνληέιν, ελψ ην PANTA RHEI θαη ην NEMESIS είλαη νηθνλνκεηξηθά. Όηαλ ζπγθξίλνπκε ην κνληέιν NEMESIS κε ηα άιια δχν αλαθαιχπηνπκε φηη ε βαζηθή πξσηνηππία ηνπ βξίζθεηαη ζηελ πεπνίζεζε φηη ην κνλνπάηη ηεο κέζεο αιιά θαη ηεο καθξνπξφζεζκεο καθξννηθνλνκίαο είλαη ην απνηέιεζκα δπλαηψλ αιιειεπηδξάζεσλ κεηαμχ ησλ δξαζηεξηνηήησλ ζηνπο ηνκείο. Σν SuE βαζίδεηαη θπξίσο ζηε ινγηζηηθή ηεο ελζσκαησκέλεο ελέξγεηαο ρσξίο ην κεραληζκφ ησλ ηηκψλ ελψ ην PANTA RHEI θαη ην NEMESIS είλαη κνληέια εληειψο βαζηζκέλα ζηηο ηηκέο. Ο νξίδνληαο ηεο ηθαλφηεηαο πξφβιεςεο είλαη επίζεο δηαθνξεηηθφο. Καη ζηα ηξία κνληέια νη πξνβιέςεηο γίλνληαη πάληα κέρξη ην έηνο Δπεηδή ην PANTA RHEI έρεη θαηαζθεπαζηεί γηα κεζνπξφζεζκεο πξνβιέςεηο, ην 2020 είλαη ν κεγαιχηεξνο δπλαηφο ρξνληθφο νξίδνληαο ησλ πξνβιέςεσλ ηνπ κνληέινπ. ε αληίζεζε κε ην SuE ην νπνίν είλαη έλα καθξνπξφζεζκν κνληέιν θαη ν ρξνληθφο νξίδνληαο ηνπ 2020 είλαη έλα κέζν ρξνληθφ δηάζηεκα. Σν NEMESIS, σζηφζν, απνηειεί ζπλδπαζκφ θαη ησλ δχν θαζψο έρεη ηε δπλαηφηεηα λα θάλεη ηφζν βξαρππξφζεζκεο φζν θαη καθξνπξφζεζκεο πξνβιέςεηο θαιχπηνληαο έλα πιαίζην 25 κε 50 ρξφλσλ. Μηα πην ηερληθή δηαθνξά είλαη ν αξηζκφο ησλ εμηζψζεσλ ηνπ κνληέινπ. Σν SuE έρεη πάλσ απφ εμηζψζεηο ελψ ην PANTA RHEI έρεη πάλσ απφ θαη ην NEMESIS πάλσ απφ Έλα ιφγνο είλαη φηη ην SuE ρξεζηκνπνηεί έλαλ πίλαθα εηζξνψλ-εθξνψλ κε κφλν 12 ηνκείο πνπ βαζίδνληαη ζηελ αλάιπζε δηαζπνξάο ηεο επξσπατθήο νηθνλνκίαο, ελψ ζην PANTA RHEI θαη ην NEMESIS ε νηθνλνκία ρσξίδεηαη ζε 58 ηνκείο, ζχκθσλα κε ην ζχζηεκα ησλ εζληθψλ ινγαξηαζκψλ SNA. Με δεδνκέλα εηζφδνπ-εμφδνπ απηψλ ησλ 58 ηνκέσλ ε παξαγσγή δηακνξθψλεηαη κε πνιχ ιεπηνκεξή ηξφπν. Δπίζεο ζπκπεξηιακβάλεηαη θαη ν ππνινγηζκφο ησλ ηηκψλ, ηεο ηειηθήο δήηεζεο, ηεο αγνξάο εξγαζίαο, θαζψο θαη ηεο παγθφζκηαο αγνξάο γηα θάζε έλαλ απφ απηνχο ηνπο ηνκείο. Σν γεγνλφο απηφ θαζηζηά ηα ζελάξηα ηνπ PANTA RHEI θαη ηνπ NEMESIS αλαγθαζηηθά πνιχ πην πεξίπινθα απφ φ, ηη εθείλα πνπ ιεηηνπξγνχλ θάησ απφ ην SuE. Σα παξαπάλσ ραξαθηεξηζηηθά είλαη αθφκα ζε ζέζε λα θαζνξίζνπλ ηα πιενλεθηήκαηα θαη ηηο αδπλακίεο ηνπ αληίζηνηρνπ κνληέινπ. Σν γεγνλφο φηη ην SuE κπνξεί λα αληηκεησπίζεη ηα θπζηθά γεγνλφηα θαη ηηο αιιαγέο ζπκπεξηθνξάο πέξα απφ ηα νηθνλνκηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπο, απνηπγράλεη λα απνηππψζεη ηα απνηειέζκαηα ησλ ηηκψλ. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ην PANTA RHEI έρεη ζρεδηαζηεί λα αμηνινγεί ηηο δηαξζξσηηθέο αιιαγέο πνπ νθείινληαη ζηηο κεηαβνιέο ησλ ζρεηηθψλ 50

51 ηηκψλ, αιιά έρεη πξνβιήκαηα ζηηο αιιαγέο, νη νπνίεο δελ κπνξνχλ λα εθθξαζηνχλ κε απηφλ ηνλ ηξφπν, ή πνπ είλαη κφλν κέξνο ησλ ζσξεπηηθψλ επηπηψζεσλ ησλ ηηκψλ. Ωο απνηέιεζκα ηεο δηαθνξάο απηήο, ην επίπεδν ιεπηνκέξεηαο ζηε κνληεινπνίεζε νξηζκέλσλ ηνκέσλ είλαη πνιχ άληζα θαηαλεκεκέλν κεηαμχ ησλ ηξηψλ κνληέισλ, κε απνηέιεζκα ζην θάζε ηνκέα, λα ππάξρνπλ θαη εθεί δπλαηά ραξαθηεξηζηηθά θαη αδπλακίεο. Σν SuE θαη ην NEMESIS ππεξέρνπλ εδψ ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, φπνπ πνιιέο ηερληθέο πηπρέο απηήο ηεο πιεπξάο ηεο νηθνλνκίαο ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζην κνληέιν. Έλα άιιν ζεκαληηθφ ζηνηρείν ηνπ κνληέινπ είλαη φηη ιακβάλεη ππφςε ηνπο θπζηθνχο πφξνπο θαη ηα απνζεκαηηθά. Δπίζεο, ν ηνκέαο ησλ κεηαθνξψλ πεξηγξάθεηαη ιεπηνκεξψο, κε θάπνηεο απφ ηηο ζηξαηεγηθέο αλάιπζεο πνπ εθαξκφδνληαη εθεί λα κελ κπνξνχλ εθαξκνζηνχλ ζην PANTA RHEI. Αθεηέξνπ, ην δπλακηθφ κνληέιν έρεη αδπλακία ζηνλ ηνκέα ηεο κεηαπνίεζεο, ε νπνία δηακνξθψλεηαη σο έλαο εληαίνο ηνκέαο. Δπηπξφζζεηα, ην NEMESIS ζε ζρέζε κε ην PANTA RHEI δίλεη κεγάιε έκθαζε θαη ζην θνηλσληθφ ηνκέα. Σν PANTA RHEI ρξεζηκνπνηεί νηθνλνκηθέο κεηαβιεηέο (πξαγκαηηθέο θαη νλνκαζηηθέο θαη σο εθ ηνχηνπ ηηο ηηκέο) θαη φρη ηερληθέο. Παξάιιεια, πξαγκαηνπνηεί πξνβιέςεηο ησλ θιαδηθψλ θαη καθξννηθνλνκηθψλ κεηαβιεηψλ ηφζν ζε νλνκαζηηθνχο φζν θαη ζε πξαγκαηηθνχο φξνπο θαζψο θαη ηνπ φινπ ζπζηήκαηνο ησλ εζληθψλ ινγαξηαζκψλ, ηεο θαηακεξηζηηθήο απαζρφιεζεο,εθπνκπψλ θαη ησλ εηζξνψλ ησλ πιηθψλ Σα νηθνλνκεηξηθά θαη ηα δπλακηθά κνληέια έρνπλ επίζεο θάπνηεο δηαθνξέο ζηα δεδνκέλα πνπ ρξεζηκνπνηνχλ θαη ζηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ κεηαβιεηψλ. ην SuE πνιιέο παξάκεηξνη θαζνξίδνληαη απφ ππνζέζεηο ηνπ θαηαζθεπαζηή ηνπ κνληέινπ. Δμαηηίαο απηνχ γηα κηα ζεηξά παξακέηξσλ ηα δπλακηθά κνληέια ρξεηάδνληαη κφλν ηα δεδνκέλα ηνπ αξρηθνχ έηνπο, αιιά κε κηα ζεηξά απφ ζπγθεθξηκέλεο ππνζέζεηο φπσο γηα παξάδεηγκα, ζρεηηθά κε ηηο θπζηθέο επηπηψζεηο ησλ νηθνλνκηθψλ κέηξσλ. Αληίζεηα, ην PANTA RHEI "κεηαθξάδεη" ηέηνηεο ππνζέζεηο, θάηη ην νπνίν ζην SuE πξέπεη λα αλαιεθζεί εμσγελψο.σν δε NEMESIS ελζσκαηψλεη κεξηθέο ηδηφηεηεο λέσλ ζεσξηψλ αλάπηπμεο φπσο ελδνγελείο απνθάζεηο Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο (R&D) θαη πξνσζεί θαηλνηνκίεο ζηελ ηερλνινγία θαη ηε γλψζε κεηαμχ ησλ ηνκέσλ θαη ησλ ρσξψλ, θάηη ην νπνίν δελ ζπκβαίλεη ζε θαλέλα απφ ηα άιια δχν κνληέια. ην PANTA RHEI θαη ην NEMESIS φιεο νη παξάκεηξνη εθηηκήζεθαλ κε νηθνλνκεηξηθέο κεζφδνπο. Γηα ηηο νηθνλνκεηξηθέο εθηηκήζεηο απαηηήζεθαλ δεδνκέλα 51

52 ρξνλνζεηξψλ ηεο Γεξκαλίαο γηα ην κνληέιν PANTA RHEI αθνχ ην κνληέιν εθαξκφδεηαη θαηά θχξην ιφγν εθεί, θαη δφζεθαλ κέζσλ ησλ πηλάθσλ εηζξνψλ-εθξνψλ ηεο Γεξκαληθήο Οηθνλνκίαο. Δλψ γηα ηα άιια δχν, ε θχξηα πεγή δεδνκέλσλ πξνέξρεηαη απφ ηε EUROSTAT, OECD, ηηο βάζεηο δεδνκέλσλ IEA θαη επίζεο απφ εζληθέο πεγέο. Σα ζηνηρεία απηά είλαη ελδεηθηηθά φζνλ αθνξά ηε ιεηηνπξγία ησλ κνληέισλ, σζηφζν, δελ ιέλε πνιιά γηα ηηο δηαθνξέο ζηε ζεσξία, ηε θηινζνθία θαη ηελ ηερληθή. Μηα ηέηνηα ζεκαληηθή δηαθνξά είλαη ην πψο θάζε κνληέιν ρεηξίδεηαη ηηο δηαξζξσηηθέο αιιαγέο. Σν πην ζεκαληηθφ ζεκείν είλαη ε ρξήζε ή ε κε ρξήζε ησλ ηηκψλ. ε έλα θπζηθφ κνληέιν, φπσο ην SuE ν ρξήζηεο θάλεη ππνζέζεηο ζρεηηθά κε εμσγελείο κεηαβιεηέο, θαη νη κεηαβιεηέο απηέο έρνπλ άκεζε επίπησζε ζηηο ηερληθέο αιιαγέο. Αλ θαη νη ηηκέο δελ ρξεζηκνπνηήζεθαλ, ε ελζσκαησκέλε ελέξγεηα, σζηφζν, αξηζκεηηθά ζπζρεηίδεηαη ζηελά κε ην ρξεκαηηθφ θφζηνο. ην PANTA RHEI θαη ζην NEMESIS, ε θαηάζηαζε είλαη αθξηβψο ην αληίζεην. Δδψ νη ηηκέο είλαη νη πην ζεκαληηθέο κεηαβιεηέο ηνπ κνληέινπ θαη νη κεηαβνιέο ησλ ζρεηηθψλ ηηκψλ είλαη ν ιφγνο γηα ηηο αιιαγέο ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία, ηε δνκή ηεο θαηαλάισζεο θαη ηεο ρξήζεο ησλ θπζηθψλ πφξσλ. Η ρξήζε θαη ε κε ρξήζε ησλ ηηκψλ θαη ε κνληεινπνίεζε ησλ δηαξζξσηηθψλ αιιαγψλ έρνπλ επίζεο επίδξαζε ζηνλ αξηζκφ ησλ εμσγελψλ κεηαβιεηψλ. ην PANTA RHEI ν αξηζκφο είλαη κηθξφο. Λφγσ ηεο αιιειεμάξηεζεο ηνπ νη πεξηζζφηεξεο κεηαβιεηέο θαζνξίδνληαη ελδνγελψο ζην κνληέιν. Η δηαηχπσζε ησλ δηαξζξσηηθψλ αιιαγψλ ζην SuE θαη ζην NEMESIS ρξεηάδεηαη ππνζέζεηο γηα ηηο ηερληθέο αμίεο θαη, σο εθ ηνχηνπ, ν βαζκφο ησλ εμσγελψλ κεηαβιεηψλ είλαη πςειφο. Οινθιεξψλνληαο κε ηηο νκνηφηεηεο πνπ παξνπζηάδνπλ ηα ηξία κνληέια, απηέο κπνξνχλ λα επηθεληξσζνχλ θπξίσο ζηηο πξνζνκνηψζεηο πνπ έρνπλ γίλεη κε εθαξκνγή δηαθφξσλ πνιηηηθψλ. Σα απνηειέζκαηα ηα νπνία πξνέθπςαλ ζε δείθηεο φπσο ην Αθαζάξηζην Δγρψξην Πξντφλ είλαη πνιχ θνληά κεηαμχ ηνπο γηα ηα ππνδείγκαηα PANTA RHEI θαη SuE. Απηφ είλαη θαη ην αμηνπεξίεξγν, θαζψο ηα δχν κνληέια είλαη πνιχ δηαθνξεηηθά ζην ηξφπν θαηαζθεπήο ηνπο θαζψο θαη ησλ ηερληθψλ ησλ νπνίσλ ρξεζηκνπνηνχλ. 52

53 SuE PANTA RHEI NEMESIS Δίδνο Μνληέινπ Γπλακηθφ κνληέιν κε Οηθνλνκεηξηθφ- Οηθνλνκεηξηθφπην ηερληθή άπνςε Οηθνλνκηθφ κνληέιν Οηθνλνκηθφ κνληέιν Πεξηνρή Κάιπςεο ΔΔ 15 Γεξκαλία ΔΔ 15 ηόρνο Μνληέινπ Οξίδνληαο πξόβιεςεο Βαζκό Δλδνγέλεηαο Δπίπεδν Καηακέξηζεο Πξνζδηνξηζκόο Παξακέηξσλ Παξαγσγή Αλάπηπμε ζελαξίσλ γηα ην κέιινλ Μαθξνπξφζεζκεο πξνβιέςεηο πάλσ απφ ην έηνο 2020 Υακειφο, πνιιέο ηερληθέο κεηαβιεηέο δίλνληαη εμσγελψο Πξαγκαηηθέο πξνβιέςεηο γηα ηελ νηθνλνκία Μεζνπξφζεζκεο πξνβιέςεηο Πνιχ πςειφο Πξαγκαηηθέο πξνβιέςεηο γηα ηελ νηθνλνκία θαη ην πεξηβάιινλ Μεζνπξφζεζκεο θαη Μαθξνπξφζεζκεο πξνβιέςεηο ρξφλσλ Πνιχ πςειφο Υακειφο, 12 ηνκείο Τςειφο, 58 ηνκείο Τςειφο, 58 ηνκείο Απφ εηδηθνχο ή απφ ην ρξήζηε Μέζσ εηζξνήο ησλ ζπληειεζηψλ πέξα απφ έλαλ πίλαθα εηζφδνπ-εμφδνπ Δθηηκψληαη νηθνλνκεηξηθά Μέζσ εηζξνήο ησλ ζπληειεζηψλ πέξα απφ έλαλ πίλαθα εηζφδνπ-εμφδνπ Δθηηκψληαη νηθνλνκεηξηθά Μέζσ εηζξνήο ησλ ζπληειεζηψλ πέξα απφ έλαλ πίλαθα εηζφδνπ-εμφδνπ Σερλνινγία - - Θεσξείηαη ελδνγελήο κεηαβιεηή Πίλαθαο 6-πγθξηηηθόο Πίλαθαο ησλ Μνληέισλ 53

54 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3 Οηθν-θαηλνηνκία 3.1 Καηλνηνκία Δίλαη επξέσο απνδεθηφ φηη ε θαηλνηνκία απνηειεί θηλεηήξην κνριφ ηεο νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο πξνφδνπ ζε εζληθφ επίπεδν θαζψο θαη ηε θηλεηήξηα δχλακε γηα ηελ επηηπρία θαη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ησλ επηρεηξήζεσλ. Ο δηεζλήο φξνο innovation (θαηλνηνκία) πξνέξρεηαη απφ ηα Λαηηληθά θαη ζεκαίλεη ηελ εηζαγσγή θάηη θαηλνχξηνπ ζηνλ ππαξθηφ θφζκν θαη ζηε ζεηξά ησλ πξαγκάησλ ή ηε βειηίσζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο ησλ πφξσλ (Drucker, 1985). Ο φξνο θαηλνηνκία κπνξεί λα αλαθέξεηαη ζηε δηαδηθαζία κεηαηξνπή κηαο ηδέαο ζε εκπνξεχζηκν πξντφλ ή ζε ππεξεζία, ζε κηα λέα κνξθή νξγάλσζεο ηεο επηρείξεζεο, ζε κηα λέα ή βειηησκέλε ιεηηνπξγηθή κέζνδν παξαγσγήο, ζε έλα λέν ηξφπν παξνπζίαζεο ελφο πξντφληνο (design, marketing) ή αθφκε θαη ζε κηα λέα κέζνδν παξνρήο ππεξεζηψλ. Μπνξεί επίζεο λα αλαθέξεηαη ζην ζρεδηαζκφ θαη ζηελ θαηαζθεπή λένπ βηνκεραληθνχ εμνπιηζκνχ, ζηελ πινπνίεζε ελφο έξγνπ κε λέν ηξφπν δηαρείξηζεο ή λα ππνδειψλεη έλα λέν ηξφπν ζθέςεο γηα ηελ αληηκεηψπηζε κηαο θαηάζηαζεο ή ελφο πξνβιήκαηνο. (Πξάζηλε Βίβινο ηεο Δ.Δ. γηα ηελ θαηλνηνκία) 3. Ο πξψηνο, σζηφζν, πνπ αλαθέξζεθε ζηε ζεκαζία ηεο θαηλνηνκίαο γηα ηελ νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή αλάπηπμε ήηαλ ν Joseph Schumpeter ν νπνίνο είλαη απφ ηνπο παηέξεο ηεο Δμειηθηηθήο Οηθνλνκηθήο Θεσξίαο. Ο Schumpeter δελ ππνζηήξηδε φηη ην θξάηνο βξίζθεηαη ζε κηα ζηάζηκε θαηάζηαζε ηζνξξνπία, αληηζέησο φηη «ε θαπηηαιηζηηθή νηθνλνκία είλαη έλα ζχζηεκα πνπ βξίζθεηαη δηαξθψο ζε θίλεζε θαη πνπ πνηέ δελ ηζνξξνπεί». Γηα απηφλ ε έλλνηα ηεο γεληθήο ηζνξξνπίαο ρξεζηκνπνηείηαη σο έλα ζεσξεηηθφ κεηξφ πνπ εηζάγεηαη γηα λα δείμεη ηελ αληίζεζε θαη λα εμεγήζεη ηελ νηθνλνκηθή κεγέζπλζε πνπ πξνθαιεί ε θαηλνηνκία φηαλ απηή εηζάγεηαη ζηηο επηρεηξήζεηο. Με ηελ θαηλνηνκία ην νηθνλνκηθφ ζχζηεκα απνκαθξχλεηαη απφ απηή θαη θαζψο νη επηπηψζεηο ηεο εμαιείθνληαη επαλέξρεηαη ζε κία λέα θαηάζηαζε ηζνξξνπίαο. Παξάιιεια, ηα νηθνλνκηθά ζπζηήκαηα εμειίζζνληαη κέζα απφ ηελ εθαξκνγή ησλ «λέσλ ζπλδπαζκψλ» δειαδή ηελ αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ, ηελ εηζαγσγή κηαο λέαο κεζφδνπ παξαγσγήο, ην άλνηγκα κηαο λέαο αγνξάο, ηε ρξήζε λέσλ πξψησλ πιψλ ή πεγψλ εκη-κεηαπνηεκέλσλ, πξντφλησλ ή ηελ εθαξκνγή λέσλ 3 54

55 νξγαλσηηθψλ κεζφδσλ ζηε βηνκεραλία (Schumpeter,1934). Αλ θαη ε νπηηθή ηνπ Schumpeter δελ ζπλαληάηαη πνιχ ζηελ νηθνλνκηθή ζεσξία, θαζψο έσο θαη ζήκεξα αθνινπζεί ηελ λενθιαζηθή πξνζέγγηζε, παξφια απηά, νη δηαπηζηψζεηο ζρεηηθά κε ηελ επηρεηξεκαηηθφηεηα ηεο θαηλνηνκίαο απνηέιεζαλ ηελ βάζε γηα ηελ κεηέπεηηα κειέηε θαη εμέιημε ηεο έξεπλαο ηνπ αληηθεηκέλνπ. Έλαο παξφκνηνο νξηζκφο δίδεηαη θαη απφ ηνλ Nordstrom, ζχκθσλα κε ηελ νπνίν «θαηλνηνκία είλαη λα κελ αθνινπζείο ηελ κέζε νδφ. Η θαηλνηνκία είλαη κηα αμία πνπ δελ απεηιείηαη, γηαηί ζηεξίδεηαη ζηελ ππεξνρή ηεο νξγάλσζεο, ζηνπο αλζξψπνπο θαη ζηε δεκηνπξγηθφηεηα». Η ηερλνινγηθή εμέιημε θαη νη παξάιιειεο αιιαγέο ζην θνηλσληθφ θαη νηθνλνκηθφ γίγλεζζαη πξαγκαηνπνηνχληαη κέζσ ηεο πινπνίεζεο θαηλνηνκηψλ. Η ηθαλφηεηα κηαο θνηλσλίαο λα θαηλνηνκεί απνηειεί, ζε έλα βαζκφ, κεραληζκφ αλαλέσζεο θαη εμέιημεο. Η θαηλνηνκία αθνξά θάζε πιεπξά ηεο νηθνλνκηθήο ή παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. ην επίπεδν ηεο επηρείξεζεο ή ηνπ νξγαληζκνχ ε θαηλνηνκία πξαγκαηνπνηείηαη θπξίσο είηε κε ηελ αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ θαη ππεξεζηψλ είηε κε ηελ αλαδηάξζξσζε ησλ δηαδηθαζηψλ παξαγσγήο-ιεηηνπξγίαο. χκθσλα κε ην Oslo Manual (OECD, 1997) φπνπ έρεη απνδνζεί θαη ν θχξηνο νξηζκφο ηεο θαηλνηνκίαο αλαθέξεηαη ζηελ εθαξκνγή ελφο λένπ ή ζεκαληηθά βειηησκέλνπ πξντφληνο ή κηαο δηαδηθαζίαο ή κηαο λέαο κεζφδνπ εκπνξίαο ή κηαο λέαο νξγαλσηηθήο κεζφδνπ ζηηο επηρεηξεκαηηθέο ηερληθέο. Δίλαη ζεκαληηθφ λα ηνληζηεί φηη ε θαηλνηνκία πξέπεη λα δηαθξίλεηαη απφ ηελ εθεχξεζε. Με ηελ νηθνλνκηθή έλλνηα, κηα εθεχξεζε γίλεηαη θαηλνηνκία, φηαλ ην βειηησκέλν πξντφλ ή δηαδηθαζία ιαλζάξεηαη γηα πξψηε θνξά ζηελ αγνξά. Δπηπξφζζεηα, ελψ ε ηδέα ηεο εθεχξεζεο αλαθέξεηαη ζηελ αλαθάιπςε, ε αλαθάιπςε κπνξεί λα κελ ρξεηάδεηαη γηα ηελ θαηλνηνκία. Η ζπληξηπηηθή πιεηνςεθία ησλ θαηλνηνκηψλ δελ βαζίδνληαη ζηελ αλαθάιπςε, αιιά είλαη ην απνηέιεζκα ηεο εθαξκνγήο ηεο έξεπλαο θαη ηελ αλάπηπμεο ησλ ζεσξεηηθψλ γλψζεσλ θαη ηεο ηερλνινγηθήο εκπεηξίαο γηα ην ηη επηζπκεί ν ρξήζηεο. πρλά ε θαηλνηνκία ζπλδέεηαη κε ηε δεκηνπξγία κηαο βηψζηκεο αγνξάο γχξσ απφ ηελ εηζαγσγή λένπ θαη αλψηεξνπ πξντφληνο ή δηαδηθαζίαο. Πην ζπγθεθξηκέλα, ζηε βηβιηνγξαθία ηεο δηαρείξηζεο ηεο ηερλνινγίαο σο ηερλνινγηθή θαηλνηνκία λνείηαη ε εηζαγσγή ζηελ αγνξά ελφο λένπ ή ζεκαληηθά βειηησκέλνπ ζε ζρέζε κε ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά, ηηο ηερληθέο πξνδηαγξαθέο, ην ελζσκαησκέλν ινγηζκηθφ ή άιια κε πιηθά ζπζηαηηθά, πξνηηζέκελεο ρξήζεηο ή ηε θηιηθφηεηα πξνο ην ρξήζηε πξντφληνο. Με ηερλνινγηθή θαηλνηνκία (νξγαλσηηθή θαηλνηνκία) είλαη ε εθαξκνγή λέσλ κεζφδσλ 55

56 ή κεηαβνιψλ ησλ κεζφδσλ, φζνλ αθνξά ζηε δνκή ή ηε δηνίθεζε ηεο επηρείξεζεο, πνπ απνζθνπνχλ ζηε βειηίσζε ηεο ρξήζεο ησλ γλψζεσλ ζηελ επηρείξεζε, ηεο πνηφηεηαο ησλ αγαζψλ θαη ησλ ππεξεζηψλ θαη ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ ξνψλ εξγαζίαο. Με ηερλνινγηθή θαηλνηνκία εκπνξίαο είλαη ε εθαξκνγή λέσλ ή βειηησκέλσλ ζρεδίσλ ή κεζφδσλ πψιεζεο πνπ απνζθνπνχλ ζηελ αχμεζε ηεο ειθπζηηθφηεηαο ησλ αγαζψλ θαη ησλ ππεξεζηψλ ή ζηελ είζνδν ζε λέεο αγνξέο. ηελ ηερλνινγηθή θαηλνηνκία αμηνπνηνχληαη ηερλνινγηθέο αλαθαιχςεηο θαη ζπλδπάδνληαη δηαζέζηκεο ηερλνινγίεο ελψ ζηε κε ηερλνινγηθή εθαξκφδνληαη θαηλνηφκεο ηδέεο κε ηερλνινγηθνχ ραξαθηήξα (Wikipedia). Πνιινί είλαη απηνί πνπ αλαγλσξίδνπλ ηε ζεκαζία ηεο ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο ζηελ πςειή απφδνζε κηαο εηαηξείαο ζήκεξα. Αλαθέξνπκε ελδεηθηηθά θάπνηνπο απφ απηνχο 4 : Η ηερλνινγηθή θαηλνηνκία ζηηο δηάθνξεο επηρεηξήζεηο είλαη έλαο απφ ηνπο βαζηθνχο ιφγνπο γηα βηνκεραληθή αληαγσληζηηθφηεηα θαη εζληθή αλάπηπμε (Freeman, 1982, Porter, 1985). Η θαηλνηνκία είλαη ε κφλε μερσξηζηή ηθαλφηεηα ζηε δεθαεηία ηνπ 90 (Peters,1996). Σν βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηεο κνληέξλαο αγνξάο δελ είλαη ε ηηκή, αιιά ε θαηλνηνκία (Gorolami,1993). Η θαηλνηνκία είλαη ην ηειεπηαίν ζχλνξν ζην ζεκεξηλφ θφζκν ηεο επηρείξεζεο, πνπ βνεζάεη ηηο εηαηξείεο λα επηηχρνπλ ρακειφηεξν θφζηνο, κεγαιχηεξε απφδνζε θαη λέα πξντφληα θαη ππεξεζίεο (Pospiril,1996). Η ηερλνινγηθή θαηλνηνκία είλαη λέα ηερλνινγία πνπ δεκηνπξγεί λέα πξντφληα - θαη θαη επέθηαζε λέεο επθαηξίεο γηα ηε βηνκεραλία. Απηή είλαη ε βαζηθή ζεκαζία ηεο θαηλνηνκίαο θαη ν ιφγνο γηα ηνλ νπνίν είλαη απαξαίηεηε γηα ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε, γηαηί δεκηνπξγεί επηρεηξεκαηηθέο επθαηξίεο. Η ηερλνινγία ήηαλ θαη ζα παξακείλεη ην βαζηθφ θίλεηξν γηα ηελ αιιαγή ζηελ θνηλσλία κα 4 56

57 3.2 Δίδε Καηλνηνκίαο Έρνληαο σο βάζε ηνλ νξηζκφ ηεο θαηλνηνκίαο Oslo Manual (OECD, 1997) ε θαηλνηνκία δηαθξίλεηαη ζε ηέζζεξα βαζηθά είδε: Καινοηομία Πποϊόνηορ: έλα λέν ή ζεκαληηθά αλαβαζκηζκέλν πξντφλ έξρεηαη ζηελ αγνξά θαη δηαθέξεη απφ ηα ππάξρνληα είηε γηαηί πεξηέρεη λέα γλψζε είηε γηαηί θάλεη ρξήζε λέαο ηερλνινγίαο. Καινοηομία Γιαδικαζίαρ: είλαη νη θαηλνηνκίεο πνπ νδεγνχλ ζηε ρξήζε ιηγφηεξσλ παξαγσγηθψλ εηζξνψλ γηα έλα ζηαζεξφ επίπεδν παξαγσγήο. Δμποπική Καινοηομία: εθαξκφδεηαη κηα λέα ή αλαβαζκηζκέλε κέζνδνο marketing ζε κηα επηρείξεζε ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ην ζρεδηαζκφ ηνπ πξντφληνο, ηε ζπζθεπαζία, ηελ απνζήθεπζε θαη δηαλνκή, ηε δηαθήκηζε θαη ηε ηηκνιφγεζε ηνπ. Οπγανωζιακή Καινοηομία: πεξηιακβάλνληαη λέεο κνξθέο δηαρείξηζεο φπσο ε Γηνίθεζε Οιηθήο Πνηφηεηαο. 3.3 Οηθνινγηθή Καηλνηνκία Η νηθν-θαηλνηνκία είλαη κία ζπληφκεπζε ηνπ φξνπ γηα ηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία (Reid θαη Miedzinski, 2008), έηζη ψζηε κέζα απφ ηε ρξήζε ηεο λα γίλεηαη ζχλδεζε ηεο θαηλνηνκηθήο δηαδηθαζίαο κε ζέκαηα πνπ ραξαθηεξίδνπλ ην πεξηβάιινλ, ιφγσ ηεο γεληθφηεηαο πνπ παξνπζηάδεη ε έλλνηαο ηεο θαηλνηνκίαο (Rennings, 2000). ε κηα πνιχ επξεία έλλνηα, νη νηθνινγηθέο θαηλνηνκίεο κπνξνχλ λα νξηζηνχλ σο νη θαηλνηνκίεο πνπ απνηεινχληαη απφ λέεο ή ηξνπνπνηεκέλεο κεζφδνπο, πξαθηηθέο, ζπζηήκαηα θαη πξντφληα ηα νπνία, ζε ζχγθξηζε κε ηηο ζπκβαηηθέο ελαιιαθηηθέο ιχζεηο θαηλνηνκίαο, σθεινχλ ην πεξηβάιινλ θαη ζπκβάιινπλ ζηελ πεξηβαιινληηθή αεηθνξία (Rennings, 2000). ηνλ ζπγθεθξηκέλν νξηζκφ, δίλεηαη έκθαζε θαηά θχξην ιφγν ζην πεξηβαιινληηθφ φθεινο θαη φρη ηφζν ζηνλ πεξηβαιινληηθφ ζηφρν θαζψο δελ είλαη ν ζηφρνο πνπ έρεη ην ελδηαθέξνλ αιιά ην αλ ππάξρνπλ ζεηηθέο πεξηβαιινληηθέο επηπηψζεηο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ εθαξκνγή ηνπ. Αιιά απηέο νη πεξηβαιινληηθέο επηπηψζεηο κπνξεί λα είλαη ζθφπηκεο ή φρη, ηνπηθέο ή παγθφζκηεο, θαη πεξηζζφηεξν ή ιηγφηεξν ζεκαληηθέο ζε ζχγθξηζε κε ηηο ηξέρνπζεο ή ζπκβαηηθέο ηερλνινγίεο. Οη εκπεηξηθέο κειέηεο ζρεηηθά κε ηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία γεληθά εζηηάδνληαη ζηηο «παξαθηλεκέλεο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο» (environmentally motivated innovations) θαη ιηγφηεξν ζηηο ζπκβαηηθέο θαηλνηνκίεο θαζψο ελ γέλεη επηθεληξψλνληαη ζε έλα επηιεγκέλν θαη θαιά θαζνξηζκέλν δείγκα πεξηβαιινληηθψλ 57

58 ηερλνινγηψλ, νη νπνίεο εθ ησλ πξνηέξσλ αλαθέξνληαη σο "πεξηβαιινληηθέο". Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ηα πεξηβαιινληηθά νθέιε ησλ ζπκβαηηθψλ θαηλνηνκηψλ δελ απνηέιεζαλ ζπζηεκαηηθφ αληηθείκελν κειέηεο γηα ηνπο δηάθνξνπο εξεπλεηέο γη απηφ θαη είλαη δχζθνιν λα πξνζδηνξηζηνχλ θαη λα αμηνινγεζνχλ. Έρεη εθηηκεζεί, σζηφζν, κε ζηνηρεία πνπ έρνπλ ζπιιερηεί ζηε βάζε δεδνκέλσλ Dynamo ζηελ Οιιαλδία, φηη ην 60% ησλ θαηλνηνκηψλ πξνζθέξεη πεξηβαιινληηθά νθέιε. Γηαπηζηψζεθε,επίζεο, φηη ην 55% ησλ θαηλνηνκηψλ πνπ ππνζηεξίδνληαη απφ έλα γεληθφ θαζεζηψο ηεο θαηλνηνκίαο γηα ηε ζπλεξγαζία ζε θάζε είδνπο έξεπλα πξνζθέξνπλ νθέιε βησζηκφηεηαο. Απηά ηα δχν ζηνηρεία,δείρλνπλ φηη ε πιεηνςεθία ησλ ηερλνινγηθψλ θαηλνηνκηψλ πξνζθέξνπλ πεξηβαιινληηθά νθέιε. Απηφ πνπ δηαθπβεχεηαη εδψ είλαη ε ίδηα ε έλλνηα ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο θαη ε νξηνζέηεζε ηεο. ηελ πξαγκαηηθφηεηα, ελψ νη πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο κπνξνχλ δηαθξηζνχλ θαηά θάπνην ηξφπν, νη πεξηβαιινληηθέο επηπηψζεηο είλαη δχζθνιν λα εθηηκεζνχλ. Γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ επηπηψζεσλ ηεο θαηλνηνκίαο ππάξρνπλ πνιιά θξηηήξηα κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ φπσο νη εθπνκπέο αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ, ε ξχπαλζε ηνπ αέξα, ε ρξήζε ελέξγεηαο, ε ξχπαλζε ησλ πδάησλ, ηνπ ζνξχβνπ, ηεο παξαγσγήο απνβιήησλ θαη ηεο ξχπαλζεο ηνπ εδάθνπο. Γεδνκέλνπ φκσο απηνχ ηνπ αξηζκνχ ησλ πεξηβαιινληηθψλ θξηηεξίσλ, ε παγθφζκηα πεξηβαιινληηθή επίπησζε κηαο θαηλνηνκίαο είλαη πνιχ δχζθνιν λα πξνζδηνξηζηεί. πλεπψο, νη πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο δελ κπνξνχλ λα νξηζηνχλ ζε απφιπηνπο φξνπο πεξηβαιινληηθψλ επηπηψζεσλ, αιιά θαη ζε ζρέζε κε ηηο ελαιιαθηηθέο ηερλνινγίεο. Απηή είλαη επίζεο ε βάζε γηα ηνλ νξηζκφ ησλ πεξηβαιινληηθψλ ηερλνινγηψλ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζην ζρέδην δξάζεο Δπξσπατθήο Δπηηξνπήο γηα ηηο Πεξηβαιινληηθέο Σερλνινγίεο (ETAP), φπνπ σο πεξηβαιινληηθέο ηερλνινγίεο ζεσξνχληαη νη «ηερλνινγίεο ησλ νπνίσλ ε ρξήζε είλαη ιηγφηεξν επηβιαβή γηα ην πεξηβάιινλ απφ ηηο ζρεηηθέο ελαιιαθηηθέο ιχζεηο». χκθσλα κε ην ΔΣΑΡ, νη πεξηβαιινληηθέο ηερλνινγίεο πεξηιακβάλνπλ ηηο ηερλνινγίεο θαη ηηο δηαδηθαζίεο γηα ηε δηαρείξηζεο ηεο ξχπαλζεο (έιεγρνο ηεο ξχπαλζεο ηνπ αέξα, δηαρείξηζε ησλ απνβιήησλ), γηα ηελ παξαγσγή ιηγφηεξν ξππνγφλσλ θαη κηθξφηεξεο έληαζεο πφξσλ πξντφλησλ θαη ππεξεζηψλ θαζψο θαη ηερλνινγίεο γηα ηε βειηηζηνπνίεζε ησλ ηξφπσλ δηαρείξηζεο ησλ πφξσλ (παξνρή χδαηνο, ηερλνινγίεο εμνηθνλφκεζεο ηεο ελέξγεηαο). ε γεληθέο γξακκέο ε ρξήζε ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο δελ εγγπάηαη ζπλνιηθέο βειηηψζεηο ηεο πνηφηεηαο ηνπ πεξηβάιινληνο. Οη ηερλνινγίεο εμνηθνλφκεζεο θφζηνπο 58

59 πξνθαινχλ απμήζεηο ηνπ πξαγκαηηθνχ πινχηνπ πνπ κεηαθξάδεηαη ζε επηπιένλ θαηαλάισζε θαη ζε ζπλαθείο εθπνκπέο θαη ρξήζε ησλ ξχπσλ. Όιεο απηέο νη ζθέςεηο νδήγεζαλ ζηνλ αθφινπζν νξηζκφ ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο φπσο απηφο παξνπζηάζηεθε απφ ην εξεπλεηηθφ πξφγξακκα ΜΔΙ ην νπνίν είρε ζαλ ηίηιν «Μέηξεζε ηεο Οηθνινγηθήο Καηλνηνκίαο" (Measuring Eco- Innovation): «Η νηθν-θαηλνηνκία είλαη ε παξαγσγή, αθνκνίσζε ή ε εθκεηάιιεπζε ελφο πξντφληνο, κηαο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο, κηαο ππεξεζίαο ή κηαο δηαρείξηζεο ή κηαο κεζφδνπ ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ είλαη θαηλνηφκνο ζηελ νξγάλσζε (αλαπηχζζνληαο ή πηνζεηψληαο ην) θαη ε νπνία έρεη σο απνηέιεζκα, θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ θχθινπ δσήο ηνπ λα ζπκβάιιεη ζε κείσζε ηνπ πεξηβαιινληηθνχ θηλδχλνπ, ηεο ξχπαλζεο θαη ησλ άιισλ αξλεηηθψλ επηπηψζεσλ ηεο ρξήζεο ησλ πφξσλ (ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο ρξήζεο ελέξγεηαο) ζε ζχγθξηζε κε ηηο ζρεηηθέο ελαιιαθηηθέο ιχζεηο.» Απφ ηνλ παξαπάλσ νξηζκφ θαίλεηαη φηη νη πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο αληηζηνηρνχλ ζε έλα πνιχ εηεξνγελέο ζχλνιν ησλ θαηλνηνκηψλ, θαζψο θάζε δηαδηθαζία ή πξντφλ ην νπνίν αμηνπνηεί απνδνηηθά ηνπο πφξνπο θαη είλαη ιηγφηεξν ξππνγφλν απνηειεί πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. Δπηπιένλ, ν βαζκφο ηεο θαηλνηνκίαο ζεσξείηαη ζε ειάρηζην επίπεδν, ην νπνίν είλαη ην επίπεδν επηρείξεζεο. Καηά ζπλέπεηα, ν νξηζκφο απηφο πεξηιακβάλεη φιεο ηηο θαηλνηνκίεο πνπ επηηξέπνπλ ζε κηα επηρείξεζε λα κεηψζεη, ζηαδηαθά ή δξαζηηθά, ηηο πεξηβαιινληηθψλ επηπηψζεηο κέζσ λέσλ πξντφλησλ, δηεξγαζηψλ, ππεξεζηψλ ή κεζφδσλ. Οη θηιηθέο πξνο ην πεξηβάιινλ θαηλνηνκίεο αληηκεησπίδνπλ δχν εμσηεξηθέο επηδξάζεηο. Αξρηθά, ζχκθσλα κε ηνλ Carraro (2000) ε θαηλνηνκία κπνξεί λα νδεγήζεη ζε θαηαζηάζεηο ακνηβαίνπο νθέινπο (win-win) κέζσ ησλ ζεηηθψλ απηψλ επηδξάζεσλ (spillovers) πνπ πξνθαινχληαη απφ ην απνηέιεζκα δηάρπζεο πξνο ηηο άιιεο επηρεηξήζεηο. Έπεηηα, ην λέν πξντφλ ή δηαδηθαζία πξνθαιεί ιηγφηεξν πεξηβαιινληηθέο εμσηεξηθφηεηεο. Σν ζπγθεθξηκέλν πξφβιεκα δηπιήο εμσηεξηθφηεηαο (Rennings,2000) κεηψλεη ηα θίλεηξα ησλ επηρεηξήζεσλ λα επελδχζνπλ ζε νηθνινγηθέο θαηλνηνκίεο, ην νπνίν κε ηε ζεηξά ηνπ θξίλεη απαξαίηεηε ηελ χπαξμε ελφο ξπζκηζηηθνχ πιαηζίνπ σο θαζνξηζηηθήο ζεκαζίαο παξάγνληα γηα ηελ πεξηβαιινληηθά θαηλνηφκα ζπκπεξηθνξά ησλ επηρεηξήζεσλ, ησλ λνηθνθπξηψλ θαη ησλ άιισλ ζεζκηθψλ νξγάλσλ. 59

60 3.4 Οηθνινγηθή Καηλνηνκία θαη Αεηθόξνο Αλάπηπμε Δλψ νη νηθνλνκνιφγνη ηνπ πεξηβάιινληνο θαίλεηαη λα έρνπλ επίγλσζε ηεο αλάγθεο λα επαλαπξνζδηνξίζνπλ ηελ πξφνδν γηα λα αληηκεησπίζνπλ ηελ πξφθιεζε ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο, ειάρηζηεο πξνζπάζεηεο απφ ηελ άιιε έρνπλ γίλεη κέρξη ηψξα γηα λα επαλαπξνζδηνξίζνπλ ηνλ φξν ηεο θαηλνηνκίαο (Rennings,2000). χκθσλα κε ηνλ Rennings, απηφ είλαη αμηνζεκείσην σο γεγνλφο θαζψο νη θαηλνηνκίεο δηαδξακαηίδνπλ φρη κφλν έλα ζεκαληηθφ ξφιν γηα ηηο εζληθέο θαη δηεζλείο νηθνλνκηθέο πνιηηηθέο, αιιά απνηεινχλ επίζεο ζεκαληηθά ζηνηρεία ησλ ζηξαηεγηθψλ γηα ηελ επίηεπμε ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο. Οη κεγάινη πξνυπνινγηζκνί πνπ δαπαλψληαη γηα ηελ θαηλνηνκία, ηδηαίηεξα δηαηίζεληαη ζε πξνγξάκκαηα ηερληθήο ππνζηήξημεο. Απφ ηελ πιεπξά ησλ νηθνλνκηθψλ ηνπ πεξηβάιινληνο ηα θχξηα δχν εξσηήκαηα πνπ πξνθχπηνπλ είλαη αξρηθά πψο λα πξνζδηνξίζεη θαη λα πξνσζήζεη θαλείο ηερλνινγίεο πνπ βνεζνχλ ζηελ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ ηεο αεηθνξίαο θαη έπεηηα αλ ε έκθαζε πνπ δίλεηαη ζηηο ηερλνινγίεο είλαη πάξα πνιχ «ζηελή»,ζπλεπψο ε εχξεζε ελφο επξχηεξνπ νξηζκνχ ηεο έλλνηα ηεο θαηλνηνκίαο είλαη απαξαίηεηε. Αθεηέξνπ, ππάξρεη κηα ζπλερήο ζπδήηεζε γηα ην αλ ε αεηθφξνο αλάπηπμε κπνξεί λα νξηζηεί ιεηηνπξγηθά. Απφ ηε κεξηά ησλ Norgaard (1994), Cary(1998) θαη Minsch (1997) ππάξρεη ακθηζβήηεζε ή θαη νινθιεξσηηθή άξλεζε φηη θάηη ηέηνην κπνξεί λα ζπκβεί. Βιέπνπλ ηε βησζηκφηεηα πεξηζζφηεξν σο κηα επξεηηθή ηδέα, παξφκνηα κε ηηο ηδέεο ηεο ειεπζεξίαο θαη ηεο δηθαηνζχλεο, πνπ θαζνδεγεί θαη πξνζαλαηνιίδεη ηελ έξεπλα θαη δελ πξνβιέπεη ηελ έθβαζεο ηεο. Δμεηάδνληαο αλαιπηηθά ηελ δηάθξηζε κεηαμχ ησλ εηδψλ θαηλνηνκίαο, ν Rennings (2000) θαηέιεμε φηη ε θχζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ θαηλνηνκηψλ κπνξεί λα είλαη είηε ηερλνινγηθή είηε νξγαλσηηθή ή θνηλσληθή ή ζεζκηθή. Όζν αλαθνξά ην πξψην είδνο πεξηβαιινληηθψλ θαηλνηνκηψλ, ν ζπγγξαθέαο ππνζηεξίδεη φηη ηα πεξηβαιινληηθά ηερλνινγηθά κέηξα δηαρσξίδνληαη ζε εθείλα πνπ αθνξνχλ ηελ απνθαηάζηαζε ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ζε εθείλα πνπ ιακβάλνληαη γηα ηελ πξφιεςε ηεο πεξηβαιινληηθήο κφιπλζεο. Σα ηειεπηαία, κπνξνχλ λα ππνδηαηξεζνχλ πεξαηηέξσ ζε ελζσκαησκέλεο θαη επηπξφζζεηεο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο. Οη επηπξφζζεηεο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο αλαθέξνληαη ζπρλά θαη σο end-of-pipe ηερλνινγίεο κε ηελ έλλνηα ηεο απνθαηάζηαζεο ηεο ξχπαλζεο. ρεηηθά ηψξα κε ηηο ελζσκαησκέλεο ηερλνινγίεο απηέο κπνξνχλ λα δηαθξηζνχλ σο ελζσκαησκέλα κέηξα γηα ην πξντφλ θαη ηελ δηαδηθαζία (Hemmelskamp,1997). Έλα ειεθηξηθφ απηνθίλεην, απνηειεί παξάδεηγκα ηερλνινγηθήο θαηλνηνκία, ζε αληίζεζε κε ηε ρξήζε ζπκβαηηθψλ 60

61 απηνθηλήησλ πςειψλ ηαρπηήησλ θαη ηεο απμεκέλεο θαηαλάισζεο θαπζίκνπ πνπ είλαη κε πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. Η νξγαλσηηθή πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία αλαθέξεηαη ζε νξγαλσηηθέο αιιαγέο φπσο είλαη ηα κέζα δηαρείξηζεο ζε επηρεηξεκαηηθφ επίπεδν θαη νη νηθνινγηθνί έιεγρνη πνπ απνθηνχλ νινέλα θαη κεγαιχηεξε ζεκαζία γηα ηελ θαηλνηνκία. Οη αιιαγέο ηνπ ηξφπνπ δσήο θαη ζπκπεξηθνξάο ησλ θαηαλαισηψλ ζπρλά νξίδεηαη σο θνηλσληθέο θαηλνηνκίεο (Scherhorn et al., 1997). Ο Duchin (1999) ππνζηεξίδεη φηη ε ηδέα ηεο θνηλσληθήο θαηλνηνκίαο είλαη λέα «αιιά ε θνηλή άπνςε πνπ επηθξαηεί κεηαμχ ησλ θνηλσληθψλ επηζηεκφλσλ θαη ηνπ θνηλνχ γεληθφηεξα είλαη,φηη ε απνηειεζκαηηθή πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή απαηηεί ηελ θαηαλφεζε θαη ησλ θνηλσληθψλ παξαγφλησλ εθηφο ησλ ηερλνινγηθψλ». Μία ραξαθηεξηζηηθή πεξίπησζε ηέηνηαο θαηλνηνκίαο είλαη ε αιιαγή ζην ηξφπν κεηαθνξάο ησλ θαηαλαισηψλ κε πνδήιαην αληί γηα απηνθίλεην. Η πξφνδνο εμαθνινπζεί ζπρλά λα ζεσξείηαη απιά σο θαηλνηνκία ζηηο επηρεηξήζεηο, κε ηδηαίηεξε έκθαζε ζηελ ηερλνινγηθή πξφνδν. Λφγσ ηνπ γεγνλφηνο φηη πνιιά πξνβιήκαηα ηεο αεηθφξνπ ρξήζεο ηεο θχζεο θαη ηεο γεο δελ είλαη θπξίσο ηερλνινγηθά δεηήκαηα, απηφ κπνξεί λα νδεγήζεη ζε κηα «κεξνιεπηηθή ηερλνινγία». πλεπψο, κηα δηεχξπλζε ηνπ φξνπ είλαη αλαγθαία. Δπηπιένλ, ν Norgaard (1994) ζεσξεί φηη κέζα απφ έλα κνληέιν ηεο βηψζηκεο δηαρείξηζεο ησλ νηθνλνκηθψλ θαη νηθνινγηθψλ ζπζηεκάησλ, νη πεξηβαιινληηθνί ζηφρνη θαη νη λνκνζεζίεο πξέπεη λα εμειίζζνληαη παξάιιεια κε ηηο ηερλνινγίεο. Οινθιεξψλνληαο, νη αθαηάιιειεο ζεζκηθέο ξπζκίζεηο νδεγνχλ ζηε κε βηψζηκε ρξήζε ησλ θπζηθψλ πφξσλ, ηα νπνία ραξαθηεξίδνληαη ζπρλά σο αλνηρηά θαζεζηψηα πξφζβαζεο. Οη θαηλνηφκεο ζεζκηθέο απαληήζεηο ησλ πξνβιεκάησλ ηεο βησζηκφηεηαο αλαθέξνληαη απφ ηα ηνπηθά δίθηπα θαη ππεξεζίεο (π.ρ. γηα ηνπο πδάηηλνπο πφξνπο ηνπηθνχ ελδηαθέξνληνο) έσο λέα θαζεζηψηα ηεο παγθφζκηαο δηαθπβέξλεζεο (π.ρ. έλαο θνξέαο πνπ είλαη ππεχζπλνο γηα ην παγθφζκην θιίκα θαη ηα ζέκαηα βηνπνηθηιφηεηαο) θαη ην δηεζλέο εκπφξην..σα θαηλνηφκα ζεζκηθά φξγαλα πεξηιακβάλνπλ ηε βειηίσζε ηεο ιήςεο απνθάζεσλ κέζα απφ λένπο ηξφπνπο επηζηεκνληθή αμηνιφγεζεο θαη ηεο ζπκκεηνρή ηνπ θνηλνχ. Έλα ραξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα κηαο ελφο θαηλνηφκνπ επηζηεκνληθνχ δηθηχνπ ζε παγθφζκην επίπεδν είλαη ε Γηαθπβεξλεηηθή Δπηηξνπή γηα ηελ Κιηκαηηθή Αιιαγή (IPCC). Έηζη, νη ζεζκηθέο νηθνινγηθέο θαηλνηνκίεο ζεσξνχληαη ζπρλά σο έλα βαζηθφ ζεκέιην γηα κηα πνιηηηθή βησζηκφηεηαο (Freeman, 1992, Minsch, 1997). 61

62 χκθσλα κε ηνλ Freeman (1992) ε επηηπρήο δξάζε εμαξηάηαη απφ ην ζπλδπαζκφ ηεο εμέιημεο ησλ επηζηεκνληθψλ γλψζεσλ, ησλ θαηάιιεισλ πνιηηηθψλ πξνγξακκάησλ, θνηλσληθψλ κεηαξξπζκίζεσλ θαη άιισλ ζεζκηθψλ αιιαγψλ, ζηελ θαηεχζπλζε ησλ λέσλ επελδχζεσλ. Οη νξγαλσηηθέο θαη θνηλσληθέο θαηλνηνκίεο ζα πξέπεη λα ζπλππάξρνπλ κε ηηο ηερλνινγηθέο θαηλνηνκίεο θαη ζα ηηο ζπκπιεξψλνπλ αλάινγα. Δθηφο απφ ηνλ Rennings θαη ν Andersen (2008) πξνζπάζεζε λα ηαμηλνκήζεη ηηο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο ζε πέληε θαηεγνξίεο: ηηο επηπξφζζεηεο, ηηο ελζσκαησκέλεο, ησλ ελαιιαθηηθψλ πξντφλησλ, ηηο καθξν-νξγαλσηηθέο θαη ηνπ γεληθνχ ζθνπνχ. Οη επηπξφζζεηεο νηθν-θαηλνηνκίεο είλαη πξνζαλαηνιηζκέλεο πξνο ηα πξντφληα, έηζη ψζηε λα γίλνπλ πην νηθνινγηθά απνδνηηθά κε ηνπο θαηαλαισηέο θαη ηνλ ηειηθφ πξννξηζκφ. Οη ελζσκαησκέλεο νηθνινγηθέο θαηλνηνκίεο πεξηιακβάλνπλ θνηλέο πξνζπάζεηεο ζην πιαίζην ηεο δηαδηθαζίαο παξαγσγήο θαη ησλ πξντφλησλ κε κηθξφηεξεο πεξηβαιινληηθέο επηπηψζεηο. Οη θαηλνηνκίεο ελαιιαθηηθψλ πξντφλησλ είλαη θαηλνηνκίεο κε ζηφρν ηε δεκηνπξγία λέσλ πξντφλησλ, κε βάζε ηελ θαζαξή ηερλνινγία (clean technology).οη καθξν-νξγαλσηηθέο απεπζχλνληαη ζηε ζπκπεξίιεςε εηδηθψλ εξγαιείσλ πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο, φπσο ε ελζσκάησζε ησλ πξνηχπσλ απφ ην πξφηππν ISO 14000family ή ηηο εζεινληηθέο ζπκθσλίεο. Σέινο, νη θαηλνηνκίεο γεληθήο ρξήζεο είλαη εθείλεο πνπ κεηαβάιινπλ ηε δνκή ηεο νηθνλνκίαο. ην πιαίζην ησλ παγθφζκησλ πξνθιήζεσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο νηθνλνκηθήο χθεζεο, ηεο ππνβάζκηζεο ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ε ζπαληφηεηαο ησλ πφξσλ, πνιιέο θπβεξλήζεηο ζεσξνχλ ηελ νηθνινγηθή θαηλνηνκία σο κέξνο κηαο λέαο ζηξαηεγηθήο γηα ηελ αλάπηπμε. Η νηθν-θαηλνηνκία είλαη έλαο ηξφπνο ζπλδπαζκνχ ησλ νηθνλνκηθψλ θαη ησλ πεξηβαιινληηθψλ πξνηεξαηνηήησλ θαη ην άλνηγκα λέσλ βηψζηκσλ νδψλ γηα ηε βηνκεραλία. ηελ Δπξσπατθή Έλσζε (ΔΔ), ε νηθνινγηθή θαηλνηνκία απνηειεί βαζηθφ ζηνηρείν ηεο πξάζηλεο αλάπηπμεο θαη πξνηεξαηφηεηα ζην πιαίζην ηεο ζηξαηεγηθήο Δπξψπε ηνπ Σν επξσπατθφ ζρέδην δξάζεο γηα ηελ νηθνινγηθή θαηλνηνκία (2011) νξίδεη ηελ αηδέληα γηα ηελ πξάζηλε αλάπηπμε θαη ηε δεκηνπξγία πξάζηλσλ ζέζεσλ εξγαζίαο. Κεληξηθή ηδέα ηνπ ζρεδίνπ είλαη φηη ε νηθνινγηθή θαηλνηνκία ζα πξνσζήζεη ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε θαη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα, αιιά ζα βνεζήζεη ηελ θνηλσλία γηα λα πξνζαξκνζηεί ζηηο πεξηβαιινληηθέο πξνθιήζεηο θαη ηνπο πεξηνξηζκέλνπο πφξνπο. Τπνζηεξίδεη ηελ αλάπηπμε θαη ηε δηάδνζε ησλ πνιιά ππνζρφκελσλ, έμππλσλ θαη θηιφδνμσλ 62

63 ιεηηνπξγηθψλ ηερλνινγηψλ πνπ ζα ελζαξξχλνπλ ηε δηεζλή ζπλεξγαζία. Απμάλεη επηπιένλ ηελ ζπγθέληξσζε ζηηο επηρεηξήζεηο, ηδηαίηεξα ζηηο κηθξέο θαη κεζαίεο επηρεηξήζεηο (SMEs), θαζψο θαη ηε κφριεπζε ηεο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο κέζσ ησλ λέσλ ρξεκαηνδνηηθψλ κέζσλ (EC,2011). ηνλ ηνκέα ηεο πνιηηηθήο ησλ Ηλσκέλσλ Πνιηηεηψλ, νη φξνη «θαζαξή ηερλνινγία» ή θαη «πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία» είλαη πην ζπρλέο απφ ηελ νηθνινγηθή θαηλνηνκία (ΟΟΑ, 2008). Η Τπεξεζία Πξνζηαζίαο ηνπ Πεξηβάιινληνο ησλ ΗΠΑ πξνζεγγίδεη ηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία σο έλα πξνζαλαηνιηζκέλν απνηέιεζκα ηεο ζπλεξγαηηθήο πξνζπάζεηαο θαη δίλεη έκθαζε ηφζν ζηελ θαηλνηνκία φζν θαη ζηηο ηερλνινγίεο ή ηερληθέο γηα ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. Σν αλαβαζκηζκέλν πξφγξακκα ηξαηεγηθήο γηα ηελ Ακεξηθαληθή Καηλνηνκία (2011) ηνλίδεη, κεηαμχ άιισλ ζεκάησλ, ηελ εμαπφιπζε κηαο «θαζαξήο ελεξγεηαθήο επαλάζηαζεο». Με ηελ πξνψζεζε ησλ επελδχζεσλ ζε έλα έμππλν δίθηπν, ε ελεξγεηαθή απφδνζε θαη νη αλαλεψζηκεο ηερλνινγίεο, φπσο ε αηνιηθή, ε ειηαθή θαη ηα βην-θαχζηκα, έρνπλ ζαλ ζηφρν λα πξνσζήζνπλ ηελ εθεπξεηηθφηεηα θαη ηελ πξφνδν. Απηφ ζα έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηε δεκηνπξγία ζέζεσλ εξγαζίαο, ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε θαη ηελ εμάιεηςε ηεο εμάξηεζεο απφ ην πεηξέιαην (Λεπθφο Οίθνο, 2011). Με δεδνκέλε ηελ αχμεζε ηεο δήηεζεο ησλ πφξσλ απφ ηηο αλαδπφκελεο νηθνλνκίεο, ε απνζχλδεζε ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο κε ηελ πξνψζεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο ησλ πφξσλ απνηειεί βαζηθή πξνυπφζεζε γηα ηελ πξάζηλε αλάπηπμε θαη ηελ αεηθφξν αλάπηπμε. Ωζηφζν, ν ζεκεξηλφο ξπζκφο ησλ βειηηψζεσλ ηεο απνδνηηθφηεηαο ησλ πφξσλ είλαη πνιχ αξγφο γηα λα αληαπνθξηζεί ζηελ αλάγθε γηα απνζχλδεζε. Παξάιιεια, νη βειηηψζεηο ησλ ζηνηρεησδψλ επηπηψζεσλ ησλ «business-as-usual" απφ κφλεο ηνπο δελ είλαη ζε ζέζε λα αληηκεησπίζνπλ ηηο πθηζηάκελεο πξνθιήζεηο. Δλψ ε ζηαδηαθή βειηηζηνπνίεζε κέζσ ηεο εμνηθνλφκεζεο θαη ε νηθνινγηθή απνδνηηθφηεηα ησλ κέηξσλ ελεξγεηαθήο δηαδξακαηίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηε δηάδνζε γηα πην πξάζηλεο πξαθηηθέο επξχηεξα, «είλαη ε έλλνηα ηεο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο πνπ είλαη ε πην πνιιά ππνζρφκελε καθξνπξφζεζκα» (Future Think, 2008,Hellström, 2007). Σν ζεκεξηλφ επίπεδν ησλ πεξηβαιινληηθψλ θαη νηθνλνκηθψλ πξνθιήζεσλ απαηηεί ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν νη νηθνλνκίεο θαη βηνκεραλίεο ιεηηνπξγνχλ. Ο Scrase (2009) ππνζηεξίδεη φηη ππάξρεη ζαθήο αλάγθε γηα «ξηδηθέο» αιιαγέο ζηελ πεξηβαιινληηθή θαη ηελ θνηλσληθή επίδνζε ησλ κέζσλ πνιηηηθήο, ζε νξγαλσηηθέο πξαθηηθέο, ζε ηερλνινγηθέο ππνδνκέο θαη ζε αηνκηθέο ζπκπεξηθνξέο. 63

64 (VROM, 2003; Federal Government of Austria, 2002;Philips, 2007; Geels et al., 2008; DEFRA, 2004, 2006; WBCSD, 2008). Οη πην ξηδνζπαζηηθέο κνξθέο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο κπνξεί λα είλαη ην θιεηδί γηα λα κπνξέζεη λα ππάξμεη κηα βηψζηκε αλάπηπμε. αθψο, ε ζηαδηαθή βειηίσζε είλαη πνιχ ζεκαληηθή, αλ θαη κπνξεί επίζεο λα βνεζήζεη λα θιεηδψζεη θνηλσληθέο πξαθηηθέο ζηηο ππάξρνπζεο δηαδξνκέο θαη έηζη λα δψζεη ξηδηθέο ιχζεηο, νη νπνίεο απαηηνχλ αιιαγέο ζηελ ηξέρνπζα ηερλνινγηθή ππνδνκή, πην δχζθνιν λα αλαπηπρζνχλ (Hellstrom, 2007). Δπελδχνληαο ζε ξηδηθέο ιχζεηο,επνκέλσο, είλαη κείδνλνο ζεκαζίαο θαη κπνξεί λα κεγηζηνπνηήζεη καθξνπξφζεζκα ηα νθέιε θαη ηηο επξχηεξεο επηπηψζεηο. 64

65 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 4 Δθηίκεζε ησλ Πξνζδηνξηζηηθώλ Παξαγόλησλ ηεο Πεξηβαιινληηθήο Καηλνηνκίαο 4.1 Πξνζδηνξηζηηθνί Παξάγνληεο Οηθν-θαηλνηνκίαο Απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1990, πνιιέο εκπεηξηθέο κειέηεο πξνζπαζνχλ λα πξνζδηνξίζνπλ ην ξφιν ηεο λνκνζεζίαο θαη άιισλ θαζνξηζηηθψλ παξαγφλησλ ησλ νηθνινγηθψλ θαηλνηνκηψλ ζηελ πιεπξά ηεο δήηεζεο ή ηεο πξνζθνξάο. Οη εξεπλεηηθέο απηέο κειέηεο παξνπζηάδνπλ έλα κεγάιν βαζκφ εηεξνγέλεηαο φζνλ αθνξά ηε κεζνδνινγία θαη ηα απνηειέζκαηα, δεδνκέλνπ φηη κία απφ ηηο βαζηθέο δπζθνιίεο είλαη ε εχξεζε επαξθψλ ζηνηρεηψλ θαη δεηθηψλ γηα ηηο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο. Αθφκε θαη αλ εμαθνινπζνχλ λα ππάξρνπλ θάπνηα επίκαρα ζεκεία γηα ηνλ πξαγκαηηθφ αληίθηππν ησλ πεξηβαιινληηθψλ ξπζκίζεσλ ζηελ θαηλνηνκία θαη ζηα πην απνηειεζκαηηθά κέζα πνιηηηθήο φζνλ αθνξά ηα θίλεηξα, πνιιέο αλαθνξέο ηνλίδνπλ ηε ζεηηθή ζπζρέηηζε κεηαμχ ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο θαη ηεο λνκνζεζίαο. Σα απνηειέζκαηα απηά ηείλνπλ λα ππνζηεξίμνπλ εκπεηξηθά ηε ζέζε ησλ Porter θαη van der Linde νη νπνίνη ηζρπξίδνληαλ φηη κία ζσζηά δνκεκέλε πεξηβαιινληηθή ξχζκηζε κπνξεί φρη κφλν λα σθειήζεη ην πεξηβάιινλ, θαη σο εθ ηνχηνπ ηε θνηλσλία ζην ζχλνιφ ηεο, αιιά θαη ηηο ξπζκηδφκελεο βηνκεραλίεο θάλνληαο πεξηζζφηεξεο επηρεηξήζεηο λα αληηιακβάλνληαη δηαθνξεηηθά αληί λα παξακεινχλ επελδπηηθέο επθαηξίεο (Porter θαη van der Linde, 1995). πγθεθξηκέλα, νη Porter et al. ππνζηήξημαλ φηη ε (απζηεξή) πεξηβαιινληηθή λνκνζεζία θαη ηα ζρεηηθά θφζηε ζπκκφξθσζεο ζα κπνξνχζαλ λα αλαγθάζνπλ ηε βηνκεραλία λα θαηλνηνκήζεη θαη έηζη λα απμήζνπλ ηελ απνδνηηθφηεηα ησλ πφξσλ θαη ηελ ελίζρπζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο. Δπηπιένλ, ε πεξηβαιινληηθή απηή ξχζκηζε ζα κπνξνχζε λα απμήζεη ηνλ θχθιν εξγαζηψλ θαη ηα θέξδε, κε ηε δεκηνπξγία αγνξψλ βειηησκέλσλ νηθνινγηθψλ πξντφλησλ θαη ηερλνινγηψλ ελψ ην θφζηνο ζπκκφξθσζεο ζα κπνξεί λα αληηζηαζκηζηεί απφ ηα νθέιε απφ απηέο ηηο θαηλνηνκίεο, ηα νπνία απνθαινχληαη σο θαη αληηζηαζκηζηηθά νθέιε ηεο θαηλνηνκίαο. Σελ άπνςε απηή ησλ Porter θαη van der Linde, έξρνληαη λα ζπκπιεξψζνπλ νη Ashford θαη al. (1985), ππνζηεξίδνληαο φηη ελψ ε απζηεξή πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή είλαη ν πην ζεκαληηθφο παξάγνληαο γηα ηελ πξφθιεζε κηαο θαηλνηφκνπ αληαπφθξηζεο, ε επειημία πξνο ηα κέζα ζπκκφξθσζεο, ε δηαθχκαλζε φζνλ αθνξά 65

66 ηηο απαηηήζεηο πνπ επηβάιινληαη ζηνπο δηάθνξνπο ηνκείο θαη νη ρξνληθέο πεξίνδνη ηεο ζπκκφξθσζεο ζπκβάιινπλ ζηελ ηφλσζε ησλ ελαιιαθηηθψλ ηερλνινγηψλ. Έηζη, νη επηπηψζεηο ηεο ξχζκηζεο εμαξηψληαη απφ ηνλ ηχπν ησλ θαλνληζηηθψλ πξάμεσλ θαη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν πινπνηνχληαη. Παξά ην θίλεηξν πνπ ππάξρεη ζηε λνκνζεζία, νη πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο δελ εμαξηψληαη κφλν απφ απηφ. Άιινη παξάγνληεο πνπ ζπλδένληαη κε ηηο ζπλζήθεο ηεο αγνξάο θαη ηηο ηερλνινγηθέο δπλαηφηεηεο ησλ επηρεηξήζεσλ θαζνξίδνπλ επηπξφζζεηα ηελ πηνζέηεζε ή φρη ησλ νηθν-θαηλνηνκηψλ. Πνιιέο εκπεηξηθέο κειέηεο ηνλίδνπλ φηη ε εμνηθνλφκεζε θφζηνπο θαη ε βειηίσζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο είλαη θαζνξηζηηθνί παξάγνληεο ησλ πεξηβαιινληηθψλ θαηλνηνκηψλ, ηδηαίηεξα γηα ηε δηαδηθαζία πεξηβαιινληηθψλ θαηλνηνκηψλ θαη ησλ θαζαξψλ ηερλνινγηψλ. Όπσο ηνλίζηεθε απφ ηνπο Frondel θαη al. (2007), ε θαηλνηνκία ζηελ θαζαξή ηερλνινγία ηείλεη λα θαζνδεγείηαη ηφζν απφ ηελ εμνηθνλφκεζε ηνπ θφζηνπο, απφ ηελ άπνςε ηεο ελέξγεηαο θαη ηνπ πιηθνχ, φζν θαη απφ ηελ λνκνζεζία. Απφ ηελ άιιε κεξηά, νη Mazzanti θαη Zoboli (2006), Rehfeld θαη al. (2007) θαη Wagner (2007), δείρλνπλ φηη νη νξγαλσηηθέο θαηλνηνκίεο ηείλνπλ λα ζπζρεηίδνληαη ζε κεγάιν βαζκφ ζηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία πξντφλησλ θαη δηαδηθαζηψλ. Δπηπξφζζεηα, ην επίπεδν εθαξκνγήο ησλ πζηεκάησλ Πεξηβαιινληηθήο Γηαρείξηζεο θαίλεηαη λα έρεη ζεηηθή επίδξαζε ζηηο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο. χκθσλα κε ηνπο Rennings et al (2006) ηα πζηήκαηα Πεξηβαιινληηθήο Γηαρείξηζεο (EMS) κπνξνχλ λα ζεσξεζνχλ σο πεξηβαιινληηθέο νξγαλσηηθέο θαηλνηνκίεο. Η ζεκαζία ησλ ζπζηεκάησλ πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο, γηα ηελ δηαδηθαζία θαη ηελ παξαγσγή θαηλνηφκσλ νηθνινγηθψλ πξντφλησλ έρεη απνδεηρζεί κέζα απφ ην έξγν ησλ Khanna et al. (2009),. Rehfeld. (2007),. Rennings. (2006), θαη Wagner (2008). Σα EMS θαίλεηαη λα είλαη πνιχ ζεκαληηθά, εηδηθά γηα ηελ εηζαγσγή ησλ θαζαξφηεξσλ ηερλνινγηψλ εμνηθνλφκεζεο θφζηνπο, θαζψο βνεζνχλ ζην λα μεπεξαζηνχλ ειιηπείο πιεξνθνξίεο ζην εζσηεξηθφ ηεο επηρείξεζεο. Πεξηβαιινληηθέο θαη νηθνλνκηθά θαινήζεηο θαηλνηνκίεο δελ πινπνηνχληαη ιφγσ ησλ ειιηπψλ ζηνηρείσλ, θαζψο θαη ησλ πξνβιεκάησλ πνπ ππάξρνπλ ζε επίπεδν νξγάλσζεο θαη ζπληνληζκνχ. Οη επηρεηξήζεηο ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο δελ είλαη ζε ζέζε λα αλαγλσξίζνπλ ηηο δπλαηφηεηεο εμνηθνλφκεζεο θφζηνπο ηεο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο (π.ρ. ελέξγεηα ή εμνηθνλφκεζε πιηθψλ), έηζη ην EMS κπνξεί λα ρξεζηκεχζεη σο εξγαιείν γηα ηελ αλίρλεπζε ησλ πιεξνθνξηψλ πνπ ιείπνπλ. Οη Khanna et al. (2009) επηβεβαηψλνπλ απηφ ην επηρείξεκα ηνλίδνληαο ηνλ ζεκαληηθφ ξφιν ησλ ζπζηεκάησλ πεξηβαιινληηθήο 66

67 ζε κηα επξχηεξε άπνςε ζηε ζεσξεηηθή θαη εκπεηξηθή αλάιπζε ηνπο ιέγνληαο φηη «...ηα αλψηεξα δηεπζπληηθά ζηειέρε, ε νκαδηθή εξγαζία, ε ελδπλάκσζε ησλ εξγαδνκέλσλ ζε φια ηα επίπεδα, θαζψο θαη ηερληθέο φπσο ε δηαδηθαζία ραξηνγξάθεζεο, ε αλάιπζε ησλ βαζχηεξσλ αηηίσλ θαη ηεο πεξηβαιινληηθήο ινγηζηηθήο κπνξνχλ λα βνεζήζνπλ ηελ επηρείξεζε λα ιάβεη γλψζε ησλ αδπλακηψλ πνπ δελ είραλ αλαγλσξηζζεί ζην παξειζφλ θαη λα βξνπλ λένπο ηξφπνπο γηα ηελ αχμεζε ηεο απνδνηηθφηεηαο θαη ηε κείσζε ηνπ θφζηνπο ηνπ ειέγρνπ ηεο ξχπαλζεο» (Khanna et al., 2009). Ωο εθ ηνχηνπ, θαίλεηαη λα είλαη απαξαίηεην λα ζπκπεξηιεθζνχλ δείθηεο γηα ηε γεληθή νξγαλσηηθή δνκή κηαο επηρείξεζεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ νξγαλσηηθψλ θαηλνηνκηψλ, φηαλ εκπεηξηθά εμεγνχληαη νη δξαζηεξηφηεηεο ηεο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο. Σέινο, ειάρηζηε είλαη ε ζεκαζία πνπ δίλεηαη ζε «παξαδνζηαθνχο» πξνζδηνξηζηηθνχο παξάγνληεο απφ ηελ πιεπξά ηεο πξνζθνξάο, φπσο νη δξαζηεξηφηεηεο Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο (R&D), νη πηέζεηο ηεο εθνδηαζηηθήο αιπζίδαο ή δξαζηεξηφηεηεο δηθηχσζεο. Ο Scott (2003) παξνπζηάδεη κηα νηθνλνκεηξηθή αλάιπζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ R&D, κε βάζε κηα πξσηφηππε έξεπλα γηα ηε βηνκεραληθή R&D απφθξηζε ησλ κεηαπνηεηηθψλ επηρεηξήζεσλ ησλ ΗΠΑ γηα ηε ξχζκηζε ησλ εθπνκπψλ επηθίλδπλσλ ξχπσλ. Ο ζπγγξαθέαο δείρλεη φηη θαηά κέζν φξν κφλν ην 24% ηεο βηνκεραληθήο Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο πνπ εθηεινχληαη απφ επηρεηξήζεηο, ζρεηίδνληαη κε ην λα βειηηψζνπλ πεξηβαιινληηθά ηελ απφδνζε ησλ πξντφλησλ ή δηαδηθαζηψλ ηνπο. Δλ νιίγνηο, θαίλεηαη φηη νη πξνζδηνξηζηηθνί παξάγνληεο ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο απφ ηελ πιεπξά ηεο πξνζθνξάο είλαη παξφκνηνη κε ηνπο θαζνξηζηηθνχο παξάγνληεο ηεο θαηλνηνκίαο γεληθφηεξα. Όζνλ αθνξά ηνπο πξνζδηνξηζηηθνχο παξάγνληεο απφ ηελ πιεπξά ηεο δήηεζεο, είλαη γεληθά απνδεθηφ φηη νη δπλάκεηο ηεο αγνξάο απφ κφλεο ηνπο δελ παξέρνπλ επαξθή θίλεηξα γηα θαηλνηνκία θαη φηη ε πξνζπκία ησλ θαηαλαισηψλ λα πιεξψζνπλ γηα ηε βειηίσζε ηνπ πεξηβάιινληνο ηείλεη λα είλαη πνιχ ρακειή (Rennings, 2000). Παξ 'φια απηά, πνιιέο εκπεηξηθέο κειέηεο πξνζπαζνχλ λα εληνπίζνπλ θαη λα αμηνινγήζνπλ ηα απνηειέζκαηα ησλ θηλήηξσλ πνπ ζπλδένληαη κε ηελ πεξηβαιινληηθή πίεζε πνπ πξνέξρεηαη απφ ηνπο θαηαλαισηέο. χκθσλα κε ηνπο Florida (1996), Popp θαη al. (2007) θαη Horbach (2008), νη απαηηήζεηο ησλ πειαηψλ θαη νη δεκφζηεο πηέζεηο είλαη νη βαζηθέο θηλεηήξηεο δπλάκεηο ησλ πεξηβαιινληηθψλ θαηλνηνκηψλ. Αιιά αθφκε θαη αλ νη νηθνινγηθέο αλεζπρίεο ησλ θαηαλαισηψλ θαη ε αλακελφκελε αχμεζε ηεο κειινληηθήο δήηεζεο γηα πεξηβαιινληηθά πξντφληα αξθνχλ 67

68 γηα λα πξνθαιέζνπλ πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο, είλαη πάξα πνιχ δχζθνιν λα αμηνινγεζεί ην πψο νη θαηαλαισηέο πξαγκαηηθά αμηνπνηνχλ θαη ιακβάλνπλ ππφςε ηα πεξηβαιινληηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πξντφλησλ. ε ζχγθξηζε κε ηηο κεπεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο, νη επηπηψζεηο ζηνλ πεξηνξηζκφ ηεο δήηεζεο πξνθαινχληαη έληνλα ή ππνζηεξίδνληαη απφ πεξηβαιινληηθέο πνιηηηθέο, φπσο νη θαλνληζκνί ή νη θφξνη, πνπ επηδηψθνπλ λα επεξεάζνπλ ηα κεγαιχηεξα θαη εμσηεξηθά θίλεηξα ησλ θαηαλαισηψλ. Ωζηφζν, φπσο ηνλίζηεθε απφ ηνπο Taylor θαη al. (2006), ν πεξηνξηζκφ ηεο δήηεζεο δηακνξθψλεη πεξηζζφηεξν ηελ πηνζέηεζε θαη ηε δηάδνζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ ηερλνινγηψλ, απφ ηελ ίδηα ηελ θαηλνηφκν δξαζηεξηφηεηα. 4.2 Αλαζθόπεζε ησλ εκπεηξηθώλ απνηειεζκάησλ ηεο βηβιηνγξαθίαο Καηά θαηξνχο έρνπλ γίλεη κειέηεο πξνθεηκέλνπ λα θαζνξηζηνχλ νη παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηελ πηνζέηεζε πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο ζηηο επηρεηξήζεηο. Η κειέηε panel ησλ Brunnermeier θαη Cohen (2003) ρξεζηκνπνηνχλ ηνλ αξηζκφ ησλ επηηπρψλ πεξηβαιινληηθψλ δηπισκάησλ επξεζηηερλίαο πνπ ρνξεγήζεθαλ ζηηο κεηαπνηεηηθέο βηνκεραλίεο ησλ ΗΠΑ κεηαμχ ηνπ 1983 θαη Ωο δείθηεο γηα ηελ απζηεξφηεηα ηεο πεξηβαιινληηθήο πνιηηηθήο, εθαξκφδνπλ ηηο δαπάλεο κείσζεο ηεο ξχπαλζεο θαη ηηο δξαζηεξηφηεηεο παξαθνινχζεζεο ηεο θπβέξλεζεο. Οη ζπγγξαθείο δηαπίζησζαλ φηη νη απμήζεηο ησλ δαπαλψλ κείσζεο ζπζρεηίζηεθαλ κε απμήζεηο ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο, αιιά ηα απνηειέζκαηα ήηαλ πνιχ κηθξά. Γελ ππήξμε θακία επίδξαζε ηεο παξαθνινχζεζεο ησλ δξαζηεξηνηήησλ ζρεηηθά κε ηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. Υξεζηκνπνηψληαο ηερληθέο ζπλνινθιήξσζεο, ν Gruup (1999) αληρλεχεη ζεηηθά απνηειέζκαηα ησλ ηηκψλ ησλ πφξσλ θαη ησλ πεξηβαιινληηθψλ δαπαλψλ ζρεηηθά κε ηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία πνπ κεηξάηαη απφ ηα δηπιψκαηα επξεζηηερλίαο. Οη Jaffe θαη Palmer (1997) πηνζεηνχλ επίζεο έλα πιαίζην panel δεδνκέλσλ κνληεινπνηψληαο ηα έμνδα γηα R&D θαη ηα δηπιψκαηα επξεζηηερλίαο σο εμαξηψκελεο κεηαβιεηέο. Απφ ηα απνηειέζκαηα δηαπίζησζαλ, φηη ην πςειφηεξν θφζηνο κείσζεο νδεγεί ζε αχμεζε ησλ δαπαλψλ γηα R&D αιιά δελ δηαπηζηψλνπλ κηα ζεκαληηθή ζρέζε κεηαμχ ηεο πεξηβαιινληηθήο πνιηηηθήο θαη ηεο παξαγσγή θαηλνηνκίαο, θάηη πνπ κπνξεί λα νθείιεηαη ζηελ αδπλακία ησλ δαπαλψλ ζπκκφξθσζεο σο κέηξν ησλ ξπζκηζηηθψλ νξηαθψλ ηηκψλ. 68

69 ηε ζπλέρεηα, νη Ziegler θαη Rennings (2004) εμεηάδνπλ θαη αλαιχνπλ ηα απνηειέζκαηα ησλ απηνξξπζκηδφκελσλ πεξηβαιινληηθά νξγαλσηηθψλ κέηξσλ κηαο εηαηξείαο ζε δηαθνξεηηθέο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο. Σα κέηξα απηά δηαδξακαηίδνπλ θεληξηθφ ξφιν ζηε ζπδήηεζε ησλ απνθαινχκελσλ επηεηθψλ κέζσλ πεξηβαιινληηθήο πνιηηηθήο. Απφ ηελ πιεπξά ηνπ ν Horbach (2007),ζίγεη ηελ επίδξαζε ησλ επηρνξεγήζεσλ θαη ηεο λνκνζεζίαο γηα ζπκκφξθσζε θαη ρξεζηκνπνηεί δχν γεξκαληθέο πάλει βάζεηο δεδνκέλσλ, ην Δξεπλεηηθφ Ιλζηηηνχην ηεο Οκνζπνλδηαθήο Τπεξεζίαο Απαζρφιεζεο (ΙΑΒ) θαη ην Mannheim innovation panel (ΜΙΡ). ηελ πξψηε βάζε δεδνκέλσλ, ρξεζηκνπνηεί ηε κεηαβιεηή subsidies θαη θαηαιήγεη φηη νη επηρνξεγήζεηο ιφγσ αξλεηηθψλ εμσηεξηθνηήησλ δεκηνπξγνχλ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. Γειαδή, νη επηρνξεγήζεηο ζπζρεηίδνληαη ζεηηθά κε ηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. ηε ζπλέρεηα ρξεζηκνπνηεί έλα ππφδεηγκα κε ηε κεηαβιεηή regulation λα δειψλεη ηε κείσζε ηνπ θφζηνπο θαη ηε ζπκκφξθσζε κε ηε λνκνζεζία, ε νπνία είλαη ζηαηηζηηθά ζεκαληηθή σο πξνο ηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. Δπηπξφζζεηα αξθεηέο κειέηεο αλαιχνπλ ηελ εηζαγσγή λέσλ πεξηβαιινληηθψλ πξντφλησλ ή δηαδηθαζηψλ. Υξεζηκνπνηψληαο έλα ζχλνιν δεδνκέλσλ panel ησλ ηηαιηθψλ επηρεηξήζεσλ απφ ην 2002 θαη ην 2004, νη Mazzanti θαη Zoboli (2006) ηνλίδνπλ ηε ζεηηθή επίδξαζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ δηθηχνπ θαη ηεο Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο σο ζπκβνιή ζηελ πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. ην ίδην πιαίζην, νη Rennings et al. (2006) ρξεζηκνπνηνχλ ηα ζηνηρεία ηεο έξεπλαο γηα λα αλαιχζνπλ ηελ επίδξαζε ησλ ζπζηεκάησλ πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ζε ζρέζε κε ηηο πεξηβαιινληηθέο νξγαλσηηθέο θαηλνηνκίεο, ηεο θαηλνηνκηθήο δηαδηθαζίαο θαη ησλ πξντφλησλ. Δθηφο απφ ηηο ζεηηθέο επηδξάζεηο ησλ εξγαιείσλ πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο, νη ζπγγξαθείο δείρλνπλ φηη ε χπαξμε ελφο εμεηδηθεπκέλνπ ηκήκαηνο Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο σο κεηαβιεηή εηζφδνπ πξνθαιεί πεξηβαιινληηθή θαηλνηνκία. Οη Rehfeld et al., (2007) θαηαιήγνπλ επηπιένλ ζηε ζεηηθή ζρέζε κεηαμχ ησλ πεξηβαιινληηθψλ κέηξσλ νξγάλσζεο θαη ησλ νηθνινγηθψλ θαηλνηνκηψλ γηα ην πξντφλ αλαθνξηθά κε ηε γεξκαληθή παξαγσγή. Σαπηφρξνλα, ηα κέηξα γηα ηε δηάζεζε ησλ απνβιήησλ θαη ηα ζπζηήκαηα επηζηξνθήο πξντφλησλ (take back) επεξεάδνπλ ζεηηθά ηηο πεξηβαιινληηθέο θαηλνηνκίεο,εθηφο θάπνησλ άιισλ παξαγφλησλ θαη εηδηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ επηρεηξήζεσλ. 69

70 Σέινο, ηα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο γηα ηνπο θαζνξηζηηθνχο παξάγνληεο ηεο εηζαγσγήο ηεο πεξηβαιινληηθήο Δ & Α θαη γηα ηηο θαζαξφηεξεο ηερλνινγίεο είλαη δηαζέζηκεο ζε έλα πξφζθαην project ηνπ Οξγαληζκνχ Οηθνλνκηθήο πλεξγαζίαο θαη Αλάπηπμεο (OECD) γηα ηε Γεκφζηα Πεξηβαιινληηθή Πνιηηηθή θαη ηηο Ιδησηηθέο Δηαηξίεο θαιχπηνληαο επηά ρψξεο ηνπ ΟΟΑ (Arimura et al., 2007,Frondel et al.). Σα νηθνλνκεηξηθά απνηειέζκαηα δείρλνπλ φηη ε απζηεξή πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή πνπ κεηξάηαη, ηα ινγηζηηθά ζπζηήκαηα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο θαη ηα επέιηθηα πεξηβαιινληηθά φξγαλα απμάλνπλ ηηο δαπάλεο γηα R&D. Σα ζπζηήκαηα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο θαη ε δπλαηφηεηα κείσζεο ηνπ θφζηνπο είλαη πνιχ ζεκαληηθά γηα ηελ εηζαγσγή ησλ θαζαξφηεξσλ ηερλνινγηψλ. 4.3 Οηθνλνκεηξηθή Αλάιπζε Σν ππφινηπν κέξνο ηεο παξνχζαο δηπισκαηηθήο εξγαζίαο είλαη αθηεξσκέλν ζηελ παξνπζίαζε κηαο έξεπλαο πνπ επηηξέπεη ηε ζχγθξηζε ησλ πξνζδηνξηζηηθψλ παξαγφλησλ ηεο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο ζε 19 δηαθνξεηηθέο Δπξσπατθέο Υψξεο. Η αλάιπζή επηθεληξψλεηαη θπξίσο ζε ρψξεο ηεο Αλαηνιηθήο Δπξψπεο, θαζψο νη πξνζδηνξηζηηθνί παξάγνληεο ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο ζε απηέο ηηο ρψξεο δελ έρνπλ αθφκε αλαιπζεί ζπζηεκαηηθά. Η έξεπλα, έρεη σο ηίηιν Determinants of Ecoinnovation from a European - wide- Perspective- an Analysis based on the Community Innovation Survey (CIS) 5 πνπ δεκνζηεχηεθε απφ ηνλ Jens Horbach ηνλ Απξίιην ηνπ 2014 γηα ινγαξηαζκφ ηνπ SEEDS ( The Sustainability Environmental Economics and Dynamics Studies) Πεξηγξαθηθά ηαηηζηηθά ζηνηρεία Η αλάιπζε ρξεζηκνπνηεί δεδνκέλα απφ ηελ έξεπλα πνπ δηεμήρζε ζην θέληξν Community Innovation Survey (CIS) ηεο Δπξσπατθήο Δπηηξνπήο ην 2009, θαιχπηνληαο 19 ρψξεο θαη έρνληαο έλα δείγκα παξαηεξήζεσλ. ην εξσηεκαηνιφγην ην νπνίν δφζεθε ζηηο επηρεηξήζεηο πεξηέρνληαλ εξσηήζεηο ζρεηηθά κε ηα πεξηβαιινληηθά νθέιε πνπ κηα νηθνινγηθή θαηλνηνκία ζα κπνξνχζε λα επηθέξεη φηαλ παξαρζεί είηε εληφο ηεο επηρείξεζεο ή κεηά απφ ηελ πψιεζε ελφο πξντφληνο απφ ηνλ ηειηθφ ρξήζηε. Μεηαμχ άιισλ, ε έξεπλα δήηεζε απφ ηηο επηρεηξήζεηο λα απαληήζνπλ θαη αλ θάπνηα απφ απηέο ηηο νηθνινγηθέο 5 Η παξνπζίαζε ησλ νπνηνδήπνηε απνηειεζκάησλ αλήθνπλ απνθιεηζηηθά θαη κφλν ζηνλ Jens Horbach θαη φρη ζε δηθνχο κνπ ππνινγηζκνχο. 70

71 θαηλνηνκίεο έρνπλ εηζαρζεί σο ζπλέπεηα ησλ ππαξρνπζψλ ή αλακελφκελσλ πεξηβαιινληηθψλ ξπζκίζεσλ, ηε δηάζεζε νηθνλνκηθήο ππνζηήξημεο απφ ηηο θπβεξλήζεηο, ηε δήηεζε απφ ηνπο πειάηεο, ή απφ εζεινληηθνχο θψδηθεο ή απφ ζπκθσλίεο βηνκεραληψλ. Μηα πεξηγξαθηθή αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ ζε ζρέζε κε δηάθνξνπο ηνκείο ηεο πεξηβαιινληηθήο θαηλνηνκίαο δείρλεη φηη ζε φιεο ζρεδφλ ηηο ρψξεο, ε κείσζε ηεο ρξήζεο ελέξγεηαο απνηειεί ζεκαληηθφ ηνκέα ηεο θαηλνηνκίαο. Απηφ είλαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθφ,φπσο θαίλεηαη θαη ζηνλ πίλαθα 7, γηα ρψξεο φπσο είλαη ε Γεξκαλία, ε Οπγγαξία θαη ε νπεδία. Δπηπιένλ, ν ηνκέαο ηεο αλαθχθισζεο θαίλεηαη λα είλαη ζεκαληηθφο γηα ηελ Σζερηθή Γεκνθξαηία, ηε Γεξκαλία, ηελ Οπγγαξία, ηελ Ιξιαλδία, ην Λνπμεκβνχξγν θαη ηελ Πνξηνγαιία. Καηά κέζν φξν, νη ρψξεο ηεο Αλαηνιηθήο Δπξψπεο, κε εμαίξεζε ηελ Οπγγαξία, είλαη ιηγφηεξν νηθνθαηλνηφκεο ζε ζχγθξηζε κε ηηο άιιεο ρψξεο, απφ φηη ζα πεξηκέλακε παξά ηηο ρακειέο δαπάλεο γηα Έξεπλα θαη Αλάπηπμε ζηηο ρψξεο απηέο. Πίλαθαο 7- Δηδίθεπζε ησλ 19 ρσξώλ ζε δηάθνξνπο ηνκείο ηεο θαηλνηνκίαο Πηγή: CIS

72 Μηα αλάιπζε απφ δηάθνξνπο παξάγνληεο δείρλεη φηη ε απζηεξή πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή επηδξά ζεηηθά ζηελ εηζαγσγή ηεο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο γηα ηηο ρψξεο ηεο Αλαηνιηθήο Δπξψπεο κε ηα κεγαιχηεξα πνζνζηά λα είλαη απφ ηελ Οπγγαξία κε 61%, ηελ Σζερία 61%, ηελ Ληζνπαλία 70% θαη ηελ Ρνπκαλία 66%. Απηφ ζπκβαδίδεη θαη κε ηελ παξαηήξεζε φηη ε πεξηβαιινληηθή επαηζζεηνπνίεζε ηνπ πιεζπζκνχ είλαη ρακειφηεξε ζηηο ρψξεο απηέο,εθηφο απφ ηελ Οπγγαξία. Οη ρψξεο ηεο Αλαηνιηθήο Δπξψπεο είλαη επίζεο πεξηζζφηεξν εμαξηεκέλεο απφ ηηο επηδνηήζεηο ( ην 15,6% ησλ επηρεηξήζεσλ ζηελ Σζερία, ην 23% ζηε Ληζνπαλία θαη ην 17,8% ζηελ Ρνπκαλία θαίλεηαη λα έρνπλ ιάβεη θάπνην είδνο επηδφηεζεο) πνπ επηβεβαηψλνπλ ηε ζεκαληηθή επηξξνή ηνπ θξάηνπο γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ηεο νηθνινγηθήο θαηλνηνκίαο ζε απηέο ηηο ρψξεο. Πίλαθαο 8- Πξνζδηνξηζηηθνί παξάγνληεο ησλ νηθνινγηθώλ θαηλνηνκηώλ θαη EMS Πηγή: CIS 2008 Έλα αθφκα αμηνζεκείσην γεγνλφο είλαη ν ξφινο ησλ πζηεκάησλ Πεξηβαιινληηθήο Γηαρείξηζεο (EMS), πνπ είλαη ήδε πνιχ ζεκαληηθφ ζε ρψξεο ηεο Αλαηνιηθήο Δπξψπεο κε ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ λα αλήθεη ζηελ νπεδία κε 70,2% θαη έπεηηα ζηελ Δζζνλία κε 34,1%. 72

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Β) Αλαιχζηε ηηο έλλνηεο αλεξγία ηξηβήο, δηαξζξσηηθή αλεξγία θαη θπζηθφ πνζνζηφ αλεξγίαο. Πνηα είλαη ε ρξεζηκφηεηα ηνπ λφκνπ ηνπ Okun; (30%)

Β) Αλαιχζηε ηηο έλλνηεο αλεξγία ηξηβήο, δηαξζξσηηθή αλεξγία θαη θπζηθφ πνζνζηφ αλεξγίαο. Πνηα είλαη ε ρξεζηκφηεηα ηνπ λφκνπ ηνπ Okun; (30%) 1 Αλαιχζηε δχν (2) απφ ηα παξαθάησ ζέκαηα: 1. Α) Έζησ κία νηθνλνκία πνπ θαηά ηα ηειεπηαία δέθα ρξφληα έρεη απμήζεη ην ζπλνιηθφ ηεο πξντφλ απφ 1000 ζε 1300 κνλάδεο. Καηά ηελ ίδηg. πεξίνδν ην απφζεκα θεθαιαίνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΝΚΑΓΑ Α ΔΡΩΣΖΔΗ ΩΣΟΤ- ΙΑΘΟΤ 1. Γηα έλα αγαζό όηαλ ε ζηαζεξά γ είλαη ίζε κε ην κεδέλ ηόηε ε θακπύιε πξνζθνξάο δηέξρεηαη από ηελ αξρή ηωλ αμόλωλ.

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E.

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Γεώργιος Μπριζκόλας Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Τηνζέηεζε Γηεζλψλ Πξνηχπσλ απφ ηε Βηνκεραλία Εθελοντικά πρότυπα Υποχρεωτική νομοθεσία ISO 9001 ISO14001 ISO 50001 OHSAS 18001 ISO

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n . ΜΑΚΡΑ ΣΟΑ 7 & ΕΘΝ. ΑΝΣΙΣΑΕΩ (ΠΕΙΡΑΙΑ),. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗ 06 Α (ΠΕΙΡΑΙΑ), 3. ΠΤΡΓΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ (ΑΘΗΝΑ). ΣΗΛ 040970,,, www.vtal.gr Επιλεγμένες Ασκήσεις. α) Έζησ η.δ. Ep. Να δεηρζεί όηη ε T,..., ~, 0

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία λεαληθήο επηρεηξεκαηηθφηεηαο Η αξρηηεθηνληθή ηεο πξώηεο επηρείξεζεο Δπηρεηξεκαηηθή ΙΓΔΑ Ο ΔΠΙΥΔΙΡΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Σα βασικότεπα σαπακτηπιστικά τος αθλητισμού ωρ ςπηπεσία Είναι: άπιε βησκαηηθή δελ απνζεθεχεηαη επεξεάδεηαη θαηαλαιψλεηαη ηαπηφρξνλα κε ηελ παξαγσγή

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ Γξαζηεξηόηεηα 1ε αο δίλεηαη ν ελλνηνινγηθφο ράξηεο "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ - Βαζηθέο Έλλνηεο" πνπ αθνξά ζηελ θεληξηθή έλλνηα "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ".

Διαβάστε περισσότερα

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger 1 θύιιν ζθνιηάηαο 2 πξάζα 150 γξ. bacon 150 γξ. θέηα ΓΧΓΧΝΗ 100 γξ. γξαβηέξα ΓΧΓΧΝΗ 1 θ.ζ. ειαηόιαδν Κόβνπκε ηα πξάζα ζε ιεπηέο ξνδέιεο. Κόβνπκε ην bacon

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Ζ Σπλέιεπζε (Σ) ηνπ Τκήκαηνο Βηνκεραληθήο Γηνίθεζεο θαη Τερλνινγίαο ηεο 18/5/2015 ελέθξηλε ηελ αλακόξθσζε ηνπ Πξνγξάκκαηνο Πξνπηπρηαθώλ Σπνπδώλ. Παξαθαινύληαη

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ι: ΜΑΚΡΟΘΔΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΚΗ

ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ι: ΜΑΚΡΟΘΔΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ρνιή Οηθνλνκηθψλ θαη Πνιηηηθψλ Δπηζηεκψλ Τμήμα Πολιηικήρ Επιζηήμηρ και Δημόζιαρ Διοίκηζηρ ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ι: ΜΑΚΡΟΘΔΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΚΗ Νίθνο Κνπηζηαξάο ζε ζπλεξγαζία κε ηνπο Κπξηάθν

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk)

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Σεκηλάξην Τνκέα Λνγηζκηθνύ Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Περίιευε παροσζίαζες Τη είλαη ηα «Γίθηπα πνπ παξέρνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα ΥΤΛΛΟ ΕΡΓΑΙΑ 8 Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα Α. Ψυχρά και Θερμά χρώματα Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας Ο πετροπαιχνιδιάτορας... φωτιά ναι το πηγούνι του χρυσάφι το πηρούνι του Οδ. Ελύτης Σα χρώματα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού. αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε. ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε. ξενοδοσείο ζηην Αθήνα

Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού. αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε. ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε. ξενοδοσείο ζηην Αθήνα ΣΜΗΜΑ ΣΟΡΙΣΙΚΩΝ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΣΔΙ ΚΡΗΣΗ Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε ξενοδοσείο ζηην Αθήνα ΚΟΜΑΝΣΟ ΠΑΛΟ Δπηβιέπσλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Ζ ΓΔΝΗΑ ΣΩΝ 700 ΔΤΡΩ: ΑΗΣΗΔ ΚΑΗ ΜΔΣΡΑ

ΓΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Ζ ΓΔΝΗΑ ΣΩΝ 700 ΔΤΡΩ: ΑΗΣΗΔ ΚΑΗ ΜΔΣΡΑ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΔΗΡΑΗΩ ΣΜΖΜΑ ΥΡΖΜΑΣΟΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ & ΣΡΑΠΔΕΗΚΖ ΓΗΟΗΚΖΣΗΚΖ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΩΝ ΠΟΤΓΩΝ ΥΡΖΜΑΣΟΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΓΗΑ ΣΔΛΔΥΖ ΓΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Ζ ΓΔΝΗΑ ΣΩΝ 700 ΔΤΡΩ: ΑΗΣΗΔ ΚΑΗ ΜΔΣΡΑ ΔΠΙΜΔΛΔΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

Φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και συμπεριφορά Γ.Δ. Σιουρούνης Διάλεξη 8

Φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και συμπεριφορά Γ.Δ. Σιουρούνης Διάλεξη 8 Φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και συμπεριφορά Γ.Δ. Σιουρούνης Διάλεξη 8 1 Δηζόδεκα αλά εβδνκάδα Προσφορά εργασίας D θιίζε = w G E 1 iii Δηζόδεκα Αλάπαπζε Δξγαζία i ii 2 0 F T Γηαζέζηκνο ρξόλνο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΖΜΑ ΣΔΣΑΡΣΟ Ζ ΑΣΑΘΔΗΑ ΣΟΤ ΠΑΓΚΟΜΗΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ

ΜΑΘΖΜΑ ΣΔΣΑΡΣΟ Ζ ΑΣΑΘΔΗΑ ΣΟΤ ΠΑΓΚΟΜΗΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΜΑΘΖΜΑ ΣΔΣΑΡΣΟ Ζ ΑΣΑΘΔΗΑ ΣΟΤ ΠΑΓΚΟΜΗΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΣΟ ΝΔΟ ΠΑΓΚΟΜΗΟ ΤΣΖΜΑ Ζ λέα επνρή ηεο νηθνλνκίαο ηεο αγνξάο, πνπ ζπλνδεχεηαη κε ην άλνηγκα ησλ δηεζλψλ αγνξψλ θαη ησλ ζπλφξσλ ησλ εζληθψλ νηθνλνκηψλ απνηειεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΦΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΦΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΦΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Οικονομική και Κοινυνιολογία ηηρ Τεσνολογίαρ Διδακηικέρ Σημειώζειρ Αναζηαζία Κυνζηανηέλος Επικ. Καθηγήηπια ΧΙΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ Μεγάιε επηηπρία ζεκείωζε ε θνηλή εθδήιωζε γηα ηελ θνπή πίηαο γηα ην 2009, ηνπ Παλειιήληνπ πλδέζκνπ Δπηρεηξήζεωλ Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο (ΠΑΔΠΠΔ) θαη ηεο Διιεληθήο Δηαηξίαο

Διαβάστε περισσότερα

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Τν crossover καλώδιο ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζπλδεζνύλ δπν ππνινγηζηέο κεηαμύ ηνπο θαη αλ θηηάμνπλ έλα κηθξό ηνπηθό δίθηπν(lan). Έλα LAN κπνξεί λα είλαη ηόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΔΘΝΗΚΖ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΘΡΖΚΔΤΜΑΣΧΝ ΠΑΗΓΑΓΧΓΗΚΟ ΗΝΣΗΣΟΤΣΟ

ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΔΘΝΗΚΖ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΘΡΖΚΔΤΜΑΣΧΝ ΠΑΗΓΑΓΧΓΗΚΟ ΗΝΣΗΣΟΤΣΟ ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΔΘΝΗΚΖ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΘΡΖΚΔΤΜΑΣΧΝ ΠΑΗΓΑΓΧΓΗΚΟ ΗΝΣΗΣΟΤΣΟ ΠΑΗ 2νο Σφκνο ΓΗΑ ΜΑΘΖΣΔ Γ ΣΑΞΖ ΓΔΝΗΚΟΤ ΛΤΚΔΗΟΤ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΣΔΤΘΤΝΖ ΗΝΣΗΣΟΤΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΧΝ ΚΑΗ ΔΚΓΟΔΧΝ «ΓΗΟΦΑΝΣΟ» 2νο ΣΟΜΟ Κεγάιν

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Α/Α ΣΙΣΛΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΚΑΘΗΓΗΣΗ ΑΡΙΜΟ ΦΟΙΣΗΣΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΘΕΗ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ 1 Σα κνληέια πξνψζεζεο Above-the-Line

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ ΠΣΤΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ

ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ ΠΣΤΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ ΠΣΤΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΜΠΑΖΙΜΑ ΟΛΓΑ ΑΜ:8286 22/1/2015 ΕΞΟΡΤΞΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΗ ΣΟΤ ΣΑ ΟΤΠΕΡΜΑΡΚΕΣ Σ.Δ.Η Ζπείξνπ Άξηα Σκήκα ηερλνινγίαο πιεξνθνξηθήο θαη ηειεπηθνηλσληψλ

Διαβάστε περισσότερα

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ Ο πινχηνο ηεο Διιάδαο ζε θνηηάζκαηα καξκάξνπ εθιεθηήο

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα