Θεωρία, πράξη, άρρητες προσωπικές θεωρίες και αναστοχασμός: Από την πρακτική άσκηση των υποψήφιων εκπαιδευτικών στην εκπαιδευτική έρευνα δράσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θεωρία, πράξη, άρρητες προσωπικές θεωρίες και αναστοχασμός: Από την πρακτική άσκηση των υποψήφιων εκπαιδευτικών στην εκπαιδευτική έρευνα δράσης"

Transcript

1 Θεωρία, πράξη, άρρητες προσωπικές θεωρίες και αναστοχασμός: Από την πρακτική άσκηση των υποψήφιων εκπαιδευτικών στην εκπαιδευτική έρευνα δράσης Μαρία Λιακοπούλου, Δρ. Παιδαγωγικής, Διδάσκουσα στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Theory, practice, educational tacit theories and reflection: student-teachers practicum and educational action research Maria Liakopoulou, Adjunct lecturer, Democritus University of Thrace Abstract Many of the things that teachers do are done as a matter of routine; however teachers are also required in parallel to engage in activities which are dictated by the special needs of their pupils and the conditions which exist from time to time. They are required to teach numerous pupils at the same time, to achieve multiple objectives; objectives which change depending on context. At the same time, every teacher has a personal theory' which impacts on his choices whether consciously or not-, on how he analyses reality, on how he perceives the theory and research and directs his studies and activities. The research data presented in this article comes from research carried out, during which the role of field experience in teacher training was examined, and in particular to what extent field experience contributes a) to developing preservice teachers personal theory about teaching, b) to utilising knowledge in practice and c) to developing the ability of teachers to analyse and evaluate the teaching process. Key words: teachers practicum, action research, reflection, teachers personal theory, teachers education. Λέξεις κλειδιά: πρακτική άσκηση, έρευνα δράσης, στοχασμός, προσωπικές θεωρίες, εκπαίδευση εκπαιδευτικών 1. Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός σήμερα καλείται να ασκεί τον παιδαγωγικό και διδακτικό του ρόλο, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται υψηλής ποιότητας εκπαίδευση για όλους τους μαθητές. Η 1

2 αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών είναι ένα θέμα που ερευνάται συστηματικά τα τελευταία σαράντα περίπου χρόνια. Παρά την ποικιλία των όρων τελικό ζητούμενο είναι μια διαρκώς διαμορφούμενη ειδημοσύνη (adaptive expertise) των εκπαιδευτικών, η οποία συνίσταται στην αποτελεσματικότητα και στην καινοτομία. Ειδικότερα, ο ειδήμων εκπαιδευτικός αφενός φέρει αποτελεσματικά εις πέρας τα καθήκοντα που αναλαμβάνει αξιοποιώντας τον γνωστικό του οπλισμό και ενεργοποιώντας κατά περίπτωση κατάλληλες πρακτικές και αφετέρου υπερβαίνει τις υπάρχουσες πρακτικές, αξιολογεί και επαναπροσδιορίζει τη δράση του διαρκώς, βρίσκεται σε μια πορεία στοχασμού για τη βελτίωση του έργου του (Hammerness, et al. 2005: 359). Συνεπώς, για τη διασφάλιση της ειδημοσύνης των εκπαιδευτικών προϋποτίθενται πολλαπλά εφόδια, αλλά και η καλλιέργεια της ικανότητάς τους να αναλύουν και να στοχάζονται πάνω στο φαινόμενο της διδασκαλίας και μάθησης, και κυρίως πάνω στη δική τους παιδαγωγική και διδακτική δράση (βλ. σχετικά Schön, 1983 Feiman- Nemser, 1990 Zeichner & Liston, 1996). Ένα ερώτημα που προκύπτει από τα παραπάνω είναι «Ποιες διαδικασίες και πρακτικές σε επίπεδο εκπαίδευσης εκπαιδευτικών θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διαμόρφωση στοχαζόμενων εκπαιδευτικών, εκπαιδευτικών που μπορούν να συνδέουν τη θεωρία με την πράξη και να προβαίνουν στις καταλληλότερες επιλογές ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο λαμβάνει χώρα η διδακτική διαδικασία;». Ο προβληματισμός που παρουσιάζεται στο άρθρο αυτό προέκυψε από έρευνα με αντικείμενο τις διαδικασίες και τις «πρακτικές» κατάρτισης των υποψήφιων εκπαιδευτικών. Ο σκοπός της έρευνας ήταν να μελετηθεί ο ρόλος της πρακτικής άσκησης στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών i. Από την έρευνα αυτή προέκυψαν, μεταξύ άλλων, δεδομένα σχετικά με τα οφέλη και τις αδυναμίες της πρακτικής άσκησης και ειδικότερα δόθηκαν κάποιες πρώτες απαντήσεις στα εξής ερωτήματα: Η πρακτική άσκηση επιδρά ή επηρεάζεται από τις προσωπικές άρρητες θεωρίες των υποψήφιων εκπαιδευτικών; Στο πλαίσιο της πρακτικής άσκησης οι ασκούμενοι συνδέουν την ακαδημαϊκή θεωρία με τη διδακτική πράξη; Οι ασκούμενοι φοιτητές μπαίνουν στη διαδικασία να αναλύουν και να αποτιμούν τη διδακτική διαδικασία; Στη πλαίσιο του άρθρου αυτού: α) θα παρουσιαστούν ενδεικτικά ευρήματα για τα παραπάνω ερωτήματα και β) θα συζητηθεί κατά πόσο η εκπαιδευτική έρευνα δράσης θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως μορφή πρακτικής άσκησης, προκειμένου να συμβάλει στην ανάδειξη προσωπικών άρρητων θεωριών των εκπαιδευτικών, στη σύνδεση θεωρίας-πράξης και στην ανάπτυξη ικανότητας αναστοχασμού των υποψήφιων εκπαιδευτικών. 2. Η πρακτική άσκηση στην εκπαίδευση εκπαιδευτικών Η πρακτική άσκηση στο μελλοντικό χώρο εργασίας ανάλογα με τη χρονική της διάρκεια μπορεί να είναι εβδομαδιαία ή συνεχής και πολυήμερη, ανάλογα με τον τρόπο σύνδεσής της στο πρόγραμμα σπουδών μπορεί να είναι αυτοτελής ή ενταγμένη στο πρόγραμμα, ανάλογα με τις 2

3 δραστηριότητες στις οποίες εμπλέκονται οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί μπορεί να περιλαμβάνει παρατήρηση, σχεδιασμό-διεξαγωγή-ανάλυση διδασκαλίας ή/και συμμετοχή στη σχολική ζωή (Θεοδώρου, 1998: 58-65). Εκτός από την πρακτική άσκηση στο μελλοντικό πεδίο εργασίας μια μορφή πρακτικής άσκησης είναι τα εργαστήρια (laboratories) ii. Η υιοθέτηση εργαστηριακών τεχνικών για την εκπαίδευση εκπαιδευτικών βασίζεται στο σκεπτικό ότι οι συμπεριφορές των εκπαιδευτικών μπορούν να διαμορφωθούν μέσω της παρατήρησης υποδειγματικών διδασκαλιών (Carter & Anders, 1995: ). Στο πλαίσιο αυτής της τάσης σήμερα υιοθετούνται πρακτικές, όπως παρατήρηση μιας διδασκαλίας και ανατροφοδότηση, σχεδιασμένη άσκηση σε συγκεκριμένες δεξιότητες, προσομοίωση. Τέτοιου είδους πρακτικές εστιάζουν σε συγκεκριμένες διδακτικές ενέργειες και φαίνεται να συμβάλουν στην αυτοπεποίθηση των εκπαιδευτικών (Knowles & Holt- Reynolds, 1991: 109), ενώ η κατάλληλη οργάνωσή τους μπορεί να συμβάλει στην καλλιέργεια της αναστοχαστικής ικανότητάς τους, καθώς και της ικανότητάς τους να αντλούν από τη θεωρία και την έρευνα για τη διαμόρφωση της παιδαγωγικής και διδακτικής πράξης (Baron, et al., 1996: ). Ένας έμμεσος τρόπος σύνδεσης της θεωρίας με την πράξη είναι η μελέτη περιπτώσεων iii, καθώς δίνεται η δυνατότητα παρουσίασης με λεπτομέρειες ειδικών πραγματικών περιστάσεων, οι οποίες χρήζουν ιδιαίτερου χειρισμού και τις οποίες οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αναλύσουν, να ερμηνεύσουν και στη συνέχεια να επιλέξουν κατάλληλες τεχνικές αξιοποιώντας όσα γνωρίζουν (Darling- Hammond & Baratz-Snowden, 2005: 48-49). Οι «περιπτώσεις» μπορούν να αξιοποιηθούν πολλαπλά, όπως για παράδειγμα για να απεικονιστεί και να διαφανεί η συνθετότητα της διαδικασίας διδασκαλίας και μάθησης μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα, για να δοθεί ένα περιστατικό που χρήζει ειδικών χειρισμών, ως «προβληματική περίσταση», ως πρόβλημα προς επίλυση, για να αναλυθούν προσωπικές αφηγήσεις ή «ιστορίες» εκπαιδευτικών (Carter & Anders, 1995: Ball & Cohen, 1999). Οι παραπάνω μορφές πρακτικής άσκησης εκφράζουν διαφορετικές επιστημολογικές παραδοχές και διαφορετικούς ιδεολογικούς προσανατολισμούς προγραμμάτων προετοιμασίας εκπαιδευτικών. Στη βιβλιογραφία εντοπίζονται διαφορετικοί προσανατολισμοί εκπαίδευσης εκπαιδευτικών, ανάλογα με τη θεώρηση του ρόλου του εκπαιδευτικού και μπορούν να συνοψιστούν σχηματικά στους εξής (Βλ. σχετικά Zeichner, 1983 Παπαναούμ, 2003 Ξωχέλλης, 2005): α) πρακτικός: η εκπαίδευση έχει τη μορφή μαθητείας και στοχεύει στην κατοχή από τον εκπαιδευτικό τεχνικών διδασκαλίας, οι οποίες είναι απόρροια τόσο της μίμησης έμπειρων εκπαιδευτικών όσο και κυρίως του ιδιαίτερου «ταλέντου» του κάθε εκπαιδευτικού, β) ανθρωποκεντρικός ή προσωποκετρικός: επίκεντρο της εκπαίδευσης του εκπαιδευτικού είναι η προσωπικότητά του, η προσωπική του πνευματική, ψυχολογική και ηθική διάπλαση, ενώ στόχος της είναι η ψυχολογική ωριμότητά του με τη διαμόρφωση ενός προσωπικού οικοδομήματος απόψεων και αξιών, γ) τεχνοκρατικός ή μπιχεβιοριστικός: η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στοχεύει κυρίως στην καλλιέργεια συγκεκριμένων παρατηρήσιμων δεξιοτήτων που θεωρούνται προϋποθέσεις της αποτελεσματικής διδασκαλίας, ενώ η επάρκεια συνίσταται στην ικανότητα επίδειξης αυτών των 3

4 διδακτικών δεξιοτήτων, δ) ακαδημαϊκός: η εκπαίδευση στοχεύει στην κατοχή από πλευράς του υποψήφιου εκπαιδευτικού ενός επιστημονικού πεδίου σχετικού με το μελλοντικό αντικείμενο διδασκαλίας του και δεν επιδιώκεται η παιδαγωγική κατάρτιση των μελλοντικών εκπαιδευτικών, ε) διερευνητικός: στόχος της εκπαίδευσης εκπαιδευτικών είναι να εφοδιάσει τον μελλοντικό εκπαιδευτικό με τις γνώσεις και τις δεξιότητες εκείνες που θα τον βοηθήσουν να ερευνά ο ίδιος τη δράση του και το πλαίσιο εργασίας του και να προβαίνει στις κατάλληλες παιδαγωγικές και διδακτικές επιλογές, στ) ολιστική προσέγγιση, κατά την οποία η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών αποβλέπει στη μετάδοση γνώσεων στο αντικείμενο, αλλά και παιδαγωγικών γνώσεων, στην καλλιέργεια διδακτικών δεξιοτήτων, στη διαμόρφωση ενός προσωπικού συστήματος αξιών και απόψεων, στην ανάπτυξη εκείνων των δεξιοτήτων που επιτρέπουν στον εκπαιδευτικό να ερμηνεύει τη δράση του και το πλαίσιό της και στη συνέχεια να παίρνει αποφάσεις. Στην πράξη ο προσανατολισμός ενός προγράμματος προετοιμασίας εκπαιδευτικών και κατ επέκταση και της πρακτικής άσκησης - δεν μπορεί να είναι μονομερής και σαφώς οριοθετημένος, καθώς ο παραπάνω διαχωρισμός είναι σχηματικός. Για τη διαμόρφωση, ωστόσο, του προσανατολισμού της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών είναι βασικό να οριοθετηθεί ποιος είναι ο ρόλος του εκπαιδευτικού σήμερα. Ορισμένες από τις θεωρήσεις του ρόλου αυτού σήμερα είναι ενδεικτικά οι ακόλουθες (Ξωχέλλης, 1997: Day, 2003: ): ο εκπαιδευτικός ως «εντολοδόχος εργαζόμενος», παιδαγωγός - εκπαιδευτικός, εκπαιδευτικός ως σύμβουλος μάθησης, εκπαιδευτικός ως στοχαζόμενος επαγγελματίας, εκπαιδευτικός ερευνητής, επαγγελματίας δάσκαλος. Οι θεωρήσεις αυτές σήμερα δεν είναι αλληλοαποκλειόμενες, αλλά αποτελούν διαφορετικές πτυχές ενός μόνο ρόλου. Συνεπώς ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν είναι μονοδιάστατος, αλλά ο εκπαιδευτικός καλείται κάθε φορά να αναλάβει και συχνά να διαμορφώσει έναν πολλαπλό και σύνθετο ρόλο. Μια πρώτη και ίσως βασικότερη προϋπόθεση, προκειμένου ο εκπαιδευτικός να αντεπεξέλθει στο πολλαπλό αυτό ρόλο είναι η ικανότητά του για διαρκή στοχασμό και αναστοχασμό. Η ικανότητα αυτή, σε σημαντικό βαθμό είναι αποτέλεσμα συστηματικής εκπαίδευσης του εκπαιδευτικού και προς την κατεύθνση αυτή μπορεί να συμβάλει η στοχευμένη και συστηματική πρακτική άσκηση, όταν αυτή πληροί κάποιες προϋποθέσεις. Παρά την αναγνωρισμένη συμβολή της πρακτικής άσκησης στην προετοιμασία υποψήφιων εκπαιδευτικών, εκφράζεται ο κίνδυνος να επικρατήσει ένας διδακτικός φορμαλισμός, σύμφωνα με τον οποίο ο ρόλος του εκπαιδευτικού περιορίζεται σε εφαρμογή «συνταγών». Σκοπός κάθε μορφής πρακτικής άσκησης δεν είναι -ή δεν πρέπει να είναι- η διεκπεραίωση μιας άψογης διδασκαλίας από παιδαγωγική και διδακτική άποψη, αλλά η ανάπτυξη της ικανότητας του μελλοντικού εκπαιδευτικού να αξιοποιεί παιδαγωγικές και διδακτικές γνώσεις και δεξιότητες, και κυρίως να αξιολογεί τη δράση του και να επεξεργάζεται τις εμπειρίες και τις γνώσεις του (Hoffman & Carlsburg, 2004: ). Ειδικότερα, μέσω της πρακτικής άσκησης θα πρέπει να επιδιώκεται: 4

5 α) Η ανίχνευση και η συνειδητοποίηση από τους ασκούμενους των προσωπικών άρρητων θεωριών τους: Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο κάθε εκπαιδευτικός έχει μια «προσωπική θεωρία» η οποία επιδρά συνειδητά ή μη- στις επιλογές του, στις αναλύσεις της πραγματικότητας, στον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη θεωρία και την έρευνα και κατευθύνει τη μελέτη και τη δράση του (Carr & Cemis, 1997 Fullan 1993). Αν και στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού μεταξύ άλλων υπάρχει και η «διαχειριστική διάσταση» (operational dimension) - σύμφωνα με την οποία το αναλυτικό πρόγραμμα, τα σχολικά βιβλία, ο τρόπος αξιολόγησης κ.ά. ρυθμίζονται κεντρικά - οι ιδεολογικές ή οι όποιες άλλες παραδοχές των εκπαιδευτικών επιδρούν στη συμπεριφορά τους εκούσια ή ακούσια (Baron, et al., 1996: 1113). Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι απλώς διεκπεραιωτές, αλλά ως επαγγελματίες έχουν συγκεκριμένο κώδικα ηθικής με τον οποίο ενεργούν ανάλογα απέναντι στους πελάτες iv. Με τη συγκεκριμένη διάσταση συνδέονται ερωτήματα όπως: Ποιες πρακτικές θα υιοθετήσει ο εκπαιδευτικός απέναντι στους αλλοδαπούς μαθητές; Πως ενεργεί ο εκπαιδευτικός όταν οι προσωπικές του ιδεολογικές παραδοχές έρχονται σε σύγκρουση με αυτές του σχολείου όπου εργάζεται, με αυτές των γονέων κ.λπ.; Ποια στάση θα κρατήσει απέναντι σε καινοτομίες; Επίσης, οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί έχουν επαφή με το επάγγελμα και διαμορφωμένη σε κάποιο βαθμό εικόνα γι αυτό από την εμπειρία τους ως μαθητές. Η πολυετής αυτή επαφή με το επάγγελμα δημιουργεί εικόνες και απόψεις, οι οποίες είναι τόσο καλά εδραιωμένες, ώστε λειτουργούν συχνά ως φίλτρα σε ό,τι διδάσκεται ο υποψήφιος εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια των συστηματικών σπουδών του και συχνά υπερισχύουν έναντι παιδαγωγικών θεωριών ή σχετικών ερευνών v. Τέλος, το γεγονός ότι κάποιοι όροι που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των παιδαγωγικών σπουδών (π.χ. αξιολόγηση, ομαδική διδασκαλία) είναι οικείοι στους μελλοντικούς εκπαιδευτικούς, τους εμποδίζει να κατανοήσουν βαθύτερα τις ίδιες έννοιες και να αντιληφθούν διαφορετικές αποχρώσεις τους, καθώς δεν μπαίνουν στη διαδικασία να επαναπροσδιορίσουν ή να συμπληρώσουν το περιεχόμενο που ήδη έχουν δώσει στους όρους αυτούς (Kennedy, 1999). β) Η σύνδεση ακαδημαϊκής θεωρίας - διδακτικής πράξης: Όπως προκύπτει και από σχετικές έρευνες, η σύνδεση της πράξης με τη θεωρία εξασφαλίζει στους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα να αξιοποιούν τη γνώση στην πράξη και συμβάλλει στην καλλιέργεια αισθήματος αυτοπεποίθησης (Andrew, 1990 Andrew & Schwab, 1995). Αντίθετα η εμπειρία που αποκτάται μέσα από την πράξη, χωρίς θεωρητική θεμελίωση σε σχετικές παιδαγωγικές και διδακτικές θεωρίες και έρευνες, οδηγεί τους εκπαιδευτικούς σε μίμηση συμπεριφορών και ενεργειών που βασίζονται στην ανάμνηση δικών τους δασκάλων ή αποτελούν αυτοσχέδιες στρατηγικές επιβίωσης. Εξάλλου, βασικό ζητούμενο είναι μέσω της αρχικής εκπαίδευσης οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί να αποκτούν την ικανότητα να εφαρμόζουν και να αξιοποιούν στο έργο τους όσα διδάσκονται (problem of enactment) (Kennedy, 1999). Η αξιοποίηση των γνώσεων στην πράξη δεν νοείται ως απλή εφαρμογή όσων μαθαίνουν οι εκπαιδευτικοί, αλλά οι σύγχρονες συνθήκες και οι απαιτήσεις για το ρόλο του εκπαιδευτικού καθιστούν αναγκαίο έναν «αυτοσχεδιασμό» βάσει των εκάστοτε συνθηκών και των εφοδίων που οι εκπαιδευτικοί αποκτούν μέσω των σπουδών τους (disciplined improvision) (Sawyer, 2004). Από 5

6 σχετικές έρευνες προκύπτει ότι οι εμπειρίες μάθησης για την απόκτηση γνώσεων ως απομνημόνευση διαφέρουν από τις εμπειρίες που απαιτούνται προκειμένου να αποκτηθεί γνώση που εκβάλλει σε πράξη (Donovan, et al., 1999). Η αξιοποίηση των γνώσεων στην πράξη προϋποθέτει μεταξύ άλλων εξοικείωση με ένα σώμα γνώσεων (γεγονότα και θεωρίες), κατανόηση αυτών των γνώσεων, αλλά και κατανόηση της σύνδεσης μεταξύ των επιμέρους γνώσεων, καθώς και τοποθέτησή τους σε ένα «γνωστικό χάρτη», και τέλος οργάνωση της γνώσης προκειμένου αυτή να είναι αξιοποιήσιμη στην πράξη (Darling- Hammond & Baratz-Snowden, 2005: ). γ) Η καλλιέργεια ικανότητας στοχασμού των υποψήφιων εκπαιδευτικών: Είναι πολύ σημαντικό να μάθουν οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί να σκέφτονται να αναλύουν συστηματικά και να στοχάζονται πάνω στη δράση τους. Το περιεχόμενο της έννοιας του στοχασμού στην εκπαιδευτική έρευνα μεταβάλλεται από εποχή σε εποχή, οι μελετητές διαφοροποιούνται με τον τρόπο που οριοθετούν την αφετηρία, τα επίπεδα, το περιεχόμενο, τη διαδικασία, το χρόνο του στοχασμού vi. Ως στοχασμός, στο άρθρο αυτό, νοείται μια διαρκής διαδικασία ανάλυσης της διδακτικής πράξης, κατά την οποία ο στοχαζόμενος εκπαιδευτικός εκτιμά το ιδιαίτερο πλαίσιο στο οποίο καλείται κάθε φορά να ασκήσει το διδακτικό και παιδαγωγικό του έργο και διαμορφώνει ανάλογα τις διδακτικές και παιδαγωγικές του επιλογές. Ο στοχασμός είναι κάτι παραπάνω από μια κατάσταση αμφιβολίας, αμηχανίας, στην οποία περιέρχεται ο εκπαιδευτικός λόγω δυσκολιών στις οποίες καλείται να βρει λύσεις. Αποτελεί βασική προϋπόθεση για την κατανόηση της συνθετότητας της παιδαγωγικής διαδικασίας, την επιλογή των κατάλληλων διδακτικών μεθόδων, στρατηγικών, μέσων κ.λπ. ανάλογα με τους στόχους διδασκαλίας, τις ανάγκες των μαθητών, τις προσωπικές αντιλήψεις και το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο συντελείται η παιδαγωγική διαδικασία (Καλαϊτζοπούλου, 2001 Ματσαγγούρας & Χέλμης, 2002). Επιπλέον, ο κριτικός στοχασμός, ο οποίος αποτελεί μια επιμέρους μορφή στοχασμού, υπερβαίνει την ανάλυση τεχνικών θεμάτων της διδασκαλίας και επικεντρώνεται σε ερωτήματα αναφορικά με την επίδραση των διδακτικών επιλογών στη διασφάλιση κοινωνικής δικαιοσύνης, ισότητας κ.λπ. Τέλος, ο στοχασμός είναι ένα μέσο κατανόησης του εαυτού, αναγνώρισης των γνώσεων, των αξιών και των αντιλήψεων που διαθέτει ο κάθε εκπαιδευτικός, καθώς και ένα μέσο ελέγχου και προώθησης της προσωπικής ανάπτυξης (Graham & Phelps, 2003 Parson & Stephenson, 2005 Minott, 2008). 3. Μεθοδολογία της έρευνας Στο πλαίσιο του άρθρου αυτού επιχειρείται μια πρώτη προσέγγιση των εξής ερωτημάτων: α) Η πρακτική άσκηση επιδρά ή επηρεάζεται από τις προσωπικές άρρητες θεωρίες των υποψήφιων εκπαιδευτικών; β) Στο πλαίσιο της πρακτικής άσκησης οι ασκούμενοι συνδέουν την ακαδημαϊκή θεωρία με τη διδακτική πράξη; και γ) Οι ασκούμενοι φοιτητές μπαίνουν στη διαδικασία να αναλύουν και να αποτιμούν τη διδακτική διαδικασία (διαδικασία αναστοχασμού); 6

7 Βασική μέθοδος διερεύνησης των ερωτημάτων αυτών είναι η μελέτη περίπτωσης (case study), η οποία επιτρέπει τη σε βάθος μελέτη ενός φαινομένου μέσα στο πλαίσιο που διαδραματίζεται και όταν δεν υπάρχουν υποθέσεις εκ των προτέρων, χρησιμοποιώντας πολλαπλές πηγές ως μαρτυρίες. Για να δοθούν απαντήσεις στα ερωτήματα της συγκεκριμένης έρευνας κρίθηκε σκόπιμη η σε βάθος μελέτη του τρόπου που υλοποιείται η Πρακτική Άσκηση σε ένα Τμήμα εκπαίδευσης εκπαιδευτικών και κυρίως των επιδράσεων που έχει στους υποψήφιους εκπαιδευτικούς. Ως περιπτώσεις στην έρευνα, επιλέγονται υποψήφιοι εκπαιδευτικοί που φοιτούν στο Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής του Α.Π.Θ. Η συγκεκριμένη επιλογή υπαγορεύεται από πολλαπλούς λόγους, οι σημαντικότεροι από τους οποίους είναι οι εξής: α) Στο συγκεκριμένο Τμήμα παρέχεται συστηματική προετοιμασία των υποψήφιων εκπαιδευτικών για το επάγγελμα, δεδομένου ότι δεν προσφέρονται μόνο μαθήματα που αφορούν το αντικείμενο διδασκαλίας, αλλά και συστηματικές παιδαγωγικές σπουδές. β) Οι φοιτητές του Τμήματος συμμετέχουν υποχρεωτικά σε πρακτική άσκηση σε σχολεία. Η πρακτική άσκηση υλοποιείται σε τρεις διακριτούς, αλλά αλληλένδετους κύκλους, συνολικής διάρκειας επτά εβδομάδων και η συμμετοχή στους δύο πρώτους κύκλους της άσκησης είναι υποχρεωτική για όλους τους φοιτητές του Τμήματος, ενώ ο τρίτος κύκλος είναι προαιρετικός. Οι κύκλοι είναι οι εξής: i) Α κύκλος, στο πλαίσιο του οποίου οι φοιτητές για δύο εβδομάδες μπαίνουν ως παρατηρητές σε σχολεία Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με στόχο να εξοικειωθούν με διοικητικές, παιδαγωγικές και εκπαιδευτικές διαστάσεις της σχολικής μονάδας. ii) Β κύκλος, στο πλαίσιο του οποίου οι φοιτητές παρακολουθούν σεμιναριακού τύπου μαθήματα Διδακτικής μεθοδολογίας των Αρχαίων Ελληνικών, της Ιστορίας και των Νέων Ελληνικών και για κάθε μάθημα προβλέπεται πρακτική άσκηση σε σχολικές μονάδες διάρκειας μιας εβδομάδας. Κατά την άσκηση αυτή οι φοιτητές παρατηρούν έναν έμπειρο εκπαιδευτικό και στη συνέχεια κάνουν μια διδασκαλία. Από πλευράς Πανεπιστημίου ένας αποσπασμένος από τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση φιλόγλος, αναλαμβάνει το ρόλο του επόπτη/ μέντορα τόσο κατά την προετοιμασία όσο και κατά τη διδασκαλία των φοιτητών. iii) Γ κύκλος, στο πλαίσιο του οποίου οι φοιτητές παρέχουν για δύο εβδομάδες εργασία σε σχολεία. Επίσης, κάποιοι φοιτητές έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν σεμινάριο μικροδιδασκαλιών (πρόκειται για μάθημα κατεύθυνσης και είναι κατ επιλογήν υποχρεωτικό). Οι απαντήσεις στα ερωτήματα της έρευνας βασίστηκαν σε δεδομένα που αντλήθηκαν από: α) εκθέσεις που συνέταξαν 222 υποψήφιοι εκπαιδευτικοί που φοιτούν στο τελευταίο έτος των σπουδών τους. β) μελέτη «περιπτώσεων» υποψήφιων εκπαιδευτικών που βρίσκονται στο τελευταίο έτος σπουδών τους. Στο πλαίσιο των μελετών περίπτωσης χρησιμοποιήθηκαν πολλαπλές τεχνικές άντλησης πληροφοριών: παρατήρηση κατά τη διεξαγωγή των διδασκαλιών από τους υποψήφιους εκπαιδευτικούς, συνεντεύξεις με υποψήφιους εκπαιδευτικούς, ποιοτική ανάλυση λόγου εκθέσεων, ημερολογίων και πρωτοκόλλων που συντάσσουν οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί στο πλαίσιο της πρακτικής τους άσκησης, συνέντευξη με τον επόπτη/μέντορα των φοιτητών κατά την πρακτική τους άσκηση. 7

8 Τα δεδομένα που προέκυψαν από τις εκθέσεις και τα ερωτηματολόγια που συνέταξαν οι φοιτητές αναλύθηκαν τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Για την ποιοτική ανάλυση έγινε ανάλυση περιεχομένου (content analysis), και ειδικότερα περιγραφική αναπαράσταση του υπό έρευνα υλικού και παρουσιάζονται χαρακτηριστικές αναφορές. Η ποσοτική ανάλυση των ερωτήσεων έγινε με τη χρήση του «Στατιστικού πακέτου για τις κοινωνικές επιστήμες» (SPSS). Σε ό,τι αφορά την καταγραφή των απαντήσεων, γίνεται με μονάδα το θέμα συνεπώς, η απάντηση κάθε ατόμου εντάσσεται σε μία ή περισσότερες κατηγορίες ανάλογα με τα θέματα που περιλαμβάνει. Έτσι το ποσοστό % δηλώνει εκείνους που κάνουν τη συγκεκριμένη αναφορά, επί του συνόλου των ατόμων που απαντούν στην ερώτηση. Ως μονάδα μέτρησης ορίστηκε ο «φοιτητής» που δίνει κάθε φορά τη συγκεκριμένη απάντηση, δηλαδή η ποσοτική έκφραση των αποτελεσμάτων αφορά αριθμό ατόμων που εκφράζουν μια δεδομένη άποψη. Για την αξιοπιστία των κατηγοριών και υποκατηγοριών σε ό,τι αφορά την ποσοτική ανάλυση περιεχομένου χρησιμοποιήθηκε το σύστημα των κωδικογράφων. Συγκεκριμένα η κωδικογράφηση έγινε από τρεις κωδικογράφους. Οι ερωτήσεις στων οποίων την κατάταξη στις κατηγορίες δεν συμφωνούσαν τουλάχιστον δύο κωδικογράφοι, δεν συμπεριλήφθηκαν στην ποσοτική επεξεργασία. 4. Αποτελέσματα α) Πρακτική άσκηση & προσωπικές θεωρίες των υποψήφιων εκπαιδευτικών Στο ερώτημα «Ποιος θεωρούν ότι είναι ο ρόλος του εκπαιδευτικού» και «Ποιος θεωρούν ότι είναι ο ρόλος του μαθητή» οι απαντήσεις των υποψήφιων εκπαιδευτικών φαίνεται να διαφοροποιούνται αρκετά, παρά το γεγονός ότι έχουν παρακολουθήσει το ίδιο πρόγραμμα σπουδών. Συγκεκριμένα, ένας στους τρεις υποψήφιους υιοθετεί μια δασκαλοκεντρική προσέγγιση του ρόλου του εκπαιδευτικού και ακόμη περισσότεροι, σχεδόν οι μισοί, είναι αυτοί που υιοθετούν αυτή την προσέγγιση για το ρόλο του μαθητή. Αυτό, φαίνεται να μην συμφωνεί με τη φιλοσοφία του προγράμματος σπουδών που παρακολουθούν, όπως αυτή περιγράφεται στον Οδηγό Σπουδών και στους στόχους των επιμέρους μαθημάτων του προγράμματος. Επίσης, η συγκεκριμένη προσέγγιση της διδασκαλίας βρίσκεται σε αντίθεση και με τη φιλοσοφία και τη στόχευση της πρακτικής άσκησης. Ωστόσο, ένας στους τρεις περίπου υποψήφιους εκπαιδευτικού φαίνεται να υιοθετεί μια μαθητοκεντρική προσέγγιση, η οποία και θα λέγαμε ότι επιδιώκεται να καλλιεργηθεί στο πλαίσιο του συγκεκριμένου προγράμματος. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι 1 στους 10 περίπου φοιτητές δεν έχουν διαμορφωμένη αντίληψη για το ρόλο του εκπαιδευτικού και του μαθητή, παρά το γεγονός ότι βρίσκονται στο τελευταίο έτος των σπουδών τους. Ανάλογες είναι οι αντιλήψεις των υποψήφιων εκπαιδευτικών αναφορικά με τη διδασκαλία, καθώς οι περισσότεροι περιγράφουν τη διδακτική διαδικασία με τρόπο που υποδηλώνει μια δασκαλοκεντρική προσέγγιση της διδασκαλίας. Αυτό που 8

9 αξίζει να επισημανθεί είναι ότι πολλοί φοιτητές δυσκολεύονται να απαντήσουν στη συγκεκριμένη ερώτηση. Πίνακας 1: Αντιλήψεις για το ρόλο τους, τους μαθητές & τη διδασκαλία (%) Ρόλος Ρόλος Διδασκαλία εκπαιδευτικού μαθητή Δασκαλοκεντρική διδασκαλία (μπιχεβιοριστική 31,8 48,5 28,6 προσέγγιση) Μαθητοκεντρική διδασκαλία (κίνημα Νέας Αγωγής) 28,1 33,3 11,1 Γνωσιοκεντρική διδασκαλία (κίνημα Νέων 11,5 6,6 37 Προγραμμάτων) Διδασκαλία ως επικοινωνιακή διαδικασία 16,7 3,5 10,6 (Προοδευτική Αγωγή/ Αναλυτική Φιλοσοφία) Καμία 12 8,1 12,7 Από τη μελέτη των περιπτώσεων αναδεικνύεται καλύτερα κατά πόσο η πρακτική άσκηση και οι σπουδές επέδρασαν στη διαμόρφωση των προσωπικών αντιλήψεων των υποψήφιων εκπαιδευτικών. Μια πρώτη διαπίστωση είναι ότι οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί έρχονται στο Πανεπιστήμιο με ήδη διαμορφωμένες αντιλήψεις για το ρόλο τους και τη διδασκαλία, οι οποίες πολύ δύσκολα μεταβάλλονται. Χαρακτηριστικά αναφέρουν: «Βασικός παράγοντας που συνέβαλε σ αυτή τη φιλοσοφία μου ήταν μία καθηγήτρια φιλόλογος που είχα, η οποία με τη στάση αυτή είχε καταφέρει να κερδίσει τους μαθητές, αλλά ταυτόχρονα οι μαθητές αποκόμιζαν και γνώσεις. Από τις σπουδές μου δεν διαμόρφωσα κάποια άλλη στάση ούτε τροποποιήθηκε η αρχική στάση μου...περισσότερο από τις σπουδές μαθαίνεις τεχνικές για να λειτουργείς και να υπηρετείς τη φιλοσοφία που ήδη έχεις» (Αναστασία), «Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι κοντά με τα παιδιά, αλλά να είναι και κάπως αυστηρώς για να μπορεί να μεταδίδει γνώσεις. Χρειάζεται αυτή η ισορροπία... Την άποψη αυτή την αποκόμισα από εμπειρίες που είχα από δικούς μου καθηγητές, με βάση από ποιους ένιωθα ότι αποκομίζει κάτι» (Γιάννης), «Επειδή περάσαμε πρόσφατα από τα θρανία και ξέρουμε ότι δεν θα θέλαμε κάτι να το κάνει ένας εκπαιδευτικός, δεν θα το κάνουμε τώρα εμείς. Λέει ο επόπτης αλλά εγώ τη γραμμή τη δική μου θα ακολουθήσω, γιατί έχω και εγώ την προσωπικότητά μου. Ας κάνω και λάθος σιγά» (Μαρία). Σε κάποιες περιπτώσεις φαίνεται να διερύνεται η ήδη διαμορφωμένη αντίληψη που έχουν «Πριν παρακολουθήσω το μάθημα αυτό είχα στο μυαλό μου ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι να λέει καλά το μάθημα, αυτό που έβλεπα από τους καθηγητές μου, μόνο αυτό. Μέσα από την πρακτική άσκηση συνειδητοποίησα ότι δεν είναι μόνο αυτό το έργο του εκπαιδευτικού» (Γιάννης). Επίσης, σε κάποιες περιπτώσεις οι φοιτητές φαίνεται να νιώθουν αμηχανία για το ρόλο των δικών τους προσωπικών θεωριών. Χαρακτηριστικά, η Ευαγγελία, η οποία έχει κάποια εξοικείωση με τη διδασκαλία, καθώς παραδίδει μαθήματα, και η μητέρα της είναι εκπαιδευτικός, φαίνεται να έχει μια σχετικά διαμορφωμένη παιδαγωγική θεωρία. Το γεγονός αυτό, ωστόσο, την έφερε μπροστά σε 9

10 διλήμματα («τελικά δεν καταλάβα εγώ... στην πρακτική μας λέει ο επόπτης τι να κάνουμε και εμείς προσπαθούμε να το κάνουμε ή αποφασίζουμε εμείς τι θα κάνουμε και ο επόπτης μας συμβουλεύει πώς να το κάνουμε;»). Ωστόσο, σε άλλη περίπτωση ο υποψήφιος εκπαιδευτικός υποστηρίζει ότι οι προσωπικές θεωρίες επηρεάζονται σημαντικά από τις σπουδές. Ο Παναγιώτης αναφέρει «Ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να κάνει συνέχεια με τον ίδιο τρόπο το μάθημα, πρέπει να χρησιμοποιεί πολλά μέσα και διαφορετικά κάθε φορά, διαφορετική μέθοδο. Εγώ δεν θα επαναπαυτώ όταν μπω στην εκπαίδευση, θα το παλέψω πιστεύω πολύ, όσο μπορώ. Επίσης, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να επιμορφώνεται πάντα, να είναι σε μια διαρκή εγρήγορση...η φιλοσοφία μου δεν διαμορφώθηκε από προσωπικές εμπειρίες πριν από τις σπουδές. Δεν είχα κάποιο δάσκαλο που να θαυμάζω. Όλες οι αντιλήψεις μου διαμορφώθηκαν μέσω των σπουδών μου στο Τμήμα». Επίσης, ο Παναγιώτης έχει πολύ συγκροτημένη αντίληψη για το ρόλο των στόχων διδασκαλίας. Θεωρεί ότι δεν πρέπει να αναφέρονται ρητά στους μαθητές με ρήμα ή με ουσιαστικό «...όπως μας προτείνει ο κ.π.(καθηγητής στο Τμήμα)...Δεν είναι πεπεισμένος ότι αυτό εξυπηρετεί. Θα μπορούσε ο εκπαιδευτικός έμμεσα να πει στους μαθητές π.χ. σήμερα θα ασχοληθουμε με αυτό..., σήμερα πρέπει να μάθουμε αυτό». Επίσης, εκφράζει αμφιβολίες κατά πόσο είναι εφικτό σε μια διδασκαλία να επιτευχθούν στόχοι και των τριών επιπέδων, «όπως μας λεν να θέτουμε». Φαίνεται ότι η προσωπική του θεωρία διαμορφώνεται από τις σπουδές του, αλλά παράλληλα θέτει σε έλεγχο και αμφισβήτηση την όποια θεωρία υπό το φως των δικών του προσωπικών αντιλήψεων. Συγκρίνοντας τις προσωπικές άρρητες αντιλήψεις των υποψήφιων εκπαιδευτικών, όπως αυτές εκφράζονται στις συνεντεύξεις και τις εκθέσεις που συντάσσουν, με τις διδακτικές τους επιλογές (π.χ. μορφή, μέθοδο, τεχνικές διδασκαλίας), όπως προκύπτει από την παρατήρηση διδασκαλιών, φαίνεται ότι οι προσωπικές αντιλήψεις υπερισχύουν. Αξιοποιούν όσα μαθαίνουν και τις υποδείξεις του επόπτη για τη διδασκαλία στο βαθμό που αυτές συνάδουν με τις ήδη διαμορφωμένες αντιλήψεις τους για τη διδασκαλία. Όταν υπάρχει αντίθεση μεταξύ προσωπικής θεωρίας και των υποδείξεων του επόπτη ή ακαδημαϊκής θεωρίας φαίνεται να αμφισβητούν τη θεωρία. Ακόμη και σε περιπτώσεις που ακολουθούν τη θεωρία ή τις συμβουλές του επόπτη, όταν αυτές δεν συμφωνούν με τις προσωπικές θεωρίες, αμφισβητούνται και απορρίπτονται στη συνέχεια. Για παράδειγμα η Μαρία εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι χρησιμοποίησε μία πηγή στη διδακτική της Ιστορίας που της πρότεινε η επόπτρια, ενώ η ίδια δεν συμφωνούσε. Ο Παναγιώτης, επίσης, αναφέρει ότι αν παρουσίαζε μια εναλλακτική αφήγηση του ίδιου ιστορικού γεγονότος, -όπως ο ίδιος ήθελε παρά τις ενστάσεις της επόπτριας- θα ήταν πιο ενδιαφέρουσα η διδασκαλία του. Η εικόνα που προκύπτει τόσο από την ποσοτική όσο και από την ποιοτική ανάλυση των δεδομένων είναι η εξής: κάποιοι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί δεν δέχονται καμία επίδραση από τις σπουδές τους, άλλοι βρίσκονται μπροστά σε διλήμματα και επανεξετάζουν άλλοτε τη θεωρία και άλλοτε τις προσωπικές τους αντιλήψεις, ενώ άλλοι δεν φαίνεται να έχουν καν συνειδητοποιήσει τις άρρητές προσωπικές τους θεωρίες (Βλ. Πίνακα 1). Μια γενική διαπίστωση είναι ότι ο τρόπος που επιδρά η πρακτική άσκηση και οι σπουδές γενικότερα στη προσωπική θεωρία των εκπαιδευτικών 10

11 διαφοροποιείται και η επίδραση φαίνεται να εξαρτάται από τις προηγούμενες εμπειρίες των υποψήφιων εκπαιδευτικών. β) Σύνδεση ακαδημαϊκής θεωρίας και διδακτικής πράξης στο πλαίσιο της πρακτικής άσκησης Κεντρικό ερώτημα της έρευνας ήταν ποια είναι η συμβολή της πρακτικής άσκησης στην προετοιμασία των εκπαιδευτικών, καθώς και υπό ποιες προϋποθέσεις η άσκηση αυτή θα συνέβαλε στην καλύτερη δυνατή επαγγελματική προετοιμασία των εκπαιδευτικών. Για να απαντηθούν τα ερωτήματα αυτά καταρχάς ερωτήθηκαν υποψήφιοι εκπαιδευτικοί άμεσα σχετικά με το τι αποκόμισαν από τη συμμετοχή τους στην πρακτική άσκηση. Ειδικότερα, από τη συμμετοχή τους στον Α κύκλο της Πρακτικής άσκησης, οι φοιτητές στην πλειοψηφία τους αναφέρουν ότι έρχονται σε μια πρώτη επαφή με το χώρο του σχολείου. Δεν φαίνεται να είναι σε θέση να διατυπώσουν πολύ συγκεκριμένα οφέλη, με εξαίρεση ένα σημαντικό αριθμό φοιτητών (29,5%) που αναφέρουν ως όφελος την ενημέρωση τους για τις διοικητικές λειτουργίες του σχολείου. Ένα πολύ μικρότερο ποσοστό φοιτητών αναφέρουν ότι στην πρώτη αυτή φάση της πρακτικής τους άσκησης εξοικειώθηκαν με το ρόλο του εκπαιδευτικού και αποκόμισαν κάποιες γνώσεις για το διδακτικό έργο του σχολείου. Αυτό που αξίζει να επισημανθεί είναι ότι ένα καθόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό φοιτητών (περισσότεροι από 1 στους 10) αναφέρει ότι κατά τη φάση αυτή δεν αποκόμισαν τίποτε. Πίνακας 2: Τι αποκόμισαν από τον Α Κύκλο της Πρακτικής Άσκησης Ν % Πρώτη επαφή με το σχολείο & την τάξη 91 54,8 Πληροφόρηση για τη διοικητική λειτουργία του σχολείου 49 29,5 Εξοικείωση και ενημέρωση για το ρόλο του εκπαιδευτικού 22 13,3 Απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων για το διδακτικό τους έργο 23 13,9 Αναφέρουν ότι δεν αποκόμισαν τίποτα 20 11,9 Κατανόηση των μαθητών & των σχέσεων αλληλεπίδρασης που 9 5,4 αναπτύσσονται στη σχολική μονάδα Απόκτηση γνώσεων για παιδαγωγικές δραστηριότητες 2 1,2 Ενημέρωση για τις σχέσεις του σχολείου με άλλους θεσμούς & φορείς 2 1,2 Από τη συμμετοχή τους στις Διδακτικές Μεθοδολογίες (Β κύκλος πρακτικής άσκησης) ελάχιστοι είναι οι φοιτητές που ανέφεραν ότι δεν αποκομίζουν τίποτε. Οι μισοί περίπου φοιτητές εντοπίζουν το όφελος από τη συμμετοχή τους στη πρακτική άσκηση στην απόκτηση γνώσεων σχετικά με μορφές, μεθόδους και τεχνικές διδασκαλίας. Επίσης, ένας στους τέσσερεις φοιτητές 11

12 αναφέρει ότι απέκτησε δεξιότητες σχεδιασμού ενός μαθήματος. Αυτό που αξίζει να επισημανθεί είναι ότι λίγοι είναι οι φοιτητές που αναφέρουν ότι απέκτησαν γνώσεις και δεξιότητες σχετικά με τη διατύπωση σκοπών και στόχων, την αξιοποίηση και την κατασκευή διδακτικού υλικού, την αξιοποίηση μέσων διδασκαλίας και την αξιολόγηση των μαθητών και της διδασκαλίας, παρά το γεγονός ότι τα μαθήματα Διδακτικής Μεθοδολογίας έχουν ως στόχο την απόκτηση σχετικών γνώσεων και δεξιοτήτων. Οι φοιτητές δεν φαίνεται μέσω της πρακτικής άσκησης να εξοικειώνονται με όλες τις πτυχές της διδακτικής και παιδαγωγικής διαδικασίας. Για παράδειγμα ελάχιστοι φοιτητές αναφέρουν ότι μέσω της άσκησής τους εξοικειώθηκαν με θέματα αλληλεπίδρασης με τους μαθητές, διαχείρισης της σχολικής τάξης, δημιουργίας κινήτρων στους μαθητές. Επίσης, μεμονωμένες περιπτώσεις φοιτητών προσεγγίζουν τη διδακτική διαδικασία ολιστικά στο πλαίσιο της πρακτικής τους άσκησης και κάνουν αναφορές στο ευρύτερο πλαίσιο π.χ. αναλυτικό πρόγραμμα, σχολικά βιβλία, διεύθυνση του σχολείου. Πίνακας 3: Τι αποκόμισαν από τις Διδακτικές Μεθοδολογίες Τι αποκόμισαν Ν % Θέματα διδακτικής μεθοδολογίας Μορφές, μέθοδοι, τεχνικές διδασκαλίας 41 50,6 Σχεδιασμός/ οργάνωση/πορεία διδασκαλίας 22 27,2 Διατύπωση σκοπών & στόχων 8 9,9 Αξιοποίηση σχολικών εγχειριδίων/ διδακτικού υλικού 8 9,9 Μέσα διδασκαλίας 6 7,4 Αξιολόγηση 2 2,5 Διαχείριση τάξης - - Παιδαγωγική προσέγγιση του αντικειμένου 9 11,1 διδασκαλίας Κοινωνικοποίηση στο ρόλο του εκπαιδευτικού 6 7,4 Κατανόηση των μαθητών & των σχέσεων 5 6,2 αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται στη σχολική μονάδα Γνώση Αναλυτικού Προγράμματος 4 4,9 Τίποτα 3 3,7 Από τις συνεντεύξεις με τους υποψήφιους εκπαιδευτικούς διαφάνηκε ότι δεν μπαίνουν σε μια διαδικασία συστηματικά και συνειδητά να συνδέσουν την ακαδημαϊκή θεωρία με την πράξη. Η Αναστασία χαρακτηριστικά αναφέρει: «Το σχεδιασμό της διδασκαλίας τον κάνουμε μηχανικά, ακολουθούμε 12

13 τα βήματα που μαθαίνουμε στο αντίστοιχο σεμινάριο στο Πανεπιστήμιο. Δεν έχουμε άλλες επιλογές...υιοθέτησα τη διάλεξη και τις ερωταπαντήσεις, αν και τώρα που συζητάμε σκέφτομαι ότι αφού ήθελα μεγαλύτερη συμμετοχή των μαθητών θα μπορούσα να επιλέξω και πιο συμμετεχικές μορφές διδασκαλίας. Ωστόσο, νιώθουμε μεγάλη δέσμευση από το σχέδιο μαθήματος που μαθαίνουμε στο πλαίσιο του σεμιναρίου». Θεωρεί ότι κατά τη διδασκαλία της αξιοποίησε όσα έμαθε σε μαθήματα Διδακτικών Μεθοδολογιών, αλλά δεν μπορεί να συνδέσει όσα διδάσκεται σε άλλα μαθήματα με την πράξη («όλα τα υπόλοιπα μαθήματα είναι κάπως γενικά»). Στις περιπτώσεις που γίνεται προσπάθεια σύνδεσης θεωρίας-πράξης συνήθως οι φοιτητές αξιοποιούν εκ των υστέρων θεωρητικές γνώσεις για να ερμηνεύσουν ή να αξιολογήσουνν διδακτικές επιλογές που ήδη έκαναν «...στόχους δεν διατυπώνεις από την αρχή. Ξέρεις τι πρέπει να διδάξεις. Αφού διδάξεις μετά διατυπώνεις τους στόχους στο πρωτόκολλο. Δεν έχεις στο μυαλό σου τώρα πετυχαίνω αυτό; αρκεί να είναι λίγο οργανωμένο το μάθημα» (Μαρία), «Εμείς ερωταποκρίσεις κυρίως δεν κάναμε;...και διάλεξη...βασικα λέν να την αποφεύγουμε...αλλά δεν γίνεται» (Παναγιώτης). γ) Ανάπτυξη αναστοχαστικών πρακτικών στο πλαίσιο των πρακτικών ασκήσεων vii Αναφορικά με το περιεχόμενο του στοχασμού των υποψήφιων εκπαιδευτικών φαίνεται ότι το ενδιαφέρον τους επικεντρώνεται στις μορφές και στις μεθόδους διδασκαλίας που θα αξιοποιήσουν στη διδασκαλία τους, καθώς και στους στόχους που θα θέσουν (Πίνακας 4). Για τα θέματα αυτά ο στοχασμός τους είναι τεχνοκρατικός κυρίως, δηλαδή αξιοποιώντας ένα θεωρητικό πλαίσιο προσπαθούν να κάνουν την καλύτερη δυνατή επιλογή, προκειμένου να επιτύχουν προκαθορισμένους στόχους διδασκαλίας. Για τη διατύπωση των στόχων διδασκαλίας μόνο ένας στους τρεις περίπου αξιοποιεί το Αναλυτικό Πρόγραμμα. Κάποιοι φοιτητές φαίνεται να σχεδιάζουν τη διδασκαλία τους βασιζόμενοι αποκλειστικά στο σχολικό εγχειρίδιο, το οποίο σε κάποιες περιπτώσεις συμπληρώνεται από τους ίδιους με νέες πληροφορίες. Αυτό που αξίζει να επισημανθεί είναι ότι οι φοιτητές κατά την πρακτική τους άσκηση δεν στοχάζονται πάνω στο αντικείμενο που διδάσκουν, αλλά εκλαμβάνουν την παρεχόμενη γνώση ως δεδομένη και αναμφισβήτητη. Η σκέψη τους επικεντρώνεται στο «πως» της διδασκαλίας και όχι στο «τι», το οποίο θεωρούν δεδομένο. Επίσης, δεν φαίνεται να προβληματίζονται για την αξιολόγηση των μαθητών, παρά το γεγονός ότι όλοι κλήθηκαν να σχεδιάσουν φύλλο αξιολόγησης. Τέλος, δεν προκύπτει να απασχολούν τους φοιτητές θέματα διαχείρισης της τάξης, πλην ελαχίστων περιπτώσεων. Πίνακας 4: Περιεχόμενο του στοχασμού Αριθμός αναφορών (%) Αντικείμενο διδασκαλίας - 13

14 Αναλυτικό Πρόγραμμα 29,4 Σχολικό εγχειρίδιο 57,3 Στόχοι διδασκαλίας 63,2 Μορφές & μέθοδοι διδασκαλίας 64,7 Αξιολόγηση της διδασκαλίας & των - μαθητών Διαχείριση της τάξης 8,8 Ως προς τη μορφή στοχασμού προκύπτει ότι οι φοιτητές έχουν την τάση να εστιάζουν κυρίως στη δική τους δράση, ότι πιο δύσκολα μπορούν να σκεφτούν ερμηνευτικά και ακόμη πιο δύσκολα να σκεφθούν κριτικά. Ειδικότερα, με βάση τις θεωρητικές παραδοχές προσπαθούν να σχεδιάσουν και στη συνέχεια να αποτιμήσουν τη διδασκαλίας τους (τεχνοκρατικός στοχασμός). «Έθεσα ως στόχους να κατανοήσουν οι μαθητές τα αίτια της θρησκευτικής μεταρρύθμισης και να κινητοποιηθούν ώστε να έχουν ενεργητική συμμετοχή στο μάθημα. Τους στόχους τους επέλεξα με κριτήριο να καλυφθούν και οι τρεις τομείς στόχων: γνωστικοί, ψυχοκινητικοί, συναισθηματικοί. Επίσης, σχεδίασα μια μαθητοκεντρική διδασκαλία υιοθετώντας τη διαλογική μέθοδο, γιατί για μια επιτυχημένη διδασκαλία κέντρο θα πρέπει να είναι ο μαθητής» επισημαίνει σχετικά η Ελένη. Λιγότεροι είναι οι φοιτητές που προσπαθούν να αναλύσουν την εκπαιδευτική διαδικασία με βάση τη θεωρία, αλλά παράλληλα λαμβάνουν υπόψη τους το ευρύτερο πλαίσιο, καθώς και τις δικές τους ανάγκες και δυνατότητες (ερμηνευτικός στοχασμός) «Χρησιμοποίησα ποικιλία μεθόδων π.χ. διάλεξη, συζήτηση, παιχνίδι ρόλων, ερωταπαντήσεις, επίδειξη), ώστε να δοκιμάσω όχι μόνο τον εαυτό μου αν μπορεί να αντεπεξέλθει και σε ποια μέθοδο, αλλά και ποια θα είναι πιο αποδοτική ανάλογα με τους στόχους και ποιο ευχάριστη στους μαθητές», αναφέρει σχετικά η Ευαγγελία. Μεμονωμένες περιπτώσεις φοιτητών στοχάζονται κριτικά κατά το σχεδιασμό και την υλοποίηση της διδασκαλίας τους. Χαρακτηριστικά η Αικατερίνη αναφέρει: «Βασικός στόχος που έθεσα ήταν να γίνει κατανοητός από τους μαθητές ο τρόπος με τον οποίο ανθίζει ο εθνικισμός σε μια χώρα με την έλευση μεταναστών. Επίσης, ήθελα να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές ότι όλοι είμαστε διαφορετικοί, ακόμη και αν καταγόμαστε από την ίδια χώρα Πιστεύω ότι τα παιδιά στο Λύκειο πρέπει να έρθουν σε επαφή με τις έννοιες του εθνικισμού, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας». Συχνά οι φοιτητές δεν είναι έτοιμοι να δεχθούν κριτική ή να κάνουν αυτοκριτική για τη διδασκαλία τους. Μια γενική διαπίστωση είναι ότι λιγότεροι από τους μισούς υποψήφιους εκπαιδευτικούς αποδέχονται τα σχόλια που ακούν για τη διδασκαλία τους, ενώ οι υπόλοιποι είτε τα αγνοούν είτε τα απορρίπτουν εκφράζοντας αμφισβητήσεις για την αξιοπιστία τους, είτε υιοθετούν αμυντική στάση, αποδίδοντας τις όποιες αδυναμίες της διδασκαλίας τους σε εξωτερικούς παράγοντες. Επίσης, οι φοιτητές παρουσιάζουν αμυντική ή απορριπτική στάση στην κριτική που δέχονται από τους επόπτες τους, επειδή θεωρούν ασαφείς τις οδηγίες που τους δίνονται πριν τη 14

15 διδασκαλία σχετικά με το προσδοκώμενο αποτέλεσμα, ασαφή τα κριτήρια αξιολόγησης και ελλιπή την αιτιολόγηση της όποιας κριτικής δέχονται μετά την ολοκλήρωση της διδασκαλίας τους viii. 5. Αντί επιλόγου: Πρακτική άσκηση ως εκπαιδευτική έρευνα δράσης Ένα πρώτο δεδομένο που προκύπτει είναι ότι η πρακτική άσκηση επιδρά με πολύ διαφορετικό τρόπο σε κάθε υποψήφιο εκπαιδευτικό, παρά το γεγονός ότι παρακολούθησαν ακριβώς το ίδιο πρόγραμμα σπουδών και έχουν παρόμοιο προφίλ, ως προς τα ατομικά τους χαρακτηριστικά (π.χ. ηλικία, σπουδές, επαγγελματική εμπειρία). Καταρχάς, κάποιες περιπτώσεις υποψήφιων εκπαιδευτικών ενεργοποιούν σε σημαντικό βαθμό ποικίλες θεωρητικές γνώσεις, αμφισβητούν και επαναπροσδιορίζουν τόσο την ακαδημαϊκή θεωρία όσο και προσωπικές θεωρίες και βρίσκονται σε μια διαρκή πορεία στοχασμού, αυτοαξιολόγησης και αναμόρφωσης των πρακτικών τους. Ωστόσο, η πλειοψηφία των υποψήφιων εκπαιδευτικών, κατά την πρακτική άσκηση, μηχανικά εφαρμόζει μια προσχεδιασμένη διδασκαλία, χωρίς ιδιαίτερο προβληματισμό ούτε για την ακαδημαϊκή θεωρία ούτε για την διδακτική πράξη ούτε φυσικά για τις προσωπικές άρρητες θεωρίας. Οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί δεν συνειδητοποιούν πως οι γνώσεις που αποκτούν στο πλαίσιο των επιμέρους μαθημάτων συνδέονται με την πράξη και ειδικότερα με τη διδασκαλία στο σχολείο. Προσεγγίζουν τη διδακτική πράξη αξιοποιώντας θα λέγαμε ένα ελάχιστο γνώσεων, και κυρίως των γνώσεων που συνδέονται με θέματα μεθόδων και στρατηγικών διδασκαλίας. Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις η θεωρία αξιοποιείται ως ένα πλαίσιο ελέγχου ορθότητας της πράξης. Οι υποψήφιοι δεν θέτουν υπό αμφισβήτηση τη θεωρία εξετάζοντας την υπό το φως της πράξης. Αντίθετα η θεωρία αμφισβητείται από τους φοιτητές όταν δεν συνάδει με τις άρρητες προσωπικές τους θεωρίες, οι οποίες μάλιστα διαμορφώνονται κυρίως από τις εμπειρίες που έχουν οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί ως μαθητές, παρά από τις εμπειρίες που αποκτούν στο πλαίσιο προετοιμασίας τους για το επάγγελμα. Επίσης, οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί φαίνεται να δυσκολεύονται να στοχαστούν πάνω στην πράξη και ακόμη και όταν υιοθετούν κάποια μορφή στοχασμού θα λέγαμε ότι πρόκειται για έναν τεχνοκρατικό στοχασμό, σπανιότερα ερμηνευτικό και σχεδόν καθόλου κριτικό ix. Τέλος, φαίνεται να στοχάζονται για ένα περιορισμένο εύρος πτυχών της διδακτικής και παιδαγωγικής διαδικασίας. Ωστόσο, στο πλαίσιο της πρακτικής άσκησης οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί έχουν την ευκαιρία να εφαρμόσουν, να δοκιμάσουν και να αξιολογήσουν την ακαδημαϊκή θεωρία. Επίσης, τους δίνεται η ευκαιρία να συνειδητοποιήσουν και να επανεξετάσουν άρρητες προσωπικές θεωρίες για το ρόλο τους, το ρόλου του μαθητή και τη διδασκαλία. Το γεγονός ότι ασκούνται ανά δύο, έχουν την καθοδήγηση από έναν εκπαιδευτικό που αναλαμβάνει το ρόλο του επόπτη και καλούνται να συντάξουν μετά τη διδασκαλία τους πρωτόκολλο, αποτελεί ένα ευνοϊκό πλαίσιο για την ανάπτυξη ικανότητας ανάλυσης και αυτοαναλύσης της διδασκαλίας, στοχασμού και αναστοχασμού πάνω στη διδακτική πράξη. Η πρακτική άσκηση αποτελεί έναν πολύ πρόσφορο χώρο προκειμένου να επιδιωχθεί η σύνδεση 15

16 θεωρίας-πράξης, η συνειδητοποίηση και η διαμόρφωση προσωπικών αντιλήψεων των υποψήφιων εκπαιδευτικών και η ανάπτυξη ικανοτήτων στοχασμού. Την επίτευξη αυτών των στόχων θα καθιστούσε περισσότερο εφικτή μια διαφορετική οργάνωση και μεθόδευσή της. Μια οργάνωση που θα αξιοποιεί κάποιες από τις αρχές και τις προδιαγραφές της εκπαιδευτικής έρευνας δράσης x. Καταρχάς η έρευνα δράσης αποτελεί διαδραστική διαδικασία, μπορεί να συμβάλει στην ανάδειξη της δυναμικής σχέσης θεωρίας- πράξης και στην κριτική προσέγγιση τόσο της ακαδημαϊκής θεωρίας όσο και της εκπαιδευτικής πράξης (Κατσαρού & Τσάφος, 2010: 111, ). Στην έρευνα δράσης οι εμπλεκόμενοι προσεγγίζουν την εκπαιδευτική πραγματικότητα θέτοντας ερωτήματα, δρουν οι ίδιοι και αξιολογούν την δική τους δράση με βάση τόσο το συγκεκριμένο πλαίσιο όσο και την ακαδημαϊκή θεωρία. Το ζητούμενο είναι η αναζήτηση της καταλληλότερης από τις πρακτικές που περιγράφονται στο πλαίσιο ακαδημαϊκών θεωριών, ανάλογα με το ευρύτερο εκπαιδευτικό πλαίσιο (Ανδρούσου, 2005: 86-89, Κατσαρού & Τσάφος, 2010: ). Κατά την πρακτική άσκηση υποψήφιων εκπαιδευτικών η έρευνα δράσης θα μπορούσε να αξιοποιηθεί είτε με στόχο οι φοιτητές σε συνεργασία με εκπαιδευτικούς να βρουν λύσεις σε προβλήματα και δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην τάξη τους είτε με στόχο τη δοκιμή διδακτικών πρακτικών. Μια τέτοια διαδικασία διασφαλίζει τις προϋποθέσεις προκειμένου οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί να προσεγγίσουν τη θεωρία ως εργαλείο για να βελτιώσουν την πράξη και την πράξη ως ευκαιρία για να επικυρώσουν, να εμπλουτίσουν ή ακόμη και να απορρίψουν τη θεωρία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό της έρευνας δράσης που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων της πρακτικής άσκησης είναι ο συνεργατικός χαρακτήρας της και η εμπλοκή πολλών ατόμων ως ισότιμων εταίρων (Κατσαρού & Τσάφος, 2003: 17-18). Προκειμένου η πρακτική άσκηση να συμβάλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στοχασμού των εκπαιδευτικών, καθοριστικής σημασίας είναι η ανατροφοδότηση που λαμβάνουν. Η εναλλαγή στο ρόλο του διδάσκοντα και του παρατηρητή, η δημιουργία ενός πλαισίου αμφισβήτησης και η λεκτική αλληλεπίδραση με κάποιο άτομο, κατά την οποία αναπτύσσεται αμοιβαία εμπιστοσύνη και ειλικρίνεια, είναι πρακτικές που οδηγούν στη θέαση εναλλακτικών οπτικών (Hatton & Smith, 1995 Parson & Stephenson, 2005). Επίσης, το γεγονός ότι η έρευνα δράσης αποτελεί κυκλική διαδικασία, κατά την οποία οι συμμετέχοντες στοχάζονται και αναλύουν διαρκώς τόσο τη δική τους πρακτική όσο και το πλαίσιο και αξιοποιούν το προϊόν του στοχασμού αυτού για να βελτιώσουν την πράξη τους (Κατσαρού & Τσάφος, 2003: 20), συμβάλλει στην ανάπτυξη ικανοτήτων στοχασμού και αναστοχασμού των υποψήφιων εκπαιδευτικών. Θα λέγαμε ότι αποτελεί μια από τις παιδαγωγικές στρατηγικές, οι οποίες συμβάλλουν στη σταδιακή «μύηση» των υποψήφιων εκπαιδευτικών στη διαδικασία του στοχασμού. Μέσω μια τέτοιας κυκλικής διαδικασία στοχασμού αποκαλύπτεται και διαμορφώνεται και η άρρητη προσωπική θεωρία των συμμετεχόντων (Artrichter κ.ά., 2001 Κουτσελίνη- Ιωαννίδου, 2010). Προκειμένου η πρακτική άσκηση να αξιοποιήσει αρχές της εκπαιδευτικής έρευνας δράσης είναι απαραίτητες ορισμένες προϋποθέσεις. Καταρχάς, η ακαδημαϊκή θεωρία που παρέχεται στους 16

17 υποψήφιους εκπαιδευτικούς δεν θα πρέπει να έχει τη μορφή κανονιστικών αρχών, αλλά προτάσεων και γνώσεων που θα μπορούσαν εναλλακτικά να αξιοποιηθούν στην εκπαιδευτική πράξη. Αυτό που προκύπτει ως ανάγκη είναι η σύνδεση μεταξύ των επιμέρους μαθημάτων ενός προγράμματος προετοιμασίας εκπαιδευτικών, καθώς και η πιο άμεση σύνδεση του περιεχομένου των μαθημάτων με την πράξη. Στην κατεύθυνση αυτή πέραν της διασφάλισης ενιαίας φιλοσοφίας και συνοχής του προγράμματος σπουδών - θα μπορούσε να συμβάλει η ενεργοποίηση του ρόλου του μέντορα. Ενός μέντορα ο οποίος θα βρίσκεται σε στενή συνεργασία με τον φοιτητή για καλλιέργεια στοχαστικών δεξιοτήτων, θα αποτελεί πηγή άντλησης πληροφοριών, συμβουλών και ανατροφοδότησης, θα είναι έμπιστος σύμβουλος, θα συμβάλλει στην καλλιέργεια κριτικού στοχασμού και θα φροντίζει στη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ ακαδημαϊκών σπουδών και πρακτικής άσκησης. Επίσης, βασικές προϋποθέσεις είναι η διασφάλιση μιας πιο στενής συνεργασία του Πανεπιστημίου με τα σχολεία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, καθώς και η οργάνωση μιας μεγαλύτερης διάρκειας πρακτικής άσκησης στο πλαίσιο της οποίας θα προβλέπεται η αυξανόμενη ανάληψη πρωτοβουλιών στην τάξη από τους ασκούμενους. Τέλος, στην κατεύθυνση αυτή θα συνέβαλε μια διαφορετική δόμηση των προγραμμάτων σπουδών, όχι βάσει των γνωστικών αντικειμένων, αλλά βάσει ερωτημάτων που αφορούν το παιδαγωγικό και διδακτικό έργο, γύρω από τα οποία δομείται σταδιακά ένα σύνολο παιδαγωγικών γνώσεων, ικανοτήτων, ακόμη και στάσεων. Βιβλιογραφία Adams, P.E. & Krockover, G.H. (1997). Beginning science teacher cognition and its origin in the pre service science teacher program. Journal of Research in Science Teaching, 34, Altrichter, Η. (2001). Οι εκπαιδευτικοί ερευνούν το έργο τους: μια εισαγωγή στις μεθόδους της έρευνας δράσης. Αθήνα: Μεταίχμιο. Andrew, M. D. & Schwab, R.L. (1995). Has reform in teacher education influenced teacher performance? An outcome assessment of graduates of an eleven-university consortium. Action in Teacher Education, 17, 3, Andrew, M.D. (1990). Differences between graduates of 4-year and 5-year teacher preparation programs. Journal of Teacher Education, 41, 2, Ανδρούσου, Α. (2005). Πώς σε λένε;. διεργασίες μιας επιμορφωτικής παρέμβαση στη μειονοτική εκπαίδευση. Αθήνα: Gutenberg. Ball, D.L. & Cohen, D.K. (1999). Developing practice, developing practitioners: Toward a practice-based theory of professional education. In L. Darling-Hammond & G. Sykes (Eds.). Teaching as the learning profession: Handbook of policy and practice (pp 3-32). San Francisco: Jossey- Bass. 17

18 Barone, T., Berliner, D. C., Blanchard, J., Casanova, U., & McGowan, T. (1996). A future for teacher education: Developing a strong sense of professionalism. In J. Sikula, T. Buttery, & E. Guyton (Eds.), Handbook of research on teacher education: A project of the Association of Teacher Educators (pp ). New York: Macmillan Publishing Co. Carr, W. & Kemmis, S. (1986). Becoming critical. London: Falmer Press. Carter, K. & Deborah, A. (1995). Program pedagogy. In F. Murray (ed.), The teacher educator s handbook: building a knowledge base for the preparation of teachers (pp ). San Francisco: Jossey-Bass. Cruickshank, D. R. & Metcalf, K.K. (1990). Training within teacher preparation. In W. Houston (ed.). Handbook of Research on Teacher Education. New York: McMillan Day, C. (2003). Η εξέλιξη των εκπαιδευτικών: Οι προκλήσεις της Διαβίου Μάθησης (μτφρ. Ανθή Βακάκη). Αθήνα: τυπωθήτω- Γιώργος Δαρδανός. Darling- Hammond, L. (1988). Policy and professionalism. In A. Lieberman (ed.). Building a professional culture in school (pp ). New York: Columbia University. Darling-Hammond, L. & Baratz-Snowden, J. (2005). A good teacher in every classroom. USA: Jossey Bass. Donovan, M.S., Bransford, J. D. & Pellegrino, J. W. (Eds). (1999). How people learn: bridging research and practice. Washington, DC: National Academies Press. Feiman-Nemser, S. & Buchmann, M. (1989). Describing teacher education: A framework and illustrative findings from a longitudinal study of six students. Elementary School Journal, 89, 3, Feiman-Nemser, S. (1990). Teacher preparation: structural and conceptual alternatives. W.R. Houston (ed.). Handbook of Research on Teacher Education (pp ). New York: McMillan. Ferguson, P. & Womack, S.T. (1993). The impact of subject matter and education coursework on teaching performance. Journal of Teacher Education, 44, 1, Fullan, M. (1993). Why teachers must become change agents. Educational Leadership, 50, 6, Graham, A. & Phelps, R. (2003). Being a teacher: developing teacher identity and enhancing practice through metacognitive and reflective learning processes. Australian Journal of Teacher Education, 27,2, Grimmett, P., MacKinnon, G., Erickson, G. & Riecken, T. (1990). Reflective practice in teacher education. In R.T. Clift R. Houston, & M. Pugach (Eds.). Encouraging reflective practice in education: an analysis of issues and programs (pp ). New York: Teachers College Press. Hammerness, K., Darling-Hammond, L.& Bransford, J. (2005). How teachers learn and develop. In L. Darling-Hammond & J. Bransford (Eds.). Preparing teachers for a changing world: What teachers should learn and be able to do. San Francisco, CA: Wiley & Sons. Hatton, N. & Smith, D. (1995). Reflection in teacher education: towards definition and implementation. Teaching and Teacher Education, 11,1,

19 Hoffman, K. & Von Carlsburg, G.B.R. (2004). Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 38, Καλαϊτζοπούλου, Μ. (2001). Ο εκπαιδευτικός ως στοχαζόμενος επαγγελματίας. Αθήνα: τυπωθήτω- Γιώργος Δαρδανός. Κατσαρού, Ε. & Τσάφος, Β. (2010). Στην προοπτική της διαμόρφωσης δικτύων μάθησης υποψηφίων εκπαιδευτικών μέσω έρευνας δράσης: Ο ρόλος της αρχικής εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο, Action Researcher in Education, 1, Κατσαρού, Ε. & Τσάφος, Β. (2003). Από την έρευνα στη διδασκαλία: Η εκπαιδευτική έρευνα δράσης. Αθήνα: Σαββάλας. Kennedy, M. (1999). The role of preservice teacher education. In L. Darling- Hammond (ed.). Teaching as the learning profession: handbook of policy and practice (pp ). San Francisco: Jossey- Bass. Knowles, J. & Holt-Reynolds, D. (1991). Shaping pedagogies through personal histories in preservice teacher education. Teacher College Record, 93, Κουτσελίνη- Ιωαννίδου, Μ. (2010). Η Έρευνα δράσης ως εκπαιδευτική διαδικασία ανάπτυξης εκπαιδευτικών και εκπαιδευομένων. Action Researcher in Education, 1, 4-9. Lee, H.J. (2005). Understanding and assessing preservice teachers reflective thinking, Teaching and Teacher Education, 21, Λιακοπούλου, Μ. (2012α). Ο στοχασμός κατά την Πρακτική άσκηση υποψήφιων εκπαιδευτικών: περιεχόμενο, μορφές & διαδικασίες (υπό δημοσίευση). Liakopoulou, M. (2012β). The role of field experience in the preparation of reflective teachers. Australian Journal of Teacher Education, (υπό δημοσίευση). Lortie, D. (1975). Schoolteacher: a sociological study. Chicago: The University of Chicago Press. Ματσαγγούρας, Η. & Χέλμης, Σ. (2002). Εκπαιδεύοντας το δάσκαλο της μετανεωτερικής εποχής: από τον τεχνοκράτη στο στοχαστικό-κριτικό δάσκαλο. Επιστήμες Αγωγής, 2, 7-25 Minott, M. (2008). Valli s typology of reflection and the analysis of pre-service teachers reflective journals. Australian Journal of Teacher Education, 33,5, Monk, D.H. (1994). Subject area preparation of secondary mathematics and science teachers and student achievement. Economics of Education Review, 13, Ξωχέλλης, Π. (1997). Σχολείο και εκπαιδευτικός μπροστά στις σύγχρονες προκλήσεις. Μακεδνόν, 4, Ξωχέλλης, Π. (2005). Ο εκπαιδευτικός στο σύγχρονο κόσμο: Ο ρόλος και το επάγγελματικό του προφίλ σήμερα, η εκπαίδευση και η αποτίμηση του έργου του. Αθήνα: Τυπωθήτω. Παπακωνσταντίνου, Θ., Δάλκος, Γ., Δεδούλη, Μ., Κατσαρού, Ε. και Τσάφος, Β. (1999). Ένα εξελισσόμενο ερευνητικό πρόγραμμα κατάρτισης φοιτητών στη Γενική Διδακτική, Πρακτικά Α Πανελληνίου Συνεδρίου της Παιδαγωγικής Εταιρείας Ελλάδας, Ελληνική Παιδαγωγική και Εκπαιδευτική Έρευνα (σσ ). Αθήνα: Ατραπός. 19

20 Παπαναούμ, Ζ. (2003). Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού: θεωρητική και εμπειρική προσέγγιση. Αθήνα: Τυπωθήτω. Parsons, M., & Stephenson, M. (2005). Developing reflective practice in student teachers: Collaboration and critical partnerships. Teachers & Teaching, 11, Sawyer, R.K. (2006). Creative teaching: collaborative discussion as disciplined improvisation. Educational Research, 33, 2, Schön, D.A. (1983). Educating the reflective practitioner. San Francisco: Jossey- Bass. Shulman, J. (ed.) (1992). Case methods in teacher education. New York: Teacher College Press. Terhart, E. (1998). Formalised codes of ethics for teachers: between professional autonomy and administrative control. European Journal of Education, 33, 4, Θεοδώρου, Δ. (1998). Η πρακτική άσκηση στα προγράμματα σπουδών των Παιδαγωγικών Τμημάτων Δημοτικής Εκπαίδευσης. Aδημοσίευτη διδακτορική διατριβή. Valli, L. (1990). The question of quality and content in reflective teaching. Paper presented at the annual meeting of the American Education Research Association (AERA). Boston, MA. Valli, L. & Agostinelli, Α. (1993). Teaching before and after professional preparation: the story of a high school mathematics teacher. Journal of Teacher Education, 44, VanManen, M. (1977). Linking ways of knowing within ways of being practical. Curriculum Inquiry, 6, Zeichner K. (1983). Alternative paradigms of teacher education. Journal of Teacher Education, 34, 3, 3-9. Zeichner, K. & Liston, D. (1996). Reflective teaching: an introduction. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. i Τα δεδομένα προκύπτουν από μεταδιδακτορική έρευνα που εκπονήθηκε με υποτροφία του ΙΚΥ ii Για περισσότερα βλ. Cruickshank & Metcalf, iii Για περισσότερα βλ Shulman, iv Για περισσότερα Βλ. Darling- Hammond, 1988 Terchart, v Για τις εγκαθιδρυμένες απόψεις και γνώσεις χρησιμοποιείται ο όρος «μαθητεία της παρατήρησης» (apprenticeship of observation) (Lortie, 1975; Nelson & Harper 2006:9). vi Για μια συστηματική και κριτική παρουσίαση των προσεγγίσεων αυτών βλ. Lee, vii Περισσότερα για τον στοχασμό των εκπαιδευτικών κατά την Πρακτική τους Άσκηση Βλ. Λιακοπούλου, 2012α. viii Περισσότερα στοιχεία για τα δεδομένα αυτά βλ. Λιακοπούλου, 2012β. ix Για τις μορφές στοχασμού Βλ. σχετικά VanManen (1977), Valli (1990), Grimmett κ.ά (1990) x Για μια σχετική εφαρμογή στο πλαίσιο μαθήματος Γενικής Διδακτικής Βλ. Παπακωνσταντίνου κ.ά. (1999). 20

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ISSN: 2308-0876. Abstract

ISSN: 2308-0876. Abstract AJJESS ULT.. ACAD.. JJ.. OF EDUC.. AND SOCIIAL SCIIENCES,, issue i 1 ((2013)) Investigating motivational factors influencing pre-service teachers choice of profession and their personal theories of teaching

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ. Δράση «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας»

Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ. Δράση «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας» Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Δράση «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας» Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Γενικές επιμορφώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Μέθοδος Project Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση εκπαιδευτικών. Πρακτική άσκηση

Εκπαίδευση εκπαιδευτικών. Πρακτική άσκηση Ακαδ.. Έτος 2016 Ακαδ 2016--17 Πρακτική Άσκηση (ΔΙ.ΜΕ.Π.Α.) Φοιτητών// τριών Φοιτητών ΠΤΔΕ Φλώρινας Εκπαίδευση εκπαιδευτικών Πρακτική άσκηση 2 Χαρακτηριστικά της Π.Α. (1) Φιλοσοφία του προγράμματος σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

Επιµμορφωτικόό σεµμινάάριο

Επιµμορφωτικόό σεµμινάάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πράξη «Εκπαίδευση αλλοδαπών και παλιννοστούντων µαθητών» Δράση: Επιµόρφωση εκπαιδευτικών και µελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστηµονική υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούµ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής. Περιγραφή μαθήματος. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00

Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής. Περιγραφή μαθήματος. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00 Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00 email: gpalegeo@gmail.com Περιγραφή μαθήματος Με τον όρο "Διδακτική της Πληροφορικής" εννοούμε τη μελέτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Η διερευνητική διδακτική προσέγγιση στην ανάπτυξη και την αξιολόγηση της κριτικής σκέψης των μαθητών Σταύρος Τσεχερίδης Εισαγωγή Παρά την ευρεία αποδοχή της άποψης ότι η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΕκαιαξιολόγησητουμαθητή μετηχρήσητουportofolio (Φάκελοςτουμαθητή) Ελένη Κατσαρού Πανεπιστήμιο Κρήτης

ΕΕκαιαξιολόγησητουμαθητή μετηχρήσητουportofolio (Φάκελοςτουμαθητή) Ελένη Κατσαρού Πανεπιστήμιο Κρήτης ΕΕκαιαξιολόγησητουμαθητή μετηχρήσητουportofolio (Φάκελοςτουμαθητή) Ελένη Κατσαρού Πανεπιστήμιο Κρήτης Τιείναιοφάκελοςυλικούμαθητή; Συστηματική και οργανωμένη συλλογή στοιχείων αξιολόγησης που χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Σεμιναριακό Εργαστήριο

Σεμιναριακό Εργαστήριο Σεμιναριακό Εργαστήριο Μέθοδοι και τεχνικές στη σύγχρονη Θρησκευτική Εκπαίδευση Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου Διδάσκουν: Πολύκαρπος Καραμούζης, (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πολυμεσικό σύστημα διδασκαλίας των μαθηματικών (Εφαρμογή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση)

Εκπαιδευτικό πολυμεσικό σύστημα διδασκαλίας των μαθηματικών (Εφαρμογή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση) Εκπαιδευτικό πολυμεσικό σύστημα διδασκαλίας των μαθηματικών (Εφαρμογή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση) Γ. Γρηγορίου, Γ. Πλευρίτης Περίληψη Η έρευνα μας βρίσκεται στα πρώτα στάδια ανάπτυξης της. Αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Ελισάβετ Λαζαράκου Σχολική Σύμβουλος, 28 η Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής

Επιμέλεια: Ελισάβετ Λαζαράκου Σχολική Σύμβουλος, 28 η Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής Φ.Ε.Κ. τεύχος Β αρ. φύλλου 303/13-03-2003, Παράρτημα Α, Μάιος 2003 Επιμέλεια: Ελισάβετ Λαζαράκου Σχολική Σύμβουλος, 28 η Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής Βασικός σκοπός της αξιολόγησης του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Ερωτήσεις.. Πώς το παραδοσιακό διδακτικό πλαίσιο διαμορφώνει το αξιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα της Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων και Νεοεισερχομένων Εκπαιδευτικών προσφέρεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σχολείο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 93Κ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση της κριτικής διδασκαλίας. Περιεχόμενο ή διαδικασία? Βασικό δίλημμα κάθε εκπαιδευτικού. Περιεχόμενο - η γνώση ως μετάδοση πληροφορίας

Η ανάλυση της κριτικής διδασκαλίας. Περιεχόμενο ή διαδικασία? Βασικό δίλημμα κάθε εκπαιδευτικού. Περιεχόμενο - η γνώση ως μετάδοση πληροφορίας Η ανάλυση της κριτικής διδασκαλίας Περιεχόμενο ή διαδικασία? Βασικό δίλημμα κάθε εκπαιδευτικού Περιεχόμενο - η γνώση ως μετάδοση πληροφορίας Διαδικασία η γνώση ως ανάπτυξη υψηλών νοητικών λειτουργιών (

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Τίτλος: Ο Σωκράτης και η εποχή του Συγγραφέας: Καλλιόπη Στυλιανή Κοντιζά Γνωστικό Αντικείμενο: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Τάξη: Γ Γυμνασίου Κείμενο: Κεφάλαιο 3 ο : Σωκράτης και

Διαβάστε περισσότερα

Παρατήρηση διδασκαλίας. Εργαλείο βελτίωσης της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας

Παρατήρηση διδασκαλίας. Εργαλείο βελτίωσης της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας Παρατήρηση διδασκαλίας Εργαλείο βελτίωσης της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας Εκπαιδευτική Αποτελεσματικότητα Ο μάχιμος εκπαιδευτικός, αποτελεί, καθοριστικό παράγοντα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου Διδάσκουν: Πολύκαρπος Καραμούζης, (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΕ2 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Β ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών 1ο Κεφάλαιο Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών Τις τελευταίες δεκαετίες, οι επιστημονικές ενώσεις, οι συνδικαλιστικοί φορείς και εκπαιδευτικοί της πράξης μέσω συνεδρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Αλλαγές και Καινοτομίες

Εκπαιδευτικές Αλλαγές και Καινοτομίες Εκπαιδευτικές Αλλαγές και Καινοτομίες Δρ. Παρασκευή Χατζηπαναγιώτου Επίκουρη Καθηγήτρια Εκπαιδευτικής Διοίκησης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου P.Chatzipanagiotou@euc.ac.cy Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 3 η Θεματική ενότητα: Ανάλυση μεθοδολογίας ερευνητικής εργασίας Σχεδιασμός έρευνας: Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών 3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα συνοπτικά περιγράμματα των μαθημάτων που διδάσκονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, είτε αυτά προσφέρονται από το τμήμα που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΕΡΟΣ 1.ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

Α ΜΕΡΟΣ 1.ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Οι αντιλήψεις - θέσεις των εκπαιδευτικών για την ειδική εκπαίδευση όπως αυτή προσφέρεται σήμερα στα συνηθισμένα σχολεία : πραγματικότητα, δυνατότητες, εμπόδια και προοπτικές ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργατικές Τεχνικές

Συνεργατικές Τεχνικές Καταιγισμός ιδεών, Παιχνίδι ρόλων, Ομάδες Εργασίας, Συζήτηση με διάταξη δύο κύκλων, Δομημένη Συζήτηση - Debate Μέθοδος σχεδίων εργασίας ΚΕΣΥΠ ΚΙΛΚΙΣ Καταιγισμός ιδεών Είναι η εξέταση ενός ζητήματος μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 1 η ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ (ΑΛΛΗΛΟ-)ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2012-2013. Διοργάνωση: Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β. Καλοκύρη Παρασκευή 14 - Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό εγχειρίδιο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 2: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο πολυπολιτισμικό σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Εργαστήριο (4 τμήματα) 3 ο Εργαστήριο (4 τμήματα) 4 ο Εργαστήριο (4 τμήματα)

2 ο Εργαστήριο (4 τμήματα) 3 ο Εργαστήριο (4 τμήματα) 4 ο Εργαστήριο (4 τμήματα) ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ E Εξάμηνο 1. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ/ ΟΡΓΑΝΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Το οργανόγραμμα των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που

Διαβάστε περισσότερα

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών «Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών Ρωτώ τον εαυτό μου Κάνε αυτήν την απλή ερώτηση στον εαυτό σου, κάθε πρωί στην πορεία σου για το

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας 1. Εισαγωγή Σχολιασµός των εργασιών της 16 ης παράλληλης συνεδρίας µε θέµα «Σχεδίαση Περιβαλλόντων για ιδασκαλία Προγραµµατισµού» που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του 4 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «ιδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙΝΩΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ» (INOV) Ζ ΚΥΚΛΟΣ To Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η πρακτική άσκηση

Τι είναι η πρακτική άσκηση Πρωτο Κεφαλαιο Βασικες Γνωσεις για την Πρακτικη Ασκηση Τι είναι η πρακτική άσκηση Η πρακτική άσκηση αποτελεί αυτοτελές εκπαιδευτικό συστατικό στοιχείο/ δραστηριότητα του προγράμματος σπουδών στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Διδάσκων: Βασίλης Γραμματικόπουλος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ»

ΜΑΘΗΤΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 6: «ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ» Ανδρέας Κυθραιώτης, ΕΔΕ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΚΕ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Σάββατο, 25

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο Παρουσίαση από τις: Φροσούλα Πατσαλίδου, ερευνήτρια, & Μαίρη Κουτσελίνη, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η ηλεκτρονική πλατφόρμα εξ αποστάσεως επιμόρφωσης για εκπαιδευτικούς ΠΕΑΠ

Η ηλεκτρονική πλατφόρμα εξ αποστάσεως επιμόρφωσης για εκπαιδευτικούς ΠΕΑΠ Υποέργο 3: Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία» Η ηλεκτρονική πλατφόρμα εξ αποστάσεως επιμόρφωσης για εκπαιδευτικούς ΠΕΑΠ Ευδοκία Καραβά, Επίκουρη

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας Πρακτικής Άσκησης ΤΕΦ

Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας Πρακτικής Άσκησης ΤΕΦ Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας Πρακτικής Άσκησης ΤΕΦ Άρθρο 1: Γενικά Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δ.Π.Θ. ενέταξε την Πρακτική Άσκηση στο πρόγραμμα σπουδών του ως επιλεγόμενο μάθημα με κωδικό ΕΕΠΑ551

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail. Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής I Εαρινό εξάμηνο 2009-2010 Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.com Περιγραφή μαθήματος Με τον όρο "Διδακτική της

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Δρ Κωνσταντίνα Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Ομαδοσυνεργατική μάθηση. Γιατί; Στη σύγχρονη εποχή, κοινωνικοί παράγοντες, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Εισαγωγή Το νέο πρόγραμμα σπουδών που ισχύει πλέον πλήρως, ξεκίνησε να εφαρμόζεται σταδιακά ανά έτος από το ακαδημαϊκό έτος 2011-12 και είναι αποτέλεσμα αναμόρφωσης και

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 31

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη

Συναισθηματική Νοημοσύνη Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Συναισθηματική Νοημοσύνη E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορική & Νέο Λύκειο (Εισαγωγή)

Πληροφορική & Νέο Λύκειο (Εισαγωγή) Πληροφορική & Νέο Λύκειο (Εισαγωγή) Κάθε μαθητής σε κάθε σχολείο πρέπει να έχει την ευκαιρία να μάθει σωστά Πληροφορική (πληροφορικός εναλφαβητισμός) Πληροφορική: Θεωρητική, πειραματική και τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 9: Η σημασία του στοχασμού για τον εκπαιδευτικό

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 9: Η σημασία του στοχασμού για τον εκπαιδευτικό Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 9: Η σημασία του στοχασμού για τον εκπαιδευτικό Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να συζητήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8: Εισαγωγή στη Διδακτική - Διδακτικές Τεχνικές Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να συζητήσουν και να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΥ2 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Β ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Μεταπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 51040101 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» E ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 10: Ο Κριτικός Στοχασμός στον Εργασιακό Χώρο Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Έκθεσης Γενικής Εκτίμησης της Εικόνας του Σχολείου

Σχέδιο Έκθεσης Γενικής Εκτίμησης της Εικόνας του Σχολείου Σχέδιο Έκθεσης Γενικής Εκτίμησης της Εικόνας του Σχολείου Έκθεση Γενικής Εκτίμησης της Εικόνας του Σχολείου Ταυτότητα του σχολείου Καταγράφονται στοιχεία της ταυτότητας της Σχολικής Μονάδας. Α. Διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός)

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) 1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) Περιγραφή Βραβείου Βραβεύονται συγκεκριμένες δράσεις ή προγράμματα που επιδρούν στη σκέψη, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα