ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ

2 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ

3 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΔΟΣΗ 2010 ISBN ΣΕΙΡΑΣ: ISBN:

4 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

5 ΜΕΛΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Συντονιστές: Λεόντιος Κωστρίκης Κωνσταντίνος Κορφιάτης Ομάδα εργασίας μάχιμων εκπαιδευτικών Συντονιστής εκπαιδευτικός: Χατζηχαμπής Ανδρέας Μέλη: Βλάχου Ρένα Διαμαντής Δημήτρης Κυριάκου Μαρία π. Μαππούρας Δημήτριος Μπάιτελμαν Ανδρεανή Ολύμπιος Χαρίτος Παρασκευά-Χατζηχαμπή Δήμητρα Σιδερά Χριστίνα Τζιρκαλλή Χριστίνα Φάνης Κωνσταντίνος 2

6 ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1. Εισαγωγή Σε έναν κόσμο όπου ο καθένας πρέπει να χρησιμοποιεί καθημερινά επιστημονικές πληροφορίες για να κάνει τις επιλογές του, η αναγκαιότητα της επιστημονικής εκπαίδευσης είναι περισσότερο από προφανής. Ειδικότερα η όλο και αυξανόμενη σπουδαιότητα για την καθημερινή μας ζωή ζητημάτων που άπτονται των Βιολογικών επιστημών, όπως αυτά που απορρέουν από τις εκτεταμένες εφαρμογές της βιοτεχνολογίας, την αναγκαιότητα ορθολογικής διαχείρισης των φυσικών πόρων, τη προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας ζωής και υγείας και πολλά άλλα, καταδεικνύει ότι οι Βιολογικές Επιστήμες αποτελούν βασικό συστατικό της επιστημονικής εγγραματοσύνης του σύγχρονου πολίτη. Επιδίωξη του προτεινόμενου αναλυτικού προγράμματος είναι η αναδιαμόρφωση του μαθήματος Βιολογίας με σκοπό την ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή και την προώθηση κατάλληλων παιδαγωγικών προσεγγίσεων που θα αναπτύσσουν παράλληλα με τις γνώσεις, τις δεξιότητες, και τις στάσεις. Η συμπερίληψη στο καινούριο αναλυτικό πρόγραμμα ύλης Βιολογίας που θα απευθύνονται σε όλους τους μαθητές σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου και Λυκείου καθώς και ύλης επιλογής (κατεύθυνσης και ενδιαφέροντος) που θα επιλέγονται από τους μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον στη Βιολογία, κρίνεται απολύτως απαραίτητη. Θεωρούμε ότι το προτεινόμενο πρόγραμμα είναι συμβατό, με τις κατάλληλες τροποποιήσεις, με οποιαδήποτε αλλαγή υλοποιηθεί τελικά στη μορφή του εκπαιδευτικού συστήματος της Κύπρου. Κύριο χαρακτηριστικό του προτεινόμενου αναλυτικού προγράμματος είναι η κατανομή του περιεχομένου και των βασικών εννοιών σε πέντε (5) θεματικές ενότητες από το Δημοτικό μέχρι και το Λύκειο. Η προσέγγιση αυτή εξασφαλίζει την απαραίτητη συνέχεια, συνοχή και συνεκτικότητα στην ύλη της βιολογίας από το Δημοτικό μέχρι και το Λύκειο καθώς και στην ανάπτυξη της συνολικής βιολογικής σκέψης σε κάθε τάξη. Οι θεματικές ενότητες είναι οι εξής: Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα Γ. Οικολογία και Περιβάλλον Δ. Βιολογία του ανθρώπου Ε. Βιοτεχνολογία και Γενετική Μηχανική Το περιεχόμενο των 5 βασικών θεματικών ενοτήτων τοποθετήθηκε στα διάφορα επίπεδα και στις τάξεις έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στο γνωστικό και ηλικιακό επίπεδο των μαθητών. Διαμορφώθηκε με τρόπο ώστε να υπάρχει συνεκτικότητα μεταξύ των 5 θεματικών ενοτήτων που να προσδίδει πολλαπλασιαστικό όφελος στην παρεχόμενη γνώση. 2. Στόχοι Το προτεινόμενο αναλυτικό πρόγραμμα στοχεύει να καταστήσει τους μαθητές ικανούς για: Αναγνώριση της σημασίας και της συμβολής των Βιολογικών Επιστημών στην ανάπτυξη του ανθρώπου και του ανθρώπινου πολιτισμού. Ανάπτυξη θετικών στάσεων και συμπεριφορών που αφορούν στην βιολογική επιστήμη και στη σύγχρονη δημοκρατική πολιτότητα, καθώς και στην 3

7 απόκτηση εμπειριών σε σχέση με το βιοφυσικό κόσμο και τη διαμόρφωση συναισθηματικής σχέσης με τα άβια και έμβια όντα της φύσης. Ανάπτυξη ικανοτήτων για χρήση, αξιοποίηση των γνώσεων των Βιολογικών Επιστημών στην καθημερινή ζωή και επίλυση προβλημάτων της καθημερινότητας και του περιβάλλοντος (βιοφυσικού, ανθρωπογενούς και κοινωνικού). Διασύνδεση της γνώσης με τη ζωή. Ανάπτυξη ικανοτήτων για έρευνα, κριτική και δημιουργική σκέψη, επικοινωνία, συνεργασία και λήψη αποφάσεων. Ανάπτυξη δεξιοτήτων βιολογικού συλλογισμού και επιστημονικής μεθοδολογίας (πχ. έλεγχος μεταβλητών, σχεδιασμός έγκυρων πειραμάτων, αιτιακή σκέψη, ανάλυση αποτελεσμάτων κτλ.). Διαμόρφωση άποψης για θέματα της καθημερινής ζωής, αγωγής υγείας, γνωριμίας με το σώμα και τις βιολογικές διεργασίες ανάπτυξης και στα δύο φύλα, και συμβολή στην ανάπτυξη και εξέλιξη της κοινωνίας. Κατανόηση των θεμελιωδών εννοιών των Βιολογικών Επιστημών Εφαρμογή της βιολογικής γνώσης σε άλλα γνωστικά πεδία 3. Υφιστάμενη κατάσταση Στη παρούσα ενότητα γίνεται ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών προγραμμάτων, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων και εντοπίζονται οι αδυναμίες τους σε κάθε ένα επίπεδο (Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο). Σημείο αναφοράς αποτέλεσε το βασικό κείμενο της επιτροπής νέων αναλυτικών προγραμμάτων όπως επίσης και αναλυτικά προγράμματα άλλων χωρών που θεωρούνται επιτυχημένα. Γενική διαπίστωση αποτελεί και η ανάγκη για αλλαγή των διδακτικών μέσων. Προτείνεται η ανάπτυξη νέων πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων που να ανταποκρίνονται στη φιλοσοφία των νέων αναλυτικών προγραμμάτων, στη νέα γνώση και στις νέες απαιτήσεις και εξελίξεις των βιολογικών επιστημών και της κοινωνίας. Τα νέα σχολικά εγχειρίδια θα πρέπει επίσης να υιοθετούν και να προωθούν πέραν από τις γνώσεις και την καλλιέργεια των δεξιοτήτων και στάσεων που περιλαμβάνονται στα νέα αναλυτικά προγράμματα. Δημοτικό: Στη Δημοτική Εκπαίδευση η Βιολογία εντάσσεται στο μάθημα της Επιστήμης, το οποίο διδάσκεται ένα ογδοντάλεπτο εβδομαδιαίως. Η κατανομή των βιολογικών μαθημάτων διαφέρει από τάξη σε τάξη με μία φθίνουσα βαρύτητα (Α 95%, Β 70%, Γ 65%, Δ 45%, Ε 40% και Στ 20%). Μεγαλύτερο ποσοστό ενοτήτων Βιολογίας υπάρχει στην Α τάξη και σταδιακά αντικαθίσταται καθώς προχωρούμε σε μεγαλύτερες τάξεις με ενότητες Φυσικής και σε μικρότερο βαθμό με ενότητες Χημείας Σε κάθε τάξη τα μαθήματα Βιολογίας εντάσσονται σε 5 Θεματικές Ενότητες οι οποίες παρουσιάζουν διαφορετική αντιπροσώπευση στο σύνολο των μαθημάτων της Βιολογίας (Φυτά 25, Ζώα 19, Άνθρωπος 19, Διάστημα 11 και Οικολογία 8 ογδοντάλεπτα), αλλά και διαφορετική κατανομή στις 6 τάξεις. Στην Α, Β, Γ και Δ τάξη επικρατούν μαθήματα σχετικά με τα φυτά και τα ζώα ενώ στην Ε και Στ τάξη περιλαμβάνονται μαθήματα σχετικά με τον Άνθρωπο. Απουσιάζουν εντελώς από την Στ τάξη έννοιες που σχετίζονται με τα Φυτά, τα Ζώα και την Οικολογία. Οι έννοιες της Βιολογίας είναι κατακερματισμένες στο υφιστάμενο αναλυτικό με τρόπο που οι μαθητές δεν μπορούν να οικοδομήσουν νόημα. Η ξεχωριστή εξέταση 4

8 δομής, λειτουργιών και φαινομένων στις 3 μεγάλες κατηγορίες οργανισμών (φυτά, ζώα, άνθρωπος) ξεχωριστά, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την κατανόηση της αλληλεπίδρασης και της αλληλεξάρτησης τους. Στον πιο πάνω κατακερματισμό συντείνει και το γεγονός ότι οι 3 μεγάλες κατηγορίες οργανισμών (φυτά, ζώα, άνθρωπος) εξετάζονται χωριστά σε διαφορετικές ενότητες και διαφορετικές τάξεις και αυτό δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την κατανόηση της αλληλεπίδρασης και της αλληλεξάρτησης μεταξύ τους. Γενικά ως προς τις έννοιες στα Φυτά και τα Ζώα δίνεται έμφαση στη δομή και τις λειτουργίες, στον Άνθρωπο εξετάζονται τα συστήματα και στη οικολογία περιλαμβάνονται οι αλυσίδες και πλέγματα τροφής. Ως προς τις δεξιότητες δίνεται μεγαλύτερη έμφαση σε δεξιότητες παρατήρησης, ταξινόμησης, ερμηνείας παρατήρησης, ερμηνείας δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων, και αισθητά μικρότερη σε πιο σύνθετες δεξιότητες όπως δεξιότητες διερεύνησης και μοντελοποίησης, συλλογής, επεξεργασίας και ερμηνείας δεδομένων, κριτικής σκέψης αλλά και μεταδιαγνωστικές δεξιότητες. Ως προς τις στάσεις, δίνεται έμφαση στην διαμόρφωση στάσεων σχετικά με τις υγιεινές συνήθειες και την φροντίδα φυτών και ζώων, χωρίς όμως αυτές να συνδέονται με την ευρύτερη ανάπτυξη είτε της κοινωνικής υπευθυνότητας, είτε της μη-εκμεταλλευτικής σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Επίσης δεν προωθείται ο σεβασμός του αντικειμένου που ερευνούν και μελετούν, η επιθυμία για εξερεύνηση, η επιθυμία συμμετοχής σε ομαδική εργασία και συνεργασία, η επιμονή για αναζήτηση λύσεων. Τα μαθήματα της Επιστήμης δεν συνδέονται άμεσα με αξίες (Ηθική, Επιστημονική, Εκπαιδευτική, Δημοκρατία, Ισότητα), εκτός και αν λάβει την πρωτοβουλία ο εκπαιδευτικός. Ως προς τις Παιδαγωγικές Προσεγγίσεις, οι ενότητες της Βιολογίας υιοθετούν κυρίως την καθοδηγούμενη επιστημονική μέθοδο (Πρόβλεψη-πείραμαμέτρηση/παρατήρηση-ερμηνεία δεδομένων-συμπεράσματα) σε περιπτώσεις που υπάρχουν πειράματα π.χ. Λειτουργίες φυτών: Φύτρωση, Διαπνοή, Αναπνοή, Φωτοσύνθεση, Άνθρωπος: Συστήματα, Γη: έδαφος. Επιπλέον χρησιμοποιούνται εικονογραφημένα κείμενα (π.χ. χρήσεις φυτών, Επικονίαση, Γονιμοποίηση), δραστηριότητες με σύντομη πληροφόρηση και εικόνες (π.χ. φυτά, ζώα, οικοσυστήματα, ανθρώπινες δραστηριότητες, τα δάση της Κύπρου και η σημασία τους, Δασικά δέντρα) αλλά και σκίτσα, κείμενα, εικόνες, σχέδια. Μαθησιακό Περιβάλλον. Το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθημάτων Βιολογίας λαμβάνουν χώρα μέσα στις σχολικές αίθουσες. Σε μερικά σχολεία υπάρχουν αίθουσες επιστήμης. Σε κάποιες περιπτώσεις προτείνεται επίσκεψη σε εξωτερικούς χώρους π.χ. φάρμα, ελαιώνας, σαλιγκαροτροφείο, οι οποίες πραγματοποιούνται ως εκπαιδευτικές εκδρομές. Σε μερικά μαθήματα προτείνεται η αξιοποίηση του σχολικού κήπου. Τα τελευταία χρόνια τα σχολεία έχουν προμηθευτεί ψηφιακές εγκυκλοπαίδειες για το ανθρώπινο σώμα, οι οποίες όμως ελάχιστα χρησιμοποιούνται κυρίως λόγω της απουσίας ηλεκτρονικών υπολογιστών. Διαφαίνεται η ανάγκη για μεγαλύτερη αξιοποίηση του Σχολικού κήπου ή αυλής, του Φυσικού και Ανθρωπογενούς περιβάλλοντος αλλά και οργάνωση αιθουσών επιστήμης με Η.Υ. Γυμνάσιο Στο Γυμνάσιο η βιολογία διδάσκεται μόνο στην Α και Γ τάξη. Συγκεκριμένα, η διδασκαλία στην Α Γυμνασίου γίνεται, από φέτος, με βάση το βιβλίο Βιολογία Α Γυμνασίου (ΟΕΔΒ - Ελλάδα) και συμπληρωματικά σε λίγες ενότητες χρησιμοποιείται και το βιβλίο «Ερευνώ τη Φύση» -Φυσιογνωστικά Α Γυμνασίου της 5

9 Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου. Για τη Γ Γυμνασίου, η διδασκαλία γίνεται με βάση το σχολικό εγχειρίδιο «Βιολογίας Γ Γυμνασίου» του Οργανισμού Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων Ελλάδας και το σχολικό εγχειρίδιο της «Ανθρωπολογίας Αγωγής Υγείας» Γ Γυμνασίου της Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου (το εγχειρίδιο αυτό μέχρι το 2003 διδασκόταν στη Β Γυμνασίου). Η διδακτέα ύλη είναι υπερβολική σε σχέση με το διδακτικό χρόνο που προσφέρεται. Δίδεται έμφαση στην εννοιολογική κατανόηση και σε κάποιες εργαστηριακές δεξιότητες (εφαρμογή πειραματικών διαδικασιών ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες του βιβλίου ή εργαστηριακού οδηγού). Η υπερβολική διδακτέα ύλη, η έλλειψη ξεκάθαρων σκοπών και διδακτικών στόχων (εκπαιδευτικές προθέσεις/ επιδιώξεις), και η έλλειψη κατάλληλου διδακτικού υλικού δεν βοηθά στη μαθητοκεντρική διδασκαλία και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων. Λύκειο Στο Λύκειο η Βιολογία διδάσκεται στην Α Λυκείου με το όνομα Φυσιογνωστικά (μάθημα κοινού κορμού) για 1 διδακτική περίοδο εβδομαδιαίως. Χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο Φυσιογνωστικά, Α Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ (Α έκδοση 1995, Γ έκδοση 2000). Στη Β Λυκείου διδάσκεται ως επιλεγόμενο μάθημα κατεύθυνσης με το όνομα Επιστήμη Περιβάλλοντος για 4 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο Επιστήμη Περιβάλλοντος, Β Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ (Α έκδοση 1998, Β έκδοση 1999). Στη Β Λυκείου διδάσκονται επίσης τα επιλεγόμενα μαθήματα: Άνθρωπος και Υγεία Ι (μάθημα ενδιαφέροντος) για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο, Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Β Ενιαίου Λυκείου, ΟΕΔΒ (Γ έκδοση 2002) και Περιβαλλοντικές Σπουδές Ι για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως το οποίο επιλέγεται από ελάχιστους μαθητές. Στη Γ Λυκείου η Βιολογία διδάσκεται ως επιλεγόμενο μάθημα κατεύθυνσης για 4 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο Βιολογία, Γ Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ (Α έκδοση 2005). Στη Γ Λυκείου διδάσκονται επίσης τα επιλεγόμενα μαθήματα: Άνθρωπος και Υγεία ΙΙ (μάθημα ενδιαφέροντος) για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο, Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Β Ενιαίου Λυκείου, ΟΕΔΒ (Γ έκδοση 2002) και Περιβαλλοντικές Σπουδές ΙΙ για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως το οποίο επιλέγεται από ελάχιστους μαθητές. Παρέχεται επίσης η δυνατότητα επιλογής μαθήματος Βιολογίας εμπλουτισμού το οποίο διδάσκεται για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως. Όπως διαπιστώνεται δεν παρέχονται μαθήματα Γενικής Παιδείας (Κοινού Κορμού): o στη Β και Γ Λυκείου. Για την πλειοψηφία των μαθητών η Βιολογία τελειώνει στην Α Λυκείου. o στην Τεχνική εκπαίδευση γενικά. Για τους μαθητές της Τεχνικής η βιολογία τελειώνει στην Γ Γυμνασίου. Έννοιες: Ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων ως προς τις παρεχόμενες έννοιες έδειξε ότι: Βασικές έννοιες που περιλαμβάνονται σε διεθνή πρότυπα και σε κλασσικά διδακτικά εγχειρίδια δεν εξετάζονται καθόλου. Η εξέταση ορισμένων εννοιών χρειάζεται επέκταση και εμβάθυνση ενώ άλλες έννοιες που εξετάζονται πολύ εκτεταμένα μπορούν να εξεταστούν πιο περιληπτικά. 6

10 Οι αναφορές και τα θέματα που σχετίζονται με την καθημερινότητα της Κύπρου και με το φυσικό περιβάλλον, τα οικοσυστήματα και τους οργανισμούς της είναι περιορισμένες και δεν υποστηρίζουν την «τάξη εργαστήριο ζωής», τη σύνδεση του σχολείου με την κοινωνία και τη διαμόρφωση «ενεργών και ενημερωμένων πολιτών με ικανότητα κριτικής σκέψης». Δεδομένα και πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε διδακτικά εγχειρίδια χρειάζονται εκσυγχρονισμό ή/και εμπλουτισμό. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται σημαντικές βελτιώσεις ώστε να απαλειφθούν ασάφειες και ανακρίβειες. Δεξιότητες: Ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων, ως προς την καλλιέργεια δεξιοτήτων έδειξε ότι: Δεν περιλαμβάνει την καλλιέργεια δεξιοτήτων διατύπωσης ερωτημάτων, συλλογής ανάλυσης και ερμηνείας δεδομένων. Επίσης δεν προωθεί την καλλιέργεια δεξιοτήτων κατανόησης και διερεύνησης βιολογικών και περιβαλλοντικών ζητημάτων, καθώς και την καλλιέργεια δεξιοτήτων λήψης απόφασης και ενεργού πολιτότητας. Περιλαμβάνεται η καλλιέργεια δεξιοτήτων πειραματισμού μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις και σε αυτές δεν καλλιεργούνται επαρκώς οι δεξιότητες επιστημονικής μεθόδου. Σε ορισμένες περιπτώσεις προτείνεται η επίσκεψη στο πεδίο και η διενέργεια εκπαιδευτικών εκδρομών (π.χ. Ακάμας, Επιστήμη Περιβάλλοντος) χωρίς να προωθείται επαρκώς η ανάπτυξη των συνεργατικών και βιωματικών μορφών μάθησης και η «μάθηση με το νου, το χέρι και όλες τις αισθήσεις». Στάσεις: Ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων, ως προς την καλλιέργεια στάσεων, έδειξε ότι δεν περιλαμβάνει την καλλιέργεια στάσεων, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις (π.χ. εξοικονόμηση νερού και Μετάδοση ΣΜΝ). Παιδαγωγικές προσεγγίσεις:ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων, ως προς τις παιδαγωγικές προσεγγίσεις που υιοθετούνται έδειξε ότι: Οι περισσότεροι στόχοι είναι γνωσιολογικοί. Η εργαστηριακή προσέγγιση, παρόλο του ότι είναι βασική στη μάθηση της βιολογίας, προωθείται σε περιορισμένο βαθμό και περιλαμβάνει μόνο συγκεκριμένους στόχους για την ανάπτυξη δεξιοτήτων χρήσης επιστημονικών οργάνων (π.χ. μέτρησης της ποιότητας του νερού, Επιστήμη Περιβάλλοντος). Υπαίθριες μελέτες, προτείνονται σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. Επιστήμη Περιβάλλοντος), χωρίς να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος με βάση τις προβλεπόμενες διδακτικές περιόδους, για να πραγματοποιηθούν. Δεν υπάρχει επίσης το κατάλληλο πλαίσιο στήριξης (διδακτικού υλικού, μέσων και εξοπλισμού καθώς και η στήριξη του εκπαιδευτικού). Προτείνονται σε ελάχιστες περιπτώσεις δημιουργικές δραστηριότητες όπως κατασκευή χαρτών, μοντέλων και σχεδίων χωρίς να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος με βάση τις προβλεπόμενες διδακτικές περιόδους, για να πραγματοποιηθούν. Απουσιάζει η σύνδεση, μέσα από κατάλληλα παραδείγματα, με εμπειρίες και την καθημερινή ζωή. Δεν περιλαμβάνει τρόπους ενσωμάτωσης και αξιοποίησης των ΤΠΕ. 7

11 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1. Παιδαγωγική μεθοδολογία Η βιολογία θεωρείται ως ένα κατεξοχήν εργαστηριακό γνωστικό πεδίο και θα πρέπει να γίνεται πρόνοια ώστε με την εφαρμογή των νέων αναλυτικών προγραμμάτων να διεξάγονται εργαστηριακές ασκήσεις σε κάθε θεματική ενότητα και σε κάθε τάξη. Γενικά οι παιδαγωγικές προσεγγίσεις θα πρέπει να ενθαρρύνουν τη συμμετοχική βιωματική μάθηση δίνοντας στους μαθητές τη δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών αυτενεργού δράσης, ομαδικής εργασίας και απόκτησης άμεσων εμπειριών. Χρειάζεται να υιοθετηθούν προσεγγίσεις όπως η Διερώτηση, η Επίλυση προβλήματος, η Λήψη απόφασης, η Διαλογική αντιπαράθεση, το Παιγνίδι ρόλων, Δραστηριότητες δημιουργικής έκφρασης και διάφορες Τεχνικές συνεργατικής μάθησης. Επιγραμματικά θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε: Δραστηριότητες που διερευνούν και αναλύουν ερευνητικά ερωτήματα αντί σε δραστηριότητες που παρουσιάζουν και επιβεβαιώνουν το περιεχόμενο της επιστήμης. Διερευνήσεις που εκτείνονται σε αρκετές περιόδους αντί σε δραστηριότητες που ολοκληρώνονται σε ένα ογδοντάλεπτο Στην προσέγγιση της Επιστήμης ως κοινωνικό και ιστορικό προϊόν Ομαδική ανάλυση και σύνθεση δεδομένων για τεκμηρίωση συμπεράσματος αντί σε ατομικές απαντήσεις επεξήγησης κάποιου συμπεράσματος Πολλές διερευνήσεις με στόχο την κατανόηση και καλλιέργεια δεξιοτήτων, αντί στη κάλυψη μεγάλου όγκου ύλης Ολοκλήρωση του μαθήματος με σύνδεση με την καθημερινή ζωή 2. Περιεχόμενο και ύλη Το Περιεχόμενο και Ύλη περιλαμβάνονται στο παράρτημα που συνοδεύει το κείμενο 8

12 Δημοτικό Α' Κύκλος Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) 1. Χαρακτηριστικά οργανισμών Χαρακτηριστικά της ζωής Βασικά χαρακτηριστικά βιοτικού και αβιοτικού περιβάλλοντος Διαφορές μεταξύ ζωντανών οργανισμών και αβιοτικών παραγόντων Ανάγκες και συμπεριφορά Ανάγκες των φυτών - αέρας, νερό, θρεπτικά και φως Ανάγκες των ζώων - αέρας, νερό, τροφή Έμφαση στις ανάγκες του ανθρώπου Η συμπεριφορά ενός οργανισμού επηρεάζεται από εσωτερικές ανάγκες (πείνα) και εξωτερικές απαιτήσεις (αλλαγές στο περιβάλλον) Ποικιλομορφία και ταξινόμηση Αναγνωρίζουν ομοιότητες και διαφορές μεταξύ του εαυτού τους και των άλλων και συμπεριφέρονται με ευαισθησία στους άλλους Ομαδοποιούν ζωντανούς οργανισμούς με εμφανείς ομοιότητες και διαφορές 2. Δομή και Λειτουργίες ζωντανών οργανισμών Κάθε φυτό ή ζώο έχει διαφορετική δομή η οποία εξυπηρετεί διάφορες λειτουργίες στην ανάπτυξη, επιβίωση και αναπαραγωγή Αναγνωρίζουν και συγκρίνουν τα βασικά εξωτερικά μέρη του ανθρώπου και άλλων ζώων Οι σπόροι μεγαλώνουν σε φυτά, τα φυτά παράγουν την τροφή τους, αναπτύσσονται, αναπαράγονται και διασπείρονται Τα ζώα, συμπεριλαμβανόμενου και του ανθρώπου, κινούνται, τρέφονται, μεγαλώνουν, χρησιμοποιούν τις αισθήσεις τους και αναπαράγονται. Συσχετίζουν τις διεργασίες της ζωής με φυτά και ζώα που συναντούν στο Κυπριακό περιβάλλον (φυσικά οικοσυστήματα / σχολικός κήπος / πάρκο γειτονιάς κ.α) Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα 3. Κληρονομικότητα / Κύκλοι Ζωής Κληρονομικότητα Υπάρχει ποικιλότητα μέσα στον πληθυσμό ανάμεσα στα άτομα ενός είδους Οι απόγονοι μοιάζουν αρκετά αλλά δεν είναι ακριβώς ίδιοι με τους γονείς τους ή τα άλλα άτομα

13 Πολλά χαρακτηριστικά κληρονομούνται από τους γονείς ενώ άλλα είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης του οργανισμού με το περιβάλλον Κύκλοι ζωής Τα φυτά και τα ζώα έχουν κύκλους ζωής που περιλαμβάνουν γέννηση, ανάπτυξη σε ενήλικα άτομα, αναπαραγωγή θάνατο. Οι άνθρωπος όπως και τα άλλα ζώα παράγουν απογόνους, οι οποίοι μεγαλώνουν Στάδια ζωής φυτών και ζώων Γ. Οικολογία και Περιβάλλον 3. Οργανισμοί και περιβάλλον / αλληλεξάρτηση οργανισμών Τροφικές σχέσεις Συμπεριφορά Τα φυτά φτιάχνουν μόνα τους την τροφή τους Όλα τα ζώα εξαρτώνται από τα φυτά για την διατροφή τους. Κάποια ζώα τρέφονται από ζώα που τρωνε φυτά. Κάποια ζώα τρέφονται από ζώα που τρώνε ζώα Κάποιοι οργανισμοί (σκουλήκια - μικρόβια-μικροοργανισμοί)αποικοδομούν τη νεκρή ύλη Τα πρότυπα συμπεριφοράς των οργανισμών σχετίζονται με τις περιβαλλοντικές συνθήκες περιλαμβάνοντας άλλα είδη και τους πληθυσμούς τους, την διαθεσιμότητα σε τροφή και πόρους και τα φυσικά χαρακτηριστικά του ενδιαιτήματος. Όταν το περιβάλλον αλλάζει κάποια φυτά και ζώα επιβιώνουν και αναπαράγονται, ενώ άλλα πεθαίνουν ή μετακινούνται αλλού. Προσαρμογές Ομοιότητες και διαφορές σε διαφορετικά περιβάλλοντα που στηρίζουν τη ζωή Πως οι διαφορές στα περιβάλλοντα επηρεάζουν τους οργανισμούς που παρατηρούνται σε αυτά Ποιες προσαρμογές έχουν αναπτύξει οι οργανισμοί για να επιβιώνουν στα διαφορετικά περιβάλλοντα. Μελέτη προσαρμοστικών μηχανισμών φυτών και ζώων σε χαρακτηριστικά οικοσυστήματα της Κύπρου π.χ. μεσογειακοί θαμνώνες, παράκτιοι αμμόλοφοι Ροή ύλης και ενέργειας Τα φυτά και τα ζώα χρειάζονται νερό. Τα φυτά χρειάζονται φως και τα ζώα τροφή. Πολλά υλικά ανακυκλώνονται και ξαναχρησιμοποιούνται, μερικές φορές με άλλη μορφή.

14 Εξέλιξη της ζωής Διαφορετικά φυτά και ζώα έχουν εξωτερικά χαρακτηριστικά που τα βοηθούν να επιβιώνουν σε διαφορετικά ενδιαιτήματα. Κάποια είδη οργανισμών που ζούσαν κάποτε στη γη έχουν εξαφανιστεί, παρόλο που υπάρχουν κάποια που τους μοιάζουν και ζουν σήμερα. Επιδράσεις Όλοι οι οργανισμοί προκαλούν αλλαγές στο ενδιαίτημα που βρίσκονται, κάποιες από τις οποίες είναι ωφέλιμες και κάποιες καταστροφικές. Ο άνθρωπος εξαρτάται από το φυσικό και δομημένο περιβάλλον και το διαφοροποιεί κάποιες φορές ωφέλιμα και κάποιες καταστροφικά Περιοχή του σχολείου και προάστια: φυσικές-περιβαλλοντικές συνθήκες τοπία, δομημένο περιβάλλον και ανθρώπινες δραστηριότητες. Ανθρώπινες δραστηριότητες που επηρέασαν ή επηρεάζουν το περιβάλλον της Κύπρου. Δ. Βιολογία του ανθρώπου Δ. Βιολογία του ανθρώπου Δημοτικό Β' Κύκλος Αισθήσεις Ατομική υγεία και ασφάλεια Οι αισθήσεις δίνουν τη δυνατότητα στον άνθρωπο να αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω τους. Σημασία της ατομικής υγείας Διατροφή Καθαριότητα Η σωστή διατροφή και άθληση συντείνει σε μια ζωή γεμάτη υγεία Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) 1. Χαρακτηριστικά Ποικιλομορφία και οργανισμών και ταξινόμηση διεργασίες της ζωής Μια μεγάλη ποικιλία ειδών ζωντανών οργανισμών μπορούν να ταξινομηθούν σε ομάδες με πολλούς τρόπους και χρησιμοποιώντας πολλά κριτήρια για να αποφασίσεις ποιος οργανισμός ανήκει σε κάθε ομάδα. Τα κριτήρια ομαδοποίησης εξαρτώνται από το σκοπό της ομαδοποίησης Βιοποικιλότητα Η μεγάλη ποικιλότητα των φυτών και ζώων καθιστά απαραίτητη την ταξινόμηση και ομαδοποίησή τους Κατασκευάζουν και χρησιμοποιούν κλείδες Προσδιορίζουν τοπικά ζωικά και φυτικά είδη και τα ομαδοποιούν Σημασία της Βιοποικιλότητας, υπευθυνότητα πολιτών, δημόσια δικαιώματα

15 2. Δομή και λειτουργίες στους ζωντανούς οργανισμούς Οργάνωση δομής και λειτουργίας (κύτταρο-ιστός-όργανο-σύστημαοργανισμός) Κύτταρο Ιστοί Όργανα Συστήματα Ανθρώπινος οργανισμός Ασθένειες Οι διεργασίες της ζωής για τον άνθρωπο και τα ζώα περιλαμβάνουν διατροφή, κίνηση, ανάπτυξη και αναπαραγωγή. Οι διεργασίες της ζωής στα φυτά περιλαμβάνουν ανάπτυξη, διατροφή και αναπαραγωγή. Συσχετίζουν τις διεργασίες της ζωής με φυτά και ζώα που συναντούν στο τοπικό περιβάλλον. 2. Ανθρώπινη ανάπτυξη 3. Βασικές λειτουργίες 4. Μάθηση 5. Σωματική υγεία 6. Διανοητική Υγεία Αναπαραγωγή Η αναπαραγωγή είναι θεμελιώδης λειτουργία για τους ζωντανούς οργανισμούς η οποία εξασφαλίζει τη διαιώνιση του είδους. Κάποιοι οργανισμοί αναπαράγονται μονογονικά και άλλοι αμφιγονικά. Αμφιγονική αναπαραγωγή στα ζώα και στα φυτά Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα 3. Κληρονομικότητα / Κύκλοι Ζωής Κληρονομικότητα Κάθε οργανισμός χρειάζεται οδηγίες για να εκφράσει τα χαρακτηριστικά του. Η κληρονομικότητα είναι η μεταβίβαση αυτών των οδηγιών από τη μια γενεά στην άλλη. Το γενετικό υλικό βρίσκεται μέσα στα γονίδια, τα οποία βρίσκονται στα χρωμοσώματα του κάθε κυττάρου. Κάθε γονίδιο περιέχει ένα μέρος της πληροφορίας. Ένα κληρονομίσημο χαρακτηριστικό μπορεί να καθορίζεται από ένα ή περισσότερα γονίδια και ένα γονίδιο μπορεί να επηρεάζει περισσότερα από ένα χαρακτηριστικό. Τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού των γονιδίων. Κάποια χαρακτηριστικά κληρονομούνται και κάποια μπορεί να αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον.

16 Κύκλοι Ζωής Τα βασικά στάδια του κύκλου ζωής του ανθρώπου Γ. Οικολογία και Περιβάλλον 3. Οργανισμοί και περιβάλλον / αλληλεξάρτηση οργανισμών 3. Κανόνες και συμπεριφορά Όλοι οι οργανισμοί είναι σε θέση να βρίσκουν και να χρησιμοποιούν κάποιους πόρους, μεγαλώνουν, αναπαράγονται, διατηρούν σταθερές εσωτερικές συνθήκες καθώς ζουν σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η συμπεριφορά ενός οργανισμού εξελίσσεται μέσω της προσαρμογής στο περιβάλλον. Η συμπεριφορά ρυθμίζεται σε διάφορα επίπεδα κύτταρα, όργανα, συστήματα. Η συμπεριφορά ρυθμίζεται από την κληρονομικότητα και από τις εμπειρίες ενός οργανισμού. 4. Πληθυσμοί και οικοσυστήματα Ο πληθυσμός αποτελείται από τα άτομα ενός είδους τα οποία βρίσκονται μαζί σε ένα συγκεκριμένο χώρο σε μια δεδομένη χρονική στιγμή. Οι πληθυσμοί των οργανισμών ταξινομούνται ανάλογα με την λειτουργία που επιτελούν σε ένα συγκεκριμένο οικοσύστημα. Παραγωγοί, Καταναλωτές, αποικοδομητές. Τα τροφικά πλέγματα προσδιορίζουν την σχέση των 3 ομάδων σε ένα οικοσύστημα. Σε ένα οικοσύστημα η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας είναι το ηλιακό φως. Η ενέργεια από το ηλιακό φως μετατρέπεται από τους παραγωγούς σε χημική μέσω της φωτοσύνθεσης. Αυτή η ενέργεια μεταφέρεται από οργανισμό σε οργανισμό στα τροφικά πλέγματα. Ο αριθμός των οργανισμών σε ένα οικοσύστημα εξαρτάται από την διαθεσιμότητα των πόρων και από τους αβιοτικούς παράγοντες όπως φως, νερό, εύρος θερμοκρασιών και σύνθεση εδάφους. Μελέτη τροφικού πλέγματος στο φυσικό περιβάλλον της Κύπρου 5. Ποικιλότητα και προσαρμογές των οργανισμών Παρόλες τις εξωτερικές διαφορές μεταξύ των οργανισμών η εσωτερική οργάνωση είναι παρόμοια Τα είδη αποκτούν πολλά από τα χαρακτηριστικά τους μέσω της βιολογικής προσαρμογής που περιλαμβάνει την επιλογή φυσικών διαφορών στους πληθυσμούς.

17 Η Βιολογική προσαρμογή περιλαμβάνει αλλαγές στη δομή, τη συμπεριφορά και τη φυσιολογία οι οποίες βελτιώνουν την επιβίωση και την αναπαραγωγική βιολογία σε ένα ενδιαίτημα. Εξαφάνιση ειδών συμβαίνει όταν το περιβάλλον αλλάζει και τα προσαρμοστικά χαρακτηριστικά ενός είδους είναι ανεπαρκή για να επιτρέψουν την επιβίωση. 3. Αλληλοεξάρτηση των ζωντανών οργανισμών Σε οποιοδήποτε περιβάλλον θα συναντήσουμε φυτά ή ζώα που επιβιώνουν καλά, άλλα λιγότερο καλά και άλλα καθόλου. Τα έντομα και άλλοι οργγανισμοί εξαρτώνται για την τροφή τους από τα νεκρή φυτική και ζωική ύλη. Οι οργανισμοί αλληλεπριδρούν μεταξύ τους με πολλούς τρόπους εκτός από την παροχή τροφής. Πολλά φυτά στηρίζονται σε ζώα για την επικονίαση ή για την διασπορά των σπερμάτων. Αλλαγές στο ενδιαίτημα ενός οργανσιμού κάποιες φορές μπορεί να είναι ωφέλιμες ενώ άλλες καταστροφικές. Οι περισσότεροι μικροοργανσιμοί δεν προκαλούν ασθένειες και είναι ωφέλιμοι. 4. Ροή ύλης και ενέργειας Σχεδόν όλα τα είδη ζωικής τροφής επανέρχεται στα φυτά. Κάποιες πηγές ενέργειας χρειάζονται όλοι οι οργανσιμοί για να μείνουν ζωντανοί και να μεγαλώσουν. Σε όλη τη γη, οι οργανισμοί γεννιούνται, μεγαλώνουν, πεθαίνουν, αποικοδομούνται και νέοι οργανσιμοί παράγονται από τους παλαιούς. 5. Εξέλιξη της ζωής Τα άτομα ενός είδους μποροεί να παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά που κάποιες φορές τους δίνουν ένα πλεονέκτημα στην επιβίωση και την αναπαραγωγή. Τα απολιθώματα μπορεί να συγκριθούν μεταξύ τους και με τους ζωντανούς οργανισμούς ανάλογα με τις ομοιότητες και τις διαφορές τους. Τοπικό περιβάλλον Αναγνώρισης της βασικής χλωρίδας και πανίδας Οικοσυστήματα δάσος και βάλτος, τροφικές σχέσεις, χρήσεις των δασών

18 Φυτική αύξηση και πειραματική διερεύνηση, αναπαραγωγή φυτών και ζώων Πηγή και παραγωγή τροφίμων, προϊόντα των κήπων. Δ. Βιολογία του ανθρώπου Διατροφή Λειτουργία και φροντίδα των δοντιών Η αναγκαιότητα της τροφής για ενέργεια και ανάπτυξη και η σημασία της επαρκούς και ισορροπημένης διατροφής. Κυκλοφορικό Κίνηση Η καρδία λειτουργεί ως μια αντλία η οποία κυκλοφορεί το αίμα μέσω των αγγείων στο σώμα, περιλαμβανομένου και των πνευμόνων Επίδραση της άσκησης και της ξεκούρασης στον καρδιακό παλμό Οι άνθρωποι και μερικά άλλα ζώα έχουν σκελετό και μύες που στηρίζουν και προστατεύουν τα σώματα τους και τους βοηθούν να κινούνται Ατομική υγεία και ασφάλεια Δομή και ζωτικές λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος, αναπαραγωγή, φυσικές, ψυχικές και κοινωνικές αλλαγές που συνοδεύουν την εφηβεία. Σεβασμός και προστασία του σώματός μας, παράγοντες που προάγουν και μειώνουν την υγιή αύξηση και ανάπτυξη, ατομική διαφοροποίηση στην σεξουαλική ανάπτυξη. Κοινωνικοί παράγοντες που σχετίζονται με τις ανθρώπινες σχέσεις, φροντίδα και συναισθηματικός έλεγχος, ανεκτικότητα, δικαιώματα και υποχρεώσεις των μαθητών σε αυτή την ηλικία. ΓΥΜΝΑΣΙΟ Α Γυμνασίου Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) Επιστήμη της βιολογίας Ιστορία της επιστήμης της βιολογίας Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα Οργάνωση της ζωής- Βιολογικά συστήματα Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Φύση της επιστήμης της βιολογίας Άβια και έμβια Ποικιλομορφία και ταξινόμηση των οργανισμών Ιδιότητες της ζωής Σχέση δομής και λειτουργίας Κύτταρο

19 Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Γ. Οικολογία και Περιβάλλον Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Δ. Βιολογία του ανθρώπου Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα Πληθυσμοί και οικοσυστήματα Φυσικοί πόροι και περιβάλλον Διατροφή και Πέψη Μονοκύτταροι οργανισμοί Η οργάνωση των πολυκύτταρων οργανισμών Ανθρώπινος οργανισμός Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στα φυτά Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στους μονοκύτταρους οργανισμούς Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στους ζωικούς οργανισμούς Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στον άνθρωπο Έννοιες οικολογίας πληθυσμού και οικοσυστήματος Οργάνωση και λειτουργία του οικοσυστήματος: τροφικές σχέσεις και ροή της ενέργειας-τροφικές αλυσίδες-τροφικά πλέγματα τροφικές πυραμίδες Βιοποικιλότητα Φυσικοί πόροι (π.χ. έδαφος, δάση, ήλιος, νερό, ορυκτά καύσιμα, ραδιενεργά ορυκτά, μεταλλεύματα) Ανανεώσιμοι και μη ανανεώσιμοι φυσικοί πόροι Φυσικοί πόροικαι ρύπανση του περιβάλλοντος Αειφορική διαχείριση των φυσικών πόρων Θρεπτικές ουσίες και ενέργεια Παραγωγή θρεπτικών ουσιών στα φυτά -Φωτοσύνθεση Διατροφή και πέψη στους μονοκύτταρους οργανισμούς Διατροφή και πέψη στους ζωικούς οργανισμούς Διατροφή και πέψη στον άνθρωπο Ατομική υγεία και ασφάλεια Σημασία της ατομικής υγείας Στήριξη και κίνηση Συσχέτιση του τρόπου ζωής με τη διατήρηση της υγείας σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Διατροφή Ατομική καθαριότητα Στήριξη στα φυτά Στήριξη και κίνηση στους μονοκύτταρους οργανισμούς Στήριξη και κίνηση στους ζωικούς οργανισμούς

20 Ε. Βιοτεχνολογία και Γενετική Μηχανική Στήριξη και κίνηση στον άνθρωπο Βιοτεχνολογία και οι βασικές της αρχές Ιστορία της Βιοτεχνολογίας Βασικές εφαρμογές της Βιοτεχνολογίας στην καθημερινή μας ζωή Β Γυμνασίου Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) Εξέλιξη Σημερινή ποικιλομορφία είναι αποτέλεσμα μιας εξελικτικής πορείας Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα Γ. Οικολογία και Περιβάλλον Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Κυτταρική διαίρεση Προσαρμογές των οργανισμών στο περιβάλλον τους Αναπνοή Μαρτυρίες για την κοινή προέλευση των οργανισμών Συσχέτιση δομών και λειτουργιών των οργανισμών με το περιβάλλον στο οποίο ζουν Παράγοντες που συμβάλλουν στην εξέλιξη των οργανισμών Δαρβίνος και η Θεωρία της εξέλιξης Σύγχρονη θεωρία της εξέλιξης Προκαρυωτικό κύτταρο Ευκαρυωτικό κύτταρο Ζωικό κύτταρο Φυτικό κύτταρο Μείωση και η σημασία της Μίτωση και η σημασία της Ρύθμιση και συμπεριφορά Ανάγκες και λειτουργίες των οργανισμών Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους Προσαρμογές των οργανισμών στο περιβάλλον Παραγωγή ενέργειας στους οργανισμούς Αναπνοή στα φυτά Αναπνοή στους μονοκύτταρους οργανισμούς Αναπνοή στους ζωικούς οργανισμούς Αναπνοή στον άνθρωπο

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1 Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 2015 1 Αντικείμενο μαθήματος: Περιεχόμενο μαθήματος: Προτεινόμενο σύγγραμμα: Διδάσκοντες: Μέθοδοι διδασκαλίας: Μέθοδοι αξιολόγησης: Τύπος μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 1. Εισαγωγή Σε έναν κόσμο όπου ο καθένας, για να κάνει τις επιλογές του, είναι απαραίτητο να καταφεύγει καθημερινά σε επιστημονικές πληροφορίες, η αναγκαιότητα παροχής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 175 1. Εισαγωγή 176 Σε έναν κόσμο όπου ο καθένας, για να κάνει τις επιλογές του, είναι απαραίτητο να καταφεύγει καθημερινά σε επιστημονικές πληροφορίες, η αναγκαιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, δρ Βιολογίας, σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, δρ Βιολογίας, σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Η συγγραφή του βιβλίου είναι αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας μελών της Πανελλήνιας Ένωσης Βιολόγων, στα πλαίσια του διαγωνισμού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για τη συγγραφή διδακτικών βιβλίων Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών

Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών Καθηγ. Γεωργ. Θεοφ. Καλκάνης, Δρ. Δέσποινα Ιμβριώτη, Υπ. Δρ. Κοσμάς Δενδρινός Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών (βλ. και "Οδηγίες / Προτάσεις (/ Παράδειγμα)

Διαβάστε περισσότερα

Κατά την υλοποίηση του Π.Π.Ε.

Κατά την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Πριν την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Κατά την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Μετά την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Έκδοση: Κυπριακό Κέντρο Περιβαλλοντικής Έρευνας και Εκπαίδευσης Σχολική Χρονιά: 2013 2014 Εκτύπωση: Τυπογραφείο

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»

«Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» Όμιλος Εκπαιδευτικών Χρηστών Πληροφορικής Τεχνολογίας Κύπρου «Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010 08:30-13:30 Α107 Χορηγοί: «Η

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Από το διδακτικό βιβλίο των Αντωνίου Ν., ηµητριάδη Π. κ.ά. θα διδαχθούν: Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 1.1. Οι φυσικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα αντισώματα εκκρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Τάξη : Γ Γυμνασίου Βαθμός : Μάθημα : Βιολογία Ημερομηνία : 4 / 09/ 2009 Υπογραφή καθηγητή :... Διάρκεια : ΟΝΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΓΕΙΟΕ ΑΙ ΚΑ ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ γενικής ηαιεείας Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γενικής Παιδείας Β' ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία»

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΕΝΤΥΠΟ Β : ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ Α : ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Καλογερά Αγγελική (3ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. Βιβλίο Εκπαιδευτικού ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. Βιβλίο Εκπαιδευτικού ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Βιβλίο Εκπαιδευτικού ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Επιθεώρηση Φυσιογνωστικών / Βιολογίας / Γεωγραφίας Συγγραφή : Δρ Ανδρέας Χατζηχαμπής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Λυκαβητού (Κ.Β.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Αρ. Μαθητών: 136 Αρ. Εκπαιδευτικών: 12 Συντονιστής/στρια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Χαλάνδρι, 18/09/2015 Αρ. Πρωτ.: 1237

Χαλάνδρι, 18/09/2015 Αρ. Πρωτ.: 1237 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ---- ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΑΤΤΙΚΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Δ.Ε. Β ΑΘΗΝΑΣ Κων/νος Αποστολόπουλος Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ04 Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές επιλογές σχετικά με το περιεχόμενο Στον επαναπροσδιορισμό της θεματολογίας, της διδακτέας ύλης και της διδακτικής προσέγγισης, που περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, έχουν ληφθεί υπόψη οι ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Μαρία Καραβελάκη-Καπλάνη, M.Sc. INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46 176 73 Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098 E-mail: intelrn@prometheus.hol.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2008 2009

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2008 2009 Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία 1. Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Έτος: 2008 2009 Το πρόγραμμα είναι τριήμερο και απευθύνεται σε μαθητές Α/θμιας και Β/θμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Α. Διδακτικό πλαίσιο Τίτλος ενότητας: Η Βιολογία και οι άλλες επιστήμες Ζώντας στην εποχή της Βιολογίας Παιδαγωγική Προσέγγιση: Προβληματοκεντρική μάθηση με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: / /2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Η ποσότητα του DNA είναι α. διπλάσια στα νευρικά κύτταρα σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Τι είναι περιβάλλον; Το περιβάλλον προσεγγίζεται... ως «πρόβλημα»... ως φυσικός πόρος... ως φύση... ως ο χώρος της καθημερινής μας ζωής... ως ο χώρος της συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΑΠΣ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα