Σύγχρονη αντίληψη για το ρόλο της κιρσοκήλης στην ανδρική υπογονιμότητα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σύγχρονη αντίληψη για το ρόλο της κιρσοκήλης στην ανδρική υπογονιμότητα"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 6, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2008 ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ Σύγχρονη αντίληψη για το ρόλο της κιρσοκήλης στην ανδρική υπογονιμότητα Περσεφόνη - Δήμητρα Κανταρτζή, Δημήτριος Γ. Γουλής, Ιωάννης Παπαδήμας Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής, Α' Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αλληλογραφία: Δημήτριος Γ. Γουλής, Α' Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου», Περιφερειακή Οδός, Νέα Ευκαρπία, Θεσσαλονίκη Τηλ.: , Fax: , Περίληψη Η κιρσοκήλη αποτελεί συχνό αίτιο ανδρικής υπογονιμότητας και ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα θέματα στον τομέα της Ανδρολογίας. Σκοποί της παρούσας μελέτης ήταν η ανάλυση των επιδημιολογικών, κλινικών και ορμονικών ευρημάτων, καθώς και των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με κιρσοκήλη και η σύγκριση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος πριν και μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης. Υλικό της μελέτης αποτέλεσαν τα φύλλα του ιστορικού των ανδρών που εξετάσθηκαν στο Ιατρείο Ανδρικής Υπογονιμότητας από το 1991 έως το Κριτήρια συμμετοχής στη μελέτη αποτέλεσαν η παρουσία κιρσοκήλης κατά την κλινική εξέταση του άνδρα ή η διόρθωση της κιρσοκήλης. Τα κριτήρια συμμετοχής στη μελέτη πληρούσαν 429 άνδρες. Στους 272 (64%) τέθηκε η κιρσοκήλη ως μοναδική διάγνωση, ενώ στους υπόλοιπους 157 (36%) βρέθηκε συνύπαρξη κιρσοκήλης με άλλα αίτια υπογονιμότητας. Οι άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη και οι άνδρες με διάγνωση ΙΝΟΑ (Idiopathic Non-Obstructive Azoospermia) με συνυπάρχουσα κιρσοκήλη παρουσίαζαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές όσον αφορά στο μέγεθος των όρχεων, στις παραμέτρους του σπερμοδιαγράμματος και στα επίπεδα της FSH. Στην υποομάδα των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη, η μόνη παράμετρος που παρουσίασε στατιστικώς σημαντική αύξηση μετά την επέμβαση ήταν το Ολικό Λειτουργικό Κλάσμα (ΟΛΚ). Συμπερασματικά, η αποκατάσταση της κιρσοκήλης πρέπει να εφαρμόζεται σε σχολαστικά επιλεγμένη υποομάδα υπογόνιμων ανδρών. Λέξεις κλειδιά: κιρσοκήλη, ανδρική υπογονιμότητα, διόρθωση της κιρσοκήλης Εισαγωγή Η υπογονιμότητα αποτελεί ένα πρόβλημα με μεγάλες διαστάσεις στη σημερινή εποχή, αφού αφορά στο 15% περίπου των ζευγαριών αναπαραγωγικής ηλικίας. Στο 40% έως 50% των περιπτώσεων η υπογονιμότητα οφείλεται εν μέρει ή αποκλειστικά σε ανδρικό παράγοντα (Speroff et al., 1999). Η πιο συχνή μορφή ανδρικής υπογονιμότητας είναι η ιδιοπαθής, δηλαδή η παρουσία μίας ή περισσότερων διαταραχών των παραμέτρων του σπερμoδιαγράμματος χωρίς να ανευρίσκεται το αίτιο που τις προκαλεί (Baker, 1994). Δεύτερο σε συχνότητα αίτιο αποτελεί η κιρσοκήλη: σε μια ευρωπαϊκή μελέτη 7802 υπογόνιμων ανδρών (Nieschlag, 1997), το πο- EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 327

2 Ανδρική υπογονιμότητα και κιρσοκήλη Κανταρτζή και συν. Πίνακας 1. Αίτια ανδρικής υπογονιμότητας. Πηγή: (3). Αίτιο Ποσοστό (%) Ιδιοπαθής 31.7 Κιρσοκήλη 16.6 Λοιμώξεις των επικουρικών γεννητικών αδένων 9.0 Υπογοναδισμός 8.9 Κρυψορχία 8.5 Διαταραχές εναπόθεσης σπέρματος (υποσπαδίας, διαταραχές στύσης) 5.8 Συστηματικές νόσοι 5.0 Ανοσολογικός παράγοντας 4.2 Απόφραξη των εκφορητικών οδών του σπέρματος 1.5 Λοιπά αίτια 8.8 Σύνολο σοστό της ανήλθε στο 16.6% (Πίνακας 1), ενώ σε αντίστοιχη μελέτη στον ελληνικό χώρο, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής της Α Μαιευτικής - Γυναικολογικής Κλινικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) το ποσοστό αυτό υπολογίστηκε στο 21% (Παπαδήμας και Μανταλενάκης, 1993). Μετά τη δημοσίευση των θεαματικών αποτελεσμάτων της πρώτης εφαρμογής της απολίνωσης της έσω σπερματικής φλέβας από τον Tulloch το 1952 (Tulloch, 1952), καθώς και των μελετών που ακολούθησαν, η επέμβαση διόρθωσης της κιρσοκήλης διαδόθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε σήμερα αποτελεί την πιο συχνή χειρουργική επέμβαση για την αντιμετώπιση της ανδρικής υπογονιμότητας. Παρά την επί μακρόν ενασχόληση διαφόρων ιατρικών ειδικοτήτων με το θέμα της κιρσοκήλης η παθογένεια Πίνακας 2. Επιδημιολογικά, κλινικά, ορμονικά ευρήματα και παράμετροι του σπερμοδιαγράμματος του συνόλου των ανδρών με κιρσοκήλη. Παράμετρος Διάμεση τιμή Εύρος τιμών ΙQR Ηλικία άνδρα (έτη) Ηλικία γυναίκας (έτη) Μέσο μέγεθος όρχεων (cm 3 ) Ογκος σπέρματος (ml) Σπερματοζωάρια Αριθμός (10 6 /ml) Κινητικότητα (%) Μορφολογία (%) FSH (miu/ml) LH (miu/ml) PRL (ng/ml) Τεστοστερόνη (ng/dl) IQR (Inter-Quartile Range): ενδοτεταρτημοριακό διάστημα. 328

3 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 6, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2008 και η παθοφυσιολογία της παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αδιευκρίνιστες. Ερωτήματα επίσης προκαλεί το γεγονός ότι η κιρσοκήλη ανευρίσκεται τόσο σε υπογόνιμους, όσο και σε γόνιμους άνδρες με φυσιολογικές παραμέτρους σπερμοδιαγράμματος. Στις παραπάνω παρατηρήσεις, αλλά και στα αντικρουόμενα αποτελέσματα των μελετών που αφορούν στην αποτελεσματικότητα της χειρουργικής αντιμετώπισης της κιρσοκήλης στηρίζεται η άποψη ότι η κιρσοκήλη αποτελεί ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα στον τομέα της ανδρικής υπογονιμότητας. Αν και οι επεμβατικές μέθοδοι διόρθωσης της κιρσοκήλης εφαρμόζονται ήδη πάνω από μισό αιώνα, τον αρχικό ενθουσιασμό έχει διαδεχθεί τα τελευταία χρόνια ο σκεπτικισμός κυρίως με την επικράτηση της ιατρικής της βασισμένης σε δεδομένα (Evidence-Based Medicine). Η αλματώδης επίσης ανάπτυξη των μεθόδων της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και κυρίως της ενδοωαριακής έγχυσης σπερματοζωαρίων (Intra-Cytoplasmic Sperm Injection - ICSI) έχει προκαλέσει αναθεώρηση και κριτική ανάλυση των μέχρι τώρα εφαρμοζόμενων θεραπευτικών πρακτικών στον τομέα της ανδρικής υπογονιμότητας (Van Steirteghem et al., 1993). Σκοποί της παρούσας μελέτης ήσαν η καταγραφή και ανάλυση των επιδημιολογικών, κλινικών και ορμονικών ευρημάτων, καθώς και των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με κιρσοκήλη και επιπρόσθετα η σύγκριση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος πριν και μετά την επέμβαση σε άνδρες οι οποίοι υποβλήθηκαν σε χειρουργική διόρθωση της κιρσοκήλης. Η μελέτη φιλοδοξεί να παράσχει μία συνολική εκτίμηση της εμπειρίας της Μονάδας Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής και να συμβάλει στην περισσότερο ορθολογική και αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος υπογονιμότητας των ανδρών με κιρσοκήλη. Ασθενείς και Μέθοδοι Πρόκειται για αναδρομική μελέτη, υλικό της οποίας αποτέλεσαν τα φύλλα του ιστορικού των ανδρών που εξετάσθηκαν στο Ιατρείο Ανδρικής Υπογονιμότητας της Α Μαιευτικής - Γυναικολογικής Κλινικής του ΑΠΘ από το 1991 έως το Κριτήρια συμμετοχής στη μελέτη αποτέλεσαν η παρουσία κιρσοκήλης κατά την κλινική εξέταση του άνδρα ή / και η διενέργεια χειρουργικής επέμβασης διόρθωσης της κιρσοκήλης. Οι παράμετροι οι οποίες μελετήθηκαν περιελάμβαναν την ηλικία του άνδρα και της συντρόφου του, τον τύπο και τη διάρκεια της υπογονιμότητας, το μέγεθος των όρχεων, την εντόπιση και το βαθμό της κιρσοκήλης, την πλευρά διενέργειας της επέμβασης και το χρονικό διάστημα που παρήλθε από αυτήν, τα επίπεδα των FSH (Follicle Stimulating Hormone - θυλακιοτρόπος ορμόνη), LH (Luteinizing Hormone - ωχρινοτρόπος ορμόνη), PRL (Prolactin - προλακτίνη) και τεστοστερόνης ορού, τις παραμέτρους του σπερμοδιαγράμματος και τις κυτταρολογικές εικόνες της βιοψίας διά λεπτής βελόνης (Fine Needle Aspiration - FNA) των όρχεων. Μία μεταβλητή που επίσης υπολογίστηκε ήταν το Ολικό Λειτουργικό Κλάσμα (ΟΛΚ), το οποίο παρέχει μία συνοπτική εικόνα της ποιότητας του σπέρματος με μία τιμή. Το ΟΛΚ υπολογίστηκε με βάση τον τύπο: ΟΛΚ = όγκος σπέρματος (ml) x αριθμός σπερματοζωαρίων (10 6 /ml) x % ποσοστό σπερματοζωαρίων με προωθητική κινητικότητα x % ποσοστό σπερματοζωαρίων με φυσιολογική μορφολογία / 104 (Μπίλλα και συν., 2004). Σύμφωνα με τα κριτήρια της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) για τις φυσιολογικές τιμές των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος (WHO, 1999) η ελάχιστη φυσιολογική τιμή του ΟΛΚ είναι η τιμή 6. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη συνύπαρξη με την κιρσοκήλη και άλλων πιθανών αιτίων υπογονιμότητας και κυρίως στη συνύπαρξη ιδιοπαθούς μη αποφρακτικής αζωοσπερμίας (Idiopathic Non- Obstructive Azoospermia - INOA). Η διάγνωση της ΙΝΟΑ τέθηκε στις περιπτώσεις που συνυπήρχαν μικρό μέγεθος όρχεων (μικρότερο από 15 cm 3 ), αζωοσπερμία ή βαρεία ολιγο-τερατο-ασθενοσπερμία (OTA) στο σπερμοδιάγραμμα, υψηλές τιμές FSH ορού (πάνω από το διπλάσιο του ανώτερου φυσιολογικού ορίου) και - σε όσες περιπτώσεις ήταν διαθέσιμη - βαρεία κυτταρολογική εικόνα των όρχεων, όπως η πλήρης απλασία του σπερματικού επιθηλίου (Sertoli Cell-Only Syndrome - SCOS). Στις περιπτώσεις αυτές η κιρσοκήλη απλά συνυπήρχε, χωρίς να αποτελεί το κύριο αίτιο της υπογονιμότητας. Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν αρχικά μέθοδοι περιγραφικής στατιστικής. Οι ποσοτικές μεταβλητές περιγράφονται από τη μέση τιμή και την τυπική απόκλιση, εφόσον ακολουθούν την κανονική κατανομή και από τη διάμεση τιμή, το εύρος τιμών και το ενδοτεταρτημοριακό διάστημα (Interquartile Range - IQR) σε περίπτωση που δεν ακολουθούν την κανονική κατανομή. Για τη σύγκριση μεταξύ δύο διαφορετικών ομάδων ατόμων χρησιμοποιήθηκε η δοκιμασία Student και εναλλακτικά η μη παραμετρική Mann-Whitney σε περίπτωση μη κανονικής κατανομής. Η σύγκριση πριν και μετά την επέμβαση πραγματοποιήθηκε με τις δοκιμασίες paired t και Wilcoxon Signed Rank. Το επίπεδο p < 0.05 θεωρήθηκε ως στατιστικώς σημαντικό. Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 329

4 Ανδρική υπογονιμότητα και κιρσοκήλη Κανταρτζή και συν. Πίνακας 3. Αιτιολογική κατάταξη των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη ή με συνυπάρχον αίτιο υπογονιμότητας. Διάγνωση Αριθμός ανδρών (n) Ποσοστό (%) Κιρσοκήλη μόνη Κιρσοκήλη με λοίμωξη Κιρσοκήλη με ΙΝΟΑ 40 9 Κιρσοκήλη με κρυψορχία 16 4 Κιρσοκήλη με απόφραξη 7 2 Κιρσοκήλη με λοιπά αίτια 17 3 Σύνολο έγινε με το στατιστικό πακέτο SPSS (Statistical Package for the Social Science for Windows, έκδοση 12.0, Chicago, Ill). Αποτελέσματα Μελετήθηκαν συνολικά 925 φύλλα ιστορικού ανδρών που επισκέφθηκαν το ιατρείο ανδρικής υπογονιμότητας. Τα κριτήρια συμμετοχής στη μελέτη πληρούσαν 429 άνδρες, ποσοστό 46%. Από το σύνολο αυτών των ανδρών, 277 (65%) συμπεριλήφθηκαν στη μελέτη επειδή βρέθηκε κατά την κλινική εξέταση ότι έχουν κιρσοκήλη, ενώ 152 (35%) επειδή υποβλήθηκαν σε χειρουργική διόρθωση της κιρσοκήλης. Οι 277 άνδρες (65%) παρουσίαζαν πρωτοπαθή υπογονιμότητα, οι 104 (25%) δευτεροπαθή υπογονιμότητα, ενώ οι 46 (10%) προσήλθαν για έλεγχο της μελλοντικής τους γονιμότητας. Η διάμεσος τιμή της διάρκειας της υπογονιμότητας από την έναρξη της προσπάθειας τεκνοποίησης του ζευγαριού μέχρι την επίσκεψη στο ιατρείο υπολογίστηκε σε 3.0 έτη (εύρος τιμών: 21.7, IQR: 3.5). Αναφορικά με τους άνδρες οι οποίοι υποβλήθηκαν σε χειρουργική διόρθωση της κιρσοκήλης, αμφοτερόπλευρη επέμβαση εφαρμόστηκε σε 65 άνδρες (43%), επέμβαση μόνο στην αριστερή πλευρά σε 84 (55%) και μόνο στη δεξιά πλευρά σε 3 (2%). Η διάμεσος τιμή του χρονικού διαστήματος που παρήλθε από τη χειρουργική διόρθωση της κιρσοκήλης υπολογίστηκε σε 2.0 έτη (εύρος τιμών: 24.0, ΙQR: 3.4). Κιρσοκήλη στην αριστερή πλευρά παρουσίαζαν 196 άνδρες (61%), στη δεξιά πλευρά 12 (4%) και αμφοτερόπλευρα 112 (35%). Από το σύνολο των ανδρών που Πίνακας 4. Σύγκριση των κλινικών και ορμονικών ευρημάτων, καθώς και των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη και των ανδρών με τη διάγνωση ΙΝΟΑ με συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Παράμετρος Κιρσοκήλη μόνη Κιρσοκήλη τιμή p με ΙΝΟΑ Μέσο μέγεθος όρχεων (cm 3 ) 23.5 (5.0) 13,5 (8.0) < Ογκος σπέρματος (ml) 3.7 (2.0) 3.0 (1.5) Σπερματοζωάρια Αριθμός (106/mL) 23.0 (30.5) 0.6 (1.6) < Κινητικότητα (%) 30.0 (39.0) 0.0 (5.0) < Μορφολογία (%) 25.0 (31.0) 0.0 (10.0) < ΟΛΚ 6.5 (28.0) 0.0 (0.0) < FSH (miu/ml) 6.5 (5.5) 16.2 (19.0) < LH (miu/ml) 5.6 (4.3) 8.1 (8.2) PRL (ng/ml) 6.0 (5.2) 10.7 (11.2) Τεστοστερόνη (ng/dl) (250.0) (353.0) Οι παράμετροι εκφράζονται ως διάμεσος τιμή (IQR). 330

5 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 6, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2008 Πίνακας 5. Ποιοτική ταξινόμηση της εικόνας του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη. Εικόνα σπερμοδιαγράμματος Αριθμός ανδρών (n) Ποσοστό (%) Φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα Ελαφρά ΟΤΑ Μέτρια ΟΤΑ Βαρεία ΟΤΑ Ασθενοσπερμία Ασθενο-τερατοσπερμία Τερατοσπερμία Αζωοσπερμία Σύνολο ,0 παρουσίαζαν κιρσοκήλη στην αριστερή πλευρά 34 άνδρες (11%) είχαν πρώτου βαθμού κιρσοκήλη, 261 (85%) δευτέρου βαθμού και 12 (4%) τρίτου βαθμού. Από τους άνδρες στους οποίους βρέθηκε κιρσοκήλη στη δεξιά πλευρά 22 (18%) παρουσίαζαν πρώτου βαθμού και 103 (82%) δευτέρου βαθμού, ενώ δεν παρατηρήθηκε τρίτου βαθμού κιρσοκήλη. Tα επιδημιολογικά, κλινικά και ορμονικά ευρήματα καθώς και οι παράμετροι του σπερμοδιαγράμματος του συνόλου των ανδρών με κιρσοκήλη παρουσιάζονται συγκεντρωτικά στον Πίνακα 2. Από τους 429 άνδρες, στους 272 (64%) τέθηκε η κιρσοκήλη ως μοναδική διάγνωση, ενώ στους υπόλοιπους 157 (36%) βρέθηκε συνύπαρξη κιρσοκήλης με άλλα αίτια υπογονιμότητας (Πίνακας 3). Καίριο σημείο στην αντιμετώπιση της κιρσοκήλης είναι ο διαχωρισμός των ανδρών με κιρσοκήλη ως μοναδικό αίτιο της υπογονιμότητας από τους άνδρες με συνύπαρξη κιρσοκήλης και πρωτοπαθούς ορχικής βλάβης τύπου ΙΝΟΑ. Οπως φαίνεται στον Πίνακα 4, οι βασικές κλινικές και εργαστηριακές παράμετροι των δύο υποομάδων παρουσιάζουν σημαντικότατες διαφορές. Στον Πίνακα 5 παρουσιάζεται η ποιοτική ταξινόμηση της εικόνας του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη, ενώ στον Πίνακα 6 παρουσιάζεται η ποιοτική ταξινόμηση της εικόνας του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με τη διάγνωση ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Οι άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη εμφάνιζαν συχνότερα στο σπερμοδιάγραμμα φυσιολογικές παραμέτρους ή ελαφρά ΟΤΑ (Πίνακας 5), σε αντίθεση με τους άνδρες με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη, στους οποίους το μεγαλύτερο ποσοστό παρουσίαζε βαρεία ΟΤΑ και αζωοσπερμία (Πίνακας 6). Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις 23 περιπτώσεις αζωοσπερμίας που καταγράφηκαν, μόνο οι 3 αφορούσαν άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη, ενώ επιπλέον τονίζεται ότι το ποσοστό των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη που παρουσίαζε αζωοσπερμία ήταν μόλις 1.3%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη ήταν 26%. Στον Πίνακα 7 παρουσιάζονται τα κυτταρολογικά ευρήματα των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη, ενώ στον Πίνακα 8 τα αντίστοιχα ευρήματα των ανδρών με τη διάγνωση ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Η διαφορά στις εικόνες του σπερμοδιαγράμματος μεταξύ των δύο υποομάδων καταγράφηκε και στις κυτταρολογικές εικόνες της FNA των όρχεων, η οποία διενεργήθηκε σε 12 συ- Πίνακας 6. Ποιοτική ταξινόμηση της εικόνας του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με τη διάγνωση ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Εικόνα σπερμοδιαγράμματος Αριθμός ανδρών (n) Ποσοστό (%) Βαρεία ΟΤΑ Αζωοσπερμία Ηπια ΟΤΑ Μέτρια ΟΤΑ Φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα Σύνολο EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 331

6 Ανδρική υπογονιμότητα και κιρσοκήλη Κανταρτζή και συν. Πίνακας 7. Κυτταρολογικά ευρήματα των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη. Κυτταρολογική εικόνα Ποσοστό (%) Ηπια υποσπερματογένεση 70.0 Φυσιολογική σπερματογένεση 20.0 Βαρεία υποσπερματογένεση 10.0 Σύνολο νολικά άνδρες. Η πιο συχνή κυτταρολογική εικόνα στους άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη ήταν αυτή της ήπιας υποσπερματογένεσης (70%) (Πίνακας 7), ενώ στους άνδρες με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη σε ποσοστό 60% βρέθηκε εικόνα πλήρους SCOS (Πίνακας 8). Από το αρχείο των 925 ανδρών βρέθηκε ότι 152 υποβλήθηκαν σε χειρουργική διόρθωση της κιρσοκήλης. Αυτοί ήσαν άνδρες στους οποίους είτε μετά από πλήρη έλεγχο συστήθηκε διόρθωση της κιρσοκήλης από το δικό μας ιατρείο, είτε προσήλθαν σε εμάς για πρώτη φορά μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης, η οποία είχε συστηθεί στο παρελθόν από άλλο ιατρό. Από τους 152 άνδρες μόνο για τους 87 υπήρχαν καταγεγραμμένα σπερμοδιαγράμματα πριν και μετά την επέμβαση. Στον Πίνακα 9 παρουσιάζονται οι παράμετροι του σπερμοδιαγράμματος πριν και μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης στο σύνολο των ανδρών. Από τις παραμέτρους του σπερμοδιαγράμματος η προωθητική κινητικότητα παρουσίασε στατιστικώς σημαντική αύξηση μετά την επέμβαση, χωρίς ωστόσο να ανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα. Στατιστικώς σημαντική αύξηση παρουσίασε και το ΟΛΚ, παραμένοντας και αυτό κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα (Πίνακας 9). Από τους 87 άνδρες οι οποίοι υποβλήθηκαν σε χειρουργική διόρθωση της κιρσοκήλης, σε 58 (67%) τέθηκε μόνο η διάγνωση της κιρσοκήλης και σε 12 (14%) η διάγνωση της ΙΝΟΑ με συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Στον Πίνακα 10 παρουσιάζονται οι παράμετροι του σπερμοδιαγράμματος πριν και μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης για τους άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη, ενώ στον Πίνακα 11 οι αντίστοιχες παράμετροι για τους άνδρες με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Στην πρώτη υποομάδα (Πίνακας 10), η μόνη παράμετρος που παρουσίασε στατιστικώς σημαντική αύξηση μετά την επέμβαση ήταν το ΟΛΚ. Αντίθετα, στη δεύτερη υποομάδα (Πίνακας 11) καμία παράμετρος δεν παρουσίασε σημαντική μεταβολή μετά την επέμβαση. Συζήτηση Η κιρσοκήλη αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και πολυσυζητημένα θέματα στον τομέα της ανδρικής υπογονιμότητας. Η παρούσα μελέτη στηρίζεται στο ιατρικό αρχείο ενός κέντρου αναφοράς για την ανδρική υπογονιμότητα στη Βόρεια Ελλάδα, περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό ανδρών και καλύπτει μία περίοδο 15 ετών. Φιλοδοξεί παρά τους περιορισμούς που υπάρχουν να παράσχει μία συνολική εκτίμηση της εμπειρίας του ιατρείου Ανδρικής Υπογονιμότητας στο δυσεπίλυτο ζήτημα της κιρσοκήλης. Από το σύνολο των ανδρών με κιρσοκήλη μόνο στο 64% η υπογονιμότητα μπορούσε πιθανώς να αποδοθεί αποκλειστικά σε αυτή, ενώ στο υπόλοιπο 36% συνυπήρχε κάποιο άλλο αίτιο υπογονιμότητας. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο διαχωρισμός των ανδρών με κιρσοκήλη ως μοναδικό αίτιο της υπογονιμότητας από τους άνδρες με συνύπαρξη κιρσοκήλης και πρωτοπαθούς ορχικής βλάβης τύπου ΙΝΟΑ. Είναι γενικώς αποδεκτό ότι η κιρσοκήλη δεν επηρεάζει σημαντικά το μέγεθος των όρχεων και μπορεί να προκαλέσει μικρή μόνο μείωση του συστοίχου όρχεως. Πράγματι η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώνεται στην παρούσα μελέτη, αφού από την ανάλυση των υποομάδων προέκυψε ότι στους άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη αριστερά το μέγεθος του αριστερού όρχεως ήταν ελα- Πίνακας 8. Κυτταρολογικά ευρήματα των ανδρών με τη διάγνωση ΙΝΟΑ με συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Κυτταρολογική εικόνα Ποσοστό (%) Πλήρες SCOS 60.0 Ατελής διακοπή της ωρίμασης 25.0 Πλήρης διακοπή της ωρίμασης 7.5 Βαρεία υποσπερματογένεση 7.5 Σύνολο

7 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 6, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2008 Πίνακας 9. Σύγκριση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος πριν και μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης στο σύνολο των ανδρών. Παράμετρος Πριν Μετά Τιμή p Όγκος σπέρματος 3.2 (2.3) 4.0 (2.2) Αριθμός σπερματοζωαρίων 10.5 (25.1) 15.0 (32.5) Κινητικότητα σπερματοζωαρίων 15.0 (25.0) 20.0 (30.0) Μορφολογία σπερματοζωαρίων 16.0 (28.0) 24.0 (28.0) ΟΛΚ 0.2 (2.8) 1.3 (13.5) Οι παράμετροι εκφράζονται ως διάμεσος τιμή (IQR). φρώς μικρότερο (23 cm 3 ) από αυτό του δεξιού (24 cm 3 ), εντός όμως των φυσιολογικών ορίων. Αντίθετα το μέγεθος των όρχεων των ανδρών με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη υπολογίσθηκε πολύ μικρότερο (13.5 cm 3 ) και διέφερε στατιστικώς σημαντικά από αυτό των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη (p < 0.001). Η κιρσοκήλη χαρακτηρίζεται επίσης από φυσιολογικά ή ελαφρώς αυξημένα επίπεδα FSH ορού (Papadimas and Mantalenakis, 1983; Pasqualotto et al., 2005). Οπως φαίνεται και σε αυτήν τη μελέτη, στους άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη, η FSH βρέθηκε εντός των φυσιολογικών ορίων, ενώ στους άνδρες με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη η FSH ξεπέρασε το ανώτερο φυσιολογικό όριο και διέφερε στατιστικώς σημαντικά από τους άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη (Πίνακας 4). Η επίδραση της κιρσοκήλης στις παραμέτρους του σπερμοδιαγράμματος αποτελεί ένα ζήτημα αμφιλεγόμενο. Πολλοί άνδρες με κιρσοκήλη - σχεδόν οι δύο στους τρεις - παραμένουν γόνιμοι και παρουσιάζουν φυσιολογικές παραμέτρους σπερμοδιαγράμματος (Redmon et al., 2002). Από την άλλη πλευρά παρατηρούνται συχνά διαταραχές της ποιότητας του σπέρματος, όπως ελαφρά έως μέτρια ασθενοσπερμία, τερατοσπερμία ή ασθενο-τερατοσπερμία. Ο αριθμός των σπερματοζωαρίων αρχικά δεν φαίνεται να επηρεάζεται σημαντικά. Σε μακροχρόνια όμως παρουσία κιρσοκήλης είναι δυνατό να επέλθει βαθμιαία επιδείνωση και των τριών παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος, η οποία σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να φθάσει μέχρι και αζωοσπερμία (Papadimas and Mantalenakis, 1983). Στη δική μας μελέτη, παρόλο που αναφέρεται σε υπογόνιμα ζευγάρια και όχι στο γενικό πληθυσμό, σημαντικό ποσοστό των ανδρών με μοναδικό αίτιο υπογονιμότητας την κιρσοκήλη (28.5%) παρουσίαζε φυσιολογικές παραμέτρους σπερμοδιαγράμματος (Πίνακας 5), ενώ και η διάμεσος τιμή του ΟΛΚ ήταν εντός των φυσιολογικών ορίων. Μάλιστα στις περιπτώσεις που η κιρσοκήλη αποτελούσε τη μοναδική διάγνωση, η συχνότερη εικόνα ήταν αυτή του φυσιολογικού σπερμοδιαγράμματος ακολουθούμενη από την ελαφρά ΟΤΑ και άλλες ελαφρές διαταραχές της κινητικότητας και της μορφολογίας (Πίνακας 5). Τελείως διαφορετική ήταν η εικόνα του σπερμοδιαγράμματος των ανδρών με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη αφού στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων υπήρχε βαρεία ΟΤΑ και αζωοσπερμία (Πίνακας 6). Επομένως, σε άνδρες με μικρό μέγεθος όρχεων, υψηλές τιμές FSH και κακή ποιότητα σπέρματος, η κύρια βλαπτική επίδραση στη γονιμότητα προέρχεται από την πρωτοπαθή ορχική βλάβη και όχι από την κιρσοκήλη, η οποία απλώς συνυπάρχει. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση της Πίνακας 10. Σύγκριση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος πριν και μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης για τους άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη. Παράμετρος Πριν Μετά Τιμή p Ογκος σπέρματος 3.4 (2.6) 4.0 (2.0) Αριθμός σπερματοζωαρίων 12.0 (22.3) 20.0 (31.0) Κινητικότητα σπερματοζωαρίων 20.0 (20.0) 20.0 (37.0) Μορφολογία σπερματοζωαρίων 18.0 (29.0) 24.5 (30.0) ΟΛΚ 0.4 (5.1) 2.0 (29.5) Οι παράμετροι εκφράζονται ως διάμεσος τιμή (IQR). EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 333

8 Ανδρική υπογονιμότητα και κιρσοκήλη Κανταρτζή και συν. κιρσοκήλης με την παρουσία αζωοσπερμίας, αφού πολλοί προβαίνουν σε χειρουργική διόρθωση της κιρσοκήλης με σκοπό την επαγωγή της σπερματογένεσης και τη χρησιμοποίηση σπερματοζωαρίων που θα προέλθουν από εκσπερμάτιση για τη διενέργεια στη συνέχεια ICSI. Εχει αναφερθεί ότι η χρήση κινητών σπερματοζωαρίων που προέρχονται από εκσπερμάτιση υπερτερεί από τη λήψη σπερματοζωαρίων με TESE προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για εξωσωματική γονιμοποίηση (In Vitro Fertilization - IVF) και ICSI (Loutradi et al., 2006). Είναι φανερό ότι η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας επέμβασης εξαρτάται από τη μικρή πιθανότητα η αζωοσπερμία να οφείλεται στην κιρσοκήλη. Στο δικό μας υλικό καταγράφηκαν 23 περιπτώσεις αζωοσπερμίας στο σύνολο των ανδρών με κιρσοκήλη, που αντιστοιχούν σε ποσοστό 6.5%. Από αυτές όμως τις 23 περιπτώσεις, μόνο οι 3 αφορούσαν άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη. Οι υπόλοιπες αφορούσαν άνδρες με παράλληλη συνύπαρξη άλλων αιτίων υπογονιμότητας, όπως ΙΝΟΑ, κρυψορχία, αποφρακτική αζωοσπερμία και χημειοθεραπεία. Εξάλλου, το ποσοστό των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη που παρουσίαζε αζωοσπερμία ήταν μόλις 1.3%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη ήταν 26%. Πρόσφατη μελέτη χωρίς όμως ομάδα ελέγχου αναφέρει ότι η διόρθωση της κιρσοκήλης σε άνδρες με αζωοσπερμία οδήγησε στην εμφάνιση σπερματοζωαρίων τουλάχιστον σε ένα σπερμοδιάγραμμα μετά την επέμβαση σε ποσοστό 33%. Σημειώνεται όμως ότι εντός ενός έτους από την επέμβαση, το 55% των ανδρών επανεμφάνισε αζωοσπερμία (Pasqualotto et al., 2006). Μια πρόσφατη αναδρομική μελέτη έδειξε ότι ενώ ποσοστό 22% των ανδρών με κιρσοκήλη και μη αποφρακτική αζωοσπερμία εμφάνισε κάποιο αριθμό σπερματοζωαρίων μετά τη μικροχειρουργική επέμβαση, μόλις το 9.6% είχε αρκετά κινητά σπερματοζωάρια τη χρονική στιγμή διενέργειας της ICSI. Στην ίδια εργασία αναφέρεται ότι δεν αυξήθηκε το ποσοστό απομόνωσης σπερματοζωαρίων με TESE (Testicular Sperm Extraction) μετά την επέμβαση (Schlegel and Kaufmann, 2004). Τα χαμηλά αυτά ποσοστά μπορούν να αποδοθούν στο ότι η κιρσοκήλη στις περιπτώσεις αυτές δεν αποτελεί το πρωταρχικό αίτιο που προκαλεί την αζωοσπερμία ή στο ότι η μακροχρόνια επίδρασή της είναι δυνατό να προκαλέσει μη αναστρέψιμες βλάβες στο σπερματικό επιθήλιο. Η επανεμφάνιση αζωοσπερμίας μετά από μία αρχική περίοδο βελτίωσης μετά την επέμβαση μπορεί να οφείλεται είτε σε προσωρινή επαγωγή της σπερματογένεσης, είτε πιθανότερα στην παρουσία κρυπτοζωοσπερμίας και πριν από την επέμβαση. Επομένως, άνδρες με κιρσοκήλη και μη αποφρακτική αζωοσπερμία σπάνια αναμένεται να έχουν ικανοποιητική ποιότητα σπέρματος μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης, ώστε να επιτευχθεί κύηση χωρίς να απαιτηθεί TESE και αυτό επιβάλλει πολύ προσεκτική επιλογή των ανδρών προκειμένου να αποφευχθεί μία άσκοπη επέμβαση. Τα τελευταία χρόνια αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο η συμβολή της FNA των όρχεων τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπευτική αντιμετώπιση της ανδρικής υπογονιμότητας, αφού αποτελεί λιγότερο τραυματική μέθοδο σε σχέση με την ανοιχτή βιοψία και παρέχει μία ικανοποιητική εικόνα της κυτταρολογίας των όρχεων. Από τα δικά μας στοιχεία προέκυψε ότι μικρός αριθμός ανδρών από αυτούς που πληρούσαν τα κριτήρια συμμετοχής στη μελέτη υποβλήθηκε σε FNA και αυτό οφείλεται αφενός στο ότι η FNA των όρχεων άρχισε να εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια και αφετέρου στο ότι χρησιμοποιείται κυρίως για την εξαγωγή συμπερασμάτων σε περιπτώσεις αζωοσπερμίας και βαρείας ΟΤΑ, οι οποίες σπάνια παρατηρούνται στους άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη. Παρά το μικρό αριθμό των παρατηρήσεων τα στοιχεία ήσαν συμβατά με ελαφρότερες βλάβες στις περιπτώσεις που η κιρσοκήλη αποτελούσε τη Πίνακας 11. Σύγκριση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος πριν και μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης για τους άνδρες με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη. Παράμετρος Πριν Μετά Τιμή p Ογκος σπέρματος 3.5 (3.2) 3.6 (3.9) Αριθμός σπερματοζωαρίων 1.0 (8.5) 4.0 (12.1) Κινητικότητα σπερματοζωαρίων 0.0 (5.0) 10.0 (18.0) Μορφολογία σπερματοζωαρίων 0.0 (31.0) 5.0 (21.0) ΟΛΚ 0.0 (0.0) 0.2 (0.5) Οι παράμετροι εκφράζονται ως διάμεσος τιμή (IQR). 334

9 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 6, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2008 μοναδική διάγνωση. Ετσι στην υποομάδα των ανδρών με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη οι συχνότερες εικόνες ήσαν αυτές της φυσιολογικής σπερματογένεσης και της ήπιας υποσπερματογένεσης (Πίνακας 7), ενώ στην υποομάδα των ανδρών με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη κυριάρχησαν οι εικόνες του πλήρους SCOS και της διακοπής της ωρίμανσης (Πίνακας 8). Επομένως, ένα σημαντικό σημείο που χρήζει ιδιαίτερου σχολιασμού είναι η σχέση της κιρσοκήλης με μία βαρεία κυτταρολογική εικόνα στους όρχεις. Η ανεύρεση για παράδειγμα πλήρους SCOS δεν σημαίνει απαραίτητα σχέση αιτίου - αιτιατού μεταξύ της κιρσοκήλης και της ορχικής βλάβης. Είναι πολύ πιθανή η συνύπαρξη κιρσοκήλης και πρωτοπαθούς ορχικής βλάβης τύπου ΙΝΟΑ. Ο μόνος τρόπος για να διερευνηθεί η σχέση αυτή θα ήταν η επανάληψη της βιοψίας των όρχεων μετά την εγχειρητική αποκατάσταση της κιρσοκήλης. Η συνέχιση της παρουσίας SCOS και μετά την επέμβαση θα συνηγορούσε υπέρ του ότι δεν υπήρχε καμία αιτιολογική σχέση μεταξύ κιρσοκήλης και ορχικής βλάβης. Αντίθετα, η βελτίωση της κυτταρολογικής εικόνας μετά την επέμβαση θα ήταν υπέρ της αιτιολογικής σχέσης ανάμεσα στις δύο οντότητες. Επομένως, στην απόφαση για εγχείρηση της κιρσοκήλης, ιδιαίτερα στους άνδρες με μη αποφρακτική αζωοσπερμία, επιβάλλεται η απάντηση στο ερώτημα: η κιρσοκήλη προκαλεί την ορχική βλάβη ή πρόκειται για απλή συνύπαρξη; Σε αυτήν τη λεπτή ειδοποιό διαφορά θα μπορούσαν να αποδοθούν οι μεγάλες διαφορές ως προς τη βελτίωση του σπέρματος και τα ποσοστά κύησης στις περιπτώσεις των ανδρών στους οποίους διενεργείται επέμβαση κιρσοκήλης. Ενα από τα καίρια ερωτήματα τόσο στη διεθνή βιβλιογραφία όσο και στη δική μας μελέτη ήταν εάν η διόρθωση της κιρσοκήλης επιτυγχάνει στατιστικώς σημαντικά αποτελέσματα στη βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος. Οι παλαιότερες μελέτες, στις οποίες καταγραφόταν βελτίωση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος μετά τη διόρθωση της κιρσοκήλης έως και 60% (Pryor and Howards, 1987; Schlesinger et al., 1994), εμφανίζουν σοβαρά μεθοδολογικά μειονεκτήματα, τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπ όψιν κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων τους. Ενα από αυτά είναι ότι έχουν ως κύριο καταληκτικό σημείο τη βελτίωση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος, που παρέχει βέβαια ένα μέτρο της γονιμότητας, αλλά δεν αποτελεί το κατεξοχήν επιθυμητό αποτέλεσμα που είναι η επίτευξη κύησης. Το σημαντικότερο όμως μειονέκτημά τους είναι η έλλειψη ομάδας ελέγχου, η οποία είναι απαραίτητη ώστε να αποφευχθεί η επίδραση του φαινομένου της σύγκλισης προς το μέσο όρο ( regression towards the mean ) των τιμών των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος (Baker and Kovacs, 1985). Σύμφωνα με το φαινόμενο αυτό, όταν οι ασθενείς υπόκεινται σε μια περίοδο παρακολούθησης που ακολουθείται από κάποια παρέμβαση και μετράται μία παράμετρος υψηλής μεταβλητότητας, τότε είναι δυνατό να παρατηρηθεί σημαντική βελτίωση ακόμη και αν η παρέμβαση είναι αναποτελεσματική. Ανεξάρτητα δηλαδή από τη θεραπευτική παρέμβαση, ένας αρχικά χαμηλός αριθμός σπερματοζωαρίων τείνει να αυξηθεί και αυτό χαρακτηρίζεται σύγκλιση προς το μέσο όρο. Επομένως, η αύξηση του αριθμού, της προωθητικής κινητικότητας και της φυσιολογικής μορφολογίας των σπερματοζωαρίων μετά την επέμβαση μπορεί να είναι αποτέλεσμα της σύγκλισης προς το μέσο όρο και να μην οφείλεται στην επίδραση της ίδιας της επέμβασης. Γι' αυτό και η ύπαρξη ομάδας ελέγχου θεωρείται απολύτως απαραίτητη για την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων. Οι σχετικά πρόσφατες προοπτικές μελέτες με ομάδα ελέγχου και κύριο καταληκτικό σημείο την επίτευξη κύησης είναι λίγες στη διεθνή βιβλιογραφία (Nilson et al., 1979; Breznik et al., 1993; Madgar et al., 1995; Nieschlag et al., 1995; Yamamoto et al., 1996; Nieschlag et al., 1998; Grasso et al., 2000; Unal et al., 2001; Krause et al.,2002). Η μεγαλύτερη μονοκεντρική και πιο καλά σχεδιασμένη μελέτη, που περιελάμβανε μόνο άνδρες με κλινική κιρσοκήλη και παθολογικές παραμέτρους σπερμοδιαγράμματος, έδειξε ότι δεν υπήρχε στατιστικώς σημαντική διαφορά ως προς την επίτευξη κύησης μεταξύ των ανδρών που υποβλήθηκαν σε διόρθωση της κιρσοκήλης είτε με χειρουργική απολίνωση, είτε με αγγειογραφικό εμβολισμό και των ανδρών στους οποίους χρησιμοποιήθηκε συμβουλευτική παρακολούθηση τους 12 μήνες της μελέτης (Nieschlag et al., 1998). Ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρατήρηση ότι στην εν λόγω μελέτη καταγράφηκε αύξηση του αριθμού των σπερματοζωαρίων και στις δύο ομάδες, η οποία όμως ήταν στατιστικώς σημαντική μόνο στην ομάδα της διόρθωσης της κιρσοκήλης. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν συνοδεύθηκε από αντίστοιχη αύξηση του ποσοστού επίτευξης κύησης. Σχολαστική στατιστική ανάλυση όλων των κλινικών και εργαστηριακών παραμέτρων απέδειξε τελικά ότι η μόνη παράμετρος που μπορεί να προβλέψει επίτευξη κύησης είναι η ηλικία της συντρόφου. Εξίσου αποκαλυπτικά είναι τα αποτελέσματα της μετα-ανάλυσης που πραγματοποίησαν οι Evers και Collins (Evers and Collins, 2003), στην οποία συμπεριέλαβαν όλες τις δημοσιευμένες, προοπτικές μελέτες με ομάδα ελέγχου με κύριο καταληκτικό σημείο την επίτευξη κύησης (Nilson et al., 1979; Breznik et al., 1993; Madgar et al., 1995; Nieschlag et al., 1995; Yamamoto et al., 1996; Nieschlag et al., 1998; Grasso et al., 2000; Unal et al., 2001; Krause EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 335

10 Ανδρική υπογονιμότητα και κιρσοκήλη Κανταρτζή και συν. et al.,2002). Η μετα-ανάλυσή τους έδειξε ότι δεν υπήρχε όφελος από την αποκατάσταση της κιρσοκήλης σε υπογόνιμα ζευγάρια, στα οποία η κιρσοκήλη στον άνδρα αποτελούσε το μόνο παθολογικό εύρημα. Η μελέτη των Madgar et al. (1995), στην οποία εφαρμόσθηκε υψηλή απολίνωση της αριστερής σπερματικής φλέβας, είναι η μόνη η οποία έδειξε αύξηση του ποσοστού κύησης έναντι της ομάδας ελέγχου, ενώ στις υπόλοιπες δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων. Oταν όμως τα αποτελέσματα της μελέτης των Madgar et al. (1995) συνδυάσθηκαν με αυτά της μελέτης των Nieschlag et al. (1998), που αποτελούσαν τις δύο μελέτες στις οποίες συμμετείχαν μόνο άνδρες με κλινική κιρσοκήλη και παθολογικές παραμέτρους σπερμοδιαγράμματος, τότε φάνηκε ότι η διόρθωση της κιρσοκήλης δεν επέφερε στατιστικώς σημαντική αύξηση του ποσοστού κύησης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Στη δική μας μελέτη βρέθηκε ότι οι άνδρες με μοναδική διάγνωση την κιρσοκήλη μετά την επέμβαση δεν εμφάνισαν σημαντική βελτίωση των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος. Ωστόσο, το ΟΛΚ παρουσίασε στατιστικώς σημαντική αύξηση, η οποία όμως δεν ήταν αρκετή ώστε να ανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα (Πίνακας 10). Στην υποομάδα των ανδρών με ΙΝΟΑ και συνυπάρχουσα κιρσοκήλη καμία παράμετρος δεν παρουσίασε στατιστικώς σημαντική αύξηση μετά την επέμβαση (Πίνακας 11). Στους άνδρες αυτούς δεν αναμένεται αξιόλογη μεταβολή των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος μετά την επέμβαση, αφού η διαταραχή της σπερματογένεσης αποδίδεται σε πρωτοπαθή ορχική βλάβη και η κιρσοκήλη απλώς αποτελεί ένα επιπλέον εύρημα που ελάχιστα συμβάλλει στη βαριά εικόνα. Ωστόσο, φαίνεται ότι σε αρκετές περιπτώσεις κακώς θεωρείται αρκετή η ανεύρεση κιρσοκήλης κατά την κλινική εξέταση ή / και τον απεικονιστικό έλεγχο για να οδηγηθεί σε χειρουργική επέμβαση ένας άνδρας χωρίς να λαμβάνονται υπ όψιν όλες οι αναγκαίες παράμετροι που πρέπει να συνεκτιμώνται. Η παρούσα εργασία, αν και περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό ανδρών, παρουσιάζει αρκετούς περιορισμούς και μεθοδολογικά προβλήματα. Τα περισσότερα προκύπτουν από τον αναδρομικό της χαρακτήρα. Το γεγονός ότι δεν σχεδιάσθηκε προοπτικά είχε ως αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις τα στοιχεία των συμμετεχόντων ανδρών να είναι ελλιπή. Πολλά από τα σπερμοδιαγράμματα εξετάσθηκαν στο εργαστήριο της Μονάδας Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής, εντούτοις δεν ήσαν λίγες οι περιπτώσεις που οι άνδρες προσκόμισαν ένα ή περισσότερα σπερμοδιαγράμματα από εξωτερικά εργαστήρια. Μάλιστα ειδικά για τους άνδρες που υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση το πρόβλημα ήταν μεγαλύτερο, αφού μπορεί το σπερμοδιάγραμμα πριν την επέμβαση να πραγματοποιήθηκε σε ένα εργαστήριο, ενώ μετά την επέμβαση σε άλλο. Επίσης, οι ορμονικοί προσδιορισμοί πραγματοποιήθηκαν σε αρκετά διαφορετικά εργαστήρια ανάλογα με τις επιθυμίες των ζευγαριών. Ετσι, υπήρχαν περιπτώσεις που οι ορμονικές τιμές ήσαν εκφρασμένες σε διαφορετικές μονάδες μέτρησης και έπρεπε να γίνει μετατροπή αυτών με τη χρήση βέβαια των κατάλληλων αριθμητικών μοντέλων. Η αποτελεσματικότητα της χειρουργικής διόρθωσης της κιρσοκήλης κρίνεται από την αποκατάσταση της γονιμότητας, καλύτερο μέτρο της οποίας αποτελεί η επίτευξη κύησης. Στη δική μας μελέτη δεν υπήρχαν καθόλου πληροφορίες ως προς αυτόν τον παράγοντα. Αξιοσημείωτο εξάλλου είναι το γεγονός ότι από τους 152 άνδρες οι οποίοι υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση μόνο για τους 87 υπήρχαν καταγεγραμμένα σπερμοδιαγράμματα πριν και μετά από αυτήν, που αντιστοιχεί σε ποσοστό μόλις 57%. Στο υπόλοιπο 43% υπήρχαν στοιχεία είτε μόνο πριν, είτε μόνο μετά την επέμβαση. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι άνδρες που υποβλήθηκαν σε διόρθωση της κιρσοκήλης διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: τη μία αποτελούν αυτοί που μετά από πλήρη έλεγχο από το ιατρείο ανδρικής υπογονιμότητας τους συστήθηκε η διενέργεια της επέμβασης και τη δεύτερη κατηγορία αποτελούν εκείνοι που προσήλθαν στο ιατρείο μετά την επέμβαση, η οποία συστήθηκε από άλλο ιατρό. Χρήζει ιδιαίτερου σχολιασμού το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις δεν είχαμε πληροφορίες μετά την επέμβαση λόγω της έλλειψης συμμόρφωσης των ζευγαριών. Μέχρι σήμερα λίγες είναι οι σωστά σχεδιασμένες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί προκειμένου να διευκρινιστεί η επίδραση της διόρθωσης της κιρσοκήλης στην αποκατάσταση της γονιμότητας. Η πλειοψηφία αυτών των μελετών, καθώς και η μετα-ανάλυσή τους αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της επέμβασης (Nilson et al., 1979; Breznik et al., 1993; Madgar et al., 1995; Nieschlag et al., 1995; Yamamoto et al., 1996; Nieschlag et al., 1998; Grasso et al., 2000; Unal et al., 2001; Krause et al.,2002; Evers and Collins, 2003). Οπως προκύπτει και από τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης, δεν αρκεί η ανεύρεση κιρσοκήλης κατά την κλινική εξέταση ή τον απεικονιστικό έλεγχο και η παρουσία παθολογικών παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος για να οδηγηθεί άκριτα ένας άνδρας σε επέμβαση διόρθωσης της κιρσοκήλης. Παρά το γεγονός ότι η επιλογή των υποψήφιων προς επέμβαση ανδρών δεν είναι πάντα εύκολη, εντούτοις σημαντικά κριτήρια που θα έπρεπε να λαμβάνονται υπ όψιν είναι το μέγεθος των όρχεων, τα επίπεδα της FSH ορού, η κυτταρολογική ή ιστολογική εικόνα των όρχεων, η ύπαρξη δευτεροπαθούς υπογονι- 336

11 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 6, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2008 μότητας, η ηλικία του άνδρα και η μακροχρόνια παρουσία κιρσοκήλης, η ηλικία της συζύγου καθώς και η παρουσία υψηλών επιπέδων FSH ορού ή μη αναστρέψιμων αιτίων υπογονιμότητας σε αυτήν (The Male Infertility Best Practice Policy Committee of the American Urological Association and The Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine, 2004). Καταληκτικά, διαπιστώνουμε ότι η κιρσοκήλη εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα και πολυσυζητημένα θέματα στον τομέα της ανδρικής υπογονιμότητας, κυρίως αναφορικά με το γιατί, το πότε και το σε ποιους άνδρες θα πρέπει να αποκαθίσταται χειρουργικά. Πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι η αποκατάσταση της κιρσοκήλης πρέπει να εφαρμόζεται σε σχολαστικά επιλεγμένη υποομάδα υπογόνιμων ανδρών. Ωστόσο, δεν φαίνεται να υπάρχουν γενικά αποδεκτά κριτήρια για την επιλογή αυτών των ανδρών. Αλλωστε τα υπάρχοντα στοιχεία δείχνουν ότι η συζήτηση με το υπογόνιμο ζευγάρι με σκοπό την ενημέρωση και την ψυχολογική υποστήριξή του, καθώς και η βελτίωση της αναπαραγωγικής λειτουργίας της συζύγου μπορεί να έχουν εξίσου καλά αποτελέσματα με τη διόρθωση της κιρσοκήλης (Nieschlag et al., 1998). Με δεδομένη εξάλλου τη μεγάλη ανάπτυξη της ICSI τα τελευταία χρόνια, οι σύγχρονες ερευνητικές προσπάθειες πρέπει να στραφούν στη σύγκριση της διόρθωσης της κιρσοκήλης με τη διενέργεια ICSI, λαμβάνοντας υπ όψιν την αποτελεσματικότητα των μεθόδων, τη σχέση κόστους - οφέλους, αλλά και τις επιθυμίες του ζευγαριού. New aspects of the role of varicocele in male infertility Persephoni Dimitra Kantartzi, Dimitrios G. Goulis Ioannis Papadimas Unit of Reproductive Endocrinology, First Department of Obstetrics and Gynecology, Aristotle University of Thessaloniki Correspondence: D. G. Goulis, 1st Dept of Obstetrics & Gyne cology Clinic, «Papageorgiou Hospital», Aristotle University of Thessaloniki Periferiaki Str., Nea Eukarpia, Thessaloniki Τel.: , Fax: , Summary Varicocele is a very common finding among infertile men and one of the most controversial issues in the field of Andrology. The aim of the present study was to analyze the epidemiological, clinical, hormonal findings and sperm parameters in men with varicocele and to evaluate the changes in sperm parameters after varicocelectomy. We accessed medical records of 925 men that were examined in the outpatient infertility clinic between ; 429 of them having either a clinical varicocele or a surgically repaired varicocele were included in the study. In 64% of men varicocele was the only cause of infertility, whereas in 36% other additional causes were found. Statistically significant differences were found between men with varicocele only and those with INOA plus varicocele, regarding testicular volume, sperm parameters and FSH levels. In addition, subgroup analysis in men with varicocele only revealed that Sperm Index was the only parameter that showed statistically significant elevation after varicocelectomy. In conclusion, surgical repair does not seem to be generally effective, thus it should be applied only in a meticulously selected group of infertile men. Key words: varicocele, male infertility, varicocelectomy, varicocele repair Βιβλιογραφία Baker, H.W. and Kovacs, G.T. (1985) Spontaneous improvement in semen quality: regression towards the mean. Int. J. Androl. 8, Baker, H.W. (1994) Male infertility. Endocrinol. Metab. Clin. North Am. 23, Breznik, R., Vlausavlievic, V. and Borko, E. (1993) Treatment of varicocele and male fertility. Arch. Androl. 30, Evers, J.L. and Collins, J.A. (2003) Assessment of efficacy of varicocele repair for male subfertility: a systematic review. Lancet, 361, Grasso, M., Lania, C., Castelli, M. et al. (2000) Low grade left varicocele in patients over 30 years old: the effect of spermatic vein ligation. B.J.U. Int. 85, Krause, W., Mueller, H.-H., Schaefer, H. and Weidner, W. (2002) Does treatment of varicocele improve male fertility? Results of the Deutsche Varikozelenstudie, a multicentre study of 14 collaborating centres. Andrologia, 34, Loutradi, K.E., Tarlatzis, B.C., Goulis, D.G. et al. (2006) The effects of sperm quality on embryo development after intracytoplasmic sperm injection. J. Assist. Reprod. Genet. 23, Madgar, I., Weissenberg, R., Lunenfeld, B. et al. (1995) Controlled trial of high spermatic vein ligation for varicocele in infertile men. Fertil. Steril. 63, EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 337

12 Ανδρική υπογονιμότητα και κιρσοκήλη Κανταρτζή και συν. Nieschlag, E. (1997) Classification of andrological disorders. In: Nieschlag, E. and Behre, H.M. (eds) Andrology. Spriger-Verlag, Berlin, Heildelberg, New York, pp Νieschlag, E., Hertle, L., Fischedick, A. and Behre, H.M. (1995) Treatment of varicocele: councelling as effective as occlusion of the vena spermatica. Hum. Reprod. 10, Νieschlag, E., Hertle, L., Fischedick, A. et al. (1998) Update on treatment of varicocele: councelling as effective as occlusion of the vena spermatica. Hum. Reprod. 13, Nilson, S., Edvinsson, A. and Nilson, B. (1979) Improvement of semen and pregnancy rate after ligation and division of the internal spermatic vein: fact or fiction? Br. J. Urol. 51, Papadimas, J. and Mantalenakis, S. (1983) Hormonal profile in infertile men. Arch. Androl. 11, Pasqualotto, F.F., Lucon, A.M., De Goes, P.M. et al. (2005) Semen profile, testicular volume and hormonal levels in infertile patients with varicoceles compared with fertile men with and without varicoceles. Fertil. Steril. 83, Pasqualotto, F.F., Sobreiro, B.P., Hallak, J. et al. (2006) Induction of spermatogenesis in azoospermic men after varicocelectomy repair: an update. Fertil. Steril. 85, Pryor, J. L. and Howards, S. S. (1987) Varicocele. Urol. Clin. North Am. 14, 499. Redmon, J.B., Carey, P. and Pryor, J.L. (2002) Varicocelethe most common cause of male factor infertility? Hum. Reprod. Update, 8, Schlegel, P.N. and Kaufmann, J. (2004) Role of varicocelectomy in men with nonobstructive azoospermia. Fertil. Steril. 81, Schlesinger, M.H., Wilets, I.F. and Nagler, H.M. (1994) Treatment outcome after varicocelectomy. A critical analysis. Urol. Clin. North Am. 21, Speroff, L., Glass, R.H. and Kase, N.G. (1999) Infertility. In: Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility (6th Ed). Lippincott Williams & Wilkins, Baltimore USA, pp The Male Infertility Best Practice Policy Committee of the American Urological Association and The Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine (2004). Report on varicocele and infertility. Fertil. Steril. 82 (suppl. 1), S Tulloch, W.S. (1952) A consideration of sterility factors in the light of subsequent pregnancies. Edinburgh Med. J. 59, Unal, D., Yeni, E., Verit, A. and Karatas, O.F. (2001) Clomiphene citrate versus varicocelectomy in treatment of subclinical varicocele: a prospective randomized study. Int. J. Urol. 8, Van Steirteghem, A.C., Nagy, Z., Joris, H. et al. (1993) High fertilization and implantation rates after intracytoplasmic sperm injection. Hum. Reprod. 8, World Health Organization (1999). WHO laboratory manual for the examination of human semen and sperm-cervical mucus interaction. Cambridge University Press, Cambridge. Yamamoto, M., Hibi, H., Hirata, Y. et al. (1996) Effect of varicocelectomy on sperm parameters and pregnancy rate in patients with subclinical varicocele: a randomized prospective controlled study. J. Urol. 155, Μπίλλα, E., Παππά, Α., Νικοπούλου, Σ. και συν. (2004) Πρόγνωση στην ανταπόκριση της θεραπείας με κιτρική ταμοξιφαίνη και ενδεκανοϊκή τεστοστερόνη με κριτήριο την ανασταλτίνη-β ορού. Ανήρ 3, Παπαδήμας, Ι. και Μανταλενάκης, Σ. (1993) Ενδοκρινολογία Αναπαραγωγής στον άνδρα. University Studio Press, Θεσσαλονίκη. ΚΑΤΑΤΕΘΗΚΕ 3/9/07 ΕΓΙΝΕ ΑΠΟΔΕΚΤΗ 6/11/07 338

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Παπανικολάου Αθανάσιος Αναπληρωτής Διευθυντής ΕΣΥ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αζωοσπερµία: Η σύγχρονη πρόκληση

Αζωοσπερµία: Η σύγχρονη πρόκληση Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Αζωοσπερµία: Η σύγχρονη πρόκληση ηµήτριος Γ. Γουλής Επίκουρος καθηγητής Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής ΑΠΘ Προσέγγιση Tιµές αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση της ανδρικής υπογονιµότητας

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση της ανδρικής υπογονιµότητας Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής Α Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση της ανδρικής υπογονιµότητας Δηµήτριος Γ. Γουλής Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ Μονϊδα Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ Α Μαιευτικό - Γυναικολογικό Κλινικό ΑΠΘ Ιατρικό Σχολό Αριςτοτϋλειο Πανεπιςτόμιο Θεςςαλονύκησ Θεραπεύα του υπογοναδιςμού κατϊ τη διϊρκεια τησ αναπαραγωγικόσ ηλικύασ Δημότριοσ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΜΑΜΑΣ Λ, ΡΩΜΗΟΥ Φ, ΝΙΚΗΤΟΣ Ε, ΜΑΜΑ Ε. ΚΕΝΤΡΟ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Σε σχέση με την επιχορήγουμενη από το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007-2013 (ΕΣΠΑ 2007-

Σε σχέση με την επιχορήγουμενη από το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007-2013 (ΕΣΠΑ 2007- Αγαπητοί συνάδελφοι και συνεργάτες, Σε σχέση με την επιχορήγουμενη από το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007-2013 (ΕΣΠΑ 2007-2013) πρότασής μας με Κωδικό υποβολής 1264, ακρωνύμιο ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

28 Βιολόγος. Το ζευγάρι που προσπαθεί να κάνει παιδί θα ξεκινήσει την διερεύνηση με κάποιες Θ. ΖΕΓΚΙΝΙΑΔΟΥ

28 Βιολόγος. Το ζευγάρι που προσπαθεί να κάνει παιδί θα ξεκινήσει την διερεύνηση με κάποιες Θ. ΖΕΓΚΙΝΙΑΔΟΥ Παράµετροι φυσιολογικού σπερµοδιαγράµµατος: καινούργια δεδοµένα Θ. ΖΕΓΚΙΝΙΑΔΟΥ 28 Βιολόγος Το ζευγάρι που προσπαθεί να κάνει παιδί θα ξεκινήσει την διερεύνηση με κάποιες εργαστηριακές εξετάσεις. Ο άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση κατά την διερεύνηση της ανδρικής

Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση κατά την διερεύνηση της ανδρικής 29 Κλινική αξιολόγηση του σπερµατοδιαγράµµατος και διερεύνηση της δυσπερµίας Ε.Γ. ΚΟΥΚΚΟΥ Ενδοκρινολόγος, Νοσοκομείο/Μαιευτήριο «Έλενα Βενιζέλου», Αθήνα Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση κατά

Διαβάστε περισσότερα

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως:

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως: Σ. Κονιδάρης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Στ. Μπάκα Επ. Καθηγήτρια Βιοπαθολογίας Π. Βάκας Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Δ. Τζανακάκη Κλινική Εμβρυολόγος Στο Τμήμα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA To περί ού ο λόγος BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA ΒΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ Συνήθως ζητείται επί περιπτώσεων - Αζωοσπερμίας - Ολιγοσπερμίας

Διαβάστε περισσότερα

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio 2 3 Ηλίας Θ. Γάτος MD Χειρουργός Γυναικολόγος - Μαιευτήρας Eιδικός στην εξωσωματική γονιμοποίηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ. Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών 2009

ΚΑΙ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ. Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών 2009 ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Οδυσσέας Β. Γρηγορίου Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών 2009 Γενικά Στοιχεία 1. Η ανδρική υπογονιμότητα αποτελεί λίένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο διαγνωστικός ρόλος της ανασταλτίνης-β σε υπογόνιμους άνδρες και η συσχέτισή της με την κυτταρολογική εικόνα των όρχεων

Ο διαγνωστικός ρόλος της ανασταλτίνης-β σε υπογόνιμους άνδρες και η συσχέτισή της με την κυτταρολογική εικόνα των όρχεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ 19(4):343-352, 2007 Κλινική μελέτη Ο διαγνωστικός ρόλος της ανασταλτίνης-β σε υπογόνιμους άνδρες και η συσχέτισή της με την κυτταρολογική εικόνα των όρχεων Π. Πολυχρόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Θ. ΜΠΙΛΛΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Θ. ΜΠΙΛΛΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Θ. ΜΠΙΛΛΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ Ορισμός Η κιρσοειδής διάταση και ελικοειδής διαµόρφωση των κλάδων του φλεβικού πλέγµατος (pamponiform plexus) των σπερµατικών φλεβών που είναι υπεύθυνες για

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Dr. Αριστοµένης Γκέκας. Χειρουργός Ουρολόγος Ανδρολόγος Υπεύθυνος Ανδρολογικού τµήµατος Ουρολογικής Κλινικής Γ.Ν. Πάτρας Ο Άγιος Ανδρέας

Dr. Αριστοµένης Γκέκας. Χειρουργός Ουρολόγος Ανδρολόγος Υπεύθυνος Ανδρολογικού τµήµατος Ουρολογικής Κλινικής Γ.Ν. Πάτρας Ο Άγιος Ανδρέας 1 Αγαπητοί Συνάδελφοι Στα πλαίσια της πραγµατοποίησης του 5 ου Ανδρολογικού Συµποσίου µε διεθνή συµµετοχή και κλινικό φροντιστήριο, σας παρουσιάζουµε το ακόλουθο ερωτηµατολόγιο µε θέµα: Η κιρσοκήλη στους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ Όταν ένα ζευγάρι προσπαθεί χωρίς αποτέλεσμα να τεκνοποιήσει, επί τουλάχιστον 1 χρόνο τακτικής σεξουαλικής επαφής χωρίς προφυλάξεις, τότε θεωρείται ότι το ζευγάρι αυτό αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας

Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας Δρ. Ελένη Κοντογιάννη Εμβρυολόγος-Γενετιστής Επιστημονική Διευθύντρια Ινστιτούτου Γυναικολογίας και Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής «IVF and Genetics»

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα. Πέτρος Περιμένης

Κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα. Πέτρος Περιμένης Κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα Πέτρος Περιμένης Δήλωση συμφερόντων GSK, Lilly, AMGEN Είναι εφικτή μια αντικειμενική κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα; Η καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΣ ΕΝΗΛΙΚΑ

ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΣ ΕΝΗΛΙΚΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΣ ΕΝΗΛΙΚΑ Παναγιώτα Δριμάλα Ενδοκρινολόγος Ορισμός Testosterone Therapy in Men with Androgen Deficiency Syndromes: An Endocrine Society Clinical PracZce Guideline J Clin Endocrinol Metab 2010

Διαβάστε περισσότερα

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής GnRH ανάλογα Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΔΡΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΑΝΔΡΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ Μπακαλιάνου Κωνσταντία Μαιευτήρας Γυναικολόγος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστημονικός Συνεργάτης Β Πανεπιστημιακής Γυναικολογικής Μαιευτικής Κλινικής «Αρεταίειο»

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία.

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. CLINICAL TRIALS ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 25 Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. Τσάνταλη, Ε. 1,2,3, Οικονομίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

KATEYΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

KATEYΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ KATEYΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ (Eνημέρωση κειμένου Απρίλιος 2010) A. Jungwirth, T. Diemer, A. Giwercman, Z. Kopa, C. Krausz, H. Tournaye, G.R. Dohle Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ EAA TRAINING CENTER THESSALONIKI ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ 2014-2015 ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ Κουτσογιάννης Ιωάννης MSc ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΣ ΑΝΔΡΑΣ 10-15 % των ζευγαριών 60% παράγοντας άνδρας Nieschlag

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ. Υπέρ. Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας»

«ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ. Υπέρ. Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας» «ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Υπέρ Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας» ΧΟΛΟΚΥΣΤΕΚΤΟΜΗ (open / lap) Η συχνότερη χειρουργική επέμβαση. 20.000.000 ασθενείς με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛΛ3ΟΞ7Μ-ΒΞΥ. Αθήνα, 24 Οκτωβρίου 2013. Αρ. Πρωτ.: οικ. 34265. ΠΡΟΣ 1.Μονάδες Υγείας ΕΟΠΥΥ 2. Περιφερειακές Διευθύνσεις ΕΟΠΥΥ

ΑΔΑ: ΒΛΛ3ΟΞ7Μ-ΒΞΥ. Αθήνα, 24 Οκτωβρίου 2013. Αρ. Πρωτ.: οικ. 34265. ΠΡΟΣ 1.Μονάδες Υγείας ΕΟΠΥΥ 2. Περιφερειακές Διευθύνσεις ΕΟΠΥΥ Αρ. Πρωτ.: οικ. 34265 Αθήνα, 24 Οκτωβρίου 2013 Γενική Δ/νση: Σχεδιασμού & Ανάπτυξης Υπηρεσιών Υγείας Δ/νση: Φαρμάκου Τμήμα: Φαρμακευτικής Πολιτικής Πληροφορίες: Ε. Αλεξοπούλου Τηλ.:210-8110674 Fax: 210-8110694

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΝΩΣΗ ΠΥΕΛΟΟΥΡΗΤΗΡΙΚΗΣ

ΣΤΕΝΩΣΗ ΠΥΕΛΟΟΥΡΗΤΗΡΙΚΗΣ ΣΤΕΝΩΣΗ ΠΥΕΛΟΟΥΡΗΤΗΡΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ: από το Α ως το Ω 5 ο Διαδραστικό Σχολείο Ουρολογίας Πορταριά 2012 Στυλιανός Θ. Γιαννακόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Ποια τα

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Γεννητικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Γεννητικό Σύστημα Άνδρα 2 Γεννητικό Σύστημα Άνδρα Όρχεις (Γεννητικοί Αδένες) Εκφορητική Οδός Σπέρματος Επιδιδυμίδα Σπερματικός Πόρος Σπερματοδόχος Κύστη Εκσπερματικός

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοθεραπευτής, MSc, Εργαστηριακός συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙ Λαμίας Φυσικοθεραπευτής

Φυσικοθεραπευτής, MSc, Εργαστηριακός συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙ Λαμίας Φυσικοθεραπευτής ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Τα χρόνια αποτελέσματα της συστηματικής άσκησης στο διπλό γινόμενο σε υγιή άτομα Αθανάσιος Μανδηλάρης,1 Δημήτριος Σούκος2 1 Φυσικοθεραπευτής, MSc, Εργαστηριακός συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας,

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure.

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 50, October - November - December 2012, pages 18-22 ORIGINAL REVIEW ARITCLE Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

1. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ

1. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ 1. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Η υπογονιμότητα στις μέρες μας είναι ένα συχνό κλινικό πρόβλημα. Αφορά το 13-15% των ζευγαριών διεθνώς. Η επίπτωσή της ποικίλει, με το μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙΣ Ε.Α.Ν Γ.Ν.Ν.Θ.Α «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΠΡΟΥΠΗ ΕΠΙΣΚΕΠΤΡΙΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΠΕ 12/2/2015 ΙΣΤΟΡΙΚΟ Γ.Ν.Ν.Θ.Α. «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ. Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Απόστολος Καπώνης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ. Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Απόστολος Καπώνης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Απόστολος Καπώνης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Αίτια υπογονιμότητας Κλινική και εργαστηριακή διερεύνηση υπογονιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δημήτρης Φουσκάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα 31 Μαρτίου 2012

Ημερίδα 31 Μαρτίου 2012 Υπό την αιγίδα της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας Υπό την αιγίδα του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (Ι.Σ.Α.) Ημερίδα 31 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Από την Ανδρολογία στη Γυναικολογία: Συνέργειες και Αντιθέσεις Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

2. Η Βαρύτητα Διαφόρων Γλυκαιμικών Δεικτών Νοσηλείας στην Λειτουργική Έκβαση του ΑΕΕ των Διαβητικών Ασθενών

2. Η Βαρύτητα Διαφόρων Γλυκαιμικών Δεικτών Νοσηλείας στην Λειτουργική Έκβαση του ΑΕΕ των Διαβητικών Ασθενών 26 2. Η Βαρύτητα Διαφόρων Γλυκαιμικών Δεικτών Νοσηλείας στην Λειτουργική Έκβαση του ΑΕΕ των Διαβητικών Ασθενών Β. Δραγουμάνος 1, Δ. Αθανασόπουλος 2, Ε. Φουστέρης 1, Δ. Αναστασόπουλος 2, Π. Φουρλεμάδης

Διαβάστε περισσότερα

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή Επικεντρωµένη στην ασθενή προσέγγιση της Ελεγχόµενης Διέγερσης των Ωοθηκών (COS) Βελτιστοποίηση της αναλογίας κινδύνου /οφέλους Μείωση του OHSS

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2009 Τόμος 8 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος Σεπτέμβριος 2009. Διερεύνηση αιτιών ανδρικής υπογονιμότητας ΕΡΕΥΝΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2009 Τόμος 8 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος Σεπτέμβριος 2009. Διερεύνηση αιτιών ανδρικής υπογονιμότητας ΕΡΕΥΝΑ Copyright 2009 ΕΡΕΥΝΑ Διερεύνηση αιτιών ανδρικής υπογονιμότητας Γουρνή Μαρίτσα 1, Πολυκανδριώτη Μαρία 2, Μπαμπάτσικου Φωτούλα 3, Γουρνή Παρασκευή 4, Φάρος Ευθύμιος 5, Ρούπα Ζωή 6 1. Καθηγήτρια Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ, MSc, PT

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ, MSc, PT ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ, MSc, PT Certified Schroth Therapist (BSPTS) Certified Schroth Best Practice Therapist Certified SEAS Therapist Certified McKenzie Therapist Disclosures I have nothing to disclose. International

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Γονάδες

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Γονάδες Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 00 Γονάδες 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης Ανδρική υπογονιµότητα Ι. Παπαδήµας Ενδοκρινολόγος Α Μαιευτική & Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΕΡΜΑ σε ελεύθερη πτώση!

ΣΠΕΡΜΑ σε ελεύθερη πτώση! ΣΠΕΡΜΑ σε ελεύθερη πτώση! Σοβαρό πρόβλημα υπογονιμότητας αντιμετωπίζει η Γηραιά Ηπειρος και δύο από τις κύριες αιτίες είναι η ποσότητα και η ποιότητα του σπέρματος, που φθίνουν συνεχώς... Νέες μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Μαυρόγιαννη Γεωργία 1, Καραντζούλα Ευαγγελία 2, Τουλιά Γεωργία 3, Κυριακόπουλος Βασίλης 4, Καδδά Όλγα 5 EΡΕΥΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ WORKSHOP Σάββατο 27 Ιουνίου 2015 ΚΑΛΑΜΑΤΑ Ναυαρίνου & Ρήγα Φεραίου Καλαμάτα Οργάνωση: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ WORKSHOP 09:30 10:15 Χαιρετισμοί Δραστηριότητες της ΕΕΑΙ Ευγένιος Κουμαντάκης,

Διαβάστε περισσότερα

Ιωσηφίνα Γιαννακίκου, M.D.

Ιωσηφίνα Γιαννακίκου, M.D. Ιωσηφίνα Γιαννακίκου, M.D. Αναλυτικό Βιογραφικό σημέιωμα 04/06 - σήμερα Ιδιώτης αναισθησιολόγος Αθήνα, Ελλάδα. Εργασία 10/07 - σήμερα Αναισθησιολόγος/ εντατικολόγος (έμμισθη θέση) Johns Hopkins Hospital,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Πετούσης Σ., Μαργιούλα-Σιάρκου Χ., Καλογιαννίδης Ι., Δαγκλής

Διαβάστε περισσότερα

7 η Ημερίδα Ενδοκρινολογίας της Γυναίκας

7 η Ημερίδα Ενδοκρινολογίας της Γυναίκας Moνάδα Ενδοκρινολογίας, Σακχαρώδη Διαβήτη και Μεταβολισμού «Αρεταiειον» Νοσοκομείο Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού Νοσοκομείο - Μαιευτήριο «Έλενα Βενιζέλου» 7 η Ημερίδα Ενδοκρινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΣΤΗΝ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΟΜΠΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Da Vinci εντυπωσιακή τεχνολογία που αυξάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ. Συμπτώματα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ. Συμπτώματα ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Περίπου το 15% των ζευγαριών έχουν προβλήματα γονιμότητας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπόρεσαν να συλλάβουν παιδί, αν και είχαν συχνές σεξουαλικές επαφές χωρίς προφυλάξεις για ένα χρόνο ή περισσότερο.

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Διδακτορική Διατριβή Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΠΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΦΡΟΝΤΙΔΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση

Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση Ορθοδοντική ΣTOMA 2014; 42 : 177-185 Βιβλιογραφική ανασκόπηση Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση Ε. ΓΕΩΡΓΑΚΑ 1, Κ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ 2, Ε. ΜΑΡΚΟΒΙΤΣΗ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα