ΑΝΟΣΟΪΣΤΟΧΗΜΙΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΟΣΧΗΜΑΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΝΕΥΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΟΣΟΪΣΤΟΧΗΜΙΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΟΣΧΗΜΑΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΝΕΥΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ- ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ -ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΟΣΟΪΣΤΟΧΗΜΙΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΟΣΧΗΜΑΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΝΕΥΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ Νικολέττα Π. Προκόπη ΑΜ:1091 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Μάρθα Ασημακοπούλου Πάτρα, Μάιος 2008

2 Στη γιαγιά μου Μαρία Στα αδέρφια μου, Διονύση και Μαρία και στους γονείς μου με αγάπη. 2

3 Ευχαριστίες Θα ήθελα να εκφράσω την βαθιά ευγνωμοσύνη μου στην επιβλέπουσα καθηγήτριά μου, Μάρθα Ασημακοπούλου, επίκουρη καθηγήτρια του Εργαστηρίου της Ανατομίας, για την εμπιστοσύνη και τη συνεχή υποστήριξη και ενθάρυνση στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Ήμουν εξαιρετικά τυχερή να την έχω επιβλέπουσα, αφού χωρίς την συμπαράσταση και άψογη συνεργασία της θα ήταν δύσκολο να ολοκληρωθεί αυτή η μελέτη. Αυτό επίσης, θα ήταν πραγματικά αδύνατο, αν δεν υπήρχε η υποστήριξη και εμπιστοσύνη ενός πολύ σημαντικού -και- για μένα ανθρώπου, του καθηγητή Ιωάννη Βαράκη, Διευθυντή του Εργαστηρίου της Ανατομίας, που πίστεψε σε μένα και μου έδωσε την ευκαιρία να κάνω το όνειρό μου πραγματικότητα. Ακόμη, θα ήθελα να ευχαριστήσω την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Εργαστηρίου της Ανατομίας, Ελένη Παπαδάκη, για τις πολύτιμες συμβουλές της και το αμέριστο ενδιαφέρον της, καθώς και τον επίκουρο καθηγητή Νευροχειρούργικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Πατρών, Γεώργιο Γκατζούνη, για την υποστήριξή του και τη διάθεση του πολύτιμου χρόνου του και του υλικού της έρευνας. Το επιπλέον υλικό που χρειάστηκε, βρέθηκε χάρη στην Διευθύντρια του Παθολογοανατομικού εργαστηρίου του Νοσοκομείου «Άγιος Ανδρέας», Μαρία Ρεπαντή, οπότε την ευχαριστώ θερμά γι αυτό. Τέλος, είμαι πραγματικά ευγνώμων για τη βοήθεια τους, στον Γεώργο Κληρονόμο και στους συμφοιτητές μου στο Εργαστήριο της Ανατομίας. 3

4 Συντμήσεις ΙΔ: Ινώδης Δακτύλιος ΚΝΣ: Κεντρικό Νευρικό Σύστημα ΜΔ: Μεσοσπονδύλιος Δίσκος ΝΜ: Νωτιαίος Μυελός ΟΜΣΣ: Οσφυϊκή Μοίρα Σπονδυλικής Στήλης Ο5-Ο6: Σπονδυλικό επίπεδο 5 ου -6 ου οσφυϊκού σπονδύλου ΠΠ: Πηκτοειδής Πυρήνας ΣΣ: Σπονδυλική Στήλη 2-AG: 2-arachidonylglycerol BDNF: Brain-derived neurotrophic factor CGRP: calcitonin gene-related peptide DAG: diacylglycerol, DGL: diacylglycerol λιπάση, DRG: ραχιαίο γάγγλιο FAAH: αμιδο-υδρολάση λιπαρού οξέος, FGF-2: fibroblast growth factor GABA: γ-αμινοβουτυρικό οξύ, GAP-43: growth-associated protein GDNF: glial cell line-derived neurotrophic factor GFAP: Glial fibrillary acidic protein GluR: υποδοχέας γλουταμινικού, IB4: ισολεκτίνη Β4 IL-1: ιντερλευκίνη-1 MRI: μαγνητική τομογραφία MMP: μεταλλοπρωτεϊνάση θεμέλιας ουσίας NAPE: N arachidonoylphosphatidylethanolamine NAT: N-ακετυλ-τρανσφεράση, NMDA: N-μεθυλ-D-ασπαρτικό οξύ NGF: Nerve growth factor ΝΟ: μονοξείδιο του αζώτου NT: neurotrophin PGE2: προσταγλανδίνη Ε2 PIPx: φωσφολιπιδικοί πρόδρομοι PLC: φωσφολιπάση C PLD: φωσφολιπάση D PLL: οπίσθιος επιμήκης σύνδεσμος PST: paravertebral sympathetic trunk SN: sinuvertebral nerve SP: ουσία Ρ TACE: TNF-a converting enzyme TGF-β: Transforming growth factor VEGF: vascular endothelial growth factor VIP: vasoactive intestinal peptide 4

5 Περιεχόμενα: Περίληψη 1.Εισαγωγή 2.1 Σπονδυλική στήλη 2.2 Μεσοσπονδύλιος δίσκος Μοριακή ανατομική Εμβρυολογική καταβολή 2.3 Εκφύλιση μεσοσπονδυλίου δίσκου Αιτιολογία εκφύλισης του μεσοσπονδυλίου δίσκου Βαθμοί εκφύλισης του μεσοσπονδυλίου δίσκου Σημειολογία του εκφυλισμένου μεσοσπονδυλίου δίσκου Μορφολογία του εκφυλισμένου μεσοσπονδυλίου δίσκου Η εκφύλιση σε μοριακό επίπεδο 2.4 Νεύρωση του μεσοσπονδυλίου δίσκου Φυσιολογική νεύρωση Εκτεταμένη νεύρωση κατά την εκφύλιση Νευροτροφίνες και νεοεννεύρωση στον εκφυλισμένο μεσοσπονδύλιο δίσκο 2.5 Νεύρωση και πόνος Δισκογενής πόνος Ριζιτικός πόνος 2.6 Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα αναλγησίας 3. Σκοπός εργασίας 4. Υλικό 5. Μεθοδολογία 6. Αποτελέσματα 7. Σύγκριση αποτελεσμάτων-συζήτηση 8. Συμπεράσματα 9. Αρθρογραφία 5

6 Περίληψη Σκοπός: Ο νεοεννευρωμένος μεσοσπονδύλιος δίσκος (ΜΔ), κλινικά θεωρείται μια σημαντική πηγή πόνου στους ασθενείς με οσφυαλγία. Η ταυτοποίηση των νεοσχηματιζόμενων νεύρων, που εκφράζουν τους υποδοχείς των νευροτροφινών, στην εκφύλιση του ΜΔ, σπονδυλικών επιπέδων που αναφέρονται ως πηγή δισκογενή πόνου και η συσχέτισή τους με το ενδοκανναβινοειδές σύστημα αναλγησίας, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της μελέτης. Υλικό και μέθοδος: Συλλέχθηκαν 50 ανθρώπινοι ΜΔ ή τμήματα αυτών, μετά από δισκεκτομή σε χειρουργεία κήλης και εκφυλιστικών παθήσεων της Οσφυϊκής Μοίρας της Σπονδυλικής Στήλης (ΟΜΣΣ). Εφαρμόσθηκε ανοσοϊστοχημεία για την ανίχνευση νευρικών ινών, στους ΜΔ, αφού διαπιστώθηκε η εκφύλισή τους. Συσχετίσθηκε η ανάπτυξη νευρικών ινών των εκφυλισμένων ΜΔ με την έκφραση των υψηλής και χαμηλής συγγένειας υποδοχέων των νευροτροφινών, TrkA, TrkB, TrkC και p75, αντίστοιχα. Στα περιστατικά με ανάπτυξη νευρικών ινών ανιχνεύθηκε ανοσοϊστοχημικά η έκφραση του υποδοχέα CB1 των ενδοκανναβινοειδών. Αποτελέσματα: Η εκτεταμένη νεύρωση στον ΜΔ που φέρεται στον έσω ινώδη δακτύλιο (ΙΔ) και μπορεί να φτάνει μέχρι τον πηκτοειδή πυρήνα (ΠΠ), φαίνεται να είναι εξαρτώμενη από τους υποδοχείς των νευροτροφινών TrkA, TrkB, TrkC και p75. Μικρά αιμοφόρα αγγεία συνοδεύουν τις νευρικές ίνες στα σπονδυλικά επίπεδα του ΜΔ που δίνουν δισκογενή πόνο και εκφράζουν επίσης τους υποδοχείς των νευροτροφινών. Ο CB1 υποδοχέας των ενδοκανναβινοειδών ταυτοποιήθηκε σε όλα τα περιστατικά που εμφάνιζαν ανάπτυξη νευρικών ινών. Βρέθηκε να εκφράζεται στα αγγεία που συνοδεύουν τις νευρικές ίνες και σε μερικά νεύρα. Δεν ταυτοποιήθηκε ανάπτυξη νευρικών ινών σε εκφυλισμένους ΜΔ σπονδυλικών επιπέδων που δεν αποτελούσαν αιτία δισκογενούς οσφυαλγίας. Συμπέρασμα: Η αλγοϊδιοδεκτική ανάπτυξη νευρικών ινών στον ΜΔ συνδέεται με την έκφραση των υποδοχέων των νευροτροφινών στις νεοσχηματιζόμενες νευρικές ίνες, δείχνοντας ότι όχι μόνο ο NGF, αλλά και άλλες νευροτροφίνες εμπλέκονται στην ανάπτυξη νευρικών ινών. Η έκφραση του CB1 υποδοχέα των ενδοκανναβινοειδών αποτελεί πεδίο έρευνας για τη θεραπεία του δισκογενή πόνου. 6

7 1.Εισαγωγή Η οσφυαλγία είναι μια από τις σημαντικότερες κοινωνικο-οικονομικές παθήσεις και ένα από τα σημαντικά θέματα υγείας σήμερα. Κατά μέσο όρο, θεωρείται ότι το 50-90% του ενήλικου πληθυσμού έπασχε ή πάσχει από οσφυαλγία. Επίσης, εκτιμάται ότι το 28% του πληθυσμού θα έχει την εμπειρία της οσφυαλγίας μία φορά τουλάχιστον κατά τη διάρκεια της ζωής, το 14% θα έχει την εμπειρία επεισοδίων οσφυαλγίας που θα διαρκέσουν τουλάχιστον 2 εβδομάδες, ενώ το 8% του εργαζόμενου πληθυσμού θα έχει εμπειρία οσφυαλγίας 1 φορά το χρόνο. (Manchikanti L.,2000). Οι οικονομικές δαπάνες για την οσφυαλγία είναι αρκετά υψηλές, φτάνοντας στις ΗΠΑ τα $50 δις/χρόνο και στο Ηνωμένο Βασίλειο τα 12 δις/χρόνο. (Maniadakis N. και Gray A., 2000). Οι αιτίες οσφυαλγίας συχνά είναι ασαφείς και ποικίλουν από ασθενή σε ασθενή. Εκτιμάται ότι το 75% αυτών των περιπτώσεων συσχετίζονται με την εκφύλιση του οσφυϊκού μεσοσπονδύλιου δίσκου (ΜΔ). (Manchikanti L., 2000). Στην εκφύλιση του ΜΔ υπάρχει διαταραχή στο κυτταρικό υπόβαθρο και στη σύνθεση της εξωκυττάριας ουσίας, με ποιοτικές, μορφολογικές και λειτουργικές αλλαγές, με κυριότερες την απώλεια της υδατοβρίθειας του πηκτοειδή πυρήνα (ΠΠ), το σχηματισμό σχισμών στον ινώδη δακτύλιο (ΙΔ) και την αποτιτάνωση και σκλήρυνση των χόνδρινων τελικών πλακών. (Chung S. και συν. 2003, Gruber Η. και Hanley Ε., 2002). Μακροσκοπικά, ο ΜΔ χάνει την ικανότητα απορρόφησης φορτίων, μειώνεται το ύψος του, αυξάνεται η διάμετρός του, δεν διαχωρίζονται ευδιάκριτα ο ΙΔ και ο ΠΠ και μπορεί να προκληθεί δευτερεύουσα παθολογία. Οι εκφυλιστικές αλλαγές μπορούν να είναι απόρροια της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης, αλλά και συνέπεια γενετικών παραγόντων, τραυματισμών και διαταραχών διατροφής του ΜΔ, οπότε χαρακτηρίζονται ως παθολογική διαδικασία. Χαρακτηριστικά αυτής είναι: (α) συσσώρευση ιστικής βλάβης (β) φλεγμονή (γ) εκτεταμένη νεύρωση και (δ) ευαισθητοποίηση αλγοϋποδοχέων. (Lotz J. και Ulrich J., 2006) Χαρακτηριστικό στοιχείο της εκφύλισης του ΜΔ είναι και η εκτεταμένη νεύρωση στον έσω ΙΔ, που μπορεί να φτάσει και στον ΠΠ. Από τις νευροτροφίνες, ο Nerve Growth Factor (NGF), μέσω του υποδοχέα του TrkA, συσχετίζονται με την ανάπτυξη και ευαισθητοποίηση των νεοσχηματιζόμενων νευρικών ίνών. Ακόμη, έρευνες συσχετίζουν τις NGF-εξαρτώμενες νευρικές ίνες με την αναλγητική δράση 7

8 των ενδοκανναβινοειδών, εφόσον εκφράζεται ο υποδοχέας CB1 (Farquhar-Smith WP και Rice A.SC, 2003). 2.1 Σπονδυλική στήλη Η ανθρώπινη σπονδυλική στήλη (ΣΣ) είναι μια σύνθετη, πολυτμηματική κατασκευή που εξυπηρετεί σημαντικές λειτουργίες: α) Στήριξη του βάρους, με μεταφορά του κατά μήκους της κεφαλής και του κορμού, στη λεκάνη. β) Κίνηση του σώματος, μεταξύ της κεφαλής, του κορμού και της λεκάνης, γ) Προστασία του νωτιαίου μυελού (ΝΜ) και με το σχηματισμό του θωρακικού κλωβού προστασία των εσωτερικών οργάνων (καρδιά, πνεύμονες). δ) Προσφέρει επιφάνειες πρόσφυσης για τους μυς της κοιλιάς και του θώρακα και για μερικούς μυς των άνω και κάτω άκρων ε) Δίνει σχήμα στο ανθρώπινο σώμα σε στατική και δυναμική θέση και διευκολύνει τις αλλαγές μεταξύ τους στ) Δρα ως απορροφητής πιέσεων, μέσω κυρίως των μεσοσπονδύλιων δίσκων. (Marion Τ., Tony Ε., 1999). Η ΣΣ αποτελείται από 5 τμήματα, την αυχενική μοίρα (ΑΜΣΣ), τη θωρακική (ΘΜΣΣ), την οσφυϊκή (ΟΜΣΣ), το ιερό οστό και τον κόκκυγα. Συνήθως 33 σπόνδυλοι, απαρτίζουν τη ΣΣ. Απ' αυτούς μόνο οι 24 (7 αυχενικοί, 12 θωρακικοί και 5 οσφυϊκοί) είναι κινητοί. Στους ενήλικες οι 5 σπόνδυλοι της ιερής περιοχής συνοστεώνονται για να σχηματίσουν το ιερό οστό, ενώ οι 4 κοκκυγικοί σπόνδυλοι συνοστεώνονται για να σχηματίσουν τον κόκκυγα, (εικόνα 1). Στη ΣΣ διακρίνονται στους ενήλικες, τέσσερα διαφορετικά κυρτώματα: το αυχενικό, το οποίο είναι λορδωτικό, το θωρακικό, που είναι κυφωτικό, το οσφυϊκό, που είναι λορδωτικό και το ιερό που είναι κυφωτικό. Το θωρακικό και ιερό κύρτωμα ονομάζονται πρωτογενή, επειδή αναπτύσσονται κατά την εμβρυϊκή περίοδο. Το αυχενικό και οσφυϊκό κύρτωμα αρχίζουν να εμφανίζονται στην αυχενική και οσφυϊκή περιοχή πριν από τη γέννηση, γίνονται όμως φανερά μετά τον τοκετό και ονομάζονται δευτερογενή κυρτώματα. 8

9 Εικόνα 1: Τα φυσιολογικά κυρτώματα της Σπονδυλικής Στήλης (Chevalier, J. M.1998). Ένας "τυπικός" σπόνδυλος (π.χ. οι Θ5 μέχρι Θ8, Ο1 και Ο2) αποτελείται από δύο μέρη, το σώμα και το σπονδυλικό τόξο. Οι τυπικοί σπόνδυλοι παρουσιάζουν διαφορές στο μέγεθος και σε άλλα χαρακτηριστικά από την μία μοίρα στην άλλη και σε μικρότερο βαθμό μέσα στην ίδια μοίρα. Το σώμα είναι το μεγάλο, ισχυρό, πρόσθιο τμήμα που έχει το σχήμα κοντού κυλίνδρου, που η λειτουργία του είναι η στήριξη βάρους. Το σπονδυλικό τόξο περιβάλλει το σπονδυλικό τρήμα και παραφύεται σε κάθε πλευρά του σώματος, ενώ προστατεύει τους νευρικούς ιστούς (το νωτιαίο μυελό και τις νευρικές ρίζες) από τραυματισμούς. Το τόξο σχηματίζεται από δύο αυχένες που προεξέχουν προς τα πίσω για να συναντήσουν τα δύο πέταλα. Τα πέταλα συναντιούνται πίσω για να σχηματίσουν την ακανθώδη απόφυση. Τέσσερις αρθρικές και δύο εγκάρσιες αποφύσεις ξεκινούν επίσης από το σπονδυλικό τόξο. Το κενό που σχηματίζεται απ' το σώμα και το τόξο ονομάζεται σπονδυλικό τρήμα. Η διαδοχή των τρημάτων στην σπονδυλική στήλη σχηματίζει το σπονδυλικό σωλήνα (νωτιαίο σωλήνα), που περιέχει το νωτιαίο μυελό και τα προστατευτικά περιβλήματα του (μήνιγγες), τις ρίζες των νεύρων και τα αιμοφόρα αγγεία. Οι αυχένες του σπονδυλικού τόξου είναι κοντές, δυνατές αποφύσεις που συνδέονται με το ανώτερο τμήμα του σώματος σε κάθε πλευρά. Προβάλλουν προς τα 9

10 πίσω για να συναντήσουν τα φαρδιά επίπεδα πέταλα. Τα πέταλα του σπονδυλικού τόξου είναι μεγάλες επίπεδες οστέινες πλάκες, που εκτείνονται προς τα έσω, πίσω και ελαφρά κάτω απ' τους αυχένες και επικαλύπτουν τα πέταλα του σπονδύλου που είναι από κάτω. Υπάρχουν επίσης 4 ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις-άνω και κάτω- (αρθρώσεις των facet), που σχηματίζονται από τις ανάντεις και κατάντεις αρθρικές αποφύσεις των σπονδύλων και η λειτουργία τους είναι η σταθερότητα στη ΣΣ. Ο μεσοσπονδύλιος δίσκος (ΜΔ) βρίσκεται μεταξύ των σπονδύλων και ονομάζεται ανάλογα με την μοίρα της ΣΣ στην οποία εντοπίζεται. Έτσι π.χ. ο Θ12/Ο1 ΜΔ εντοπίζεται μεταξύ του 12 θωρακικού και 1 ου οσφυϊκού σπονδύλου. 2.2 Μεσοσπονδύλιος δίσκος Μοριακή ανατομική Ο μεσοσπονδύλιος δίσκος (ΜΔ) αποτελείται από τον κεντρικό πηκτοειδή πυρήνα(ππ) και τον ινώδη δακτύλιο(ιδ), ο οποίος διακρίνεται στον έξω ινώδη δακτύλιο και τον ινοχόνδρινο έσω δακτύλιο. Η λεπτή ζώνη μεταξύ ΙΔ και ΠΠ, ονομάζεται μεταβατική ζώνη, (εικόνα 2). Στα διάκενα των ινών κολλαγόνου, βρίσκεται η πηκτωματώδης θεμέλια ουσία (Snell R.1995) Εικ.2: Τα τμήματα του μεσοσπονδυλίου δίσκου και τα επικρατή στοιχεία ανά περιοχή. (Chung S.A. και συν., 2003). 10

11 Ο ινώδης δακτύλιος αποτελείται από συγκεντρικά στρώματα ινώδους ιστού, από 25 περίπου πέταλα παράλληλα το ένα προς το άλλο, που αποτελούνται από κολλαγόνες ίνες (γλυκοπρωτείνες), ( Roughley P.J. και συν, 2004, Gruber Η.Ε. και Hanley Ε.Ν., 2002), (εικόνα 3). Εικόνα 3: Η διάταξη των πετάλων του ΙΔ (Chevalier, J. M.,1998). Αυτές αποτελούν περίπου 70% του ξηρού βάρους του ΙΔ, ενώ το 15-20% είναι πρωτεογλυκάνες, οι οποίες εντοπίζονται κυρίως μεταξύ των πετάλων του ΙΔ. Οι ελαστικές ίνες είναι επίσης παρούσες ως δευτερεύον συστατικό, ενώ η περιεκτικότητα σε ύδωρ φτάνει το 60-70%.Η συγκέντρωση του νερού στο ΜΔ, εξαρτάται από τις συγκεντρώσεις των πρωτεογλυκανών και του κολλαγόνου, με τις πρώτες να αυξάνουν υδατοβριθή πίεση για να αυξάνει η αντίσταση στις συμπιεστικές φορτίσεις και το κολλαγόνο να αντιστέκεται σε αυτή την πίεση.(roughley P.J. και συν, 2004, Bibby S.και συν.2001, Philippe G. και συν, 1997) Οι κολλαγόνες ίνες σχηματίζουν γωνία 30 o (η γωνία κυμαίνεται από 25º-45º) ως προς το οριζόντιο επίπεδο του ΜΔ (ή ως προς το οριζόντιο της χόνδρινης τελικής πλάκας) ή 60 o ως προς τον κατακόρυφο άξονα του σπονδυλικού σώματος. Η διάταξη αυτή, συμβάλλει αφ' ενός στη στερεότητα και ελαστικότητα της ΣΣ, αφ' ετέρου στην αντίσταση του ΙΔ σε στροφικές και καμπτικές παραμορφώσεις που θα προκαλούσαν ενδεχομένως ρήξη του. Η γωνία αυτή, μειώνεται με την ηλικία.(roughley P.J και συν, 2004, Urban J.και Roberts S., 2003, Cavanaugh J.M. και συν, 1997, Skinner H.B., 1995). Οι σημαντικές τους ιδιότητες, οφείλονται στη βασική τους δομή, την τριπλή έλικα 11

12 -τροποκολλαγόνο-, η οποία προέρχεται από την περιέλιξη α-αλυσίδων (α1 και α2 αλυσίδων) σε δυο επίπεδα. Τα αμινοξέα των α-αλυσίδων, είναι η γλυκίνη, η προλίνη και η υδροξυπρολίνη. Η τελευταία, αυξάνει σημαντικά τη σταθερότητα της τριπλής έλικας, με το σχηματισμό δεσμών υδρογόνου. Κατ επέκταση, οι αλυσίδες συνδέονται με τα γειτονικά μόρια με τη δημιουργία χιαστών δεσμών από τη δράση μιας λυσίνης, μετά από οξείδωσή της. Οι κολλαγόνες ίνες που απαρτίζουν τον έσω ΙΔ είναι τύπου ΙΙ, αλλά προοδευτικά και προς την περιφέρεια, αντικαθίστανται από κολλαγόνο τύπου Ι. (Walker M., Anderson G., 2004) Ο πηκτοειδής πυρήνας είναι ημιζελατινώδης, όπου τα μόρια νερού επιστρέφουν στη θεμέλια ουσία από τις πρωτεογλυκάνες. Αυτό συμβαίνει, γιατί το μεγάλο μέγεθος των πρωτεογλυκανών, το αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο τους λόγω του αριθμού ομάδων υδροξυλίου που φέρουν, προσδιορίζουν τη λειτουργία τους. Ποσοστιαία, ο πυρήνας αποτελείται από 80% νερό, 50-65% από πρωτεογλυκάνες, 20% από κολλαγόνο και το υπόλοιπο από ελαστίνη και άλλα δευτερεύοντα συστατικά.(urban J.και Roberts S., 2003, S. Bibby S. και συν., 2001, Philippe G. και συν., 1997). Οι πρωτεογλυκάνες με τη σειρά τους, είναι μεγάλα σε μέγεθος μόρια χόνδρου, τα οποία σχηματίζονται από 3 είδη γραμμικών μορίων: (α) τις γλυκοζαμινογλυκάνες, (β) τις πρωτεΐνες του πυρήνα και (γ) το υαλουρονικό οξύ.(πίνακας 1) Τύπος Μεγάλα μόρια Μικρά μόρια Όνομα Αγγρεκάνη (Aggrecan) Βερσικάνη (Versican) Βιγλυκάνη (Biglycan) Ντεκορίνη (Decorin) Φιμπρομουντουλίνη (Fibromodulin) Λουμικάνη (Lumican) Πίνακας 1: Πρωτεογλυκάνες του ΜΔ (τροποποιημένο από το Encyclopedia of Human Biology και με βάση τους Melrose et al, 2002) Οι γλυκοσαμινογλυκάνες (βλεννοπολυσακχαρίδες) παράγονται στα χονδροκύτταρα. Είναι πολυμερή μόρια επαναλαμβανόμενων δισακχαριτών, των 4-θειϊκής χονδροϊτίνης, 6-θειϊκής χονδροϊτίνης, υαλουρονικού οξέος και θεϊκής κερατάνης. Τα γραμμικά αυτά μόρια, συνδέονται με το ένα άκρο τους σε μια 12

13 πρωτεΐνη, επίσης γραμμική, την πρωτεΐνη του πυρήνα, με τρόπο που θυμίζει «βούρτσα». Το αντίθετο άκρο από αυτό που συνδέεται στην πρωτεΐνη είναι έντονα αρνητικά φορτισμένο από καρβοξυλικές και θειικές ομάδες. Αυτές οι ομάδες εξουδετερώνονται από τα κατιόντα, τα οποία, στη συνέχεια, προσελκύουν και διατηρούν μεγάλες ποσότητες ύδατος από τις οσμωτικές δυνάμεις. Αυτές οι δυνάμεις εξισορροπούν τις δυνάμεις τάσης του δικτύου του κολλαγόνου και τις εξωτερικές δυνάμεις στον Μ.Δ. Η βιοχημική σύνθεση προσφέρει έτσι στην θεμέλια ουσία τη μοναδική ικανότητα να δημιουργήσει ένα υδραυλικό διάστημα σταθερού όγκου και μεταβλητής διάστασης. Κάθε μία από αυτές τις «βούρτσες» συνδέεται επάνω σε υαλουρονικό οξύ με την βοήθεια μιας άλλης μικρής πρωτεΐνης της πρωτεΐνης συνδέσεως σχηματίζοντας έτσι ένα μόριο τεραστίου μεγέθους, με τις ιδιότητες που αναφέρθηκαν. Υπάρχει μια ποικιλία πρωτεογλυκανών στην εξωκυττάρια ουσία του ΜΔ, περιλαμβάνοντας τις: αγγρεκάνη, βερσικάνη, ντεκορίνη, βιγλυκάνη, φιμπρομουντουλίνη (ή ινομουντουλίνη), λουμικάνη και περλεκάνη. Από αυτές, η αγγρεκάνη κατέχει το μεγαλύτερο ποσοστό συγκέντρωσης, έτσι ώστε στον ώριμο ΜΔ, να είναι επικρατούσα και στον ΠΠ και στον ΙΔ.( Roughley P.J. και συν., 2004) Η βερσικάνη, είναι παρούσα καθ όλη τη διάρκεια της ζωής σε όλες της περιοχές του ΜΔ. Στον ενήλικα η συγκέντρωσή της είναι μεγαλύτερη στον ΠΠ, από ότι στον ΙΔ. Επίσης, το ποσοστό της βερσικάνης στη θεμέλια ουσία του ΜΔ, είναι μεγαλύτερη από ότι στον αρθρικό χόνδρο στον ενήλικα. Ακόμη, στην εξωκυττάρια θεμέλια ουσία του ΜΔ, συμπεριλαμβάνονται μέλη της οικογένειας των πρωτεογλυκανών πλούσιας σε επαναλήψεις λευκίνης, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ικανότητά τους να αλληλεπιδρούν με κολλαγόνο. Δύο πρωτεογλυκάνες θειικής δερματάνης, η ντεκορίνη και η βιγλυκάνη, είναι παρούσες σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Εντούτοις, οι μοριακοί τους τύποι ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία. Πάντως, οι αλυσίδες θειικής δερματάνης, μπορούν να διευκολύνουν τις ενδομοριακές συνδέσεις. Η ντεκορίνη συνήθως συσχετίζεται με τα υποστρώματα των κολλαγόνων τύπου Ι και ΙΙ και η βιγλυκάνη, συσχετίζεται περισσότερο με το κολλαγόνο τύπου VI. Δύο τύποι πρωτεογλυκανών θειικής κερατάνης, συσχετιζόμενων με ίνες κολλαγόνου, η φιμπρομουντουλίνη και η λουμικάνη, είναι επίσης παρούσες στο ΜΔ. Η φιμπρομουντουλίνη βρίσκεται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στον ΙΔ, παρά στον ΠΠ, ενώ στον ώριμο ΠΠ η συγκέντρωσή της είναι ακόνη περισσότερο χαμηλή. Η λουμικάνη είναι παρούσα και στον ΙΔ και στον ΠΠ, αλλά η συγκέντρωσή της είναι 13

14 πολύ χαμηλή στο νεανικό ΙΔ (Roughley P.J. και συν, 2004, Walker M. και Anderson G.,2004). Ο ΠΠ, αποτελείται από κολλαγόνο τύπου ΙΙ, το οποίο διατάσσεται τυχαία Υπάρχει επίσης και η παρουσία κολλαγόνου τύπου ΙΙΙ, V, VI, IX, Χ, XI, ΧΙΙ και ΧΙV σε μικρά ποσοστά, συνολικά μέσα στο δίσκο. Από τον πίνακα 2, φαίνεται ότι μετά τις συγκεντρώσεις των κύριων κολλαγόνων Ι και ΙΙ, το κολλαγόνου τύπου VI είναι επόμενο κατά σειρά με 5%-20% της συνολικής συγκέντρωσης κολλαγόνου στο ΜΔ (Roughley P.J. και συν, 2004, Walker M. και Anderson G., 2004, Urban J.και Roberts S., 2003) Πίνακας 2: Τύποι κολλαγόνου, κατανομή και ποσοστιαία αναλογία τους στο ΜΔ (Walker M.και Anderson G., 2004) Ο λειτουργικός ρόλος των περισσοτέρων επιπλέον πρωτεϊνών της θεμέλιας ουσίας και γλυκοπρωτεϊνών, δεν είναι ξεκάθαρος. Για το κολλαγόνο τύπου ΙΧ, πιστεύεται ότι συσχετίζεται με τη διαμόρφωση των διασυνδέσεων μεταξύ των ινών κολλαγόνου, γεγονός σημαντικό στη διατήρηση της ακεραιότητας αυτού του δικτύου.( Walker M. και Anderson G., 2004, Urban J.και Roberts S., 2003). Τα μικρά ποσά κολλαγόνου τύπου V και XI συνεισφέρουν στον περιορισμό της διαμέτρου των ινών κολλαγόνου του ΜΔ. Το κολλαγόνου τύπου XII και XIV, πιθανόν να έχει παρόμοιο ρόλο με το κολλαγόνο τύπου Ι. Επίσης το κολλαγόνο τύπoυ ΙΙΙ και VI εντοπίζεται γύρω από τα κύτταρα, τόσο στον ΙΔ, όσο και στον ΠΠ, ενώ το κολλαγόνο τύπου Χ, φυσιολογικά συσχετίζεται με ενδοχονδριακή οστέωση στις αναπτυσσόμενες πλάκες χόνδρου και στους νεαρούς ενήλικες με τον περιορισμό των τελικών σπονδυλικών πλακών. (Roughley P.J. και συν, 2004, Walker M. και Anderson G., 2004) Η σύσταση του ΜΔ, ποικίλει ανάλογα με το επίπεδο της ΣΣ, με τη συγκέντρωση του κολλαγόνου στον ΠΠ να είναι υψηλότερη στους αυχενικούς ΜΔ και χαμηλότερη στους οσφυϊκούς ΜΔ, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με τις πρωτεογλυκάνες. Κάτι τέτοιο 14

15 συμβαδίζει με τις διαφορετικές εμβιομηχανικές απαιτήσεις στις διάφορες μοίρες της ΣΣ. (Roughley P.J. και συν, 2004) Όπως και με άλλους συνδετικούς ιστούς, τα κολλαγόνα στο ΜΔ δημιουργούν διαμοριακές συνδέσεις. Για τη δημιουργία τους μεσολαβούν ένζυμα, περιλαμβάνοντας την υδροξυαλλυσίνη (hydroxyallysine), ενώ η μορφοποίηση των διαμοριακών συνδέσεων βασιζόμενων στην πυριδινολίνη (pyrinidoline), συμβαίνει στα αρχικά στάδια ζωής και πιο εκτεταμένα στον ΠΠ, παρά στον ΙΔ. (Roughley P.J. και συν, 2004) Οι ελαστικές ίνες εμφανίζουν την ελαστίνη, η οποία συσχετίζεται με την ικανότητα του συνδετικού ιστού να επανέρχεται μετά από διάταση. Οι ελαστικές ίνες είναι παρούσες σε όλο το ΜΔ. Στον ΙΔ διατρέχουν παράλληλα τις κολλαγόνες ίνες των ινώδων πετάλων, ενώ στον ΠΠ τοποθετούνται αξονικά και ακτινωτά, έτσι ώστε να μπορούν να αντισταθμίσουν την παραμόρφωση κατά την καμπτική φόρτιση.( Roughley P.J. και συν, 2004, Buckwalter J.A. και συν, 1976) Ο δίσκος επίσης, είναι μια άνευ αγγείων δομή που αποτελείται από την εξωκυτταρική θεμέλια ουσία που ενσωματώνεται με τα χονδροκύτταρα και τους ινοβλάστες. Τα χονδροκύτταρα και οι ινοβλάστες παράγουν και διατηρούν τη θεμέλια ουσία, στην οποία και ενσωματώνονται. Ο ρόλος τους είναι ζωτικός, γιατί παράγουν και τους συντελεστές απόπτωσης της θεμέλιας ουσίας, συμβάλλοντας στη μεταβολική ισορροπία.(urban J.και Roberts S., 2003). Υπάρχει έντονη η παρουσία των ινοβλαστών ανάμεσα στις ίνες του κολλαγόνου τύπου Ι, που είναι επιμήκεις και λεπτοί και τοποθετούνται παράλληλα στο κολλαγόνο, όπως επίσης και η εμφάνιση χονδροκυττάρων, τα οποία είναι μικρά και στρογγυλά κύτταρα, στον έσω ΙΔ και στον ΠΠ. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα κύτταρα του δίσκου αποτελούν μόλις το1-5% του όγκου του ιστού και ο αριθμός τους μειώνεται γρήγορα από την τελική πλάκα στον πυρήνα.(urban J.και Roberts S., 2003, Bibby S. και συν.2001, Philippe G. και συν., 1997). Τα κύτταρα στον ΠΠ στο ανθρώπινο έμβρυο, είναι τα κύτταρα της νωτιαίας χορδής. Αυτά αντικαθίστανται από χονδροκύτταρα στο 10 έτος της ηλικίας του ανθρώπου, ενώ σε ζώα, όπως ποντίκια, αρουραίοι και κουνέλια, τα κύτταρα αυτά διατηρούνται μέχρι και την ενήλικη περίοδο της ζωής (Urban J.και Roberts S., 2003). Τέλος, υπάρχουν και οι χόνδρινες τελικές πλάκες, στην ανώτερη και κατώτερη επιφάνεια του μεσοσπονδυλίου δίσκου, που αποτελούνται από ένα λεπτό στρώμα φλοιώδους οστού που καλύπτεται από υαλοειδή χόνδρο, όπου συντίθεται από τα 15

16 χονδροκύτταρα και διαχωρίζει το ΜΔ από το υπερκείμενο και υποκείμενο σπονδυλικό σώμα. Εx vivo πειράματα φόρτισης απομονωμένων σπονδυλικών τμημάτων, έχουν δείξει ότι οι τελικές πλάκες είναι το πιο αδύναμο τμήμα της ΣΣ. (Holmes A.D. και συν, 1993) Εμβρυολογική καταβολή Η ΣΣ εμβρυολογικά, προέρχεται από τα κεντρικά κύτταρα της νωτιαίας χορδής και τα περιφερικά μεσεγχυματικά.. Τα κύτταρα της νωτιαίας χορδής, σχηματίζουν τον ΠΠ του ΜΔ, ενώ ο μεσεγχυματικός ιστός δίνει τους σχηματισμούς των ινωδών πετάλων του ΙΔ. Στον εμβρυϊκό ΜΔ, υπάρχει μια δομική και συνθετική διάκριση μεταξύ του ΠΠ, ο οποίος είναι πλούσιος σε κύτταρα της νωτιαίας χορδής και πρωτεογλυκάνες και του ΙΔ, πλούσιου σε ινοβλάστες και κολλαγόνο. (Roughley P.J. και συν. 2004, Pazzaglia U. E. και συν.,1989) (Εικόνα 4). Εικόνα 4: Ποικιλότητα της κατασκευής του ανθρώπινου ΜΔ, κατά την εμβρυϊκή, παιδική και ενήλικη περίοδο της ζωής. Η εικόνα παρουσιάζει μια αναπαράσταση του ΜΔ στις παραπάνω περιόδους, ο οποίος οριοθετείται πλάγια από τους επιμήκεις συνδέσμους της ΣΣ και αξονικά από τις χόνδρινες τελικές σπονδυλικές πλάκες. Κατά την εμβρυϊκή περίοδο, οι τελευταίες είναι πεπλατυσμένες, ο ΙΔ είναι αγγειοβριθής και ο ΠΠ είναι πλούσιος σε πρωτεογλυκάνες και κύτταρα της νωτιαίας χορδής. Στην παιδική ηλικία, οι χόνδρινες τελικές πλάκες μειώνονται σε πλάτος, η αγγείωση του ΙΔ επίσης μειώνεται και ο ΠΠ γίνεται περισσότερο ζελατινώδης, εξαιτίας της αύξησης του κολλαγόνου. Επίσης έχουμε σταδιακή αντικατάσταση των νωτοχονδριακών κυττάρων με μεσεγχυματικά κύτταρα. Στην ενηλικίωση, οι χόνδρινες τελικές πλάκες στενεύουν, δεν καλύπτουν όλο το ΠΠ και ασβεστοποιούνται. Τα όρια ΙΔ και ΠΠ είναι δυσδιάκριτα, με τα δύο αυτά τμήματα να έχουν παρόμοιες συγκεντρώσεις πρωτεογλυκανών. Ο ΠΠ αποτελείται μόνο από μεσεγχυματικά κύτταρα. (Roughley P.J., 2004) Στον καλά σχηματισμένο εμβρυϊκό ΜΔ, τα κύτταρα της νωτιαίας χορδής αντικαθίστανται από μεσεγχυματικά κύτταρα. Η διακριτή φύση του ανθρώπινου εμβρυϊκού ΜΔ διατηρείται μέχρι την γέννηση, αλλά μετά τα κύτταρα της νωτιαίας 16

17 χορδής αποπίπτουν μαζικά και αντικαθίστανται από μεσεγχυματικά κύτταρα, που μοιάζουν με χονδροκύτταρα. Στον άνθρωπο, τα κύτταρα της νωτιαίας χορδής είναι απόντα στην ηλικία των 10 ετών, ενώ σε κάποια είδη ζώων π.χ. ποντίκια είναι παρόντα μέχρι την ενήλικο ζωή. Η παρουσία των χονδροκυττάρων αλλάζει τη σύνθεση του ΠΠ, του οποίου η σύσταση γίνεται σταθερότερη, εξαιτίας της συσσώρευσης των ινών κολλαγόνου. Η συστατική διαφορά μεταξύ ΠΠ και εσωτερικού ΙΔ, γίνεται λιγότερο διακριτή με την ηλικία, καθώς τα κύτταρα που έχουν ιδιότητες ινοβλάστη και χονδροκυττάρου είναι παρόντα και γενικά, η συγκέντρωση πρωτεογλυκανών στον εσωτερικό ΙΔ αυξάνει. (Roughley P.J. και συν, 2004) Όσον αφορά τις δομικές αλλαγές των πρωτεογλυκανών, κατά τη γέννηση, η αγγρεκάνη αποτελείται κυρίως από θειική χονδροϊτίνη, ενώ το ποσοστό θειικής κερατάνης αυξάνει με την ηλικία. Η έλλειψη της θειικής κερατάνης στην αγγρεκάνη, στον εμβρυικό ΠΠ, αντανακλά τη σύνθεσή της κυρίως από τα κύτταρα της νωτιαίας χορδής, καθώς η θειική κερατάνη δεν έχει εντοπιστεί στην ανθρώπινη νωτιαία χορδή. Στη συνέχεια, η εμφάνιση της θειικής κερατάνης οφείλεται στην παραγωγή αγγρεκάνης από τα μεσεγχυματικά κύτταρα στον νεαρό ΠΠ. Η περαιτέρω αύξηση της θειικής κερατάνης, κατά την παιδική ανάπτυξη, αποτελεί συνέπεια της ηλικιακά συσχετιζόμενης μείωσης μήκους των αλυσίδων της θειικής χονδροιτίνης και της αύξησης του μήκους των αλυσίδων θειικής κερατάνης. Αυτές οι αλλαγές μήκους των αλυσίδων στις γλυκοσαμινογλυκάνες, συσχετίζονται με την μειωμένη παροχή Ο 2 στο κεντρικό τμήμα του αναπτυσσόμενου ΜΔ, καθώς συμβαίνει μείωση στην αγγείωση και εξαφάνιση των αιμοφόρων αγγείων. (Roughley P.J. και συν, 2004, Walker M., Anderson G., 2004) Επίσης, οι σπονδυλικές τελικές πλάκες γίνονται πιο λεπτές σε ύψος και σε διάμετρο, λόγω της ενδοχόνδριας οστεοποίησης, με αποτέλεσμα στον ενήλικα να καλύπτουν μόνο τον ΠΠ και τον εσωτερικό ΙΔ. 2.3 Εκφύλιση μεσοσπονδυλίου δίσκου Η εκφύλιση του ΜΔ καθορίζεται ως η απώλεια της φυσιολογικής αρχιτεκτονικής του ΜΔ, συνοδευόμενη από προοδευτική ίνωση. Η εκφύλιση του δίσκου, εμφανίζεται κυρίως στην οσφυϊκή μοίρα της ΣΣ (Underwood J.C.E., 1996), θεωρείται ότι αρχίζει 17

18 από τη δεύτερη δεκαετία της ζωής, και αντιμετωπίζεται από τους περισσότερους σαν μια αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης. Παρ όλ αυτά, δεν υπάρχει καμία σαφής διάκριση μεταξύ του εκφυλισμού του δίσκου και της φυσιολογικής ωρίμανσης, ούτε είναι σαφές γιατί ο εκφυλισμός προχωρεί αργά σε μερικούς ασθενείς, ενώ σε άλλους μπορεί να εμφανιστεί γρηγορότερη καταστροφή των Μ.Δ.(Adams M.A.και Roughley P.J., 2006, Ball J. και συν.2000, Αntoniou J. και συν.,1996) Αιτιολογία εκφύλισης του μεσοσπονδυλίου δίσκου Οι παράγοντες που επηρεάζουν τον εκφυλισμό του δίσκου, περιλαμβάνουν τους γενετικούς παράγοντες (Walker Μ. και Anderson G., 2004, Urban J.και Roberts S., 2003, Iwahashi Μ. και συν. 2002, Achim Ε. και συν, 2002, Soloviena S. και συν, 2001, Videman Τ. και συν, 2001, 1998, Annunen S. και συν. 1999, Yoshiharu Κ. και συν, 1999), τους εξωτερικούς παράγοντες (τρόπος ζωής και εργασίας)(lotz J. και Ulrich J., 2006,. Akmal M. και συν., 2004, Iwahashi M. και συν. 2002, Achim Ε. και συν, 2002, Rannou F. και συν.2001, Ball J. και συν.2000), την ηλικία, και τη θρέψη του δίσκου.(walker M. και Anderson G., 2004, Urban J.και Roberts S., 2003, Achim Ε. και συν., 2002, Grange L. και συν., 2001). Γενετικοί παράγοντες Η γενετική προδιάθεση έχει επιβεβαιωθεί από πρόσφατες μελέτες συσχέτισης της εκφύλισης του ΜΔ και του γενετικού πολυμορφισμού των μακρομορίων της θεμέλιας ουσίας. Δυο μεταλλάξεις του κολλαγόνου τύπου ΙΧ, το κολλαγόνο COL9A2 και COL9A3 έχει βρεθεί να συσχετίζονται με την εκφύλιση του οσφυϊκού ΜΔ και με ισχιαλγία στον Φιλανδικό πληθυσμό. (Roughley P.J. και συν, 2004, Urban J.και Roberts S., 2003, Soloviena S. και συν, 2001, Annunen S. και συν. 1999). Μια έρευνα σε Ιαπωνικό πληθυσμό, δείχνει ότι ενήλικες με πολυμορφισμό στο γονίδιο της αγγρεκάνης, έχουν αυξημένο κίνδυνο για πρώιμη εκφύλιση ΜΔ. (Roughley P.J. και συν, 2004, Yoshiharu Κ. και συν, 1999) Άλλες μελέτες σε ποντίκια, έχουν συνδέσει μεταλλάξεις σε λειτουργικά μόρια της θεμέλιας ουσίας, όπως αγγρεκάνη, κολλαγόνο ΙΙ και κολλαγόνο ΙΧ με τον εκφυλισμό του ΜΔ. (Roughley P και συν, 2006). Επίσης, πολυμορφισμός στην περιοχή του promoter του γονιδίου ΜΜΡ-3 συσχετίστηκε με ταχείς διαδικασίες εκφυλισμού σε Ιάπωνες. Ακόμη, δύο πολυμορφισμοί στο γονίδιο του υποδοχέα της Vit D, αποτέλεσαν τις πρώτες 18

19 μεταλλάξεις που συσχετίστηκαν με την εκφύλιση του ΜΔ. (Urban J.και Roberts S., 2003, Videman Τ και συν, 2001, 1998) Θρέψη του δίσκου Όπως όλα τα κύτταρα, έτσι και αυτά του ΜΔ, χρειάζονται στοιχεία, όπως οξυγόνο και γλυκόζη για να παραμείνουν ζωντανά και λειτουργικά. Πτώση της διατροφικής παροχής, οδηγεί σε μείωση του Ο2 και του ρη (αύξηση της συγκέντρωσης του γαλακτικού οξέος) και επηρεάζει την ικανότητα των κυττάρων του ΜΔ να συνθέτουν και να διατηρούν την εξωκυττάρια θεμέλια ουσία και τελικά να επιφέρει την εκφύλιση. (Urban J.και Roberts S., 2003). Ακόμη, η διατροφική παροχή στο ΠΠ μπορεί να διαταραχθεί σε πολλά σημεία. Παράγοντες που επηρεάζουν την παροχή αίματος στο σπονδυλικό σώμα, όπως αθηροσκλήρυνση, δρεπανοκυτταρική αναιμία, ασθένεια του Caisson και ασθένεια Gaucher, συσχετίζονται με εκφύλιση του ΜΔ. Η μακροχρόνια άσκηση ή η έλλειψή της, φαίνεται να επιδρά στην μετακίνηση των θρεπτικών συστατικών στο ΜΔ και επομένως στη συγκέντρωσή τους στον ιστό. Ο μηχανισμός δεν είναι γνωστός, αλλά έχει προταθεί ότι η άσκηση επηρεάζει την αρχιτεκτονική του τριχοειδικού δικτύου στην επιφάνεια οστού-δίσκου. Πάντως, ακόμη και αν η παροχή αίματος παραμένει ανέπαφη, τα θρεπτικά συστατικά μπορεί να μην φτάνουν στα κύτταρα του ΜΔ, εάν η χόνδρινες τελικές πλάκες έχουν ασβεστοποιηθεί (υποχόνδρια σκλήρυνση). Κάτι τέτοιο φανερώνεται στους σκολιωτικούς ΜΔ. (Urban J.και Roberts S., 2003) Μηχανική φόρτιση και τραυματισμός Οι ανθρώπινοι ΜΔ είναι εξειδικευμένοι να επιτρέπουν την όρθια στάση. Έτσι, ο δίσκος αντιστέκεται στα φορτία κάνοντας τη ΣΣ λειτουργική. Έχει υπολογιστεί ότι οι οσφυϊκοί ΜΔ μπορούν να ανταποκριθούν σε φορτία Ν. Ο δίσκος «διαλύει» τα φορτία μέσα στη ΣΣ, και αυτό γίνεται όταν ο ασυμπίεστος ΠΠ διαβιβάζει ομοιόμορφα τα φορτία στον ΙΔ, ο οποίος με τη σειρά του, μεταφέρει τα συμπιεστικά φορτία στον εξωτερικό ΙΔ. Οι ίνες του τελευταίου, είναι πιο δύσκαμπτες από εκείνες στον εσωτερικό ΙΔ, γεγονός που οδηγεί σε ένα «διφασικό φαινόμενο» κατά τη διάρκεια της φόρτισης, με το οποίο ο εσωτερικός ΙΔ αποσβένει τις πιέσεις που διαβιβάζονται στις εξωτερικές ίνες του ΙΔ. Ο μεταβολισμός των κυττάρων επηρεάζεται από το μηχανικό περιβάλλον τους, ιδιαίτερα από τη συμπιεστική φόρτιση, που μπορεί να επηρεάσει το κύκλο εργασιών της θεμέλιας ουσίας και τη βιωσιμότητα τους. Και η στατική και η συμπιεστική 19

20 φόρτιση, αλλά και η έλλειψη φόρτισης έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των πρωτεογλυκανών του ΜΔ. Έτσι, μη φυσιολογικά μηχανικά φορτία προάγουν την εκφύλιση του ΜΔ. Έρευνες σε ζώα έχουν επιβεβαιώσει την πρόταση αυτή. Όμως, η εντατική άσκηση δεν φαίνεται να επηρεάζει εκφυλιστικά τους ΜΔ, ενώ έχει καταγραφεί ότι οι ΜΔ ανταποκρίνονται στην περατεταμένη φόρτιση, αυξάνοντας την πυκνότητα των πρωτεογλυκανών. Φορτίσεις σε εργαστηριακές συνθήκες ή τραυματισμοί στο ΜΔ μπορούν να επιφέρουν εκφυλιστικές αλλαγές. Περαιτέρω έρευνες για το ρόλο της μη φυσιολογικής φόρτισης στην εκφύλιση του ΜΔ, δείχνουν ότι οι δίσκοι που πρόσκεινται σε ένα σπονδυλικό τμήμα που έχει συντηχθεί μετά το χειρουργείο, εκφυλίζονται γρηγορότερα. Συσχετίσεις μεταξύ αυτού του μοντέλου τραυματισμού, έχουν γίνει με περιβαλλοντικούς παράγοντες και ανάπτυξης εκφύλισης του ΜΔ και κήλης, όπως η βαριά φυσική δραστηριότητα, παρατεταμένη οδήγηση, ανυψώσεις βάρους, παχυσαρκία και κάπνισμα. (Urban J.και Roberts S., 2003) Βαθμοί εκφύλισης του μεσοσπονδυλίου δίσκου Υπάρχουν διάφορες κλίμακες εκφύλισης του ΜΔ. Αυτές ταξινομούνται ανάλογα με τη μέθοδο που χρησιμοποιούν, σε ραδιογραφικές και μακροσκοπικές, ενώ υπάρχουν και οι κλίμακες MRI. Στις πρώτες ανήκουν οι κλίμακες Adams και Mimura και Nachemson, Galante και Thompson αντίστοιχα, ενώ στις τελευταίες, οι Gibson, Gunzburg και Modic. Τα κριτήρια ταξινόμησης για κάθε μία από αυτές, φαίνονται στον παρακάτω πίνακα: Μέθοδος Ραδιογραφία Βαθμός εκφύλισης Adams: 1. Μαλακός, λευκός, άμορφος ΠΠ. Δεν φαίνονται σημεία εκφύλισης. 2. Ώριμος ΜΔ με τον ΠΠ να ξεκινά να συγχωνεύεται στα τμήματα του ΙΔ 3. Εκφυλισμένος ΜΔ με σχισμές στον ΠΠ και στον έσω ΙΔ 4. Εκφυλισμένος ΜΔ με ακτινωτές σχισμές που φτάνουν στα έξω όρια του ΙΔ 5. Ο ΜΔ έχει πλήρη ακτινωτή σχισμή που επιτρέπει τη διαφυγή υγρού μετά από έγχυση. Μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε στάδιο εκφύλισης (βλέπε εικόνα 6) Mimura: Ύψος ΜΔ (% των παρακείμενων ΜΔ) Σχηματισμός οστεόφυτων 0= φυσιολογικό 0= 0 πόντοι 0=καμία Σκλήρυνση των σπονδυλικών τελικών πλακών 20

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες)

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες) ΡΑΧΗ Ι. Γενικά Α. Η ράχη αποτελείται από την οπίσθια επιφάνεια του σώµατος 1. Αποτελεί µυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορµού 2. Οστικά στοιχεία α. Σπόνδυλοι β. Κεντρικά τµήµατα των πλευρών γ. Άνω επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Το σήμα στην Μαγνητική Τομογραφία Τ1 ακολουθία: το λίπος έχει το νερό έχει Τ2 ακολουθία: το νερό έχει Τ1 Τ2

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α1-Α7 ΑΜΣΣ Μοίρες της ΣΣ Θ1-Θ12 ΘΜΣΣ Ο1-Ο5 ΟΜΣΣ Κόκκυγας Ι1-Ι5 Ιερά μοίρα Υπερηχογράφημα κύησης: Σπονδυλική στήλη εμβρύου Ανατομία ΑΜΣΣ Α1 άτλας Εγκάρσιο τρήμα Α4 εκ των άνω Σώμα

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Α. ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι βρίσκονται μεταξύ των σωμάτων των σπονδύλων. Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Συνδετικός Ιστός - Ορισμός Παρέχει το: Υποστηρικτικό και Συνδετικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0903 «Κινησιολογία» 4η Διάλεξη: «Κορμός

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1

Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1 Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1 Φυσιολογική λόρδωση Μεγαλύτερα σπονδυλικά σώματα Προσανατολισμός οπισθίων

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικά στοιχεία. Οστά. Αρθρ. χόνδροι. Πολύπλοκη κατασκευή. Σύνδεσμοι τένοντες. Ενεργητικά στοιχεία. Ανομοιογενή βιολογικά υλικά.

Παθητικά στοιχεία. Οστά. Αρθρ. χόνδροι. Πολύπλοκη κατασκευή. Σύνδεσμοι τένοντες. Ενεργητικά στοιχεία. Ανομοιογενή βιολογικά υλικά. Κινησιοθεραπεία Ιδιότητες Υλικών 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΥΛΙΚΩΝ Ανθρώπινο σώμα Παθητικά στοιχεία Οστά Αρθρ. χόνδροι Πολύπλοκη κατασκευή Σύνδεσμοι τένοντες Ανομοιογενή βιολογικά υλικά Ενεργητικά στοιχεία Μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης.

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Κωτούλα Αγορίτσα, Ιατρος ακτινολόγος, Επιμελήτρια Β Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ, Θεσ/νίκης Τα οστά σχηματίζονται με δύο τρόπους:

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Αρθρώσεις Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Ανάλογα με το είδος αυτού του ιστού και τον τρόπο συμμετοχής του, καθορίζεται η κινητικότητα των οστών που συνδέονται.

Διαβάστε περισσότερα

Παρακάτω παραθέτω για σύγκριση μια φυσιολογική (αριστερά) με μια ε κ φ υ λ ι σ μ έ ν η ( δ ε ξ ι ά ) Σ π ο ν δ υ λ ι κ ή Σ τ ή λ η

Παρακάτω παραθέτω για σύγκριση μια φυσιολογική (αριστερά) με μια ε κ φ υ λ ι σ μ έ ν η ( δ ε ξ ι ά ) Σ π ο ν δ υ λ ι κ ή Σ τ ή λ η Εκφυλιστικη Νοσος Οσφυικης Μοιρας ΓΕΝΙΚΑ: Η εκφυλιστική νόσος συνήθως παρουσιάζεται σε πιο προχωρημένες ηλικίες και αποτελεί το τελικό αποτέλεσμα της φυσιολογικής διαδικάσίας εκφύλισης/ γήρανσης του οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας 1 2 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας

Διαβάστε περισσότερα

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis imperfecta Μενδελικό Νόσημα Συχνότητα στον πληθυσμό: 1:20.000 80-95% αυτοσωμικό επικρατές 10-15% αυτοσωμικό

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία.

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Ερειστικό Σύστημα Μια εργασία στο μάθημα της Βιολογίας από της μαθήτριες Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαρφτζιάν Μαριλένα Περιεχόμενα: Εισαγωγή Οστά Σύσταση του οστίτη

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Αξιολόγηση στάσης Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Εικόνα 1. Τυπικές όρθιες στάσεις. Τέλια όρθια στάση (Α), κυφω-λορφωτική στάση (Β), στάση επίπεδης ράχης (C) & χαλαρή στάση (D). Τέλεια όρθια

Διαβάστε περισσότερα

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου 5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ H άρθρωση του ώμου Μαθητής Μ. Γεώργιος Ανατομία ώμου Τα κύρια οστά του ώμου είναι το βραχιόνιο και η ωμοπλάτη.η αρθρική κοιλότητα προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Τι είναι ο αρθρικός χόνδρος; Ο αρθρικός χόνδρος είναι ένας στιλπνός, ομαλός, λείος και ανάγγειος ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Άθροισμα βραχέων οστών - 33-34 σπόνδυλοι στο ραχιαίο τμήμα μέσου επιπέδου κορμού 24 κινητοί

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσειςθωρακικής µοίραςσπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικήςµοίρας Σκολίωση Νόσο Scheuermann Αγκυλοποιητική

Διαβάστε περισσότερα

Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες

Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του ώμου; Η άρθρωση του ώμου σχηματίζεται από την σύνδεση τριών οστών: του βραχιονίου, της ωμοπλάτης και της κλείδας.

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου Στα πλαίσια της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης, το υαλώδες σώμα, το οποίο υπό φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Η Εξωκυττάρια Μήτρα: Δομή & Λειτουργία

Η Εξωκυττάρια Μήτρα: Δομή & Λειτουργία Η Εξωκυττάρια Μήτρα: Δομή & Λειτουργία Δημήτριος Τζεράνης, Ph.D. Εμβιομηχανική και Βιοϊατρική Τεχνολογία Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ε.Μ.Π. Χειμερινό Εξάμηνο 2015 Περιεχόμενα Σύσταση των Ιστών Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Ανατομική της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η ποδοκνημική άρθρωση είναι η άρθρωση που σχηματίζεται στη θέση σύνδεσης τριών οστών: του κάτω άκρου της περόνης προς τα έξω

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα)

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Ασκήσεις κινητικότητας (ROM) ΑΜΣΣ Σε αυτές τις ασκήσεις κινητικότητας (Εικ. 1), στο εργαστήριο εφαρµόστηκαν & έγινε πρακτική άσκηση στις εξής ασκήσεις: Κάµψη

Διαβάστε περισσότερα

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού Σπονδυλική στήλη: 7 αυχενικοί, 12 θωρακικοί, 5 οσφυϊκοί, 5 ιεροί και 4-5 κοκκυγικοί

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία ΑΜΣΣ. Α4 εκ των άνω Σώμα. Α1 άτλας. Εγκάρσιο τρήμα. Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα. Νωτιαίος μυελός

Ανατομία ΑΜΣΣ. Α4 εκ των άνω Σώμα. Α1 άτλας. Εγκάρσιο τρήμα. Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα. Νωτιαίος μυελός Τραύμα της ΑΜΣΣ Ανατομία ΑΜΣΣ Α1 άτλας Εγκάρσιο τρήμα Α4 εκ των άνω Σώμα οδόντας Α2 άξονας Νωτιαίος μυελός Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα Ινιακή ατλαντο - αξονική ένωση Gerlock AJ, Heller RM, Kaye

Διαβάστε περισσότερα

Οστίτης Ιστός Dr. med. Λουκάς Κωνσταντίνου Ορθοπεδικός Χειρουργός Στήριξη Κίνηση Οστά εξειδικευµένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρήσύστασηκαι ακαµψία, λόγω παρουσίαςαλάτων ασβεστίουστην

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Στάση Σώματος Ο όρος σωστή στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0903 «Κινησιολογία» 5η Διάλεξη: «Κορμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ Δρ. Π. Κωνσταντινίδης Η Μαγνητική Τοµογραφία της σπονδυλικής στήλης αποτελεί εδώ και χρόνια την κορυφαία µέθοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Οστίτης Ιστός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας λ ί Οστά εξειδικευμένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρή σύσταση και ακαμψία, λόγω παρουσίας αλάτων ασβεστίου στην

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΤΗΣ ΟΣΦΥΙΚΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΤΗΣ ΟΣΦΥΙΚΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΤΗΣ ΟΣΦΥΙΚΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Γεώργιος Σάπκας Επώδυνες καταστάσεις οφειλόμενες σε εκφυλιστική αρθρίτιδα της σπονδυλικής στήλης με ριζική συνήθως κατανομή ή και αστάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία.

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. KINETRAC KNX-7000 ρομποτικό σύστημα συνδυασμένης εφαρμογής για ξηρή

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ. 06/Φεβ/2013 ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΑΚΡΟΥ ΠΟΔΟΣ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΔΡ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ I.

ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ. 06/Φεβ/2013 ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΑΚΡΟΥ ΠΟΔΟΣ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΔΡ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ I. ΒΛΑΙΣΟ ΔΡ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ 1 2 ΒΛΑΙΣΟ I. ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΟΝΤΟΤΗΤΑ ΒΛΑΙΣΟ II. ΜΕΡΟΣ ΑΛΛΟΥ ΠΙΟ ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Γενικευμένης Χαλάρωσης Συνδέσμων Νευρολογικής ή Μυϊκής Πάθησης Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Τι είναι οι μηνίσκοι του γόνατος; Οι μηνίσκοι του γόνατος είναι ινοχόνδρινοι δίσκοι σχήματος C οι οποίοι παρεμβάλλονται μεταξύ του μηριαίου και της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ 1. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΑΛΤΗΡΕΣ 2. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΧΗΛΟ 3. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΠΙΣΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη ταξινόμιση της φυσικής κατάστασης Δύναμη Αντοχή φυσική κατάστασ η Ταχύτητα Ευλυγισία ποιοι ασχολούνται με την άσκηση με βάρη οι αθλητές της άρσης βαρών, οι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1 ο : ΑΡΧΕΣ ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Μαθημα 1 ο : ΑΡΧΕΣ ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ (Κ.Μ. Μ 161) Μαθημα 1 ο : ΑΡΧΕΣ ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές πρέπει να είναι σε θέση να: περιγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

MRI ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΥΡΣΙΝΗ

MRI ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΥΡΣΙΝΗ MRI ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΥΡΣΙΝΗ Η παθολογία της ποδοκνημικής άρθρωσης είναι αρκετά συχνή και αφορά ως επί των πλείστων κακώσεις που οδηγούν σε οξείες ή χρόνιες καταστάσεις. Απλά διαστρέμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιοπαθογένεια & διαγνωστική προσέγγιση της οστεοαρθρίτιδας του σκύλου & της γάτας

Αιτιοπαθογένεια & διαγνωστική προσέγγιση της οστεοαρθρίτιδας του σκύλου & της γάτας Πανελλήνιος Κτηνιατρικός Σύλλογος Παράρτημα Κρήτης 2007 Αιτιοπαθογένεια & διαγνωστική προσέγγιση της οστεοαρθρίτιδας του σκύλου & της γάτας Νικήτας Ν. Πράσινος Επίκουρος Καθηγητής Μονάδα Χειρουργικής &

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

Απεικόνιση ΚΝΣ (ΙΙΙ) Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ agouliam@med.uoa.gr

Απεικόνιση ΚΝΣ (ΙΙΙ) Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ agouliam@med.uoa.gr Απεικόνιση ΚΝΣ (ΙΙΙ) Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ agouliam@med.uoa.gr Σπονδυλική Στήλη (ΣΣ) και Νωτιαίος Μυελός (ΝΜ) ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΞΕΤΑΣΕΩΣ ΣΣ - ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ Απλές ακτινογραφίες Υπολογιστική τομογραφία Μαγνητική τομογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα