TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ"

Transcript

1 π. Δημήτριος Β. Τζέρπος TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ

2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Το τελευταίο μυστήριο Η νεκρώσιμη ακολουθία και η καύση των νεκρών ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: π. Δημήτριος Β. Τζέρπος, Αν. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Ι. Πέππας ΑΒΕΕ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. π. Δημήτριος Β. Τζέρπος, 2012 Εκδόσεις Ουρανός, Αθήνα 2012 Οι Εκδόσεις Ουρανός είναι κατοχυρωμένη επωνυμία των Εκδόσεων ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. Πρώτη έκδοση: Δεκέμβριος 2012 ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, διανομή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση, παρουσίαση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΥΡΑΝΟΣ OURANOS BOOKS Έδρα: Tατοΐου 121 Head office: 121, Tatoiou Str Μεταμόρφωση Metamorfossi, Greece Βιβλιοπωλείο: Μαυρομιχάλη 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str Αθήνα Αthens, Greece Τηλ.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 π. Δημήτριος Β. Τζέρπος TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ

4 Τῇ Ἁγιωτάτῃ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ τῆς Ἑλλάδος

5 «Ἤ οὐκ οἴδατε ὅτι τὸ σῶμα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ἡμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπὸ Θεοῦ καὶ οὔκ ἐστε ἑαυτῶν; ἠγοράσθητε γὰρ τιμῆς δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν καὶ ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ». (Ἀπ. Παῦλος, Α Κορ. 6,19-20)

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο Α Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία καί ἡ καύση τῶν νεκρῶν. Γενική θεώρηση Κεφάλαιο Β Ἡ ὥς σήμερα στάση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῆς καύσης τῶν νεκρῶν Κεφάλαιο Γ Ὁ ὁλόσωμος ἐνταφιασμός τῶν νεκρῶν ὡς διαχρονικό δομικό στοιχεῖο τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας Κεφάλαιο Δ Ὁ ἐνταφιασμός τῶν νεκρῶν καί ἡ γενικώτερη ἐπίδρασή του στή λειτουργική ζωή τῆς Ἐκκλησίας Συμπεράσματα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία (Κείμενο Νεοελληνική Ἀπόδοση) Βιβλιογραφία

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αφορμή γιά τή σύνταξη τῆς παρούσας μελέτης μᾶς ἔδωσε σχετική εἰσήγηση πού κληθήκαμε ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος νά παρουσιάσουμε στό Θ Λειτουργικό Συμπόσιο, πού διοργάνωσε ἡ Εἰδική Συνοδική Ἐπιτροπή Λειτουργικῆς Ἀναγεννήσεως, μέ θέμα «Τό μυστήριο τοῦ θανάτου στή λατρεία τῆς Ἐκκλησίας». Ἐκτός δέ ἀπό τήν δημοσίευση τῶν πρακτικῶν τοῦ ἐν λόγῳ συνεδρίου θεωρήσαμε ἀναγκαία καί τήν παροῦσα διευρυμένη αὐτοτελῆ ἔκδοση, ὡς μιά περαιτέρω συμβολή στό διάλογο πού προκαλεῖ ἡ πρόσφατη νομιμοποίηση τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν στήν Ἑλλάδα. Μέ τόν τρόπο αὐτό μᾶς δόθηκε ἡ εὐκαιρία νά ὁλοκληρώσουμε μιά τριλογία περί τοῦ «ἐν Κυρίῳ θνήσκειν» (Ἀποκ. 14,13) 1, θέμα πού ἀποτέλεσε ἕναν ἀπό τούς βασικούς ἄξονες τῶν μέχρι τώρα θεολογικῶν μας ἐνασχολήσεων. Στήν παροῦσα μελέτη ἐξετάζουμε ἰδιαίτερα τή στάση τῆς 1. Βλ. τίς δύο προηγούμενες σχετικές μελέτες μας: Τζέρπος Δ. (Πρωτοπρ.), Ἐφόδιον ζωῆς. Ἡ μετάδοση τῆς θείας κοινωνίας στούς ἀσθενεῖς πού ἀντιμετωπίζουν κίνδυνο θανάτου. Συμβολή στήν Ποιμαντική Λειτουργική. Ἐκδόσεις Τῆνος, Ἀθῆναι Του Ιδιου, Ἡ ὥρα τοῦ θανάτου καί ἡ Ἀκολουθία εἰς Ψυχορραγοῦντα. Συμβολή στή μελέτη τοῦ Βυζαντινοῦ Εὐχολογίου. Ἐκδόσεις Τῆνος, Ἀθῆναι 2007.

8 14 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας ἔναντι τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν, ὅπως ἡ στάση αὐτή προσδιορίζεται κυρίως ἀπό τό πνεῦμα τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας, ἡ ὁποία ψάλλεται κατά τήν τελευτή τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν. Πρόκειται γιά τήν ἀκολουθία ἐκείνη, τήν ὁποία ὁ ἐθνικός μας ποιητής Κ. Παλαμᾶς θεωρεῖ «δεῖγμα τῶν ὡραιοτέρων καί ὑψηλοτέρων τῆς ἑλληνικῆς χριστιανικῆς ποιήσεως» 2, ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς «ἱστοριονομίας» Σ. Ζαμπέλιος χαρακτηρίζει ὡς «αὐτόματον ἐξεικόνισμα τοῦ Εὐαγγελίου» 3 καί ὁ ἀείμνηστος πρωτοπρεσβύτερος Κ. Καλλίνικος ὅτι ἀποτελεῖ «τὴν πλουσιωτέραν, ποικιλωτέραν, δραματικωτέραν, καὶ περιπαθεστέραν ἐξ ὅλων μας τῶν ἀκολουθιῶν» 4. Καί τοῦτο, διότι ἐκφράζει κατά ἕνα μοναδικό τρόπο ὁλόκληρη τήν περί ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν ὀρθόδοξη θεολογία, ὅπως αὐτή συνοψίζεται στούς ἐπιγραμματικούς λόγους τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου: «Κηδεύσομεν τοὺς ἀπελθόντας ὡς καὶ ἡμῖν καὶ ἐκείνοις συμφέρει πρὸς δόξαν Θεοῦ» 5. Ἡ παροῦσα μελέτη διαιρεῖται σέ τέσσερα κεφάλαια. Στό πρῶτο κεφάλαιο προβαίνουμε σέ μιά σύντομη ἱστορικοθεολογική θεώρηση τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας, ὅπως ἐπίσης καί σέ μιά γενική θεώρηση τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν ἀπό τήν ἀρχή τῆς ἱστορικῆς της ἐμφάνισης μέχρι τήν κατά τούς τελευταίους αἰῶνες προβολή της ὡς ἐναλλακτικῆς πρός τήν ἀπό τήν Ἐκκλησία ἐφαρμοζόμενη διαχρονικά ὁλόσωμη 2. Ἐφημερίδα «Ἐμπρός» 25/5/ Ζαμπέλιος Σ., Ἄσματα δημοτικά τῆς Ἑλλάδος, Κέρκυρα 1852, σ Καλλίνικος Κ. (Πρωτοπρ.), Ὁ χριστιανικὸς ναὸς καὶ τὰ τελούμενα ἐν αὐτῷ, Ἀθήνα 51969, σ Εἰς Ἰωάννην, ὁμιλ. 85,6. PG 59,467c.

9 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 15 ταφή. Στό δεύτερο κεφάλαιο παρακολουθοῦμε ἱστορικά τή στάση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καί ἰδιαίτερα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῆς καύσεως τῶν νεκρῶν, ἀπό τήν κατά τά τελευταῖα χρόνια ἐμφάνιση τοῦ θέματος μέχρι σήμερα. Στό τρίτο κεφάλαιο γίνεται μιά προσπάθεια κατανόησης τοῦ ὁλόσωμου ἐνταφιασμοῦ τῶν νεκρῶν, ὡς βασικοῦ στοιχείου τῆς χριστοκεντρικότητας πού χαρακτηρίζει διαχρονικά τή Νεκρώσιμη Ἀκολουθία. Στό δέ τέταρτο καί τελευταῖο κεφάλαιο παρουσιάζουμε ὁρισμένα ἀντιπροσωπευτικά στοιχεῖα ἀπό τήν εὐρύτερη λειτουργική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, διαμέσου τῶν ὁποίων καί ἀναδεικνύεται ἡ πρός αὐτήν ὁμοουσιότητα πού χαρακτηρίζει τόν ὀρθόδοξο «ταφικό πολιτισμό», σέ ὅλες τίς ἐκφάνσεις του διαμέσου τῶν αἰώνων. Γιά τή διευκόλυνση τοῦ ἀναγνώστη θεωρήσαμε ἀκόμη σκόπιμο νά ἐπισυνάψουμε στό τέλος τῆς παρούσας ἐργασίας ὡς παράρτημα τό κείμενο τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας μέ μιά παράλληλη νεοελληνική ἀπόδοση. Καί ὅσον μέν ἀφορᾶ τό κείμενο, αὐτό καταχωρίζεται κατά τήν ἰσχύουσα σήμερα ἔκδοση τοῦ Μικροῦ Εὐχολογίου 6, μέ μικρές μόνο βελτιώσεις, οἱ ὁποῖες προέκυψαν ἀπό τήν ὥς σήμερα κριτική του ἐπεξεργασία 7. Ὅσον δέ ἀφορᾶ τή νεοελληνική ἀπόδοση, αὐτή δέν μπο- 6. Μικρὸν Εὐχολόγιον, Ἔκδοσις Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι , σσ Βλ. Τυπικὸν τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας..., (Γ. Βιολάκη), Ἔκδοσις Β. Σαλιβέρου, Ἀθῆναι (χ.χ.), σσ Μελισσηνος Πάμφιλος (Μητροπολίτης), «Τυπικὸν τῆς Νεκρωσίμου Ἀκολουθίας» Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια 25(1905), σσ , 80-84, Παπαγιάννης Κ. (Πρωτοπρ.), «Ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία. Παρατηρήσεις καὶ προτάσεις διὰ μίαν ὀρθολογικωτέραν τέλεσιν αὐτῆς», Κληρονομία

10 16 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ρεῖ νά ὑποκαταστήσει σέ καμμιά περίπτωση τό πρωτότυπο κείμενο, πολύ δέ περισσότερο νά τεθεῖ σέ λειτουργική χρήση. Ἡ ἐμπειρία ἀπό τήν ὥς σήμερα ἀπόδοση τῶν λειτουργικῶν κειμένων στά νέα ἑλληνικά ἔχει ἀποδείξει, ὅτι αὐτά θά παραμείνουν τελικά «ἀμετάφραστα». Καί τοῦτο, διότι πρόκειται γιά λόγο κλασσικό, μέ τέτοια ἐσωτερική δυναμική πού τοῦ προσδίδει τό βιβλικό του ὑπόβαθρο, τό ποιητικό κάλλος καί ὁ ρυθμός τοῦ ψαλτικοῦ μέλους πού τόν συνοδεύει, ὥστε καμμιά μετάφραση δέν μπορεῖ νά ἀποδώσει μέ πληρότητα. Ἁπλά ἡ μετάφραση βοηθᾶ τόν ἀναγνώστη σέ μιά πρώτη νοηματική προσέγγιση τοῦ κειμένου, ἀφοῦ εἶναι γεγονός ὅτι πολλές λέξεις καί ἐκφράσεις τῶν λειτουργικῶν κειμένων εἶναι πλέον ἀκατανόητες ἀπό τίς νεώτερες γενιές τῶν Ἑλλήνων. Κατά τήν προχριστιανική ἀρχαιότητα παρετηρήθη τό φαινόμενο οἱ μέν ἐθνικοί νά ἀντιμετωπίζουν μερικές φορές τούς νεκρούς ὅπως τά σκουπίδια 8, οἱ δέ Ἰουδαῖοι νά τούς βδελύττονται ὡς πηγή τελετουργικῆς ἀκαθαρσίας 9. Δυστυχῶς ἡ «ἀπόρ- 29 (1997), σσ Εὐχολόγιον Γ, Ἐξοδιαστικόν, Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μονῆς Σίμωνος Πέτρας, Ἅγιον Ὄρος 2002, σσ Φουντούλης Ι., «Νεκρώσιμα Τελετουργικά», στό Τελετουργικά θέματα, {Σειρά «Λογική λατρεία» 12}, Ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθήνα 2002, σσ Σκαλτσης Π., «Θεολογικές προϋποθέσεις τῆς ἐκκλησιαστικῆς κήδευσης καί ἱστορική ἐξέλιξη τῆς Νεκρωσίμου Ἀκολουθίας», στό Ἱερὰ Μητρόπολις Δράμας, Νεκρώσιμα Τελετουργικά, {Εἰσηγήσεις, Πορίσματα Ἱερατικοῦ Συνεδρίου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Δράμας ἔτους 2001}, Δράμα 2001, σσ «Νέκυες κοπρίων ἐκβλητότεροι». Βλ. Hράκλειτος, Fragmenta 95,3. H. Diels - W. Kranz (ἐκδ.), Die Fragmente der Vorsokratiker, τόμ. 1, Berlin, Weidmann, 61951, σ Μ. Βασίλειος, Περί θανάτου 7. ΒΕΠΕΣ 57,270: «Ὅτε μὲν ἰουδαϊκῶς ἀπέθνῃσκον οἱ ἄνθρωποι, βδελυκτά ἦν τὰ θνησιμαῖα ὅτε δὲ ὑπὲρ

11 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 17 ριψη» αὐτή τῶν νεκρῶν ἀπό τή ζωή τῶν ζώντων ἐπανεμφανίζεται καί σήμερα μέ τό σκληρό πρόσωπο τῆς ἀποτέφρωσής τους, πού ἐπιχειρεῖ νά εἰσβάλλει καί μέσα στό χῶρο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Ἀλλ ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέν θά παύσει ποτέ νά ὁμιλεῖ περί τῆς «πολλῆς ἡδονῆς» 10 τήν ὁποία ἔχει ἡ ἐνασχόλησή της μέ τούς νεκρούς, καί νά τούς προπέμπει στόν τάφο μέ ἕναν ἀσπασμό, ὅπως ἀκριβῶς κάνει κάθε στοργική μητέρα πού βάζει τά παιδιά της νά κοιμηθοῦν. Αὐτό ἀκριβῶς τό ἀναστάσιμο ἦθος τῆς ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν, πού ἀνάγεται σέ περιωπή δόγματος, θά προσπαθήσουμε νά ἀναδείξουμε στίς σελίδες πού ἀκολουθοῦν. π. Δημήτριος Β. Τζέρπος Ἀν. Καθηγητής Παν/μίου Ἀθηνῶν Κούρεντα Ἰωαννίνων, Ἑορτή τοῦ ἁγίου ἐνδόξου ἱερομάρτυρος καί ἰσαποστόλου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ Χριστοῦ ὁ θάνατος, τίμια τὰ λείψανα τῶν ὁσίων αὐτοῦ». Πρβλ. Ἀποστολικαὶ Διαταγαὶ 6,30. ΒΕΠΕΣ 2, Ιω. Χρυσόστομος, Εἰς Ἁγίαν Βερενίκην 3. PG 50,634. Διονύσιος Αρεοπαγίτης, Ἐκκλησιαστικὴ Ἰεραρχία 3, PG 556Β.

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία καί ἡ καύση τῶν νεκρῶν. Γενική θεώρηση. 1. Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία ἤ Ἀκολουθία τῆς Κηδείας τῶν Κεκοιμημένων ἀνήκει στίς λεγόμενες «ἀκολουθίες καθαγιασμοῦ τῆς ζωῆς» 11, διαμέσου τῶν ὁποίων ἡ Ὀρθόδοξη Εκκλησία μας ἁγιάζει καί νοηματοδοτεῖ χριστιανικά τίς μεγάλες στιγμές τῆς ἐπίγειας ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου 12. Ἐπί τοῦ προκειμένου πρόκειται γιά τήν ἀκολουθία ἐκείνη, μέ τήν ὁποία ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία προπέμπει τά τέκνα της κατά τήν ἔξοδό τους ἀπό τή ζωή αὐτή, καί ἡ ὁποία ψάλλεται σέ τρεῖς στάσεις: Τό πρῶτο μέρος της (Νεκρώσιμον Τρισάγιον) τελεῖται στόν οἶκο τοῦ ἀποθανόντος, τό δεύτερο καί κύριο μέρος κατά τήν ἔκθεση τοῦ νεκρικοῦ σκήνους στόν ναό, καί 11. Βλ. Σμέμαν Αλ., Ἡ Ἐκκλησία προσευχομένη. Εἰσαγωγή στή Λειτουργική Θεολογία. Ἐκδόσεις Ἀκρίτας (Μετάφραση ἀπό τά Ἀγγλικά π. Δημήτριος Β. Τζέρπος), Ἀθῆναι 22003, σ Μέ τόν ὅρο μυστήρια θεωροῦνται αἱ ἱεραί τελεταί, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τά «αἰσθητά σημεῖα τῆς θείας χάριτος», ἀπαραίτητα διά τήν σωτηρίαν τῶν πιστῶν. Δυοβουνιώτης Κ., Τά μυστήρια τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Ἐν Ἀθήναις 1913, σσ Ανδροῦτσος Χ., Δογματική τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, Ἀθῆναι , σσ

13 20 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ τό τρίτο μέρος κατά τήν ἀπόθεσή του στόν τάφο. Καθ ὅλη δέ τή διάρ κεια τῆς ἱστορικῆς της ἐξέλιξης ἡ θεολογική σοφία τῶν ἁγίων πατέρων καί ἡ ποιητική ἔμπνευση τῶν ἱερῶν ὑμνογράφων συνεργάστηκαν ἁρμονικά μέ τήν χριστιανική εὐσέβεια καί τήν ἀνθρώπινη γενικά εὐαισθησία καί ἐμπλούτισαν τήν ἐν λόγῳ ἀκολουθία μέ τέτοια στοιχεῖα, ὥστε νά ἀποτελεῖ σήμερα μιά ἀπό τίς πιό ἐντυπωσιακές σέ τελετουργική ἔκφραση καί πλούσιες σέ θεολογικά νοήματα λειτουργικές ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας μας 13. Εἶναι ἐνδεικτικό γιά τή σημασία τῆς ἀκολουθίας αὐτῆς τό γεγονός ὅτι στό ἀρχαιότερο συστηματικό ἑρμηνευτικό ὑπόμνημα στή χριστιανική λατρεία, πού περιέχεται στά λεγόμενα ἀρεοπαγιτικά συγγράμματα (5-6 αἰ.), ὑπάρχει καί εἰδικό γιά τήν ἀκολουθία αὐτή κεφάλαιο 14. Πρόκειται γιά τήν σπου- 13. Αὐτός εἶναι καί ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο ἡ ἀκολουθία αὐτή ἔγινε ἀντικείμενο πλούσιου ἑρμηνευτικοῦ σχολιασμοῦ. Βλ. σχετικά Ζαμπέλιος Σ., Ἄσματα δημοτικά τῆς Ἑλλάδος, Κέρκυρα 1852, σσ Καρπαθίου Εμ., «Γύρω ἀπό τό δράμα τοῦ θανάτου. Α : Ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία ἀναλυομένη», Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ΚΖ (1943) σσ Καλλίνικος Κ. (Πρωτοπρ.), Ὁ χριστιανικός ναός καί τά τελούμενα ἐν αὐτῷ, Ἐκδόσεις Γρηγόρη Ἀθῆναι, , σσ Ξύδης Θ., Βυζαντινή Ὑμνογραφία, Ἐκδόσεις Νικόδημος, Ἀθήνα 1978, σσ Βασιλειάδης Ν., Τό μυστήριο τοῦ θανάτου, Ἐκδόσεις «Ὁ Σωτήρ», Ἀθῆναι, Θεοδώρου Ανδρ., Ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, Ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθῆναι. Χριστοδούλου Θεμ. (Πρωτοπρ.) Περί τῆς κηδείας, Ἐκδόσεις Ὁμολογία, Ἀθήνα Velskova El., Funeral Rites according to the Byzantine Liturgical Sources, Dumbarton Oaks Papers 55 (2001), σσ «Περὶ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας», Κεφ. Ζ «Περὶ τῶν ἐπὶ τοῖς κεκοιμημένοις τελουμένων». PG 3, 552C-569A. Γιά μιά λειτουργικοθεολογική θεώρηση τοῦ κειμένου αὐτοῦ βλ. ἰδιαίτερα: Roques R., L uni vers Dionysien. Structure hierarchique du monde selon le Pseudo-

14 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 21 δαιότερη πρό τοῦ 8ου αἰ. μαρτυρία περί τῶν ἐπιταφίων προσευχῶν τῆς Εκκλησίας, ἡ ὁποία μᾶς περισώζει ὄχι μόνο τήν τελετουργική τάξη τῆς ἀκολουθίας κατά τήν περίοδο αὐτή, ἀλλά καί μιά σχεδόν ὁλοκληρωμένη θεολογία της. Στό λειτουργικό αὐτό ὑπόμνημα, πού ἀποτελεῖ καί μιά ἀπάντηση στίς διατυπούμενες κατά τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας διάφορες αἰτιάσεις γιά τήν ἐνασχόλησή της μέ τήν ταφή τῶν νεκρῶν 15, Denys, Paris Ματσούκας Ν., Μυστήριον ἐπὶ τῶν ἱερῶς τετελειωμένων καὶ ἄλλα μελετήματα, {Φιλοσοφικὴ καὶ Θεολογικὴ Βιβλιοθήκη, 24}, Ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 1992, σσ Ühlein H., Mysterion an den heiligen Entshlafenen. Das Begränisritual beim Dionysius Areopagita, Becker H.-Einig B.-Ullrish P.O. (ἐκδ.), Im Angesicht des Todes. Ein inderdisziplinäres Kompendium ΙΙ, EOS Verlag Erzabtei St. Ottilien 1987, σ Φίλιας Γ., «Τά ἑρμηνευτικά ὑπομνήματα στή Νεκρώσιμη ἀκολουθία», στό Πρακτικά τοῦ Θ Λειτουργικοῦ Συμποσίου «Τό μυστήριο τοῦ θανάτου εἰς τήν λατρείαν τῆς Ἐκκλησίας, σσ Σκαλτσης Π., μν. ἔργ., σσ Simic K., Λειτουργική ἑρμηνευτική κατά τά ἀρεοπαγιτικά συγγράμματα (Ἀνέκδοτη διδακτορική διατριβή Τμῆμα Θεολογίας ΕΚΠΑ), Ἀθήνα Τό κείμενο ἀντιτίθεται πρός τίς μεγάλες διδασκαλίες τῆς ἀρχαιότητας. Καταδικάζει ὁρισμένες κατηγορίες ἀνιέρων: α) Ὑπάρχουν μερικοί πού νομίζουν ἀλόγως ὅτι οἱ νεκροί μετά θάνατον «εἰς ἀνυπαρξίαν χωρεῖν», στοχεύοντας ἔτσι καταρχάς τούς ἐπικούριους, γιά τούς ὁποίους δέν ὑπάρχει τίποτε μετά θάνατο, οὔτε ψυχή οὔτε σῶμα. Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά μερικούς στωϊκούς. β) Ἄλλοι νομίζουν ὅτι ὁ σύνδεσμος σώματος καί ψυχῆς διασπᾶται γιά πάντα μετά θάνατο, διότι, λέγουν, δέν θά ταίριαζε στίς ψυχές νά διατηροῦν τά σώματά τους «ἐν θεοειδεῖ ζωῇ καί μακα ρίαις λήξεσιν», καταδικάζοντας ἔτσι τούς πλατωνικούς, νεοπλατωνικούς καί ἄλλες πιθανῶς φιλοσοφικοθρησκευτικές διδασκαλίες πού υἱοθέτησαν τήν ἀνθρωπολογία του. γ) Ἄλλοι ἀποδίδουν στίς ψυχές καινούργιες ἐνσαρκώσεις («σωμάτων ἄλλων ἀπονέμουσι ταῖς ψυχαῖς συζυγίαις») καταδικάζοντας ἔτσι τούς ὀπαδούς τῆς μετεμψύχωσης, μεταξύ τῶν ὁποίων πρέπει νά τοποθετήσουμε καί τό μεγαλύτερο μέρος τῶν πλατωνικῶν.

15 22 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία χαρακτηρίζεται ὡς «μυστήριον ἐπὶ τῶν ἱερῶς κεκοιμημένων» 16. Βασική δέ θέση τοῦ ἱεροῦ συγγραφέα συνιστᾶ ἡ ἄποψη ὅτι ὅπως εἶναι οὐσιώδεις οἱ διαφορές πού παρατηροῦνται μεταξύ τῆς ζωῆς τῶν χριστιανῶν καί τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ἀνάλογα διαφορετικός εἶναι καί ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο βιώνουν οἱ χριστιανοί τήν πραγματικότητα τοῦ θανάτου 17. Παρ ὅτι ἡ ἀκολουθία αὐτή δέν συγκαταλέγεται σήμερα μεταξύ τῶν ἑπτά μυστηρίων, ἐντούτοις δέν ἔπαυσε ποτέ νά ἔχει ἕναν ἀνάλογο πρός αὐτά μυστηριακό χαρακτήρα, ἀφοῦ ἀναφέρεται στήν τελευτή, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Θεολόγο καί τό «τελευταῖον μυστήριον» τῆς ἐπί γῆς βιοτῆς τοῦ ἀνθρώπου 18. Ἀπό τή στιγμή, δηλαδή, πού διαμέσου τοῦ προπατορικοῦ ἁμαρτήματος εἰσῆλθε στόν κόσμο ὁ θάνατος (Ρωμ. 5,12), κατέστη ἀναγκαῖο νά ἐπικύψει «πρός τό ἡμέτερον πτῶμα» ὁ ἴδιος ὁ κατά φύση ἀθάνα- 16. Ὡς μυστήριο χαρακτηρίζεται ἡ ἀκολουθία αὐτή καί ἀπό τόν Θεόδωρο Στουδίτη (Ἐπιστολὴ ρξε (57). PG 99,1524Β). Γιά τόν χαρακτήρα τῆς νεκρώσιμης ἀκολουθίας ὡς μυστηρίου βλ. ἰδιαίτερα: Ματσούκας Ν., Δογματικὴ καὶ Συμβολικὴ Θεολογία Β. Ἔκθεση τῆς Ὀρθόδοξης πίστης σὲ ἀντιπαράθεση μὲ τὴ δυτικὴ χριστιανοσύνη, {Φιλοσοφικὴ καὶ Θεο λογικὴ Βιβλιοθήκη, 3}, ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 1988, σσ καί Του Ιδιου, «Τὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, ἢ λόγος περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς τοῦ κόσμου», Ὀρθοδοξία, Ἑλληνισμός, πορεία στήν τρίτη χιλιετία, Ἔκδοση Ἱερᾶς Μονῆς Κουτλουμου σίου, Ἅγιον Ὄρος 1996, σ PG 3, 552C :«Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦτο κοινόν ἐστι τοῖς ἱεροῖς τε καὶ ἀνιέροις, ἀλλ ὥσπερ ἀλλοῖον εἶδός ἐστι τῆς ἑκατέρων ζωῆς, οὕτω καὶ πρὸς θάνατον ἰόντες...». 18. Γρηγόριος Θεολόγος, Εἰς τοὺς Μακκαβαίους (λόγος ιε ), ΒΕΠΕΣ 59, σ. 90.

16 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 23 τος Θεός μέ τήν ἐν Χριστῷ ἐνανθρώπησή του. Πρός τοῦτο προσέλαβε θνητό ἀνθρώπινο σῶμα, ὥστε ἀποθνήσκοντας μέ τόν τρόπο αὐτό νά συναναστήσει στή συνέχεια μέ τήν ἐκ νεκρῶν ἔγερσή του δυνάμει καί ὁλόκληρο τό ἀνθρώπινο γένος. Μέ τήν ἔννοια αὐτή ὁ θάνατος δέν εἶναι τίποτε ἄλλο παρά «κακίας καθάρσιον» 19. Διότι μέ τήν πρόσκαιρη διάλυση τοῦ μεταξύ ψυχῆς καί σώματος δεσμοῦ, ἀποβάλλεται ἀπό τήν ἀνθρώπινη φύση «ἡ σκωρία τῆς ἁμαρτίας» 20, ὥστε κατά τήν μέλλουσα ἐξανάσταση τῶν σωμάτων καί τήν ἐπανασύνδεσή τους μέ τίς ψυχές, ὁ ἄνθρωπος νά ἀναστοιχειωθεῖ ἀπαλλαγμένος ἀπό «πάσης τῆς κατά κακίαν ἐπιμιξίας» 21. Ἤδη ἀπό τή ζωή τῶν πρώτων χριστιανικῶν κοινοτήτων ὁ θάνατος, ὡς αὐτό «τό μέγιστον τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας μυστήριον» 22, ἄρχισε νά βιώνεται ὡς μείζονος σημασίας ἐκκλησιαστικό γεγονός. Ἡ δέ χριστιανική γραμματεία τῶν πρώτων αἰώνων μᾶς παρέχει πλεῖστες ὅσες μαρτυρίες, ἀπό τίς ὁποῖες προκύπτει ὅτι ὁ χριστιανοπρεπής ἐνταφιασμός τῶν νεκρῶν ἀπετέλεσε ἐξ ὑπαρχῆς ὑπόθεση καί καθῆκον ὁλοκλήρου τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία καί ἀνέπτυξε εἰδικά ὀργανωμένη μέριμνα γιά τήν ἐπιτέλεσή του 23. Ἦταν δέ τέτοια ἡ ἐντύπωση πού προκαλοῦσε μεταξύ τῶν ἐθνικῶν 19. Γρηγόριος Νύσσης, Εἰς Πουλχερίαν παραμυθητικός, ΒΕΠΕΣ 69, σ Γρηγόριος Νύσσης, Λόγος εἰς τούς κοιμηθέντας, ΒΕΠΕΣ 69, σσ Γρηγόριος Νύσσης, Λόγος Κατηχητικός, ΒΕΠΕΣ 68, σ Ιω. Χρυσόστομος, Εἰς τάς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων. PG 60, Βλ. Rusch Α., Death and burial in christian antiquity, The Catholic University of America Press, Washington D.C., 1941 (passim).

17 24 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ἡ ὑπέρ τῶν νεκρῶν φροντίδα τῶν χριστιανῶν, ὥστε νά θεωρεῖται ὡς ἕνας ἀπό τούς κύριους λόγους πού συνετέλεσε στήν ταχύτατη διάδοση τοῦ Χριστιανισμοῦ κατά τήν ἐποχή αὐτή 24. Κυρίως ὅμως ἡ βίωση τοῦ θανάτου ὡς σωτηριολογικοῦ γεγονότος φαίνεται στήν τελετουργική συνάθρωση τῶν ἐξοδίων προσευχῶν τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας πρός τήν Θεία Λειτουργία, ἡ ὁποία καί ἀποτελεῖ τήν κατ ἐξοχήν φανέρωση καί πραγμάτωση τοῦ μυστηρίου τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου στό πλήρωμά του 25. Ἡ γιά πρακτικούς λόγους ἐπισυμβᾶσα ἀπό τόν 4ο αἰ. καί ἑξῆς προοδευτική ἀποσύνδεση τῆς νεκρώσιμης ἀκολουθίας ἀπό τή Θεία Λειτουργία δέν σήμανε καθόλου καί ἀποεκκλησιαστικοποίη ση τοῦ γεγονότος, κάτι τό ὁποῖο προκύπτει καί ἀπό τήν στή συνέχεια ἀνάδειξη τῆς ψαλμωδίας ὡς τοῦ κατ ἐξοχήν στοιχείου τῆς χριστιανοπρεποῦς ταφῆς τῶν νεκρῶν 26. Πράγματι ἀπό τόν 5ο αἰ. καί ἑξῆς μαρτυρεῖται ἡ ὕπαρξη μιᾶς αὐτοτελοῦς νεκρώσιμης ἀκολουθίας 27, ἡ ὁποία ἀπετε- 24. Σωζομενός, Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, 5,16. PG 67,1261: «τὴν ἀθεΐαν συνηύξησε μάλιστα ἡ περὶ τοὺς ξένους φιλανθρωπία καὶ ἡ περὶ τὰς ταφὰς τῶν νεκρῶν προμήθεια». 25. Γιά τό θέμα αὐτό βλ. ἰδιαίτερα: Μιλόσεβιτς Ν., Ἡ Θεία Εὐχαριστία ὡς κέντρον τῆς Θείας Λατρείας. Ἡ σύνδεσις τῶν μυστηρίων μετὰ τῆς θείας Εὐχαριστίας, ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 2001, σ Βασική ἐπ αὐτοῦ μαρτυρία μᾶς παρέχουν οἱ περί ἐνταφιασμοῦ τῶν νεκρῶν διηγήσεις τῶν ἁγιολογικῶν πηγῶν γιά τίς ὁποῖες βλ. ἰδιαίτερα: Σπυριδάκις Γ., «Τά κατά τήν τελευτήν ἔθιμα τῶν βυζαντινῶν ἐκ τῶν ἁγιολογικῶν πηγῶν», Ἐπετηρίς Ἑταιρείας Βυζαντινῶν Σπουδῶν, τόμ. Κ, σ. 75 ἑξ. Μπουρδάρα Κ., Εἰκονομαχία καί δίκαιο. Νομική θεώρηση τῶν ἁγιολογικῶν κειμένων, ἐκδ. Σάκκουλα, Ἀθήνα-Κομοτηνή 2004, σσ Καλλίνικος Κ., Ὁ χριστιανικὸς ναὸς καὶ τὰ τελούμενα ἐν αὐτῷ, Ἀθήνα 41969, σ. 557.

18 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 25 λεῖτο ἀπό εὐχές 28, ἁγιογραφικά ἀναγνώσματα καί ψαλμούς ἤ μεμονωμένους ψαλμικούς στίχους, κατάλληλα ἐπιλεγμένους γιά τήν περίπτωση 29. Ἰδιαίτερη σημασία γιά τήν ἐπικήδεια αὐτή χρήση τῶν ψαλμῶν ἔχει ἡ μαρτυρία τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι οἱ ψαλμοί, «ὡς εὐθυμίας σύμβολον» (Ἰακ. 5,13), ἀντικατέστησαν τούς θρήνους καί τούς κοπετούς, πού κυριαρχοῦσαν κατά τίς ταφές τῶν Ἰου δαίων καί τῶν εἰδωλολατρῶν 30. Μέ τήν ἀνάπτυξη τῆς χριστιανικῆς 28. Τέτοιες εὐχές μαρτυροῦνται ἤδη σέ παλαιότερες πηγές, ὅπως στό Εὐχολόγιο τοῦ Σεραπίωνος ἐπισκόπου Θμούεως ( ), στίς Ἀποστολικές Διαταγές (380), καί σέ ἐπιτύμβιες στῆλες, ὅπως ἡ ὡς σήμερα χρησιμοποιούμενη ἀρχαιότατη εὐχή «Ὁ Θεὸς τῶν Πνευμάτων καὶ πάσης σαρκός...». Βλ. σχετικά: Τζέρπος Δ. (Πρωτοπρ.), Ἡ ἀκολουθία τοῦ Νεκρωσίμου Εὐχελαίου κατά τά χειρόγραφα εὐχολόγια τοῦ αἰ. {Ἵδρυμα Βυζαντινῆς Μουσικολογίας-Λατρειολογήματα 1}, Ἀθήνα 2002, σσ Ἀποστολικαί Διαταγαί ΣΤ. ΒΕΠΕΣ 2, σ : «Ἀπαρατηρήτως δὲ συναθροίζεσθε ἐν τοῖς κοιμητηρίοις, τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἱερῶν βι βλίων ποιούμενοι...καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις τῶν κεκοιμημένων ψάλλοντες προπέμπετε αὐτούς, ἐὰν ὦσιν πιστοὶ ἐν Κυρίῳ. Τίμιος γὰρ ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Καὶ πάλιν Ἐπίστρεψον, ἡ ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐεργέτησέν σε. Καὶ ἐν ἄλλοις Μνήμη δικαίων μετ ἐγκωμίων καὶ δικαίων ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ». 30. Εἰς ἁγίαν Βερενίκην 3, PG 50, 634: «Διὰ τοῦτο παρὰ μὲν τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τοῖς νεκροῖς κοπετοί τινες ἐγίγνοντο καὶ θρῆνοι, νῦν δὲ ψαλμοὶ καὶ ὑμνῳδίαι... Ἔκλαυσαν γοῦν τὸν Ἰακὼβ τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἔκλαυσαν καὶ τὸν Μωϋσῆν ἑτέρας τοσαύτας οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ἐκόψαντο, ἐπειδὴ θάνατος τότε ὁ θάνατος ἦν νυνὶ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ ὑμνῳδίαι καὶ εὐχαὶ καὶ ψαλμοί, δηλούντων ἁπάντων, ὅτι ἡδονὴν ἔχει τὸ πρᾶγμα οἱ γὰρ ψαλμοὶ εὐθυμίας σύμβολον Εὐθυμεῖ γάρ τις, φησίν, ἐν ὑμῖν; ψαλλέτω. Ἐπεὶ οὖν εὐθυμίας ἐσμὲν πεπληρωμένοι, διὰ τοῦτο ψάλλομεν ἐπὶ τοῖς νεκροῖς ψαλμοὺς θαῤῥεῖν ὑπὲρ τῆς τελευτῆς παρακελευο μένους. Ἐπίστρεψον γάρ, φησί, ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐηργέτησέ σε». Πρβλ. Ὁμιλ. 4 εἰς τὴν πρὸς Ἑβραίους 5, PG 63,43. Βλ.

19 26 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ὑμνογραφίας ἡ νεκρώσιμη ἀκολουθία ἐμπλουτίστηκε προοδευτικά καί μέ ὑπέροχους ὕμνους, ἐμπνευσμένους ἀπό τήν περί θανάτου διδασκαλία τοῦ χριστιανικοῦ εὐαγγελίου, μεταξύ τῶν ὁποίων ἐξέχουσα θέση κατέχουν τά ὥς σήμερα ψαλλόμενα ἰδιόμελα τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ 31. Ἡ περί τήν ἐξέλιξη τῶν νεκρωσίμων αὐτῶν προσευχῶν τῆς Ἐκκλησίας παρατηρούμενη δημιουργικότητα κορυφώνεται κατά τούς 12ο-16ο αἰ., μέ τήν προοδευτική ἐμφάνιση στά χειρόγραφα καί ἔντυπα εὐχολόγια καί ξεχωριστῶν νεκρωσίμων ἀκολουθιῶν γιά εἰδικές περιπτώσεις πιστῶν, ὅπως εἶναι οἱ μοναχοί, οἱ ἱερεῖς καί τά νήπια 32. καί Τζέρπος Δ. (Πρωτοπρ.), «Θρῆνος καί ψαλμωδία κατά τήν ταφή τῶν νεκρῶν στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία», Ὁ ἁγιασμός τῆς ζωῆς τῶν πιστῶν, Μελέτες ἐπί τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν τοῦ Βυζαντινοῦ Εὐχολογίου, Ἐκδόσεις Τῆνος, Ἀθῆναι 2006, σσ Βλ. Τρεμπέλας Π., Ἐκλογὴ Ἑλληνικῆς Ὀρθοδόξου Ὑμνογραφίας, Ἀδελφότης Θεολόγων «Ὁ Σωτήρ», Ἀθῆναι 31997, σσ Χριστοδούλου Θ. (Πρωτοπρ.), Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία κατά τούς χειρογράφους κώδικες 10ου-12ου αἰ., (τόμ. 1, Γενική εἰσαγωγή, κατάλογοι, πίνακες), Ἐκδόσεις «Θεσβίτης» 2005, σσ Ἡ ἐξέλιξη αὐτή δέν ἔγινε δεκτή χωρίς ἀντιστάσεις, ὅπως φαίνεται στήν ἀκόλουθη παρατήρηση πού ἀναγράφεται σέ ὁρισμένα χειρόγραφα εὐχολόγια τῆς ἐποχῆς: «Ἰστέον δὲ ὅτι ὁ τοιοῦτος τύπος γίνεται καὶ εἰς κοιμηθείσας γυναῖκας, κἄν τινὲς ἐγκατέσπειραν τῷ τύπῳ ἀκολουθίαν ἰδίως γυναικῶν καὶ παίδων καὶ τεθαύμακα πῶς ἐπελάθοντο τοῦ τυπῶσαι καὶ εὐνούχων ἰδίως ἀκολουθίαν ἤ βασιλέων. Αὕτη οὖν ἡ ἀκολουθία ὡς ἄνωθεν εἴρηται, ψάλλεται καὶ εἰς γυναῖκας καὶ παῖδας τῶν ὀρθοδόξων, ἐναλλαττομένου μόνον τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀρσενικοῦ εἰς θηλυκόν καί οὐχί ἕτερον». Βλ. Goar J., Εὐχολόγιον, sive Rituale Graecorum, Venetiis 21730, σ Velkovska El., Funeral Rites in the East στό Handbuch for Liturgical Studies, τόμ. IV, Sacraments and Sacramentals, (ἐκδ. Chupungo An.), Pueblo, σσ

20 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 27 Ἀλλ ἡ σέ ποιμαντικούς κυρίως λόγους ὀφειλόμενη πολυμορφία 33, πού παρατηρεῖται στή νεκρώσιμη ἀκολουθία κατά τήν περίοδο αὐτή, ὁδήγησε προοδευτικά σέ μιά τελετουργική καί ὄχι μόνο ἀταξία, ἡ ὁποία, ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης, ἔτεινε νά γίνει «ἔθος» 34. Κύριοι δέ λόγοι πού ὁδήγησαν στήν ἀπαράδεκτη αὐτή κατάσταση ἦταν ἡ ματαιοδοξία τῶν λαϊκῶν καί ἡ φιλοχρηματία τῶν κληρικῶν, ἀδυναμίες τίς ὁποῖες ὁ ἅγιος Συμεών καυτηριάζει ἰδιαίτερα στό λαμπρό ἑρμηνευτικό ὑπόμνημά του στή νεκρώσιμη ἀκολουθία 35. Ἐπίσης οἱ πολλοί θάνατοι, οἱ ὁποῖοι ἐπισυνέ- 33. Καλλίνικος Κ. (Πρωτοπρ), μν. ἔργ., σ. 557: «Ἄν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ κοινωνικαὶ καταστάσεις δὲν ὑφίστανται καὶ ἐντεῦθεν ὅ τε ὁ βασιλεὺς καὶ ἰδιώτης τῶν αὐτῶν νεκρικῶν ψαλμῳδιῶν ἀξιοῦνται, ὑφίστανται ὅμως διαφοραὶ ἠθικαί, δι ἃς δὲν εἶναι πρέπον τὰ αὐτὰ παρομοιοτύπως νὰ λέγωνται καὶ διὰ τοὺς ἐνήλικας καὶ διὰ τὰ ἄκακα καὶ τρυφερὰ βρέφη καὶ διὰ τοὺς τὴν ἤρεμον ζωὴν αἱρετισαμένους μοναστὰς καὶ διὰ τοὺς ἐν τῇ βιωτικῇ τύρβῃ παλαίσαντας μιγάδας, καὶ διὰ τοὺς ἱερωμένους καὶ διὰ τοὺς λαϊκούς». Ματσούκας Ν.Α., Μυστήριον ἐπί τῶν ἱερῶς κεκοιμημένων {Φιλοσοφική καί Θεολογική Βιβλιοθήκη, 24}, ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 1992, σ. 24: «Ἡ ἐκκλησιαστική παράδοση ἔχει διαμορφώσει διάφορες μορφές νεκρώσιμης ἀκολουθίας γιά ὁρισμένες «τάξεις» πιστῶν, ὡστόσο μέσα σέ μιά ἑνιαία καί ταυτόσημη πραγματικότητα. Ἡ διάκριση σέ νεκρώσιμη ἀκολουθία γιά κοσμικούς, γιά μοναχούς, γιά ἱερεῖς, γιά κοσμικούς ἄνδρες καί γιά νήπια σκανδαλίζει μονάχα τούς ἀμύητους καί ἄγευστους διανοούμενους, πού ἰσχυρίζονται πώς πρόκειται γιά ταξικές διακρίσεις! Ὡστόσο δέν πρόκειται οὔτε γιά προνόμια οὔτε γιά κάστες. Ἕνα εἶναι τό σῶμα, μιά ἡ σύναξη, καί ὅλα τά μέλη εἶναι ἰσότιμα, μετέχοντας στήν ἴδια δωρεά τῆς ἀθανασίας. Ὅμως ἡ διάκριση αὐτή ἀπεικονίζει τή διάκριση τοῦ σώματος σέ μέλη, καί πρό παντός τήν ἰδιαιτερότητα καί ποικιλία τῶν χαρισμάτων». 34. Περὶ τοῦ τέλους ἡμῶν καὶ τῆς ἱερᾶς τάξεως τῆς κηδείας τξε. PG 155, 680Α. 35. Ὅπ. παρ. 677D: «Νῦν δὲ πάντα τῇ ἀμελείᾳ παρεωράθη τὰ εὐλαβῆ

21 28 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ βαιναν τήν περίοδο αὐτή ἐξ αἰτίας λοιμικῶν ἀσθενειῶν, ὁδηγοῦσαν τούς ἱερεῖς σέ πολλούς αὐτοσχεδιασμούς κατά τήν τέλεση τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας, ἀλλοιώνοντας ἔτσι τήν παραδεδομένη τελετουργική της τάξη 36. Ὅλα αὐτά εἶχαν ὡς τελικό ἀποτέλεσμα τήν παρέμβαση τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τό ὁποῖο μέ τήν εὐκαιρία τῆς ἐκδόσεως τοῦ Τυπικοῦ «κατά τήν Τάξιν τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας» καθιέρωσε ὥστε στό ἑξῆς νά τελεῖται μιά κοινή γιά ὅλες τίς κατηγορίες τῶν πιστῶν Νεκρώσιμη Ἀκολουθία, μέ τό σκεπτικό ὅτι «πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γαλ. 3,28). Ἐξαίρεση γίνεται μόνο γιά τά νήπια, γιά τά ὁποῖα, λόγῳ τῆς ψυχικῆς τους ἀθωότητας προβλέπεται ξεχωριστή Νεκρώσιμη Ἀκολουθία, ὅπως διαφορετικό περιεκαὶ τὰ τῆς τάξεως καταλέλυται καὶ πάντα γίνεται φύρδην. Καὶ γὰρ ἡ ἀταξία τῇ ὑπερηφανίᾳ συζεύγνυται ἀπαρχῆς καὶ σὺν αὐτῇ τῇ φιλοκερδείᾳ, καὶ τὰ κοσμικά φρονήματα πλέον διὰ τὰ ἑκάστου πάθη. Καὶ οὐ τὰ τῶν ἁγίων κρατεῖ». Γιά τό ὑπόμνημα αὐτό βλ. ἰδιαίτερα: Φουντούλης Ι., «Τοῦ ἁγίου Συμεὼν Ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, Περὶ τοῦ τέλους ἡμῶν καὶ τῆς ἱερᾶς τάξεως τῆς κηδείας καὶ τῶν κατ ἔθος ὑπέρ μνήμης γινομένων, Εἰσαγωγή-Κείμενο-Μετάφραση, Σχόλια», στόν τόμο Νεκρώσιμα Τελετουργικά (Εἰσηγήσεις, Πορίσματα Ἱερατικοῦ Συνεδρίου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Δράμας, ἔτους 2001), Δράμα 2001, σσ Συνοδική Ἀπόκρισις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Παϊσίου τοῦ Α ( καί ) πρός τόν πατριάρχην Μοσχοβίας Νίκωνα: «Ἡ τάξις τῆς ἀκολουθίας τῶν κεκοιμημένων ἐδῶ εἰς τὰ μέρη τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἄλλαξε καμπόσον, ἔστωντας καὶ νὰ σμικρύνουσιν ἀπὸ τὸν τύπον ὁποῦ ψάλλομεν εἰς τὸ εὐχολόγιον, διὰ τὰ συχνὰ καὶ μεγάλα θανατικά ὁποῦ ἔρχονται καὶ δὲν φθάνουσιν οἱ ἱερεῖς νὰ θάπτουσιν τά λείψανα ἀμὴ πρέπει νὰ γίνεται καθὼς ἑρμηνεύει ὁ τύπος, μάλιστα ἐκεῖ ὁποὺ δέν βιάζει τὸ θανατικὸν νὰ βιαζόμεθα». Δεληκάνης Καλ. (Ἀρχιμ.), Πατριαρχικῶν ἐγγράφων τόμος τρίτος, Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1905, σ. 66.

22 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 29 χόμενο ἔχει ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία καί κατά τήν Διακαινήσιμο Ἐβδομάδα, λόγῳ τοῦ ἀναστάσιμου χαρακτήρα της. Ἐπίσης, στήν ἔκδοση τοῦ Μικροῦ Εὐχολογίου, πού ἐκδόθηκε γιά πρακτικούς λόγους ὡς ἐπιτομή τοῦ Μεγάλου Εὐχολογίου, προβλέπονται οἱ ἑξῆς εἰδικές περιπτώσεις. α) Μέ τήν ὑπ ἀριθμ. 1621/ Μαρτίου 1891 ἐγκύκλιο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐλλάδος, ἐπιτρέπεται ἡ ταφή ἑτεροδόξων ἀπό ὀρθοδόξους ἱερεῖς «ὅταν δέν ὑπάρχουσιν ἱερεῖς τῆς ἰδίας αὐτῶν ὁμολογίας». β) Μέ τήν ὑπ ἀριθμ. 2712/984/426/ ἐγκύκλιο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἐπιτρέπεται ἡ ἐκκλησιαστική κήδευση αὐτοχείρων ὑπό τήν προϋπόθεση τῆς ἔγγραφης βεβαίωσης δύο ἱατρῶν γιά τίς περιπτώσεις τῶν ἐκφρενῶν καί τῶν στερουμένων συνειδήσεως, οἱ οποῖοι καί θά βεβαιώσουν περί τῆς πνευματικῆς καταστάσεως τοῦ συγκεκριμένου προσώπου. Ὅλες οἱ ἄλλες περιπτώσεις θά ἀντιμετωπίζονται ἀπό τόν οἰκεῖο Μητροπολίτη κατά τήν ποιμαντική του κρίση». γ) Μέ τήν ὑπ ἀριθμ. 2716/2505/1096/ ἐγκύκλιο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐπιτρέπεται ἡ ἐκκλησιαστική ταφή ἀβαπτίστων βρεφῶν «ὑπό τήν ἀπόλυτον προϋπόθεσιν ὅτι ὁ εἷς τοὐλάχιστον ἐκ τῶν γονέων αὐτῶν εἶναι χριστιανός ὀρθόδοξος καί ζητήσῃ τοῦτο παρά τῆς ἁρμοδίας ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς, καί ὅτι ἐξηντλήθησαν πᾶσαι αἱ ὑπό τῆς Ἐκκλησίας παρεχόμεναι διευκολύνσεις διά τήν ἔγκαιρον βάπτισιν τῶν εἰς κίνδυνον θανάτου εὑρισκομένων βρεφῶν (βάπτισμα ἀνάγκης)».

23 Στήν παροῦσα μελέτη ἐξετάζουμε τή στάση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας ἔναντι τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν, ὅπως ἡ στάση αὐτή προσδιορίζεται κυρίως ἀπό τό πνεῦμα τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας πού ψάλλεται κατά τήν τελευτή τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν. Πρόκειται γιά τήν ἀκολουθία ἐκείνη, τήν ὁποία ὁ ἐθνικός μας ποιητής Κ. Παλαμᾶς θεωρεῖ «δεῖγμα τῶν ὡραιοτέρων καί ὑψηλοτέρων τῆς ἑλληνικῆς χριστιανικῆς ποιήσεως», ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς «ἱστοριονομίας» Σ. Ζαμπέλιος χαρακτηρίζει ὡς «αὐτόματον ἐξεικόνισμα τοῦ Εὐαγγελίου» καὶ ὁ ἀείμνηστος πρωτοπρεσβύτερος Κ. Καλλίνικος ὅτι ἀποτελεῖ «τὴν πλουσιωτέραν, ποικιλωτέραν, δραματικωτέραν, καὶ περιπαθεστέραν ἐξ ὅλων μας τῶν ἀκολουθιῶν». Κυρίως ὅμως ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία ἐκφράζει κατά ἕνα μοναδικό τρόπο ὁλόκληρη τήν περί ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν ὀρθόδοξη θεολογία, ὅπως αὐτή συνοψίζεται στούς ἐπιγραμματικούς λόγους τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου: «Κηδεύσομεν τοὺς ἀπελθόντας ὡς καὶ ἡμῖν καὶ ἐκείνοις συμφέρει πρὸς δόξαν Θεοῦ». Σήμερα, πού τό γνωστό καί ἀπό τήν ἀρχαιότητα φαινόμενο τῆς «ἀπόρριψης» τῶν νεκρῶν ἐπανεμφανίζεται μέ τό σκληρό πρόσωπο τῆς ἀποτέφρωσής τους, ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία, ὡς τό «τελευταῖο μυστήριο», ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέν ἔπαυσε καί δέν θά παύσει ποτέ ὄχι μόνο νά ὁμιλεῖ περί τῆς «πολλῆς ἡδονῆς» πού ἔχει ἡ ἐνασχόλησή της μέ τούς νεκρούς, ἀλλά καί νά τούς προπέμπει στόν τάφο μέ ἕναν ἀσπασμό, ὅπως ἀκριβῶς κάνει κάθε στοργική μητέρα πού βάζει τά παιδιά της νά κοιμηθοῦν. Αὐτό ἀκριβῶς τό ἀναστάσιμο ἦθος τῆς ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν, πού ἀνάγεται σέ περιωπή δόγματος, προσπαθοῦμε νά ἀναδείξουμε στίς σελίδες τοῦ παρόντος πονήματος. ΤΑΤΟΪΟΥ 121, ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΗΛ.: FAX: KΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ: Ε Σ Ε Ι Σ Κ Ι Ε Μ Ε Ι Σ Π Α Ν Τ Α Σ Ε Π Α Φ Η

οικουμενικο πατριαρχειο και θεια λατρεια ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ορθοδοξια και οικουμενη eπιστημονικά συμπόσια Θεσσαλονίκη Ἀμφιθέατρο Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος Μελετῶν

οικουμενικο πατριαρχειο και θεια λατρεια ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ορθοδοξια και οικουμενη eπιστημονικά συμπόσια Θεσσαλονίκη Ἀμφιθέατρο Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος Μελετῶν eπιστημονικά συμπόσια ορθοδοξια και οικουμενη γ ΦΩΤΟ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΓΓΙΝΑΣ οικουμενικο πατριαρχειο και θεια λατρεια ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ πεμπτη 1 εωσ σαββατο 3 Δεκεμβρίου 2016 Θεσσαλονίκη Ἀμφιθέατρο Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Θα σε γαργαλήσω! ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΘΕΩΡΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Περιεχόμενα Πρόλογος Α ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Ἀντιφώνηση κατά τό μικρό μήνυμα ἀνακοίνωση τῆς ἐκλογῆς Χειροτονητήριος λόγος τοῦ Ἐψηφισμένου Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου Προσφώνηση

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 3: Ο θεολογικός χαρακτήρας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς...ἡ ὀρθόδοξη εἰκόνα εἶναι καρπός τῆς ἀποκαλυπτικῆς ἐμπειρίας τῶν θεουμένων ἁγίων. Εἶναι γνωστόν ὅτι οἱ ἅγιοι, ὅταν φθάνουν στήν θέωση καί τήν θεωρία τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, μετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα ένα ένα ένα 4 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο τετράδιο της πρώτης µου γραφής ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΟΣ «ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ» Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη»

Διαβάστε περισσότερα

Σεβασμιώτατε Μητροπολῖτα Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ, καί Πρόεδρε τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Λειτουργικῆς

Σεβασμιώτατε Μητροπολῖτα Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ, καί Πρόεδρε τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Λειτουργικῆς Χαιρετισμός του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνατίου Σεβασμιώτατε Μητροπολῖτα Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ, καί Πρόεδρε τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Λειτουργικῆς Ἀναγεννήσεως κ.

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Μαχόμενη Θεολογία. Περιεχόμενα. 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά. 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ

Μαχόμενη Θεολογία. Περιεχόμενα. 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά. 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ Μαχόμενη Θεολογία Περιεχόμενα Πρόλογος 1996 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά 1997 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ 1998 3. Προβλήματα ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς 4.

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο πρώτο µου τετράδιο Mαθαίνω να γράφω µε τον Gummy Bear ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 11: Οι Καππαδόκες Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:......

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... 50 μοτίβα για να χαλαρώσετε INSPIRATION JARDIN Από τις Εκδόσεις Dessain et Tolra/Larousse, Γαλλία 2013 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΤΕΤΡΑΔΙΟ ANTI-STRESS ΚΗΠΟΣ Dessain et Tolra/Larousse,

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Χρήστος Καρακόλης Τμήμα Θεολογίας Σελίδα 2 1. Πρόλογος Ι Α 1α Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος α β καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, β γ καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος, α 2 οὗτος ἦν

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 10: Η ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Οι περιπέτειες του Μάικ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη)

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Α Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ MURATORI Ο κατάλογος έχει ιδιαίτερη αξία για τον κανόνα της Κ. Διαθήκης. Είναι ο αρχαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΧΕΛΑΙΟ. π.βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΧΕΛΑΙΟ. π.βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΧΕΛΑΙΟ π.βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. Η εισήγηση σε πέντε ενότητες Εισαγωγικά Ευχέλαιο και Ευχαριστία Ευχέλαιο και Μετάνοια Το ευχέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Johanna Basford Johanna Basford, 206 All rights reserved including the right of

Διαβάστε περισσότερα

ÉÅÑÁ ÓÕÍÏÄÏÓ ÅÊÊËÇÓÉÁÓ ÔÇÓ ÅËËÁÄÏÓ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

ÉÅÑÁ ÓÕÍÏÄÏÓ ÅÊÊËÇÓÉÁÓ ÔÇÓ ÅËËÁÄÏÓ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ÉÅÑÁ ÓÕÍÏÄÏÓ ÅÊÊËÇÓÉÁÓ ÔÇÓ ÅËËÁÄÏÓ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ τηλ. 210-72.72.235/ 239 fax 210-72.72.238 www.ecclesia.gr - E-mail : istypos@otenet.gr Ἀθήνα 19 Σεπτεμβρίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Έναρξη του ΙΓ Πανελληνίου

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 2: Η εορτή του Πάσχα. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 2: Η εορτή του Πάσχα. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 2: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Β) (1 από 7) 1. Η αρχαιότερη και πανηγυρικότερη/ Οι ρίζες της βρίσκονται στην εβραϊκή ανάμνηση της εξόδου από την Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κων. Μπαλαγεώργος. Ιστορία της διαμορφώσεως του Τυπικού της. Ορθοδόξου Εκκλησίας

Δημήτριος Κων. Μπαλαγεώργος. Ιστορία της διαμορφώσεως του Τυπικού της. Ορθοδόξου Εκκλησίας Δημήτριος Κων. Μπαλαγεώργος Ιστορία της διαμορφώσεως του Τυπικού της Ορθοδόξου Εκκλησίας Η λατρεία είναι ένα φαινόμενο του ανθρωπίνου βίου που σχετίζεται με τη θρησκεία και συνιστά το κέντρο γύρω από το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Α. Ι.Π. 1 ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Πανεπιστήμιο Σχολή Τμήμα: Τομέας: Όνομα και τίτλος διδάσκοντος: Επιστημονική ειδίκευση Τίτλοι και κωδικοί διδασκόμενων μαθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ενότητα 2: Το αποστολικό υπόβαθρο της Εκκλησίας της και οι Άγιοι της Αποστολικής περιόδου Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων Ενότητα 12: Οι Καππαδόκες Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

Αγιολογία - Εορτολογία

Αγιολογία - Εορτολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Η θέση της Αγιολογίας στη Θεολογία και τις ανθρωπιστικές επιστήµες. Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ Παλαιά καί νέα Ρώμη Μετά τήν Πεντηκοστή ἐπεκτάθηκε ἡ Ἐκκλησία σέ ὅλον τόν κόσμο καί μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου διαρθρώθηκε σέ τοπικές Ἐκκλησίες σέ μιά ἑνότητα, κατά τόν εὐχαριστιακό λόγο «μελίζεται καί διαμερίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 8: Οι Εορτές των Αγίων. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 8: Οι Εορτές των Αγίων. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 8: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας A) (1 από 4) Μαρτύριο Πολυκάρπου (2 ος αι.): η αρχαιότερη μαρτυρία για την καθιέρωση ετήσιου εορτασμού της μνήμης των μαρτύρων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 6: ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 9: Το βιβλίο της Αποκάλυψης: Α μέρος Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Εκκλησιολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας Βυθός COLOUR ME MINDFUL: UNDERWATER Από τις Εκδόσεις Orion, Λονδίνο 2015 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΑΛΑΡΩΣΤΕ ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΒΥΘΟΣ Orion, 2015 Α.Ε., Αθήνα 2016 Πρώτη έκδοση: Ιούλιος 2016 ISBN:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Ἀρχὴ τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ Νέου Ἔτους, Συμεὼν ὁσίου τοῦ Στυλίτου, τῶν Ἁγίων 40 Γυναικῶν, Ἀμμοῦν Διακόνου Ἑσπερινός-Παράκληση 18:00-19:00 06:30-08:30 2 4 6 8 Μάμαντος Μεγαλομάρτυρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Πνευματολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα WILD SAVANNAH ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΑΓΡΙΑ ΣΑΒΑΝΑ Εικονογράφησης: Millie Marotta, 2016 Batsford, 2016 First published in Great Britain

Διαβάστε περισσότερα

Τὸ Μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου / Ἀρχ. π. Γεώργιος Χρυσοστόμου

Τὸ Μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου / Ἀρχ. π. Γεώργιος Χρυσοστόμου 1 / 8 Τό εὐχέλαιο εἶναι ἕνα ἀπό τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, τό ὁποιο τελεῖται στόν ναό ἤ στο σπίτι γιά τήν ἴαση σωματικῶν καί ψυχικῶν ἀσθενειῶν. Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ Ἡ σύσταση τοῦ εὐχελαίου, ὅπως καί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Πανεπιστήμιο Σχολή Τμήμα: Τομέας: Όνομα και τίτλος διδάσκοντος: Επιστημονική ειδίκευση Τίτλοι και κωδικοί διδασκόμενων μαθημάτων ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία [Α] Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία [Α] Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία [Α] Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Ἐπίκουρος Καθηγητὴς Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Τµῆµα Θεολογίας - Θεολογικὴ Σχολὴ Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήµιο Ἀθηνῶν Ὁ Ἀρειανισµὸς

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ Σχολή Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο.

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. 107. Ο Κύριος να είναι μαζί σας. Και με το πνεύμα σου. ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. Ακολουθεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Ορθόδοξη Πνευματικότητα και Πολιτισμός

Ορθόδοξη Πνευματικότητα και Πολιτισμός Ορθόδοξη Πνευματικότητα και Πολιτισμός Ενότητα 3: Η έννοια της Εκκλησίας Μαρία Κ. Καράμπελια Πρόγραμμα Διαχείρισης Εκκλησιαστικών Κειμηλίων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

του Παναγιώτη Σκαλτσή * * *

του Παναγιώτη Σκαλτσή * * * «Η παράδοση της κοινής και της κατ' ιδίαν προσευχής, με ειδική αναφορά στο Ωρολόγιο του Θηκαρά» του Παναγιώτη Σκαλτσή * * * Στην ως άνω μονογραφία η οποία διαιρείται σε τρία κεφάλαια εξετάζεται σε βάθος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση Μασονία Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory Παγκόσμια οργάνωση Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη masson Τεχνίτης ή τέκτονας Σωματεία οικοδόμων Συνθηματική γλώσσα Μυστικά

Διαβάστε περισσότερα

Θεολογία γεγονότων. Ὅπως ἡ ἰατρική ἐπιστήμη μεταδίδεται ἀπό ἰατρούς σέ μαθητές, ἔτσι μεταδίδεται καί ἡ πνευματική ἰατρική ἐπιστήμη στούς

Θεολογία γεγονότων. Ὅπως ἡ ἰατρική ἐπιστήμη μεταδίδεται ἀπό ἰατρούς σέ μαθητές, ἔτσι μεταδίδεται καί ἡ πνευματική ἰατρική ἐπιστήμη στούς Θεολογία γεγονότων Τά πάντα μέσα στήν Ἐκκλησία ἔχουν δογματικό καί ἀσκητικό χαρακτήρα, ἀφοῦ ἔχουν δημιουργηθῆ ἀπό ἁγίους Πατέρες, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐμπειρίες τῆς πνευματικῆς ζωῆς καί ὁδηγοῦν τούς πιστούς

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Στὴν Ἱερὰ Μονή μας, τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης, στὴν Φυλὴ Ἀττικῆς, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴ τοῦ ἀσθενοῦντος Σεβασμιωτάτου Πνευματικοῦ Πατρός μας,

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Λίγο καιρό πρίν ἀπό τό πάθος Του, ὁ Κύριος, ἀφοῦ παρέλαβε τούς τρεῖς προκρίτους μαθητές, τόν Πέτρο, τόν Ἰάκωβο καί τόν Ἰωάννη, ἀνέβηκε στό ὄρος Θαβώρ καί ἐκεῖ, ἐνώπιον αὐτῶν μεταμορφώθηκε.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 7: ΤΑ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 7: ΤΑ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 7: ΤΑ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Η Παύλεια Θεολογία

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Η Παύλεια Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Η πρόσληψη του Παύλου στις δευτεροπαύλειες επιστολές και σε άλλα κείμενα της αρχαίας Εκκλησίας Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη.

Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη. Ενότητα 1: Η Καινή Διαθήκη: Η σχέση της με την Παλαιά Διαθήκη και η θέση της στη ζωή της Εκκλησίας. Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου.

ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου. 1 ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ - ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ Ὁ ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου Τά Χριστούγεννα ἀρχίζει ὁ ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου. Τίς δώδεκα αὐτές ἡμέρες ἡ Ἐκκλησία μας ἑορτάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι Τηλ. 210-72.72.204, Fax 210-72.72.210, e-mail: contact@ecclesia.gr ΠΡΩΤ. 6002/2014 ΑΡΙΘΜ. ΑΘΗΝΗΣΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Πασχαλοσουπίτσα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος. Λεµπέσης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Θοδωρής Τιµπιλής ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 6: Οι Αποστολικοί Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1-Β Α7-8: Χριστολογία 4ου-5ου αιώνα Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ για την τέλεση Γάμου

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ για την τέλεση Γάμου ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ για την τέλεση Γάμου Α' ΓΑΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ Ὅταν καί οἱ δύο Μελλόνυμφοι διαμένου`ν στήν ἴδια Ἐνορία, γιά χρονικό διάστημα πλέον τοῦ ἑνός χρόνου, στό Ναό τῆς

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Σωτηριολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας

Η Παύλεια Θεολογία. Σωτηριολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Σωτηριολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ο Μέγας Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός Ιωάννης ο Χρυσόστομος Ποιοί ήταν; Πού έζησαν; Τί έκαναν; Δρ. Χρυσόστομος Παπασπύρου 30 Ιανουαρίου 2015 Βασίλειος ο Μέγας (330-379) Ο Βασίλειος ο

Διαβάστε περισσότερα

2.«Δογματική Γ (Δ ) Συμβολική Θεολογία» (Δ. Τσελεγγίδης) θά γίνεται κάθε Παρασκευή 12:00 14:00 στήν αἴθουσα Ε τοῦ 4 ου ὀρόφου τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς.

2.«Δογματική Γ (Δ ) Συμβολική Θεολογία» (Δ. Τσελεγγίδης) θά γίνεται κάθε Παρασκευή 12:00 14:00 στήν αἴθουσα Ε τοῦ 4 ου ὀρόφου τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 1 Τά μαθήματα Δογματικῆς καί Συμβολικῆς θεολογίας τοῦ Ζ Ἐξαμήνου, ὑπεύθυνος τῶν ὁποίων ὁρίστηκε ὁ καθηγητής Ἰωάννης Κουρεμπελές, συνεπικουροῦντος συνεργατικά τοῦ κ. Τσομπανίδη (ἀπόφαση τῆς Σ

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Παύλεια Θεολογία Ελληνιστές και Αντιόχεια Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς

Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς 1 20-06-83 Ὁ Ἀντίχριστος διά μέσου τῶν αἰώνων καί ὁ συνοδός τοῦ Ἀντιχρίστου [δ.29'] 2 14-09-83 Τό σημεῖον τοῦ Σταυροῦ καί τό σημεῖον τοῦ Ἀντιχρίστου [δ.28'] 3 05-11-83 Εὐαγγελιζόμενοι

Διαβάστε περισσότερα