ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ

2 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ

3 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΔΟΣΗ 2010 ISBN ΣΕΙΡΑΣ: ISBN:

4 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

5 ΜΕΛΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Συντονιστές: Λεόντιος Κωστρίκης Κωνσταντίνος Κορφιάτης Ομάδα εργασίας μάχιμων εκπαιδευτικών Συντονιστής εκπαιδευτικός: Χατζηχαμπής Ανδρέας Μέλη: Βλάχου Ρένα Διαμαντής Δημήτρης Κυριάκου Μαρία π. Μαππούρας Δημήτριος Μπάιτελμαν Ανδρεανή Ολύμπιος Χαρίτος Παρασκευά-Χατζηχαμπή Δήμητρα Σιδερά Χριστίνα Τζιρκαλλή Χριστίνα Φάνης Κωνσταντίνος 2

6 ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1. Εισαγωγή Σε έναν κόσμο όπου ο καθένας πρέπει να χρησιμοποιεί καθημερινά επιστημονικές πληροφορίες για να κάνει τις επιλογές του, η αναγκαιότητα της επιστημονικής εκπαίδευσης είναι περισσότερο από προφανής. Ειδικότερα η όλο και αυξανόμενη σπουδαιότητα για την καθημερινή μας ζωή ζητημάτων που άπτονται των Βιολογικών επιστημών, όπως αυτά που απορρέουν από τις εκτεταμένες εφαρμογές της βιοτεχνολογίας, την αναγκαιότητα ορθολογικής διαχείρισης των φυσικών πόρων, τη προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας ζωής και υγείας και πολλά άλλα, καταδεικνύει ότι οι Βιολογικές Επιστήμες αποτελούν βασικό συστατικό της επιστημονικής εγγραματοσύνης του σύγχρονου πολίτη. Επιδίωξη του προτεινόμενου αναλυτικού προγράμματος είναι η αναδιαμόρφωση του μαθήματος Βιολογίας με σκοπό την ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή και την προώθηση κατάλληλων παιδαγωγικών προσεγγίσεων που θα αναπτύσσουν παράλληλα με τις γνώσεις, τις δεξιότητες, και τις στάσεις. Η συμπερίληψη στο καινούριο αναλυτικό πρόγραμμα ύλης Βιολογίας που θα απευθύνονται σε όλους τους μαθητές σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου και Λυκείου καθώς και ύλης επιλογής (κατεύθυνσης και ενδιαφέροντος) που θα επιλέγονται από τους μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον στη Βιολογία, κρίνεται απολύτως απαραίτητη. Θεωρούμε ότι το προτεινόμενο πρόγραμμα είναι συμβατό, με τις κατάλληλες τροποποιήσεις, με οποιαδήποτε αλλαγή υλοποιηθεί τελικά στη μορφή του εκπαιδευτικού συστήματος της Κύπρου. Κύριο χαρακτηριστικό του προτεινόμενου αναλυτικού προγράμματος είναι η κατανομή του περιεχομένου και των βασικών εννοιών σε πέντε (5) θεματικές ενότητες από το Δημοτικό μέχρι και το Λύκειο. Η προσέγγιση αυτή εξασφαλίζει την απαραίτητη συνέχεια, συνοχή και συνεκτικότητα στην ύλη της βιολογίας από το Δημοτικό μέχρι και το Λύκειο καθώς και στην ανάπτυξη της συνολικής βιολογικής σκέψης σε κάθε τάξη. Οι θεματικές ενότητες είναι οι εξής: Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα Γ. Οικολογία και Περιβάλλον Δ. Βιολογία του ανθρώπου Ε. Βιοτεχνολογία και Γενετική Μηχανική Το περιεχόμενο των 5 βασικών θεματικών ενοτήτων τοποθετήθηκε στα διάφορα επίπεδα και στις τάξεις έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στο γνωστικό και ηλικιακό επίπεδο των μαθητών. Διαμορφώθηκε με τρόπο ώστε να υπάρχει συνεκτικότητα μεταξύ των 5 θεματικών ενοτήτων που να προσδίδει πολλαπλασιαστικό όφελος στην παρεχόμενη γνώση. 2. Στόχοι Το προτεινόμενο αναλυτικό πρόγραμμα στοχεύει να καταστήσει τους μαθητές ικανούς για: Αναγνώριση της σημασίας και της συμβολής των Βιολογικών Επιστημών στην ανάπτυξη του ανθρώπου και του ανθρώπινου πολιτισμού. Ανάπτυξη θετικών στάσεων και συμπεριφορών που αφορούν στην βιολογική επιστήμη και στη σύγχρονη δημοκρατική πολιτότητα, καθώς και στην 3

7 απόκτηση εμπειριών σε σχέση με το βιοφυσικό κόσμο και τη διαμόρφωση συναισθηματικής σχέσης με τα άβια και έμβια όντα της φύσης. Ανάπτυξη ικανοτήτων για χρήση, αξιοποίηση των γνώσεων των Βιολογικών Επιστημών στην καθημερινή ζωή και επίλυση προβλημάτων της καθημερινότητας και του περιβάλλοντος (βιοφυσικού, ανθρωπογενούς και κοινωνικού). Διασύνδεση της γνώσης με τη ζωή. Ανάπτυξη ικανοτήτων για έρευνα, κριτική και δημιουργική σκέψη, επικοινωνία, συνεργασία και λήψη αποφάσεων. Ανάπτυξη δεξιοτήτων βιολογικού συλλογισμού και επιστημονικής μεθοδολογίας (πχ. έλεγχος μεταβλητών, σχεδιασμός έγκυρων πειραμάτων, αιτιακή σκέψη, ανάλυση αποτελεσμάτων κτλ.). Διαμόρφωση άποψης για θέματα της καθημερινής ζωής, αγωγής υγείας, γνωριμίας με το σώμα και τις βιολογικές διεργασίες ανάπτυξης και στα δύο φύλα, και συμβολή στην ανάπτυξη και εξέλιξη της κοινωνίας. Κατανόηση των θεμελιωδών εννοιών των Βιολογικών Επιστημών Εφαρμογή της βιολογικής γνώσης σε άλλα γνωστικά πεδία 3. Υφιστάμενη κατάσταση Στη παρούσα ενότητα γίνεται ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών προγραμμάτων, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων και εντοπίζονται οι αδυναμίες τους σε κάθε ένα επίπεδο (Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο). Σημείο αναφοράς αποτέλεσε το βασικό κείμενο της επιτροπής νέων αναλυτικών προγραμμάτων όπως επίσης και αναλυτικά προγράμματα άλλων χωρών που θεωρούνται επιτυχημένα. Γενική διαπίστωση αποτελεί και η ανάγκη για αλλαγή των διδακτικών μέσων. Προτείνεται η ανάπτυξη νέων πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων που να ανταποκρίνονται στη φιλοσοφία των νέων αναλυτικών προγραμμάτων, στη νέα γνώση και στις νέες απαιτήσεις και εξελίξεις των βιολογικών επιστημών και της κοινωνίας. Τα νέα σχολικά εγχειρίδια θα πρέπει επίσης να υιοθετούν και να προωθούν πέραν από τις γνώσεις και την καλλιέργεια των δεξιοτήτων και στάσεων που περιλαμβάνονται στα νέα αναλυτικά προγράμματα. Δημοτικό: Στη Δημοτική Εκπαίδευση η Βιολογία εντάσσεται στο μάθημα της Επιστήμης, το οποίο διδάσκεται ένα ογδοντάλεπτο εβδομαδιαίως. Η κατανομή των βιολογικών μαθημάτων διαφέρει από τάξη σε τάξη με μία φθίνουσα βαρύτητα (Α 95%, Β 70%, Γ 65%, Δ 45%, Ε 40% και Στ 20%). Μεγαλύτερο ποσοστό ενοτήτων Βιολογίας υπάρχει στην Α τάξη και σταδιακά αντικαθίσταται καθώς προχωρούμε σε μεγαλύτερες τάξεις με ενότητες Φυσικής και σε μικρότερο βαθμό με ενότητες Χημείας Σε κάθε τάξη τα μαθήματα Βιολογίας εντάσσονται σε 5 Θεματικές Ενότητες οι οποίες παρουσιάζουν διαφορετική αντιπροσώπευση στο σύνολο των μαθημάτων της Βιολογίας (Φυτά 25, Ζώα 19, Άνθρωπος 19, Διάστημα 11 και Οικολογία 8 ογδοντάλεπτα), αλλά και διαφορετική κατανομή στις 6 τάξεις. Στην Α, Β, Γ και Δ τάξη επικρατούν μαθήματα σχετικά με τα φυτά και τα ζώα ενώ στην Ε και Στ τάξη περιλαμβάνονται μαθήματα σχετικά με τον Άνθρωπο. Απουσιάζουν εντελώς από την Στ τάξη έννοιες που σχετίζονται με τα Φυτά, τα Ζώα και την Οικολογία. Οι έννοιες της Βιολογίας είναι κατακερματισμένες στο υφιστάμενο αναλυτικό με τρόπο που οι μαθητές δεν μπορούν να οικοδομήσουν νόημα. Η ξεχωριστή εξέταση 4

8 δομής, λειτουργιών και φαινομένων στις 3 μεγάλες κατηγορίες οργανισμών (φυτά, ζώα, άνθρωπος) ξεχωριστά, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την κατανόηση της αλληλεπίδρασης και της αλληλεξάρτησης τους. Στον πιο πάνω κατακερματισμό συντείνει και το γεγονός ότι οι 3 μεγάλες κατηγορίες οργανισμών (φυτά, ζώα, άνθρωπος) εξετάζονται χωριστά σε διαφορετικές ενότητες και διαφορετικές τάξεις και αυτό δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την κατανόηση της αλληλεπίδρασης και της αλληλεξάρτησης μεταξύ τους. Γενικά ως προς τις έννοιες στα Φυτά και τα Ζώα δίνεται έμφαση στη δομή και τις λειτουργίες, στον Άνθρωπο εξετάζονται τα συστήματα και στη οικολογία περιλαμβάνονται οι αλυσίδες και πλέγματα τροφής. Ως προς τις δεξιότητες δίνεται μεγαλύτερη έμφαση σε δεξιότητες παρατήρησης, ταξινόμησης, ερμηνείας παρατήρησης, ερμηνείας δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων, και αισθητά μικρότερη σε πιο σύνθετες δεξιότητες όπως δεξιότητες διερεύνησης και μοντελοποίησης, συλλογής, επεξεργασίας και ερμηνείας δεδομένων, κριτικής σκέψης αλλά και μεταδιαγνωστικές δεξιότητες. Ως προς τις στάσεις, δίνεται έμφαση στην διαμόρφωση στάσεων σχετικά με τις υγιεινές συνήθειες και την φροντίδα φυτών και ζώων, χωρίς όμως αυτές να συνδέονται με την ευρύτερη ανάπτυξη είτε της κοινωνικής υπευθυνότητας, είτε της μη-εκμεταλλευτικής σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Επίσης δεν προωθείται ο σεβασμός του αντικειμένου που ερευνούν και μελετούν, η επιθυμία για εξερεύνηση, η επιθυμία συμμετοχής σε ομαδική εργασία και συνεργασία, η επιμονή για αναζήτηση λύσεων. Τα μαθήματα της Επιστήμης δεν συνδέονται άμεσα με αξίες (Ηθική, Επιστημονική, Εκπαιδευτική, Δημοκρατία, Ισότητα), εκτός και αν λάβει την πρωτοβουλία ο εκπαιδευτικός. Ως προς τις Παιδαγωγικές Προσεγγίσεις, οι ενότητες της Βιολογίας υιοθετούν κυρίως την καθοδηγούμενη επιστημονική μέθοδο (Πρόβλεψη-πείραμαμέτρηση/παρατήρηση-ερμηνεία δεδομένων-συμπεράσματα) σε περιπτώσεις που υπάρχουν πειράματα π.χ. Λειτουργίες φυτών: Φύτρωση, Διαπνοή, Αναπνοή, Φωτοσύνθεση, Άνθρωπος: Συστήματα, Γη: έδαφος. Επιπλέον χρησιμοποιούνται εικονογραφημένα κείμενα (π.χ. χρήσεις φυτών, Επικονίαση, Γονιμοποίηση), δραστηριότητες με σύντομη πληροφόρηση και εικόνες (π.χ. φυτά, ζώα, οικοσυστήματα, ανθρώπινες δραστηριότητες, τα δάση της Κύπρου και η σημασία τους, Δασικά δέντρα) αλλά και σκίτσα, κείμενα, εικόνες, σχέδια. Μαθησιακό Περιβάλλον. Το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθημάτων Βιολογίας λαμβάνουν χώρα μέσα στις σχολικές αίθουσες. Σε μερικά σχολεία υπάρχουν αίθουσες επιστήμης. Σε κάποιες περιπτώσεις προτείνεται επίσκεψη σε εξωτερικούς χώρους π.χ. φάρμα, ελαιώνας, σαλιγκαροτροφείο, οι οποίες πραγματοποιούνται ως εκπαιδευτικές εκδρομές. Σε μερικά μαθήματα προτείνεται η αξιοποίηση του σχολικού κήπου. Τα τελευταία χρόνια τα σχολεία έχουν προμηθευτεί ψηφιακές εγκυκλοπαίδειες για το ανθρώπινο σώμα, οι οποίες όμως ελάχιστα χρησιμοποιούνται κυρίως λόγω της απουσίας ηλεκτρονικών υπολογιστών. Διαφαίνεται η ανάγκη για μεγαλύτερη αξιοποίηση του Σχολικού κήπου ή αυλής, του Φυσικού και Ανθρωπογενούς περιβάλλοντος αλλά και οργάνωση αιθουσών επιστήμης με Η.Υ. Γυμνάσιο Στο Γυμνάσιο η βιολογία διδάσκεται μόνο στην Α και Γ τάξη. Συγκεκριμένα, η διδασκαλία στην Α Γυμνασίου γίνεται, από φέτος, με βάση το βιβλίο Βιολογία Α Γυμνασίου (ΟΕΔΒ - Ελλάδα) και συμπληρωματικά σε λίγες ενότητες χρησιμοποιείται και το βιβλίο «Ερευνώ τη Φύση» -Φυσιογνωστικά Α Γυμνασίου της 5

9 Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου. Για τη Γ Γυμνασίου, η διδασκαλία γίνεται με βάση το σχολικό εγχειρίδιο «Βιολογίας Γ Γυμνασίου» του Οργανισμού Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων Ελλάδας και το σχολικό εγχειρίδιο της «Ανθρωπολογίας Αγωγής Υγείας» Γ Γυμνασίου της Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου (το εγχειρίδιο αυτό μέχρι το 2003 διδασκόταν στη Β Γυμνασίου). Η διδακτέα ύλη είναι υπερβολική σε σχέση με το διδακτικό χρόνο που προσφέρεται. Δίδεται έμφαση στην εννοιολογική κατανόηση και σε κάποιες εργαστηριακές δεξιότητες (εφαρμογή πειραματικών διαδικασιών ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες του βιβλίου ή εργαστηριακού οδηγού). Η υπερβολική διδακτέα ύλη, η έλλειψη ξεκάθαρων σκοπών και διδακτικών στόχων (εκπαιδευτικές προθέσεις/ επιδιώξεις), και η έλλειψη κατάλληλου διδακτικού υλικού δεν βοηθά στη μαθητοκεντρική διδασκαλία και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων. Λύκειο Στο Λύκειο η Βιολογία διδάσκεται στην Α Λυκείου με το όνομα Φυσιογνωστικά (μάθημα κοινού κορμού) για 1 διδακτική περίοδο εβδομαδιαίως. Χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο Φυσιογνωστικά, Α Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ (Α έκδοση 1995, Γ έκδοση 2000). Στη Β Λυκείου διδάσκεται ως επιλεγόμενο μάθημα κατεύθυνσης με το όνομα Επιστήμη Περιβάλλοντος για 4 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο Επιστήμη Περιβάλλοντος, Β Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ (Α έκδοση 1998, Β έκδοση 1999). Στη Β Λυκείου διδάσκονται επίσης τα επιλεγόμενα μαθήματα: Άνθρωπος και Υγεία Ι (μάθημα ενδιαφέροντος) για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο, Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Β Ενιαίου Λυκείου, ΟΕΔΒ (Γ έκδοση 2002) και Περιβαλλοντικές Σπουδές Ι για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως το οποίο επιλέγεται από ελάχιστους μαθητές. Στη Γ Λυκείου η Βιολογία διδάσκεται ως επιλεγόμενο μάθημα κατεύθυνσης για 4 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο Βιολογία, Γ Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ (Α έκδοση 2005). Στη Γ Λυκείου διδάσκονται επίσης τα επιλεγόμενα μαθήματα: Άνθρωπος και Υγεία ΙΙ (μάθημα ενδιαφέροντος) για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως και χρησιμοποιείται το διδακτικό εγχειρίδιο, Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Β Ενιαίου Λυκείου, ΟΕΔΒ (Γ έκδοση 2002) και Περιβαλλοντικές Σπουδές ΙΙ για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως το οποίο επιλέγεται από ελάχιστους μαθητές. Παρέχεται επίσης η δυνατότητα επιλογής μαθήματος Βιολογίας εμπλουτισμού το οποίο διδάσκεται για 2 διδακτικές περιόδους εβδομαδιαίως. Όπως διαπιστώνεται δεν παρέχονται μαθήματα Γενικής Παιδείας (Κοινού Κορμού): o στη Β και Γ Λυκείου. Για την πλειοψηφία των μαθητών η Βιολογία τελειώνει στην Α Λυκείου. o στην Τεχνική εκπαίδευση γενικά. Για τους μαθητές της Τεχνικής η βιολογία τελειώνει στην Γ Γυμνασίου. Έννοιες: Ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων ως προς τις παρεχόμενες έννοιες έδειξε ότι: Βασικές έννοιες που περιλαμβάνονται σε διεθνή πρότυπα και σε κλασσικά διδακτικά εγχειρίδια δεν εξετάζονται καθόλου. Η εξέταση ορισμένων εννοιών χρειάζεται επέκταση και εμβάθυνση ενώ άλλες έννοιες που εξετάζονται πολύ εκτεταμένα μπορούν να εξεταστούν πιο περιληπτικά. 6

10 Οι αναφορές και τα θέματα που σχετίζονται με την καθημερινότητα της Κύπρου και με το φυσικό περιβάλλον, τα οικοσυστήματα και τους οργανισμούς της είναι περιορισμένες και δεν υποστηρίζουν την «τάξη εργαστήριο ζωής», τη σύνδεση του σχολείου με την κοινωνία και τη διαμόρφωση «ενεργών και ενημερωμένων πολιτών με ικανότητα κριτικής σκέψης». Δεδομένα και πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε διδακτικά εγχειρίδια χρειάζονται εκσυγχρονισμό ή/και εμπλουτισμό. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται σημαντικές βελτιώσεις ώστε να απαλειφθούν ασάφειες και ανακρίβειες. Δεξιότητες: Ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων, ως προς την καλλιέργεια δεξιοτήτων έδειξε ότι: Δεν περιλαμβάνει την καλλιέργεια δεξιοτήτων διατύπωσης ερωτημάτων, συλλογής ανάλυσης και ερμηνείας δεδομένων. Επίσης δεν προωθεί την καλλιέργεια δεξιοτήτων κατανόησης και διερεύνησης βιολογικών και περιβαλλοντικών ζητημάτων, καθώς και την καλλιέργεια δεξιοτήτων λήψης απόφασης και ενεργού πολιτότητας. Περιλαμβάνεται η καλλιέργεια δεξιοτήτων πειραματισμού μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις και σε αυτές δεν καλλιεργούνται επαρκώς οι δεξιότητες επιστημονικής μεθόδου. Σε ορισμένες περιπτώσεις προτείνεται η επίσκεψη στο πεδίο και η διενέργεια εκπαιδευτικών εκδρομών (π.χ. Ακάμας, Επιστήμη Περιβάλλοντος) χωρίς να προωθείται επαρκώς η ανάπτυξη των συνεργατικών και βιωματικών μορφών μάθησης και η «μάθηση με το νου, το χέρι και όλες τις αισθήσεις». Στάσεις: Ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων, ως προς την καλλιέργεια στάσεων, έδειξε ότι δεν περιλαμβάνει την καλλιέργεια στάσεων, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις (π.χ. εξοικονόμηση νερού και Μετάδοση ΣΜΝ). Παιδαγωγικές προσεγγίσεις:ανάλυση των υφιστάμενων αναλυτικών, πηγών, διδακτικών μέσων και εγχειριδίων, ως προς τις παιδαγωγικές προσεγγίσεις που υιοθετούνται έδειξε ότι: Οι περισσότεροι στόχοι είναι γνωσιολογικοί. Η εργαστηριακή προσέγγιση, παρόλο του ότι είναι βασική στη μάθηση της βιολογίας, προωθείται σε περιορισμένο βαθμό και περιλαμβάνει μόνο συγκεκριμένους στόχους για την ανάπτυξη δεξιοτήτων χρήσης επιστημονικών οργάνων (π.χ. μέτρησης της ποιότητας του νερού, Επιστήμη Περιβάλλοντος). Υπαίθριες μελέτες, προτείνονται σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. Επιστήμη Περιβάλλοντος), χωρίς να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος με βάση τις προβλεπόμενες διδακτικές περιόδους, για να πραγματοποιηθούν. Δεν υπάρχει επίσης το κατάλληλο πλαίσιο στήριξης (διδακτικού υλικού, μέσων και εξοπλισμού καθώς και η στήριξη του εκπαιδευτικού). Προτείνονται σε ελάχιστες περιπτώσεις δημιουργικές δραστηριότητες όπως κατασκευή χαρτών, μοντέλων και σχεδίων χωρίς να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος με βάση τις προβλεπόμενες διδακτικές περιόδους, για να πραγματοποιηθούν. Απουσιάζει η σύνδεση, μέσα από κατάλληλα παραδείγματα, με εμπειρίες και την καθημερινή ζωή. Δεν περιλαμβάνει τρόπους ενσωμάτωσης και αξιοποίησης των ΤΠΕ. 7

11 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1. Παιδαγωγική μεθοδολογία Η βιολογία θεωρείται ως ένα κατεξοχήν εργαστηριακό γνωστικό πεδίο και θα πρέπει να γίνεται πρόνοια ώστε με την εφαρμογή των νέων αναλυτικών προγραμμάτων να διεξάγονται εργαστηριακές ασκήσεις σε κάθε θεματική ενότητα και σε κάθε τάξη. Γενικά οι παιδαγωγικές προσεγγίσεις θα πρέπει να ενθαρρύνουν τη συμμετοχική βιωματική μάθηση δίνοντας στους μαθητές τη δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών αυτενεργού δράσης, ομαδικής εργασίας και απόκτησης άμεσων εμπειριών. Χρειάζεται να υιοθετηθούν προσεγγίσεις όπως η Διερώτηση, η Επίλυση προβλήματος, η Λήψη απόφασης, η Διαλογική αντιπαράθεση, το Παιγνίδι ρόλων, Δραστηριότητες δημιουργικής έκφρασης και διάφορες Τεχνικές συνεργατικής μάθησης. Επιγραμματικά θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε: Δραστηριότητες που διερευνούν και αναλύουν ερευνητικά ερωτήματα αντί σε δραστηριότητες που παρουσιάζουν και επιβεβαιώνουν το περιεχόμενο της επιστήμης. Διερευνήσεις που εκτείνονται σε αρκετές περιόδους αντί σε δραστηριότητες που ολοκληρώνονται σε ένα ογδοντάλεπτο Στην προσέγγιση της Επιστήμης ως κοινωνικό και ιστορικό προϊόν Ομαδική ανάλυση και σύνθεση δεδομένων για τεκμηρίωση συμπεράσματος αντί σε ατομικές απαντήσεις επεξήγησης κάποιου συμπεράσματος Πολλές διερευνήσεις με στόχο την κατανόηση και καλλιέργεια δεξιοτήτων, αντί στη κάλυψη μεγάλου όγκου ύλης Ολοκλήρωση του μαθήματος με σύνδεση με την καθημερινή ζωή 2. Περιεχόμενο και ύλη Το Περιεχόμενο και Ύλη περιλαμβάνονται στο παράρτημα που συνοδεύει το κείμενο 8

12 Δημοτικό Α' Κύκλος Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) 1. Χαρακτηριστικά οργανισμών Χαρακτηριστικά της ζωής Βασικά χαρακτηριστικά βιοτικού και αβιοτικού περιβάλλοντος Διαφορές μεταξύ ζωντανών οργανισμών και αβιοτικών παραγόντων Ανάγκες και συμπεριφορά Ανάγκες των φυτών - αέρας, νερό, θρεπτικά και φως Ανάγκες των ζώων - αέρας, νερό, τροφή Έμφαση στις ανάγκες του ανθρώπου Η συμπεριφορά ενός οργανισμού επηρεάζεται από εσωτερικές ανάγκες (πείνα) και εξωτερικές απαιτήσεις (αλλαγές στο περιβάλλον) Ποικιλομορφία και ταξινόμηση Αναγνωρίζουν ομοιότητες και διαφορές μεταξύ του εαυτού τους και των άλλων και συμπεριφέρονται με ευαισθησία στους άλλους Ομαδοποιούν ζωντανούς οργανισμούς με εμφανείς ομοιότητες και διαφορές 2. Δομή και Λειτουργίες ζωντανών οργανισμών Κάθε φυτό ή ζώο έχει διαφορετική δομή η οποία εξυπηρετεί διάφορες λειτουργίες στην ανάπτυξη, επιβίωση και αναπαραγωγή Αναγνωρίζουν και συγκρίνουν τα βασικά εξωτερικά μέρη του ανθρώπου και άλλων ζώων Οι σπόροι μεγαλώνουν σε φυτά, τα φυτά παράγουν την τροφή τους, αναπτύσσονται, αναπαράγονται και διασπείρονται Τα ζώα, συμπεριλαμβανόμενου και του ανθρώπου, κινούνται, τρέφονται, μεγαλώνουν, χρησιμοποιούν τις αισθήσεις τους και αναπαράγονται. Συσχετίζουν τις διεργασίες της ζωής με φυτά και ζώα που συναντούν στο Κυπριακό περιβάλλον (φυσικά οικοσυστήματα / σχολικός κήπος / πάρκο γειτονιάς κ.α) Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα 3. Κληρονομικότητα / Κύκλοι Ζωής Κληρονομικότητα Υπάρχει ποικιλότητα μέσα στον πληθυσμό ανάμεσα στα άτομα ενός είδους Οι απόγονοι μοιάζουν αρκετά αλλά δεν είναι ακριβώς ίδιοι με τους γονείς τους ή τα άλλα άτομα

13 Πολλά χαρακτηριστικά κληρονομούνται από τους γονείς ενώ άλλα είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης του οργανισμού με το περιβάλλον Κύκλοι ζωής Τα φυτά και τα ζώα έχουν κύκλους ζωής που περιλαμβάνουν γέννηση, ανάπτυξη σε ενήλικα άτομα, αναπαραγωγή θάνατο. Οι άνθρωπος όπως και τα άλλα ζώα παράγουν απογόνους, οι οποίοι μεγαλώνουν Στάδια ζωής φυτών και ζώων Γ. Οικολογία και Περιβάλλον 3. Οργανισμοί και περιβάλλον / αλληλεξάρτηση οργανισμών Τροφικές σχέσεις Συμπεριφορά Τα φυτά φτιάχνουν μόνα τους την τροφή τους Όλα τα ζώα εξαρτώνται από τα φυτά για την διατροφή τους. Κάποια ζώα τρέφονται από ζώα που τρωνε φυτά. Κάποια ζώα τρέφονται από ζώα που τρώνε ζώα Κάποιοι οργανισμοί (σκουλήκια - μικρόβια-μικροοργανισμοί)αποικοδομούν τη νεκρή ύλη Τα πρότυπα συμπεριφοράς των οργανισμών σχετίζονται με τις περιβαλλοντικές συνθήκες περιλαμβάνοντας άλλα είδη και τους πληθυσμούς τους, την διαθεσιμότητα σε τροφή και πόρους και τα φυσικά χαρακτηριστικά του ενδιαιτήματος. Όταν το περιβάλλον αλλάζει κάποια φυτά και ζώα επιβιώνουν και αναπαράγονται, ενώ άλλα πεθαίνουν ή μετακινούνται αλλού. Προσαρμογές Ομοιότητες και διαφορές σε διαφορετικά περιβάλλοντα που στηρίζουν τη ζωή Πως οι διαφορές στα περιβάλλοντα επηρεάζουν τους οργανισμούς που παρατηρούνται σε αυτά Ποιες προσαρμογές έχουν αναπτύξει οι οργανισμοί για να επιβιώνουν στα διαφορετικά περιβάλλοντα. Μελέτη προσαρμοστικών μηχανισμών φυτών και ζώων σε χαρακτηριστικά οικοσυστήματα της Κύπρου π.χ. μεσογειακοί θαμνώνες, παράκτιοι αμμόλοφοι Ροή ύλης και ενέργειας Τα φυτά και τα ζώα χρειάζονται νερό. Τα φυτά χρειάζονται φως και τα ζώα τροφή. Πολλά υλικά ανακυκλώνονται και ξαναχρησιμοποιούνται, μερικές φορές με άλλη μορφή.

14 Εξέλιξη της ζωής Διαφορετικά φυτά και ζώα έχουν εξωτερικά χαρακτηριστικά που τα βοηθούν να επιβιώνουν σε διαφορετικά ενδιαιτήματα. Κάποια είδη οργανισμών που ζούσαν κάποτε στη γη έχουν εξαφανιστεί, παρόλο που υπάρχουν κάποια που τους μοιάζουν και ζουν σήμερα. Επιδράσεις Όλοι οι οργανισμοί προκαλούν αλλαγές στο ενδιαίτημα που βρίσκονται, κάποιες από τις οποίες είναι ωφέλιμες και κάποιες καταστροφικές. Ο άνθρωπος εξαρτάται από το φυσικό και δομημένο περιβάλλον και το διαφοροποιεί κάποιες φορές ωφέλιμα και κάποιες καταστροφικά Περιοχή του σχολείου και προάστια: φυσικές-περιβαλλοντικές συνθήκες τοπία, δομημένο περιβάλλον και ανθρώπινες δραστηριότητες. Ανθρώπινες δραστηριότητες που επηρέασαν ή επηρεάζουν το περιβάλλον της Κύπρου. Δ. Βιολογία του ανθρώπου Δ. Βιολογία του ανθρώπου Δημοτικό Β' Κύκλος Αισθήσεις Ατομική υγεία και ασφάλεια Οι αισθήσεις δίνουν τη δυνατότητα στον άνθρωπο να αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω τους. Σημασία της ατομικής υγείας Διατροφή Καθαριότητα Η σωστή διατροφή και άθληση συντείνει σε μια ζωή γεμάτη υγεία Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) 1. Χαρακτηριστικά Ποικιλομορφία και οργανισμών και ταξινόμηση διεργασίες της ζωής Μια μεγάλη ποικιλία ειδών ζωντανών οργανισμών μπορούν να ταξινομηθούν σε ομάδες με πολλούς τρόπους και χρησιμοποιώντας πολλά κριτήρια για να αποφασίσεις ποιος οργανισμός ανήκει σε κάθε ομάδα. Τα κριτήρια ομαδοποίησης εξαρτώνται από το σκοπό της ομαδοποίησης Βιοποικιλότητα Η μεγάλη ποικιλότητα των φυτών και ζώων καθιστά απαραίτητη την ταξινόμηση και ομαδοποίησή τους Κατασκευάζουν και χρησιμοποιούν κλείδες Προσδιορίζουν τοπικά ζωικά και φυτικά είδη και τα ομαδοποιούν Σημασία της Βιοποικιλότητας, υπευθυνότητα πολιτών, δημόσια δικαιώματα

15 2. Δομή και λειτουργίες στους ζωντανούς οργανισμούς Οργάνωση δομής και λειτουργίας (κύτταρο-ιστός-όργανο-σύστημαοργανισμός) Κύτταρο Ιστοί Όργανα Συστήματα Ανθρώπινος οργανισμός Ασθένειες Οι διεργασίες της ζωής για τον άνθρωπο και τα ζώα περιλαμβάνουν διατροφή, κίνηση, ανάπτυξη και αναπαραγωγή. Οι διεργασίες της ζωής στα φυτά περιλαμβάνουν ανάπτυξη, διατροφή και αναπαραγωγή. Συσχετίζουν τις διεργασίες της ζωής με φυτά και ζώα που συναντούν στο τοπικό περιβάλλον. 2. Ανθρώπινη ανάπτυξη 3. Βασικές λειτουργίες 4. Μάθηση 5. Σωματική υγεία 6. Διανοητική Υγεία Αναπαραγωγή Η αναπαραγωγή είναι θεμελιώδης λειτουργία για τους ζωντανούς οργανισμούς η οποία εξασφαλίζει τη διαιώνιση του είδους. Κάποιοι οργανισμοί αναπαράγονται μονογονικά και άλλοι αμφιγονικά. Αμφιγονική αναπαραγωγή στα ζώα και στα φυτά Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα 3. Κληρονομικότητα / Κύκλοι Ζωής Κληρονομικότητα Κάθε οργανισμός χρειάζεται οδηγίες για να εκφράσει τα χαρακτηριστικά του. Η κληρονομικότητα είναι η μεταβίβαση αυτών των οδηγιών από τη μια γενεά στην άλλη. Το γενετικό υλικό βρίσκεται μέσα στα γονίδια, τα οποία βρίσκονται στα χρωμοσώματα του κάθε κυττάρου. Κάθε γονίδιο περιέχει ένα μέρος της πληροφορίας. Ένα κληρονομίσημο χαρακτηριστικό μπορεί να καθορίζεται από ένα ή περισσότερα γονίδια και ένα γονίδιο μπορεί να επηρεάζει περισσότερα από ένα χαρακτηριστικό. Τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού των γονιδίων. Κάποια χαρακτηριστικά κληρονομούνται και κάποια μπορεί να αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον.

16 Κύκλοι Ζωής Τα βασικά στάδια του κύκλου ζωής του ανθρώπου Γ. Οικολογία και Περιβάλλον 3. Οργανισμοί και περιβάλλον / αλληλεξάρτηση οργανισμών 3. Κανόνες και συμπεριφορά Όλοι οι οργανισμοί είναι σε θέση να βρίσκουν και να χρησιμοποιούν κάποιους πόρους, μεγαλώνουν, αναπαράγονται, διατηρούν σταθερές εσωτερικές συνθήκες καθώς ζουν σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η συμπεριφορά ενός οργανισμού εξελίσσεται μέσω της προσαρμογής στο περιβάλλον. Η συμπεριφορά ρυθμίζεται σε διάφορα επίπεδα κύτταρα, όργανα, συστήματα. Η συμπεριφορά ρυθμίζεται από την κληρονομικότητα και από τις εμπειρίες ενός οργανισμού. 4. Πληθυσμοί και οικοσυστήματα Ο πληθυσμός αποτελείται από τα άτομα ενός είδους τα οποία βρίσκονται μαζί σε ένα συγκεκριμένο χώρο σε μια δεδομένη χρονική στιγμή. Οι πληθυσμοί των οργανισμών ταξινομούνται ανάλογα με την λειτουργία που επιτελούν σε ένα συγκεκριμένο οικοσύστημα. Παραγωγοί, Καταναλωτές, αποικοδομητές. Τα τροφικά πλέγματα προσδιορίζουν την σχέση των 3 ομάδων σε ένα οικοσύστημα. Σε ένα οικοσύστημα η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας είναι το ηλιακό φως. Η ενέργεια από το ηλιακό φως μετατρέπεται από τους παραγωγούς σε χημική μέσω της φωτοσύνθεσης. Αυτή η ενέργεια μεταφέρεται από οργανισμό σε οργανισμό στα τροφικά πλέγματα. Ο αριθμός των οργανισμών σε ένα οικοσύστημα εξαρτάται από την διαθεσιμότητα των πόρων και από τους αβιοτικούς παράγοντες όπως φως, νερό, εύρος θερμοκρασιών και σύνθεση εδάφους. Μελέτη τροφικού πλέγματος στο φυσικό περιβάλλον της Κύπρου 5. Ποικιλότητα και προσαρμογές των οργανισμών Παρόλες τις εξωτερικές διαφορές μεταξύ των οργανισμών η εσωτερική οργάνωση είναι παρόμοια Τα είδη αποκτούν πολλά από τα χαρακτηριστικά τους μέσω της βιολογικής προσαρμογής που περιλαμβάνει την επιλογή φυσικών διαφορών στους πληθυσμούς.

17 Η Βιολογική προσαρμογή περιλαμβάνει αλλαγές στη δομή, τη συμπεριφορά και τη φυσιολογία οι οποίες βελτιώνουν την επιβίωση και την αναπαραγωγική βιολογία σε ένα ενδιαίτημα. Εξαφάνιση ειδών συμβαίνει όταν το περιβάλλον αλλάζει και τα προσαρμοστικά χαρακτηριστικά ενός είδους είναι ανεπαρκή για να επιτρέψουν την επιβίωση. 3. Αλληλοεξάρτηση των ζωντανών οργανισμών Σε οποιοδήποτε περιβάλλον θα συναντήσουμε φυτά ή ζώα που επιβιώνουν καλά, άλλα λιγότερο καλά και άλλα καθόλου. Τα έντομα και άλλοι οργγανισμοί εξαρτώνται για την τροφή τους από τα νεκρή φυτική και ζωική ύλη. Οι οργανισμοί αλληλεπριδρούν μεταξύ τους με πολλούς τρόπους εκτός από την παροχή τροφής. Πολλά φυτά στηρίζονται σε ζώα για την επικονίαση ή για την διασπορά των σπερμάτων. Αλλαγές στο ενδιαίτημα ενός οργανσιμού κάποιες φορές μπορεί να είναι ωφέλιμες ενώ άλλες καταστροφικές. Οι περισσότεροι μικροοργανσιμοί δεν προκαλούν ασθένειες και είναι ωφέλιμοι. 4. Ροή ύλης και ενέργειας Σχεδόν όλα τα είδη ζωικής τροφής επανέρχεται στα φυτά. Κάποιες πηγές ενέργειας χρειάζονται όλοι οι οργανσιμοί για να μείνουν ζωντανοί και να μεγαλώσουν. Σε όλη τη γη, οι οργανισμοί γεννιούνται, μεγαλώνουν, πεθαίνουν, αποικοδομούνται και νέοι οργανσιμοί παράγονται από τους παλαιούς. 5. Εξέλιξη της ζωής Τα άτομα ενός είδους μποροεί να παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά που κάποιες φορές τους δίνουν ένα πλεονέκτημα στην επιβίωση και την αναπαραγωγή. Τα απολιθώματα μπορεί να συγκριθούν μεταξύ τους και με τους ζωντανούς οργανισμούς ανάλογα με τις ομοιότητες και τις διαφορές τους. Τοπικό περιβάλλον Αναγνώρισης της βασικής χλωρίδας και πανίδας Οικοσυστήματα δάσος και βάλτος, τροφικές σχέσεις, χρήσεις των δασών

18 Φυτική αύξηση και πειραματική διερεύνηση, αναπαραγωγή φυτών και ζώων Πηγή και παραγωγή τροφίμων, προϊόντα των κήπων. Δ. Βιολογία του ανθρώπου Διατροφή Λειτουργία και φροντίδα των δοντιών Η αναγκαιότητα της τροφής για ενέργεια και ανάπτυξη και η σημασία της επαρκούς και ισορροπημένης διατροφής. Κυκλοφορικό Κίνηση Η καρδία λειτουργεί ως μια αντλία η οποία κυκλοφορεί το αίμα μέσω των αγγείων στο σώμα, περιλαμβανομένου και των πνευμόνων Επίδραση της άσκησης και της ξεκούρασης στον καρδιακό παλμό Οι άνθρωποι και μερικά άλλα ζώα έχουν σκελετό και μύες που στηρίζουν και προστατεύουν τα σώματα τους και τους βοηθούν να κινούνται Ατομική υγεία και ασφάλεια Δομή και ζωτικές λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος, αναπαραγωγή, φυσικές, ψυχικές και κοινωνικές αλλαγές που συνοδεύουν την εφηβεία. Σεβασμός και προστασία του σώματός μας, παράγοντες που προάγουν και μειώνουν την υγιή αύξηση και ανάπτυξη, ατομική διαφοροποίηση στην σεξουαλική ανάπτυξη. Κοινωνικοί παράγοντες που σχετίζονται με τις ανθρώπινες σχέσεις, φροντίδα και συναισθηματικός έλεγχος, ανεκτικότητα, δικαιώματα και υποχρεώσεις των μαθητών σε αυτή την ηλικία. ΓΥΜΝΑΣΙΟ Α Γυμνασίου Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) Επιστήμη της βιολογίας Ιστορία της επιστήμης της βιολογίας Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα Οργάνωση της ζωής- Βιολογικά συστήματα Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Φύση της επιστήμης της βιολογίας Άβια και έμβια Ποικιλομορφία και ταξινόμηση των οργανισμών Ιδιότητες της ζωής Σχέση δομής και λειτουργίας Κύτταρο

19 Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Γ. Οικολογία και Περιβάλλον Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Δ. Βιολογία του ανθρώπου Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα Πληθυσμοί και οικοσυστήματα Φυσικοί πόροι και περιβάλλον Διατροφή και Πέψη Μονοκύτταροι οργανισμοί Η οργάνωση των πολυκύτταρων οργανισμών Ανθρώπινος οργανισμός Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στα φυτά Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στους μονοκύτταρους οργανισμούς Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στους ζωικούς οργανισμούς Αναπαραγωγή και κληρονομικότητα στον άνθρωπο Έννοιες οικολογίας πληθυσμού και οικοσυστήματος Οργάνωση και λειτουργία του οικοσυστήματος: τροφικές σχέσεις και ροή της ενέργειας-τροφικές αλυσίδες-τροφικά πλέγματα τροφικές πυραμίδες Βιοποικιλότητα Φυσικοί πόροι (π.χ. έδαφος, δάση, ήλιος, νερό, ορυκτά καύσιμα, ραδιενεργά ορυκτά, μεταλλεύματα) Ανανεώσιμοι και μη ανανεώσιμοι φυσικοί πόροι Φυσικοί πόροικαι ρύπανση του περιβάλλοντος Αειφορική διαχείριση των φυσικών πόρων Θρεπτικές ουσίες και ενέργεια Παραγωγή θρεπτικών ουσιών στα φυτά -Φωτοσύνθεση Διατροφή και πέψη στους μονοκύτταρους οργανισμούς Διατροφή και πέψη στους ζωικούς οργανισμούς Διατροφή και πέψη στον άνθρωπο Ατομική υγεία και ασφάλεια Σημασία της ατομικής υγείας Στήριξη και κίνηση Συσχέτιση του τρόπου ζωής με τη διατήρηση της υγείας σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Διατροφή Ατομική καθαριότητα Στήριξη στα φυτά Στήριξη και κίνηση στους μονοκύτταρους οργανισμούς Στήριξη και κίνηση στους ζωικούς οργανισμούς

20 Ε. Βιοτεχνολογία και Γενετική Μηχανική Στήριξη και κίνηση στον άνθρωπο Βιοτεχνολογία και οι βασικές της αρχές Ιστορία της Βιοτεχνολογίας Βασικές εφαρμογές της Βιοτεχνολογίας στην καθημερινή μας ζωή Β Γυμνασίου Α. Ζωντανοί Οργανισμοί (Φυτά, Ζώα, Μύκητες, Μικροοργανισμοί) Εξέλιξη Σημερινή ποικιλομορφία είναι αποτέλεσμα μιας εξελικτικής πορείας Β. Κύτταρα και Κληρονομικότητα Γ. Οικολογία και Περιβάλλον Δομή και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών (Οριζόντια προσέγγιση) Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Κυτταρική διαίρεση Προσαρμογές των οργανισμών στο περιβάλλον τους Αναπνοή Μαρτυρίες για την κοινή προέλευση των οργανισμών Συσχέτιση δομών και λειτουργιών των οργανισμών με το περιβάλλον στο οποίο ζουν Παράγοντες που συμβάλλουν στην εξέλιξη των οργανισμών Δαρβίνος και η Θεωρία της εξέλιξης Σύγχρονη θεωρία της εξέλιξης Προκαρυωτικό κύτταρο Ευκαρυωτικό κύτταρο Ζωικό κύτταρο Φυτικό κύτταρο Μείωση και η σημασία της Μίτωση και η σημασία της Ρύθμιση και συμπεριφορά Ανάγκες και λειτουργίες των οργανισμών Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους Προσαρμογές των οργανισμών στο περιβάλλον Παραγωγή ενέργειας στους οργανισμούς Αναπνοή στα φυτά Αναπνοή στους μονοκύτταρους οργανισμούς Αναπνοή στους ζωικούς οργανισμούς Αναπνοή στον άνθρωπο

Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου

Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου Διδακτέα ύλη Διαχείριση Διδακτέας ύλης Με βάση το ισχύον Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τη Βιολογία της Α τάξης του Γυμνασίου, η οποία διδάσκεται δύο

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου και Εσπερινού Γυμνασίου

Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου και Εσπερινού Γυμνασίου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου Ενότητα: Φυσικό Περιβάλλον και Οικολογία Κεφάλαιο: Τροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες Βιολογίας και Οικολογίας και η Διδακτική τους

Έννοιες Βιολογίας και Οικολογίας και η Διδακτική τους Έννοιες Βιολογίας και Οικολογίας και η Διδακτική τους Γιώργος Αμπατζίδης Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ακαδημαϊκό έτος 2016-17 Εκπαιδευτικοί στόχοι Να κατανοήσουν οι φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ω/εβδοµάδα ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Τα χαρακτηριστικά των οργανισµών ( Ω 1) Κύτταρο: Η µονάδα της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 1. Εισαγωγή Σε έναν κόσμο όπου ο καθένας, για να κάνει τις επιλογές του, είναι απαραίτητο να καταφεύγει καθημερινά σε επιστημονικές πληροφορίες, η αναγκαιότητα παροχής

Διαβάστε περισσότερα

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1 Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 2015 1 Αντικείμενο μαθήματος: Περιεχόμενο μαθήματος: Προτεινόμενο σύγγραμμα: Διδάσκοντες: Μέθοδοι διδασκαλίας: Μέθοδοι αξιολόγησης: Τύπος μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΚΩΣΤΑΚΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, Βιολόγος, MSc Ωκεανογραφίας, Αγωγής Υγείας,

Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΚΩΣΤΑΚΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, Βιολόγος, MSc Ωκεανογραφίας, Αγωγής Υγείας, A ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΚΩΣΤΑΚΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, Βιολόγος, MSc Ωκεανογραφίας, Αγωγής Υγείας, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. Δρ. ΜΠΑΡΩΝΑ-ΜΑΜΑΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμσίου Ενότητα: Φυσικό Περιβάλλον και Οικολογία Κεφάλαιο: Τροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 175 1. Εισαγωγή 176 Σε έναν κόσμο όπου ο καθένας, για να κάνει τις επιλογές του, είναι απαραίτητο να καταφεύγει καθημερινά σε επιστημονικές πληροφορίες, η αναγκαιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και Περιβάλλον

Άνθρωπος και Περιβάλλον Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία είναι: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών (και φυσικά του ανθρώπου) με: τους αβιοτικούς παράγοντες του περιβάλλοντός τους, δηλαδή το κλίμα (υγρασία, θερμοκρασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 4 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 4 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 4 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμσίου Ενότητα: Φυσικό Περιβάλλον και Οικολογία Κεφάλαιο: Τροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΑΧΙΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Συνάντηση 3η

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΑΧΙΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Συνάντηση 3η ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΑΧΙΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 2010-2011-Συνάντηση 3η ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ/ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ/ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Τηλ.: 22800737, 22800951

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς καθηγητές φυσικών επιστημών

Ερωτηματολόγιο προς καθηγητές φυσικών επιστημών NTSE - Nano Technology Science Education Project No: 511787-LLP-1-2010-1-TR-KA3-KA3MP Ερωτηματολόγιο προς καθηγητές φυσικών επιστημών 1. Ποια θέματα στον τομέα των φυσικών επιστημών θεωρείτε ότι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμνασίου ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Καθηγητής: Δρ. Ανδρέας Χατζηχαμπής Ημερομηνία: Ιανουάριος 2011 Αρ. Μαθ. : Χρόνος: 1 x 80 (συνολικά 4 x 80 ) Τάξη: Α Γυμσίου Ενότητα: Φυσικό Περιβάλλον και Οικολογία Κεφάλαιο: Τροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του οικοσυστήματος Ροή ενέργειας

Η έννοια του οικοσυστήματος Ροή ενέργειας ΘΕΜΑ 1 ο Η έννοια του οικοσυστήματος Ροή ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βιολογία στο Γυµνάσιο Διαχείριση της ύλης

Η Βιολογία στο Γυµνάσιο Διαχείριση της ύλης Η Βιολογία στο Γυµνάσιο Διαχείριση της ύλης Δρ Χριστίνα Παπαζήση, Σχολική Σύµβουλος ΠΕ04 Επιµορφωτικό σεµινάριο ΕΚΦΕ Αγ. Αναργύρων, Τρίτη, 22/10/2013 Ξέρω τι χρειάζεται ένα παιδί. Το ξέρω από την καρδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχείαδιδακτικής. Στόχοι μαθήματος φύλλα εργασίας ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Γεωργάτου Μάνια ΣχολικήΣύμβουλοςΠΕ04

Στοιχείαδιδακτικής. Στόχοι μαθήματος φύλλα εργασίας ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Γεωργάτου Μάνια ΣχολικήΣύμβουλοςΠΕ04 Στοιχείαδιδακτικής Στόχοι μαθήματος φύλλα εργασίας ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γεωργάτου Μάνια ΣχολικήΣύμβουλοςΠΕ04 Βασικά χαρακτηριστικά ενός μαθήματος: Να έχει συγκεκριμένους και ξεκάθαρους στόχους. Ερώτηση: Τιδιδάσκω;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, δρ Βιολογίας, σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, δρ Βιολογίας, σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Η συγγραφή του βιβλίου είναι αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας μελών της Πανελλήνιας Ένωσης Βιολόγων, στα πλαίσια του διαγωνισμού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για τη συγγραφή διδακτικών βιβλίων Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας. Κεφάλαιο 2.2

Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας. Κεφάλαιο 2.2 Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Κεφάλαιο 2.2 Ο ρόλος της ενέργειας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2 Τροφικές σχέσεις και ροή ενέργειας Τροφικές Σχέσεις και Ροή Ενέργειας Κάθε οργανωμένο σύστημα,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θέμα διδακτικού υλικού: Όνομα αξιολογητή: Ημερομηνία αξιολόγησης: Γενικές Οδηγίες Να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Salinity Project Ανακρίνοντας τo θαλασσινό νερό

Salinity Project Ανακρίνοντας τo θαλασσινό νερό Salinity Project Ανακρίνοντας τo θαλασσινό νερό Μέτρηση της Αλατότητας σε θάλασσες τις Αττικής Ε. Θαρουνιάτη ΠΕ03, Ε. Κοντογούλα ΠΕ04, Καλλιτεχνικό Γυμνάσιο με Λ.Τ. Γέρακα Προτεινόμενη δραστηριότητα Εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

65 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

65 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 65 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2004-2005 2005 2005-2006 2006 2006-2007 2007 2007-2008 2008 2008-200 2009 16 Σχολεία 750 μαθητές 54 Σχολεία 2,500 μαθητές 110 Σχολεία 4,500

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

----- Ταχ. /νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: Μαρούσι Ιστοσελίδα: Πληροφορίες: Αν. Πασχαλίδου Τηλέφωνο:

----- Ταχ. /νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: Μαρούσι Ιστοσελίδα:  Πληροφορίες: Αν. Πασχαλίδου Τηλέφωνο: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση Ομάδα Αναλυτικών Προγραμμάτων Βιολογίας Σχολική Χρονιά: 2014-2015 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ A. Οι μαθητές να κατανοήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ)

Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) Ειδίκευση Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) Η ειδίκευση προσφέρει στις φοιτήτριες και στους φοιτητές σε βάθος θεωρητική κατάρτιση σε ζητήματα διδακτικής της ελληνικής γλώσσας, εξετάζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών

Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών Καθηγ. Γεωργ. Θεοφ. Καλκάνης, Δρ. Δέσποινα Ιμβριώτη, Υπ. Δρ. Κοσμάς Δενδρινός Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών (βλ. και "Οδηγίες / Προτάσεις (/ Παράδειγμα)

Διαβάστε περισσότερα

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο)

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Βασικές επισημάνσεις Το μάθημα σε Γυμνάσιο και Λύκειο ονομάζεται Οικιακή Οικονομία Το περιεχόμενο του μαθήματος και των Δεικτών Επιτυχίας/Επάρκειας, βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 14: Συνοψίζοντας...

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 14: Συνοψίζοντας... ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 14: Συνοψίζοντας... Είναι ΠΟΛY σημαντικό να καταλαβαίνουμε ότι: Χρωμόσωμα - γονίδιο - DNA Jkjk kjkjk jkjkjk hjjhj hjhjh - Ομόλογα χρωμοσώματα - αλληλόμορφα γονίδια

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ (Γενικής Παιδείας)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ (Γενικής Παιδείας) Εξεταστέα - διδακτέα ύλη των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων της Γ τάξης του Ημερήσιου Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2015-2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ (Γενικής Παιδείας) πηγή: υπουργείο Παιδείας Από το βιβλίο

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»

«Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» Όμιλος Εκπαιδευτικών Χρηστών Πληροφορικής Τεχνολογίας Κύπρου «Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010 08:30-13:30 Α107 Χορηγοί: «Η

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία 3 η Ενότητα Βιογεωχημικοί κύκλοι άνθρακα και αζώτου

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ *Φέρουσα χωρητικότητα Ο μέγιστος αριθμός ατόμων ενός είδους που μπορεί να υποστηρίζεται από ένα δεδομένο οικοσύστημα. Ο προσδιορισμός της για τον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α.

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βιωματικές Δράσεις Γυμνασίου Στην Α τάξη υλοποιούνται θέματα του διδακτικού αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (συμβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/02/1017 ΘΕΜΑ 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1. Σε ένα οικοσύστημα θα τοποθετήσουμε τις ύαινες και τα λιοντάρια στο ίδιο τροφικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΚΤΚΛΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΣΙΚΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΣΩΝ ΤΓΥΡΟΝΟ. Γμδεικηικές Απαμηήζεις Γ Λσκείοσ Ιαμοσάριος Βιολογία ΘΓΜΑ Α ΘΓΜΑ Β

Γ ΚΤΚΛΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΣΙΚΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΣΩΝ ΤΓΥΡΟΝΟ. Γμδεικηικές Απαμηήζεις Γ Λσκείοσ Ιαμοσάριος Βιολογία ΘΓΜΑ Α ΘΓΜΑ Β Βιολογία γεμικής παιδείας 1. Δ 2. ΘΓΜΑ Α 3. Β 4. Β 5. Α Α2. 1, Β2.Γ, 3Α, 4. Δ ΘΓΜΑ Β Β1. «Τα οικοσυστήματα χαρακτηρίζονται από την τάση εξασφαλίζει τροφή από το οικοσύστημα» Β2. Ο μικροοργανισμός αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Πληροφορικής

Διδακτική Πληροφορικής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διδακτική Πληροφορικής Ενότητα 9: Ενιαίο Πλαίσιο Σπουδών και νέα Αναλυτικά Προγράμματα Πληροφορικής Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Σχολική Σύμβουλος Ιανουάριος 2016 The only people who see the whole picture... are the ones who step out of the frame. S.Rushdie Το οικοσύστημα της μάθησης έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 23 Μαρτίου Ονοματεπώνυμο εξεταζόμενου:

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 23 Μαρτίου Ονοματεπώνυμο εξεταζόμενου: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 23 Μαρτίου 2014 Ονοματεπώνυμο εξεταζόμενου: Θέμα 1 ο Να απαντηθούν οι παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. 1. Το νερό της ατμόσφαιρας εισέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. ΒΙΒΛΙΟ ΚΑθΗ ΓΗΤΗ Β'ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΟΥΝΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. ΒΙΒΛΙΟ ΚΑθΗ ΓΗΤΗ Β'ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΟΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑθΗ ΓΗΤΗ Β'ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΟΥΝΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΑΘΗΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ! Β'

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατά την υλοποίηση του Π.Π.Ε.

Κατά την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Πριν την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Κατά την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Μετά την υλοποίηση του Π.Π.Ε. Έκδοση: Κυπριακό Κέντρο Περιβαλλοντικής Έρευνας και Εκπαίδευσης Σχολική Χρονιά: 2013 2014 Εκτύπωση: Τυπογραφείο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα

«Κριτική παρουσίαση και προτάσεις για την αξιοποίηση του λογισμικού Βιολογίας Α - Γ Γυμνασίου στην ενότητα της Οικολογίας»

«Κριτική παρουσίαση και προτάσεις για την αξιοποίηση του λογισμικού Βιολογίας Α - Γ Γυμνασίου στην ενότητα της Οικολογίας» 2o Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Κριτική παρουσίαση και προτάσεις για την αξιοποίηση του λογισμικού Βιολογίας Α - Γ Γυμνασίου στην ενότητα της Οικολογίας» Βαρβάρα Παναγιωτίδου, Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: Β Δηµοτικό Σχολείο Λατσιών (Κ.Β ) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Αριθµός µαθητών/τριών: 127 Αριθµός εκπαιδευτικών: 15 Συνδετικός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Από το διδακτικό βιβλίο των Αντωνίου Ν., ηµητριάδη Π. κ.ά. θα διδαχθούν: Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 1.1. Οι φυσικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

Bιολογικά Προϊόντα στη Ζωή μας. Δρ Κωνσταντίνος Μακρής

Bιολογικά Προϊόντα στη Ζωή μας. Δρ Κωνσταντίνος Μακρής Bιολογικά Προϊόντα στη Ζωή μας Δρ Κωνσταντίνος Μακρής Ποιοι είμαστε; Εργαστήριο Νερό και Υγεία - Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία Πληθυσμιακές Μελέτες: Αξιολόγηση έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α2.... 2 Α3.... 2 Α4.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B....

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡ. : 19/05/2016 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ (120 ΛΕΠΤΑ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:.. ΑΡ.: ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΑΘΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ

ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡ. : 19/05/2016 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ (120 ΛΕΠΤΑ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:.. ΑΡ.: ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΑΘΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015-2016 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΒΑΘΜΟΣ.../35 ΟΛΟΓΡΑΦΩΣ ΥΠΟΓΡΑΦΗ:. ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡ. : 19/05/2016 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/01/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΧΑΛΙΚΙΑ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις

Διαβάστε περισσότερα

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα»

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» «Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» «Τι είναι Μετάλλαξη» Γενικά με τον όρο μετάλλαξη ονομάζουμε τις αλλαγές στο γενετικό υλικό, το DNA δηλαδή ενός ζωντανού οργανισμού και πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. β Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Α 2. Β 3. Α 4. Α 5. Β 6. Β 7. Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Η ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ 2. Γνωστικό αντικείμενο: Βιολογία 3. Τάξη: Α 4. Μάθημα: Φωτοσύνθεση 5. Γενική ενότητα: ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ 6. Προβλεπόμενος χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Η Χημεία στο Γυμνάσιο Οδηγίες /Δ2/ Κατερίνα Νίκα Κατερίνα Σάλτα Κωνσταντίνος Χαρίτος

Η Χημεία στο Γυμνάσιο Οδηγίες /Δ2/ Κατερίνα Νίκα Κατερίνα Σάλτα Κωνσταντίνος Χαρίτος Η Χημεία στο Γυμνάσιο Οδηγίες 150022/Δ2/15-9-2016 Κατερίνα Νίκα Κατερίνα Σάλτα Κωνσταντίνος Χαρίτος 21-9-2016 Αναγκαιότητα Προσανατολισμός της διδασκαλίας της Χημείας σε προσεγγίσεις που θα καταστήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

2. Να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών.

2. Να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών. ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρ. Φακ.: 7.7.02 Αρ. Τηλ.: 22 402306/ 361/ 387 Aρ. Τηλεομ.: 22480505 email: proairetika@cyearn.pi.ac.cy ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 2252 ΛΕΥΚΩΣΙΑ 4 Μαΐου

Διαβάστε περισσότερα