TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ"

Transcript

1 π. Δημήτριος Β. Τζέρπος TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ

2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Το τελευταίο μυστήριο Η νεκρώσιμη ακολουθία και η καύση των νεκρών ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: π. Δημήτριος Β. Τζέρπος, Αν. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Ι. Πέππας ΑΒΕΕ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. π. Δημήτριος Β. Τζέρπος, 2012 Εκδόσεις Ουρανός, Αθήνα 2012 Οι Εκδόσεις Ουρανός είναι κατοχυρωμένη επωνυμία των Εκδόσεων ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. Πρώτη έκδοση: Δεκέμβριος 2012 ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, διανομή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση, παρουσίαση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΥΡΑΝΟΣ OURANOS BOOKS Έδρα: Tατοΐου 121 Head office: 121, Tatoiou Str Μεταμόρφωση Metamorfossi, Greece Βιβλιοπωλείο: Μαυρομιχάλη 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str Αθήνα Αthens, Greece Τηλ.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 π. Δημήτριος Β. Τζέρπος TO ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ

4 Τῇ Ἁγιωτάτῃ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ τῆς Ἑλλάδος

5 «Ἤ οὐκ οἴδατε ὅτι τὸ σῶμα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ἡμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπὸ Θεοῦ καὶ οὔκ ἐστε ἑαυτῶν; ἠγοράσθητε γὰρ τιμῆς δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν καὶ ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ». (Ἀπ. Παῦλος, Α Κορ. 6,19-20)

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο Α Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία καί ἡ καύση τῶν νεκρῶν. Γενική θεώρηση Κεφάλαιο Β Ἡ ὥς σήμερα στάση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῆς καύσης τῶν νεκρῶν Κεφάλαιο Γ Ὁ ὁλόσωμος ἐνταφιασμός τῶν νεκρῶν ὡς διαχρονικό δομικό στοιχεῖο τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας Κεφάλαιο Δ Ὁ ἐνταφιασμός τῶν νεκρῶν καί ἡ γενικώτερη ἐπίδρασή του στή λειτουργική ζωή τῆς Ἐκκλησίας Συμπεράσματα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία (Κείμενο Νεοελληνική Ἀπόδοση) Βιβλιογραφία

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αφορμή γιά τή σύνταξη τῆς παρούσας μελέτης μᾶς ἔδωσε σχετική εἰσήγηση πού κληθήκαμε ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος νά παρουσιάσουμε στό Θ Λειτουργικό Συμπόσιο, πού διοργάνωσε ἡ Εἰδική Συνοδική Ἐπιτροπή Λειτουργικῆς Ἀναγεννήσεως, μέ θέμα «Τό μυστήριο τοῦ θανάτου στή λατρεία τῆς Ἐκκλησίας». Ἐκτός δέ ἀπό τήν δημοσίευση τῶν πρακτικῶν τοῦ ἐν λόγῳ συνεδρίου θεωρήσαμε ἀναγκαία καί τήν παροῦσα διευρυμένη αὐτοτελῆ ἔκδοση, ὡς μιά περαιτέρω συμβολή στό διάλογο πού προκαλεῖ ἡ πρόσφατη νομιμοποίηση τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν στήν Ἑλλάδα. Μέ τόν τρόπο αὐτό μᾶς δόθηκε ἡ εὐκαιρία νά ὁλοκληρώσουμε μιά τριλογία περί τοῦ «ἐν Κυρίῳ θνήσκειν» (Ἀποκ. 14,13) 1, θέμα πού ἀποτέλεσε ἕναν ἀπό τούς βασικούς ἄξονες τῶν μέχρι τώρα θεολογικῶν μας ἐνασχολήσεων. Στήν παροῦσα μελέτη ἐξετάζουμε ἰδιαίτερα τή στάση τῆς 1. Βλ. τίς δύο προηγούμενες σχετικές μελέτες μας: Τζέρπος Δ. (Πρωτοπρ.), Ἐφόδιον ζωῆς. Ἡ μετάδοση τῆς θείας κοινωνίας στούς ἀσθενεῖς πού ἀντιμετωπίζουν κίνδυνο θανάτου. Συμβολή στήν Ποιμαντική Λειτουργική. Ἐκδόσεις Τῆνος, Ἀθῆναι Του Ιδιου, Ἡ ὥρα τοῦ θανάτου καί ἡ Ἀκολουθία εἰς Ψυχορραγοῦντα. Συμβολή στή μελέτη τοῦ Βυζαντινοῦ Εὐχολογίου. Ἐκδόσεις Τῆνος, Ἀθῆναι 2007.

8 14 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας ἔναντι τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν, ὅπως ἡ στάση αὐτή προσδιορίζεται κυρίως ἀπό τό πνεῦμα τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας, ἡ ὁποία ψάλλεται κατά τήν τελευτή τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν. Πρόκειται γιά τήν ἀκολουθία ἐκείνη, τήν ὁποία ὁ ἐθνικός μας ποιητής Κ. Παλαμᾶς θεωρεῖ «δεῖγμα τῶν ὡραιοτέρων καί ὑψηλοτέρων τῆς ἑλληνικῆς χριστιανικῆς ποιήσεως» 2, ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς «ἱστοριονομίας» Σ. Ζαμπέλιος χαρακτηρίζει ὡς «αὐτόματον ἐξεικόνισμα τοῦ Εὐαγγελίου» 3 καί ὁ ἀείμνηστος πρωτοπρεσβύτερος Κ. Καλλίνικος ὅτι ἀποτελεῖ «τὴν πλουσιωτέραν, ποικιλωτέραν, δραματικωτέραν, καὶ περιπαθεστέραν ἐξ ὅλων μας τῶν ἀκολουθιῶν» 4. Καί τοῦτο, διότι ἐκφράζει κατά ἕνα μοναδικό τρόπο ὁλόκληρη τήν περί ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν ὀρθόδοξη θεολογία, ὅπως αὐτή συνοψίζεται στούς ἐπιγραμματικούς λόγους τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου: «Κηδεύσομεν τοὺς ἀπελθόντας ὡς καὶ ἡμῖν καὶ ἐκείνοις συμφέρει πρὸς δόξαν Θεοῦ» 5. Ἡ παροῦσα μελέτη διαιρεῖται σέ τέσσερα κεφάλαια. Στό πρῶτο κεφάλαιο προβαίνουμε σέ μιά σύντομη ἱστορικοθεολογική θεώρηση τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας, ὅπως ἐπίσης καί σέ μιά γενική θεώρηση τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν ἀπό τήν ἀρχή τῆς ἱστορικῆς της ἐμφάνισης μέχρι τήν κατά τούς τελευταίους αἰῶνες προβολή της ὡς ἐναλλακτικῆς πρός τήν ἀπό τήν Ἐκκλησία ἐφαρμοζόμενη διαχρονικά ὁλόσωμη 2. Ἐφημερίδα «Ἐμπρός» 25/5/ Ζαμπέλιος Σ., Ἄσματα δημοτικά τῆς Ἑλλάδος, Κέρκυρα 1852, σ Καλλίνικος Κ. (Πρωτοπρ.), Ὁ χριστιανικὸς ναὸς καὶ τὰ τελούμενα ἐν αὐτῷ, Ἀθήνα 51969, σ Εἰς Ἰωάννην, ὁμιλ. 85,6. PG 59,467c.

9 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 15 ταφή. Στό δεύτερο κεφάλαιο παρακολουθοῦμε ἱστορικά τή στάση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καί ἰδιαίτερα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῆς καύσεως τῶν νεκρῶν, ἀπό τήν κατά τά τελευταῖα χρόνια ἐμφάνιση τοῦ θέματος μέχρι σήμερα. Στό τρίτο κεφάλαιο γίνεται μιά προσπάθεια κατανόησης τοῦ ὁλόσωμου ἐνταφιασμοῦ τῶν νεκρῶν, ὡς βασικοῦ στοιχείου τῆς χριστοκεντρικότητας πού χαρακτηρίζει διαχρονικά τή Νεκρώσιμη Ἀκολουθία. Στό δέ τέταρτο καί τελευταῖο κεφάλαιο παρουσιάζουμε ὁρισμένα ἀντιπροσωπευτικά στοιχεῖα ἀπό τήν εὐρύτερη λειτουργική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, διαμέσου τῶν ὁποίων καί ἀναδεικνύεται ἡ πρός αὐτήν ὁμοουσιότητα πού χαρακτηρίζει τόν ὀρθόδοξο «ταφικό πολιτισμό», σέ ὅλες τίς ἐκφάνσεις του διαμέσου τῶν αἰώνων. Γιά τή διευκόλυνση τοῦ ἀναγνώστη θεωρήσαμε ἀκόμη σκόπιμο νά ἐπισυνάψουμε στό τέλος τῆς παρούσας ἐργασίας ὡς παράρτημα τό κείμενο τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας μέ μιά παράλληλη νεοελληνική ἀπόδοση. Καί ὅσον μέν ἀφορᾶ τό κείμενο, αὐτό καταχωρίζεται κατά τήν ἰσχύουσα σήμερα ἔκδοση τοῦ Μικροῦ Εὐχολογίου 6, μέ μικρές μόνο βελτιώσεις, οἱ ὁποῖες προέκυψαν ἀπό τήν ὥς σήμερα κριτική του ἐπεξεργασία 7. Ὅσον δέ ἀφορᾶ τή νεοελληνική ἀπόδοση, αὐτή δέν μπο- 6. Μικρὸν Εὐχολόγιον, Ἔκδοσις Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι , σσ Βλ. Τυπικὸν τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας..., (Γ. Βιολάκη), Ἔκδοσις Β. Σαλιβέρου, Ἀθῆναι (χ.χ.), σσ Μελισσηνος Πάμφιλος (Μητροπολίτης), «Τυπικὸν τῆς Νεκρωσίμου Ἀκολουθίας» Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια 25(1905), σσ , 80-84, Παπαγιάννης Κ. (Πρωτοπρ.), «Ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία. Παρατηρήσεις καὶ προτάσεις διὰ μίαν ὀρθολογικωτέραν τέλεσιν αὐτῆς», Κληρονομία

10 16 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ρεῖ νά ὑποκαταστήσει σέ καμμιά περίπτωση τό πρωτότυπο κείμενο, πολύ δέ περισσότερο νά τεθεῖ σέ λειτουργική χρήση. Ἡ ἐμπειρία ἀπό τήν ὥς σήμερα ἀπόδοση τῶν λειτουργικῶν κειμένων στά νέα ἑλληνικά ἔχει ἀποδείξει, ὅτι αὐτά θά παραμείνουν τελικά «ἀμετάφραστα». Καί τοῦτο, διότι πρόκειται γιά λόγο κλασσικό, μέ τέτοια ἐσωτερική δυναμική πού τοῦ προσδίδει τό βιβλικό του ὑπόβαθρο, τό ποιητικό κάλλος καί ὁ ρυθμός τοῦ ψαλτικοῦ μέλους πού τόν συνοδεύει, ὥστε καμμιά μετάφραση δέν μπορεῖ νά ἀποδώσει μέ πληρότητα. Ἁπλά ἡ μετάφραση βοηθᾶ τόν ἀναγνώστη σέ μιά πρώτη νοηματική προσέγγιση τοῦ κειμένου, ἀφοῦ εἶναι γεγονός ὅτι πολλές λέξεις καί ἐκφράσεις τῶν λειτουργικῶν κειμένων εἶναι πλέον ἀκατανόητες ἀπό τίς νεώτερες γενιές τῶν Ἑλλήνων. Κατά τήν προχριστιανική ἀρχαιότητα παρετηρήθη τό φαινόμενο οἱ μέν ἐθνικοί νά ἀντιμετωπίζουν μερικές φορές τούς νεκρούς ὅπως τά σκουπίδια 8, οἱ δέ Ἰουδαῖοι νά τούς βδελύττονται ὡς πηγή τελετουργικῆς ἀκαθαρσίας 9. Δυστυχῶς ἡ «ἀπόρ- 29 (1997), σσ Εὐχολόγιον Γ, Ἐξοδιαστικόν, Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μονῆς Σίμωνος Πέτρας, Ἅγιον Ὄρος 2002, σσ Φουντούλης Ι., «Νεκρώσιμα Τελετουργικά», στό Τελετουργικά θέματα, {Σειρά «Λογική λατρεία» 12}, Ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθήνα 2002, σσ Σκαλτσης Π., «Θεολογικές προϋποθέσεις τῆς ἐκκλησιαστικῆς κήδευσης καί ἱστορική ἐξέλιξη τῆς Νεκρωσίμου Ἀκολουθίας», στό Ἱερὰ Μητρόπολις Δράμας, Νεκρώσιμα Τελετουργικά, {Εἰσηγήσεις, Πορίσματα Ἱερατικοῦ Συνεδρίου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Δράμας ἔτους 2001}, Δράμα 2001, σσ «Νέκυες κοπρίων ἐκβλητότεροι». Βλ. Hράκλειτος, Fragmenta 95,3. H. Diels - W. Kranz (ἐκδ.), Die Fragmente der Vorsokratiker, τόμ. 1, Berlin, Weidmann, 61951, σ Μ. Βασίλειος, Περί θανάτου 7. ΒΕΠΕΣ 57,270: «Ὅτε μὲν ἰουδαϊκῶς ἀπέθνῃσκον οἱ ἄνθρωποι, βδελυκτά ἦν τὰ θνησιμαῖα ὅτε δὲ ὑπὲρ

11 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 17 ριψη» αὐτή τῶν νεκρῶν ἀπό τή ζωή τῶν ζώντων ἐπανεμφανίζεται καί σήμερα μέ τό σκληρό πρόσωπο τῆς ἀποτέφρωσής τους, πού ἐπιχειρεῖ νά εἰσβάλλει καί μέσα στό χῶρο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Ἀλλ ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέν θά παύσει ποτέ νά ὁμιλεῖ περί τῆς «πολλῆς ἡδονῆς» 10 τήν ὁποία ἔχει ἡ ἐνασχόλησή της μέ τούς νεκρούς, καί νά τούς προπέμπει στόν τάφο μέ ἕναν ἀσπασμό, ὅπως ἀκριβῶς κάνει κάθε στοργική μητέρα πού βάζει τά παιδιά της νά κοιμηθοῦν. Αὐτό ἀκριβῶς τό ἀναστάσιμο ἦθος τῆς ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν, πού ἀνάγεται σέ περιωπή δόγματος, θά προσπαθήσουμε νά ἀναδείξουμε στίς σελίδες πού ἀκολουθοῦν. π. Δημήτριος Β. Τζέρπος Ἀν. Καθηγητής Παν/μίου Ἀθηνῶν Κούρεντα Ἰωαννίνων, Ἑορτή τοῦ ἁγίου ἐνδόξου ἱερομάρτυρος καί ἰσαποστόλου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ Χριστοῦ ὁ θάνατος, τίμια τὰ λείψανα τῶν ὁσίων αὐτοῦ». Πρβλ. Ἀποστολικαὶ Διαταγαὶ 6,30. ΒΕΠΕΣ 2, Ιω. Χρυσόστομος, Εἰς Ἁγίαν Βερενίκην 3. PG 50,634. Διονύσιος Αρεοπαγίτης, Ἐκκλησιαστικὴ Ἰεραρχία 3, PG 556Β.

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία καί ἡ καύση τῶν νεκρῶν. Γενική θεώρηση. 1. Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία ἤ Ἀκολουθία τῆς Κηδείας τῶν Κεκοιμημένων ἀνήκει στίς λεγόμενες «ἀκολουθίες καθαγιασμοῦ τῆς ζωῆς» 11, διαμέσου τῶν ὁποίων ἡ Ὀρθόδοξη Εκκλησία μας ἁγιάζει καί νοηματοδοτεῖ χριστιανικά τίς μεγάλες στιγμές τῆς ἐπίγειας ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου 12. Ἐπί τοῦ προκειμένου πρόκειται γιά τήν ἀκολουθία ἐκείνη, μέ τήν ὁποία ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία προπέμπει τά τέκνα της κατά τήν ἔξοδό τους ἀπό τή ζωή αὐτή, καί ἡ ὁποία ψάλλεται σέ τρεῖς στάσεις: Τό πρῶτο μέρος της (Νεκρώσιμον Τρισάγιον) τελεῖται στόν οἶκο τοῦ ἀποθανόντος, τό δεύτερο καί κύριο μέρος κατά τήν ἔκθεση τοῦ νεκρικοῦ σκήνους στόν ναό, καί 11. Βλ. Σμέμαν Αλ., Ἡ Ἐκκλησία προσευχομένη. Εἰσαγωγή στή Λειτουργική Θεολογία. Ἐκδόσεις Ἀκρίτας (Μετάφραση ἀπό τά Ἀγγλικά π. Δημήτριος Β. Τζέρπος), Ἀθῆναι 22003, σ Μέ τόν ὅρο μυστήρια θεωροῦνται αἱ ἱεραί τελεταί, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τά «αἰσθητά σημεῖα τῆς θείας χάριτος», ἀπαραίτητα διά τήν σωτηρίαν τῶν πιστῶν. Δυοβουνιώτης Κ., Τά μυστήρια τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Ἐν Ἀθήναις 1913, σσ Ανδροῦτσος Χ., Δογματική τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, Ἀθῆναι , σσ

13 20 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ τό τρίτο μέρος κατά τήν ἀπόθεσή του στόν τάφο. Καθ ὅλη δέ τή διάρ κεια τῆς ἱστορικῆς της ἐξέλιξης ἡ θεολογική σοφία τῶν ἁγίων πατέρων καί ἡ ποιητική ἔμπνευση τῶν ἱερῶν ὑμνογράφων συνεργάστηκαν ἁρμονικά μέ τήν χριστιανική εὐσέβεια καί τήν ἀνθρώπινη γενικά εὐαισθησία καί ἐμπλούτισαν τήν ἐν λόγῳ ἀκολουθία μέ τέτοια στοιχεῖα, ὥστε νά ἀποτελεῖ σήμερα μιά ἀπό τίς πιό ἐντυπωσιακές σέ τελετουργική ἔκφραση καί πλούσιες σέ θεολογικά νοήματα λειτουργικές ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας μας 13. Εἶναι ἐνδεικτικό γιά τή σημασία τῆς ἀκολουθίας αὐτῆς τό γεγονός ὅτι στό ἀρχαιότερο συστηματικό ἑρμηνευτικό ὑπόμνημα στή χριστιανική λατρεία, πού περιέχεται στά λεγόμενα ἀρεοπαγιτικά συγγράμματα (5-6 αἰ.), ὑπάρχει καί εἰδικό γιά τήν ἀκολουθία αὐτή κεφάλαιο 14. Πρόκειται γιά τήν σπου- 13. Αὐτός εἶναι καί ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο ἡ ἀκολουθία αὐτή ἔγινε ἀντικείμενο πλούσιου ἑρμηνευτικοῦ σχολιασμοῦ. Βλ. σχετικά Ζαμπέλιος Σ., Ἄσματα δημοτικά τῆς Ἑλλάδος, Κέρκυρα 1852, σσ Καρπαθίου Εμ., «Γύρω ἀπό τό δράμα τοῦ θανάτου. Α : Ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία ἀναλυομένη», Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ΚΖ (1943) σσ Καλλίνικος Κ. (Πρωτοπρ.), Ὁ χριστιανικός ναός καί τά τελούμενα ἐν αὐτῷ, Ἐκδόσεις Γρηγόρη Ἀθῆναι, , σσ Ξύδης Θ., Βυζαντινή Ὑμνογραφία, Ἐκδόσεις Νικόδημος, Ἀθήνα 1978, σσ Βασιλειάδης Ν., Τό μυστήριο τοῦ θανάτου, Ἐκδόσεις «Ὁ Σωτήρ», Ἀθῆναι, Θεοδώρου Ανδρ., Ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, Ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθῆναι. Χριστοδούλου Θεμ. (Πρωτοπρ.) Περί τῆς κηδείας, Ἐκδόσεις Ὁμολογία, Ἀθήνα Velskova El., Funeral Rites according to the Byzantine Liturgical Sources, Dumbarton Oaks Papers 55 (2001), σσ «Περὶ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας», Κεφ. Ζ «Περὶ τῶν ἐπὶ τοῖς κεκοιμημένοις τελουμένων». PG 3, 552C-569A. Γιά μιά λειτουργικοθεολογική θεώρηση τοῦ κειμένου αὐτοῦ βλ. ἰδιαίτερα: Roques R., L uni vers Dionysien. Structure hierarchique du monde selon le Pseudo-

14 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 21 δαιότερη πρό τοῦ 8ου αἰ. μαρτυρία περί τῶν ἐπιταφίων προσευχῶν τῆς Εκκλησίας, ἡ ὁποία μᾶς περισώζει ὄχι μόνο τήν τελετουργική τάξη τῆς ἀκολουθίας κατά τήν περίοδο αὐτή, ἀλλά καί μιά σχεδόν ὁλοκληρωμένη θεολογία της. Στό λειτουργικό αὐτό ὑπόμνημα, πού ἀποτελεῖ καί μιά ἀπάντηση στίς διατυπούμενες κατά τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας διάφορες αἰτιάσεις γιά τήν ἐνασχόλησή της μέ τήν ταφή τῶν νεκρῶν 15, Denys, Paris Ματσούκας Ν., Μυστήριον ἐπὶ τῶν ἱερῶς τετελειωμένων καὶ ἄλλα μελετήματα, {Φιλοσοφικὴ καὶ Θεολογικὴ Βιβλιοθήκη, 24}, Ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 1992, σσ Ühlein H., Mysterion an den heiligen Entshlafenen. Das Begränisritual beim Dionysius Areopagita, Becker H.-Einig B.-Ullrish P.O. (ἐκδ.), Im Angesicht des Todes. Ein inderdisziplinäres Kompendium ΙΙ, EOS Verlag Erzabtei St. Ottilien 1987, σ Φίλιας Γ., «Τά ἑρμηνευτικά ὑπομνήματα στή Νεκρώσιμη ἀκολουθία», στό Πρακτικά τοῦ Θ Λειτουργικοῦ Συμποσίου «Τό μυστήριο τοῦ θανάτου εἰς τήν λατρείαν τῆς Ἐκκλησίας, σσ Σκαλτσης Π., μν. ἔργ., σσ Simic K., Λειτουργική ἑρμηνευτική κατά τά ἀρεοπαγιτικά συγγράμματα (Ἀνέκδοτη διδακτορική διατριβή Τμῆμα Θεολογίας ΕΚΠΑ), Ἀθήνα Τό κείμενο ἀντιτίθεται πρός τίς μεγάλες διδασκαλίες τῆς ἀρχαιότητας. Καταδικάζει ὁρισμένες κατηγορίες ἀνιέρων: α) Ὑπάρχουν μερικοί πού νομίζουν ἀλόγως ὅτι οἱ νεκροί μετά θάνατον «εἰς ἀνυπαρξίαν χωρεῖν», στοχεύοντας ἔτσι καταρχάς τούς ἐπικούριους, γιά τούς ὁποίους δέν ὑπάρχει τίποτε μετά θάνατο, οὔτε ψυχή οὔτε σῶμα. Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά μερικούς στωϊκούς. β) Ἄλλοι νομίζουν ὅτι ὁ σύνδεσμος σώματος καί ψυχῆς διασπᾶται γιά πάντα μετά θάνατο, διότι, λέγουν, δέν θά ταίριαζε στίς ψυχές νά διατηροῦν τά σώματά τους «ἐν θεοειδεῖ ζωῇ καί μακα ρίαις λήξεσιν», καταδικάζοντας ἔτσι τούς πλατωνικούς, νεοπλατωνικούς καί ἄλλες πιθανῶς φιλοσοφικοθρησκευτικές διδασκαλίες πού υἱοθέτησαν τήν ἀνθρωπολογία του. γ) Ἄλλοι ἀποδίδουν στίς ψυχές καινούργιες ἐνσαρκώσεις («σωμάτων ἄλλων ἀπονέμουσι ταῖς ψυχαῖς συζυγίαις») καταδικάζοντας ἔτσι τούς ὀπαδούς τῆς μετεμψύχωσης, μεταξύ τῶν ὁποίων πρέπει νά τοποθετήσουμε καί τό μεγαλύτερο μέρος τῶν πλατωνικῶν.

15 22 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία χαρακτηρίζεται ὡς «μυστήριον ἐπὶ τῶν ἱερῶς κεκοιμημένων» 16. Βασική δέ θέση τοῦ ἱεροῦ συγγραφέα συνιστᾶ ἡ ἄποψη ὅτι ὅπως εἶναι οὐσιώδεις οἱ διαφορές πού παρατηροῦνται μεταξύ τῆς ζωῆς τῶν χριστιανῶν καί τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ἀνάλογα διαφορετικός εἶναι καί ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο βιώνουν οἱ χριστιανοί τήν πραγματικότητα τοῦ θανάτου 17. Παρ ὅτι ἡ ἀκολουθία αὐτή δέν συγκαταλέγεται σήμερα μεταξύ τῶν ἑπτά μυστηρίων, ἐντούτοις δέν ἔπαυσε ποτέ νά ἔχει ἕναν ἀνάλογο πρός αὐτά μυστηριακό χαρακτήρα, ἀφοῦ ἀναφέρεται στήν τελευτή, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Θεολόγο καί τό «τελευταῖον μυστήριον» τῆς ἐπί γῆς βιοτῆς τοῦ ἀνθρώπου 18. Ἀπό τή στιγμή, δηλαδή, πού διαμέσου τοῦ προπατορικοῦ ἁμαρτήματος εἰσῆλθε στόν κόσμο ὁ θάνατος (Ρωμ. 5,12), κατέστη ἀναγκαῖο νά ἐπικύψει «πρός τό ἡμέτερον πτῶμα» ὁ ἴδιος ὁ κατά φύση ἀθάνα- 16. Ὡς μυστήριο χαρακτηρίζεται ἡ ἀκολουθία αὐτή καί ἀπό τόν Θεόδωρο Στουδίτη (Ἐπιστολὴ ρξε (57). PG 99,1524Β). Γιά τόν χαρακτήρα τῆς νεκρώσιμης ἀκολουθίας ὡς μυστηρίου βλ. ἰδιαίτερα: Ματσούκας Ν., Δογματικὴ καὶ Συμβολικὴ Θεολογία Β. Ἔκθεση τῆς Ὀρθόδοξης πίστης σὲ ἀντιπαράθεση μὲ τὴ δυτικὴ χριστιανοσύνη, {Φιλοσοφικὴ καὶ Θεο λογικὴ Βιβλιοθήκη, 3}, ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 1988, σσ καί Του Ιδιου, «Τὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, ἢ λόγος περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς τοῦ κόσμου», Ὀρθοδοξία, Ἑλληνισμός, πορεία στήν τρίτη χιλιετία, Ἔκδοση Ἱερᾶς Μονῆς Κουτλουμου σίου, Ἅγιον Ὄρος 1996, σ PG 3, 552C :«Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦτο κοινόν ἐστι τοῖς ἱεροῖς τε καὶ ἀνιέροις, ἀλλ ὥσπερ ἀλλοῖον εἶδός ἐστι τῆς ἑκατέρων ζωῆς, οὕτω καὶ πρὸς θάνατον ἰόντες...». 18. Γρηγόριος Θεολόγος, Εἰς τοὺς Μακκαβαίους (λόγος ιε ), ΒΕΠΕΣ 59, σ. 90.

16 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 23 τος Θεός μέ τήν ἐν Χριστῷ ἐνανθρώπησή του. Πρός τοῦτο προσέλαβε θνητό ἀνθρώπινο σῶμα, ὥστε ἀποθνήσκοντας μέ τόν τρόπο αὐτό νά συναναστήσει στή συνέχεια μέ τήν ἐκ νεκρῶν ἔγερσή του δυνάμει καί ὁλόκληρο τό ἀνθρώπινο γένος. Μέ τήν ἔννοια αὐτή ὁ θάνατος δέν εἶναι τίποτε ἄλλο παρά «κακίας καθάρσιον» 19. Διότι μέ τήν πρόσκαιρη διάλυση τοῦ μεταξύ ψυχῆς καί σώματος δεσμοῦ, ἀποβάλλεται ἀπό τήν ἀνθρώπινη φύση «ἡ σκωρία τῆς ἁμαρτίας» 20, ὥστε κατά τήν μέλλουσα ἐξανάσταση τῶν σωμάτων καί τήν ἐπανασύνδεσή τους μέ τίς ψυχές, ὁ ἄνθρωπος νά ἀναστοιχειωθεῖ ἀπαλλαγμένος ἀπό «πάσης τῆς κατά κακίαν ἐπιμιξίας» 21. Ἤδη ἀπό τή ζωή τῶν πρώτων χριστιανικῶν κοινοτήτων ὁ θάνατος, ὡς αὐτό «τό μέγιστον τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας μυστήριον» 22, ἄρχισε νά βιώνεται ὡς μείζονος σημασίας ἐκκλησιαστικό γεγονός. Ἡ δέ χριστιανική γραμματεία τῶν πρώτων αἰώνων μᾶς παρέχει πλεῖστες ὅσες μαρτυρίες, ἀπό τίς ὁποῖες προκύπτει ὅτι ὁ χριστιανοπρεπής ἐνταφιασμός τῶν νεκρῶν ἀπετέλεσε ἐξ ὑπαρχῆς ὑπόθεση καί καθῆκον ὁλοκλήρου τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία καί ἀνέπτυξε εἰδικά ὀργανωμένη μέριμνα γιά τήν ἐπιτέλεσή του 23. Ἦταν δέ τέτοια ἡ ἐντύπωση πού προκαλοῦσε μεταξύ τῶν ἐθνικῶν 19. Γρηγόριος Νύσσης, Εἰς Πουλχερίαν παραμυθητικός, ΒΕΠΕΣ 69, σ Γρηγόριος Νύσσης, Λόγος εἰς τούς κοιμηθέντας, ΒΕΠΕΣ 69, σσ Γρηγόριος Νύσσης, Λόγος Κατηχητικός, ΒΕΠΕΣ 68, σ Ιω. Χρυσόστομος, Εἰς τάς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων. PG 60, Βλ. Rusch Α., Death and burial in christian antiquity, The Catholic University of America Press, Washington D.C., 1941 (passim).

17 24 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ἡ ὑπέρ τῶν νεκρῶν φροντίδα τῶν χριστιανῶν, ὥστε νά θεωρεῖται ὡς ἕνας ἀπό τούς κύριους λόγους πού συνετέλεσε στήν ταχύτατη διάδοση τοῦ Χριστιανισμοῦ κατά τήν ἐποχή αὐτή 24. Κυρίως ὅμως ἡ βίωση τοῦ θανάτου ὡς σωτηριολογικοῦ γεγονότος φαίνεται στήν τελετουργική συνάθρωση τῶν ἐξοδίων προσευχῶν τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας πρός τήν Θεία Λειτουργία, ἡ ὁποία καί ἀποτελεῖ τήν κατ ἐξοχήν φανέρωση καί πραγμάτωση τοῦ μυστηρίου τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου στό πλήρωμά του 25. Ἡ γιά πρακτικούς λόγους ἐπισυμβᾶσα ἀπό τόν 4ο αἰ. καί ἑξῆς προοδευτική ἀποσύνδεση τῆς νεκρώσιμης ἀκολουθίας ἀπό τή Θεία Λειτουργία δέν σήμανε καθόλου καί ἀποεκκλησιαστικοποίη ση τοῦ γεγονότος, κάτι τό ὁποῖο προκύπτει καί ἀπό τήν στή συνέχεια ἀνάδειξη τῆς ψαλμωδίας ὡς τοῦ κατ ἐξοχήν στοιχείου τῆς χριστιανοπρεποῦς ταφῆς τῶν νεκρῶν 26. Πράγματι ἀπό τόν 5ο αἰ. καί ἑξῆς μαρτυρεῖται ἡ ὕπαρξη μιᾶς αὐτοτελοῦς νεκρώσιμης ἀκολουθίας 27, ἡ ὁποία ἀπετε- 24. Σωζομενός, Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, 5,16. PG 67,1261: «τὴν ἀθεΐαν συνηύξησε μάλιστα ἡ περὶ τοὺς ξένους φιλανθρωπία καὶ ἡ περὶ τὰς ταφὰς τῶν νεκρῶν προμήθεια». 25. Γιά τό θέμα αὐτό βλ. ἰδιαίτερα: Μιλόσεβιτς Ν., Ἡ Θεία Εὐχαριστία ὡς κέντρον τῆς Θείας Λατρείας. Ἡ σύνδεσις τῶν μυστηρίων μετὰ τῆς θείας Εὐχαριστίας, ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 2001, σ Βασική ἐπ αὐτοῦ μαρτυρία μᾶς παρέχουν οἱ περί ἐνταφιασμοῦ τῶν νεκρῶν διηγήσεις τῶν ἁγιολογικῶν πηγῶν γιά τίς ὁποῖες βλ. ἰδιαίτερα: Σπυριδάκις Γ., «Τά κατά τήν τελευτήν ἔθιμα τῶν βυζαντινῶν ἐκ τῶν ἁγιολογικῶν πηγῶν», Ἐπετηρίς Ἑταιρείας Βυζαντινῶν Σπουδῶν, τόμ. Κ, σ. 75 ἑξ. Μπουρδάρα Κ., Εἰκονομαχία καί δίκαιο. Νομική θεώρηση τῶν ἁγιολογικῶν κειμένων, ἐκδ. Σάκκουλα, Ἀθήνα-Κομοτηνή 2004, σσ Καλλίνικος Κ., Ὁ χριστιανικὸς ναὸς καὶ τὰ τελούμενα ἐν αὐτῷ, Ἀθήνα 41969, σ. 557.

18 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 25 λεῖτο ἀπό εὐχές 28, ἁγιογραφικά ἀναγνώσματα καί ψαλμούς ἤ μεμονωμένους ψαλμικούς στίχους, κατάλληλα ἐπιλεγμένους γιά τήν περίπτωση 29. Ἰδιαίτερη σημασία γιά τήν ἐπικήδεια αὐτή χρήση τῶν ψαλμῶν ἔχει ἡ μαρτυρία τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι οἱ ψαλμοί, «ὡς εὐθυμίας σύμβολον» (Ἰακ. 5,13), ἀντικατέστησαν τούς θρήνους καί τούς κοπετούς, πού κυριαρχοῦσαν κατά τίς ταφές τῶν Ἰου δαίων καί τῶν εἰδωλολατρῶν 30. Μέ τήν ἀνάπτυξη τῆς χριστιανικῆς 28. Τέτοιες εὐχές μαρτυροῦνται ἤδη σέ παλαιότερες πηγές, ὅπως στό Εὐχολόγιο τοῦ Σεραπίωνος ἐπισκόπου Θμούεως ( ), στίς Ἀποστολικές Διαταγές (380), καί σέ ἐπιτύμβιες στῆλες, ὅπως ἡ ὡς σήμερα χρησιμοποιούμενη ἀρχαιότατη εὐχή «Ὁ Θεὸς τῶν Πνευμάτων καὶ πάσης σαρκός...». Βλ. σχετικά: Τζέρπος Δ. (Πρωτοπρ.), Ἡ ἀκολουθία τοῦ Νεκρωσίμου Εὐχελαίου κατά τά χειρόγραφα εὐχολόγια τοῦ αἰ. {Ἵδρυμα Βυζαντινῆς Μουσικολογίας-Λατρειολογήματα 1}, Ἀθήνα 2002, σσ Ἀποστολικαί Διαταγαί ΣΤ. ΒΕΠΕΣ 2, σ : «Ἀπαρατηρήτως δὲ συναθροίζεσθε ἐν τοῖς κοιμητηρίοις, τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἱερῶν βι βλίων ποιούμενοι...καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις τῶν κεκοιμημένων ψάλλοντες προπέμπετε αὐτούς, ἐὰν ὦσιν πιστοὶ ἐν Κυρίῳ. Τίμιος γὰρ ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Καὶ πάλιν Ἐπίστρεψον, ἡ ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐεργέτησέν σε. Καὶ ἐν ἄλλοις Μνήμη δικαίων μετ ἐγκωμίων καὶ δικαίων ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ». 30. Εἰς ἁγίαν Βερενίκην 3, PG 50, 634: «Διὰ τοῦτο παρὰ μὲν τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τοῖς νεκροῖς κοπετοί τινες ἐγίγνοντο καὶ θρῆνοι, νῦν δὲ ψαλμοὶ καὶ ὑμνῳδίαι... Ἔκλαυσαν γοῦν τὸν Ἰακὼβ τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἔκλαυσαν καὶ τὸν Μωϋσῆν ἑτέρας τοσαύτας οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ἐκόψαντο, ἐπειδὴ θάνατος τότε ὁ θάνατος ἦν νυνὶ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ ὑμνῳδίαι καὶ εὐχαὶ καὶ ψαλμοί, δηλούντων ἁπάντων, ὅτι ἡδονὴν ἔχει τὸ πρᾶγμα οἱ γὰρ ψαλμοὶ εὐθυμίας σύμβολον Εὐθυμεῖ γάρ τις, φησίν, ἐν ὑμῖν; ψαλλέτω. Ἐπεὶ οὖν εὐθυμίας ἐσμὲν πεπληρωμένοι, διὰ τοῦτο ψάλλομεν ἐπὶ τοῖς νεκροῖς ψαλμοὺς θαῤῥεῖν ὑπὲρ τῆς τελευτῆς παρακελευο μένους. Ἐπίστρεψον γάρ, φησί, ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐηργέτησέ σε». Πρβλ. Ὁμιλ. 4 εἰς τὴν πρὸς Ἑβραίους 5, PG 63,43. Βλ.

19 26 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ ὑμνογραφίας ἡ νεκρώσιμη ἀκολουθία ἐμπλουτίστηκε προοδευτικά καί μέ ὑπέροχους ὕμνους, ἐμπνευσμένους ἀπό τήν περί θανάτου διδασκαλία τοῦ χριστιανικοῦ εὐαγγελίου, μεταξύ τῶν ὁποίων ἐξέχουσα θέση κατέχουν τά ὥς σήμερα ψαλλόμενα ἰδιόμελα τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ 31. Ἡ περί τήν ἐξέλιξη τῶν νεκρωσίμων αὐτῶν προσευχῶν τῆς Ἐκκλησίας παρατηρούμενη δημιουργικότητα κορυφώνεται κατά τούς 12ο-16ο αἰ., μέ τήν προοδευτική ἐμφάνιση στά χειρόγραφα καί ἔντυπα εὐχολόγια καί ξεχωριστῶν νεκρωσίμων ἀκολουθιῶν γιά εἰδικές περιπτώσεις πιστῶν, ὅπως εἶναι οἱ μοναχοί, οἱ ἱερεῖς καί τά νήπια 32. καί Τζέρπος Δ. (Πρωτοπρ.), «Θρῆνος καί ψαλμωδία κατά τήν ταφή τῶν νεκρῶν στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία», Ὁ ἁγιασμός τῆς ζωῆς τῶν πιστῶν, Μελέτες ἐπί τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν τοῦ Βυζαντινοῦ Εὐχολογίου, Ἐκδόσεις Τῆνος, Ἀθῆναι 2006, σσ Βλ. Τρεμπέλας Π., Ἐκλογὴ Ἑλληνικῆς Ὀρθοδόξου Ὑμνογραφίας, Ἀδελφότης Θεολόγων «Ὁ Σωτήρ», Ἀθῆναι 31997, σσ Χριστοδούλου Θ. (Πρωτοπρ.), Ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία κατά τούς χειρογράφους κώδικες 10ου-12ου αἰ., (τόμ. 1, Γενική εἰσαγωγή, κατάλογοι, πίνακες), Ἐκδόσεις «Θεσβίτης» 2005, σσ Ἡ ἐξέλιξη αὐτή δέν ἔγινε δεκτή χωρίς ἀντιστάσεις, ὅπως φαίνεται στήν ἀκόλουθη παρατήρηση πού ἀναγράφεται σέ ὁρισμένα χειρόγραφα εὐχολόγια τῆς ἐποχῆς: «Ἰστέον δὲ ὅτι ὁ τοιοῦτος τύπος γίνεται καὶ εἰς κοιμηθείσας γυναῖκας, κἄν τινὲς ἐγκατέσπειραν τῷ τύπῳ ἀκολουθίαν ἰδίως γυναικῶν καὶ παίδων καὶ τεθαύμακα πῶς ἐπελάθοντο τοῦ τυπῶσαι καὶ εὐνούχων ἰδίως ἀκολουθίαν ἤ βασιλέων. Αὕτη οὖν ἡ ἀκολουθία ὡς ἄνωθεν εἴρηται, ψάλλεται καὶ εἰς γυναῖκας καὶ παῖδας τῶν ὀρθοδόξων, ἐναλλαττομένου μόνον τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀρσενικοῦ εἰς θηλυκόν καί οὐχί ἕτερον». Βλ. Goar J., Εὐχολόγιον, sive Rituale Graecorum, Venetiis 21730, σ Velkovska El., Funeral Rites in the East στό Handbuch for Liturgical Studies, τόμ. IV, Sacraments and Sacramentals, (ἐκδ. Chupungo An.), Pueblo, σσ

20 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 27 Ἀλλ ἡ σέ ποιμαντικούς κυρίως λόγους ὀφειλόμενη πολυμορφία 33, πού παρατηρεῖται στή νεκρώσιμη ἀκολουθία κατά τήν περίοδο αὐτή, ὁδήγησε προοδευτικά σέ μιά τελετουργική καί ὄχι μόνο ἀταξία, ἡ ὁποία, ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης, ἔτεινε νά γίνει «ἔθος» 34. Κύριοι δέ λόγοι πού ὁδήγησαν στήν ἀπαράδεκτη αὐτή κατάσταση ἦταν ἡ ματαιοδοξία τῶν λαϊκῶν καί ἡ φιλοχρηματία τῶν κληρικῶν, ἀδυναμίες τίς ὁποῖες ὁ ἅγιος Συμεών καυτηριάζει ἰδιαίτερα στό λαμπρό ἑρμηνευτικό ὑπόμνημά του στή νεκρώσιμη ἀκολουθία 35. Ἐπίσης οἱ πολλοί θάνατοι, οἱ ὁποῖοι ἐπισυνέ- 33. Καλλίνικος Κ. (Πρωτοπρ), μν. ἔργ., σ. 557: «Ἄν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ κοινωνικαὶ καταστάσεις δὲν ὑφίστανται καὶ ἐντεῦθεν ὅ τε ὁ βασιλεὺς καὶ ἰδιώτης τῶν αὐτῶν νεκρικῶν ψαλμῳδιῶν ἀξιοῦνται, ὑφίστανται ὅμως διαφοραὶ ἠθικαί, δι ἃς δὲν εἶναι πρέπον τὰ αὐτὰ παρομοιοτύπως νὰ λέγωνται καὶ διὰ τοὺς ἐνήλικας καὶ διὰ τὰ ἄκακα καὶ τρυφερὰ βρέφη καὶ διὰ τοὺς τὴν ἤρεμον ζωὴν αἱρετισαμένους μοναστὰς καὶ διὰ τοὺς ἐν τῇ βιωτικῇ τύρβῃ παλαίσαντας μιγάδας, καὶ διὰ τοὺς ἱερωμένους καὶ διὰ τοὺς λαϊκούς». Ματσούκας Ν.Α., Μυστήριον ἐπί τῶν ἱερῶς κεκοιμημένων {Φιλοσοφική καί Θεολογική Βιβλιοθήκη, 24}, ἐκδ. «Π. Πουρναρᾶ», Θεσσαλονίκη 1992, σ. 24: «Ἡ ἐκκλησιαστική παράδοση ἔχει διαμορφώσει διάφορες μορφές νεκρώσιμης ἀκολουθίας γιά ὁρισμένες «τάξεις» πιστῶν, ὡστόσο μέσα σέ μιά ἑνιαία καί ταυτόσημη πραγματικότητα. Ἡ διάκριση σέ νεκρώσιμη ἀκολουθία γιά κοσμικούς, γιά μοναχούς, γιά ἱερεῖς, γιά κοσμικούς ἄνδρες καί γιά νήπια σκανδαλίζει μονάχα τούς ἀμύητους καί ἄγευστους διανοούμενους, πού ἰσχυρίζονται πώς πρόκειται γιά ταξικές διακρίσεις! Ὡστόσο δέν πρόκειται οὔτε γιά προνόμια οὔτε γιά κάστες. Ἕνα εἶναι τό σῶμα, μιά ἡ σύναξη, καί ὅλα τά μέλη εἶναι ἰσότιμα, μετέχοντας στήν ἴδια δωρεά τῆς ἀθανασίας. Ὅμως ἡ διάκριση αὐτή ἀπεικονίζει τή διάκριση τοῦ σώματος σέ μέλη, καί πρό παντός τήν ἰδιαιτερότητα καί ποικιλία τῶν χαρισμάτων». 34. Περὶ τοῦ τέλους ἡμῶν καὶ τῆς ἱερᾶς τάξεως τῆς κηδείας τξε. PG 155, 680Α. 35. Ὅπ. παρ. 677D: «Νῦν δὲ πάντα τῇ ἀμελείᾳ παρεωράθη τὰ εὐλαβῆ

21 28 π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΤΖΕΡΠΟΣ βαιναν τήν περίοδο αὐτή ἐξ αἰτίας λοιμικῶν ἀσθενειῶν, ὁδηγοῦσαν τούς ἱερεῖς σέ πολλούς αὐτοσχεδιασμούς κατά τήν τέλεση τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας, ἀλλοιώνοντας ἔτσι τήν παραδεδομένη τελετουργική της τάξη 36. Ὅλα αὐτά εἶχαν ὡς τελικό ἀποτέλεσμα τήν παρέμβαση τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τό ὁποῖο μέ τήν εὐκαιρία τῆς ἐκδόσεως τοῦ Τυπικοῦ «κατά τήν Τάξιν τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας» καθιέρωσε ὥστε στό ἑξῆς νά τελεῖται μιά κοινή γιά ὅλες τίς κατηγορίες τῶν πιστῶν Νεκρώσιμη Ἀκολουθία, μέ τό σκεπτικό ὅτι «πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γαλ. 3,28). Ἐξαίρεση γίνεται μόνο γιά τά νήπια, γιά τά ὁποῖα, λόγῳ τῆς ψυχικῆς τους ἀθωότητας προβλέπεται ξεχωριστή Νεκρώσιμη Ἀκολουθία, ὅπως διαφορετικό περιεκαὶ τὰ τῆς τάξεως καταλέλυται καὶ πάντα γίνεται φύρδην. Καὶ γὰρ ἡ ἀταξία τῇ ὑπερηφανίᾳ συζεύγνυται ἀπαρχῆς καὶ σὺν αὐτῇ τῇ φιλοκερδείᾳ, καὶ τὰ κοσμικά φρονήματα πλέον διὰ τὰ ἑκάστου πάθη. Καὶ οὐ τὰ τῶν ἁγίων κρατεῖ». Γιά τό ὑπόμνημα αὐτό βλ. ἰδιαίτερα: Φουντούλης Ι., «Τοῦ ἁγίου Συμεὼν Ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, Περὶ τοῦ τέλους ἡμῶν καὶ τῆς ἱερᾶς τάξεως τῆς κηδείας καὶ τῶν κατ ἔθος ὑπέρ μνήμης γινομένων, Εἰσαγωγή-Κείμενο-Μετάφραση, Σχόλια», στόν τόμο Νεκρώσιμα Τελετουργικά (Εἰσηγήσεις, Πορίσματα Ἱερατικοῦ Συνεδρίου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Δράμας, ἔτους 2001), Δράμα 2001, σσ Συνοδική Ἀπόκρισις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Παϊσίου τοῦ Α ( καί ) πρός τόν πατριάρχην Μοσχοβίας Νίκωνα: «Ἡ τάξις τῆς ἀκολουθίας τῶν κεκοιμημένων ἐδῶ εἰς τὰ μέρη τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἄλλαξε καμπόσον, ἔστωντας καὶ νὰ σμικρύνουσιν ἀπὸ τὸν τύπον ὁποῦ ψάλλομεν εἰς τὸ εὐχολόγιον, διὰ τὰ συχνὰ καὶ μεγάλα θανατικά ὁποῦ ἔρχονται καὶ δὲν φθάνουσιν οἱ ἱερεῖς νὰ θάπτουσιν τά λείψανα ἀμὴ πρέπει νὰ γίνεται καθὼς ἑρμηνεύει ὁ τύπος, μάλιστα ἐκεῖ ὁποὺ δέν βιάζει τὸ θανατικὸν νὰ βιαζόμεθα». Δεληκάνης Καλ. (Ἀρχιμ.), Πατριαρχικῶν ἐγγράφων τόμος τρίτος, Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1905, σ. 66.

22 ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ Η ΝΕΚΡΩΣΙΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 29 χόμενο ἔχει ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία καί κατά τήν Διακαινήσιμο Ἐβδομάδα, λόγῳ τοῦ ἀναστάσιμου χαρακτήρα της. Ἐπίσης, στήν ἔκδοση τοῦ Μικροῦ Εὐχολογίου, πού ἐκδόθηκε γιά πρακτικούς λόγους ὡς ἐπιτομή τοῦ Μεγάλου Εὐχολογίου, προβλέπονται οἱ ἑξῆς εἰδικές περιπτώσεις. α) Μέ τήν ὑπ ἀριθμ. 1621/ Μαρτίου 1891 ἐγκύκλιο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐλλάδος, ἐπιτρέπεται ἡ ταφή ἑτεροδόξων ἀπό ὀρθοδόξους ἱερεῖς «ὅταν δέν ὑπάρχουσιν ἱερεῖς τῆς ἰδίας αὐτῶν ὁμολογίας». β) Μέ τήν ὑπ ἀριθμ. 2712/984/426/ ἐγκύκλιο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἐπιτρέπεται ἡ ἐκκλησιαστική κήδευση αὐτοχείρων ὑπό τήν προϋπόθεση τῆς ἔγγραφης βεβαίωσης δύο ἱατρῶν γιά τίς περιπτώσεις τῶν ἐκφρενῶν καί τῶν στερουμένων συνειδήσεως, οἱ οποῖοι καί θά βεβαιώσουν περί τῆς πνευματικῆς καταστάσεως τοῦ συγκεκριμένου προσώπου. Ὅλες οἱ ἄλλες περιπτώσεις θά ἀντιμετωπίζονται ἀπό τόν οἰκεῖο Μητροπολίτη κατά τήν ποιμαντική του κρίση». γ) Μέ τήν ὑπ ἀριθμ. 2716/2505/1096/ ἐγκύκλιο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐπιτρέπεται ἡ ἐκκλησιαστική ταφή ἀβαπτίστων βρεφῶν «ὑπό τήν ἀπόλυτον προϋπόθεσιν ὅτι ὁ εἷς τοὐλάχιστον ἐκ τῶν γονέων αὐτῶν εἶναι χριστιανός ὀρθόδοξος καί ζητήσῃ τοῦτο παρά τῆς ἁρμοδίας ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς, καί ὅτι ἐξηντλήθησαν πᾶσαι αἱ ὑπό τῆς Ἐκκλησίας παρεχόμεναι διευκολύνσεις διά τήν ἔγκαιρον βάπτισιν τῶν εἰς κίνδυνον θανάτου εὑρισκομένων βρεφῶν (βάπτισμα ἀνάγκης)».

23 Στήν παροῦσα μελέτη ἐξετάζουμε τή στάση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας ἔναντι τῆς ἀποτέφρωσης τῶν νεκρῶν, ὅπως ἡ στάση αὐτή προσδιορίζεται κυρίως ἀπό τό πνεῦμα τῆς Νεκρώσιμης Ἀκολουθίας πού ψάλλεται κατά τήν τελευτή τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν. Πρόκειται γιά τήν ἀκολουθία ἐκείνη, τήν ὁποία ὁ ἐθνικός μας ποιητής Κ. Παλαμᾶς θεωρεῖ «δεῖγμα τῶν ὡραιοτέρων καί ὑψηλοτέρων τῆς ἑλληνικῆς χριστιανικῆς ποιήσεως», ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς «ἱστοριονομίας» Σ. Ζαμπέλιος χαρακτηρίζει ὡς «αὐτόματον ἐξεικόνισμα τοῦ Εὐαγγελίου» καὶ ὁ ἀείμνηστος πρωτοπρεσβύτερος Κ. Καλλίνικος ὅτι ἀποτελεῖ «τὴν πλουσιωτέραν, ποικιλωτέραν, δραματικωτέραν, καὶ περιπαθεστέραν ἐξ ὅλων μας τῶν ἀκολουθιῶν». Κυρίως ὅμως ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία ἐκφράζει κατά ἕνα μοναδικό τρόπο ὁλόκληρη τήν περί ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν ὀρθόδοξη θεολογία, ὅπως αὐτή συνοψίζεται στούς ἐπιγραμματικούς λόγους τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου: «Κηδεύσομεν τοὺς ἀπελθόντας ὡς καὶ ἡμῖν καὶ ἐκείνοις συμφέρει πρὸς δόξαν Θεοῦ». Σήμερα, πού τό γνωστό καί ἀπό τήν ἀρχαιότητα φαινόμενο τῆς «ἀπόρριψης» τῶν νεκρῶν ἐπανεμφανίζεται μέ τό σκληρό πρόσωπο τῆς ἀποτέφρωσής τους, ἡ Νεκρώσιμη Ἀκολουθία, ὡς τό «τελευταῖο μυστήριο», ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέν ἔπαυσε καί δέν θά παύσει ποτέ ὄχι μόνο νά ὁμιλεῖ περί τῆς «πολλῆς ἡδονῆς» πού ἔχει ἡ ἐνασχόλησή της μέ τούς νεκρούς, ἀλλά καί νά τούς προπέμπει στόν τάφο μέ ἕναν ἀσπασμό, ὅπως ἀκριβῶς κάνει κάθε στοργική μητέρα πού βάζει τά παιδιά της νά κοιμηθοῦν. Αὐτό ἀκριβῶς τό ἀναστάσιμο ἦθος τῆς ἐκκλησιαστικῆς ταφῆς τῶν νεκρῶν, πού ἀνάγεται σέ περιωπή δόγματος, προσπαθοῦμε νά ἀναδείξουμε στίς σελίδες τοῦ παρόντος πονήματος. ΤΑΤΟΪΟΥ 121, ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΗΛ.: FAX: KΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ: Ε Σ Ε Ι Σ Κ Ι Ε Μ Ε Ι Σ Π Α Ν Τ Α Σ Ε Π Α Φ Η

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη)

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Α Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ MURATORI Ο κατάλογος έχει ιδιαίτερη αξία για τον κανόνα της Κ. Διαθήκης. Είναι ο αρχαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Τὸ Μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου / Ἀρχ. π. Γεώργιος Χρυσοστόμου

Τὸ Μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου / Ἀρχ. π. Γεώργιος Χρυσοστόμου 1 / 8 Τό εὐχέλαιο εἶναι ἕνα ἀπό τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, τό ὁποιο τελεῖται στόν ναό ἤ στο σπίτι γιά τήν ἴαση σωματικῶν καί ψυχικῶν ἀσθενειῶν. Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ Ἡ σύσταση τοῦ εὐχελαίου, ὅπως καί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι Τηλ. 210-72.72.204, Fax 210-72.72.210, e-mail: contact@ecclesia.gr ΠΡΩΤ. 6002/2014 ΑΡΙΘΜ. ΑΘΗΝΗΣΙ

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Στὴν Ἱερὰ Μονή μας, τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης, στὴν Φυλὴ Ἀττικῆς, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴ τοῦ ἀσθενοῦντος Σεβασμιωτάτου Πνευματικοῦ Πατρός μας,

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Λίγο καιρό πρίν ἀπό τό πάθος Του, ὁ Κύριος, ἀφοῦ παρέλαβε τούς τρεῖς προκρίτους μαθητές, τόν Πέτρο, τόν Ἰάκωβο καί τόν Ἰωάννη, ἀνέβηκε στό ὄρος Θαβώρ καί ἐκεῖ, ἐνώπιον αὐτῶν μεταμορφώθηκε.

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση Μασονία Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory Παγκόσμια οργάνωση Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη masson Τεχνίτης ή τέκτονας Σωματεία οικοδόμων Συνθηματική γλώσσα Μυστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε!

Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε! Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΓΟΡΤΥΝΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ ΠΡΟΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΙΝ ΣΑΣ Ἐν Δημητσάνῃ τῇ 3ῃ Ὀκτωβρίου 2009 Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε! Εὑρισκόμενος, λόγῳ ποιμαντικῶν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ για την τέλεση Γάμου

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ για την τέλεση Γάμου ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ για την τέλεση Γάμου Α' ΓΑΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ Ὅταν καί οἱ δύο Μελλόνυμφοι διαμένου`ν στήν ἴδια Ἐνορία, γιά χρονικό διάστημα πλέον τοῦ ἑνός χρόνου, στό Ναό τῆς

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ Αριστοτέλειο, Ερμού 61 ), Γραμματολογία τ.α, ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΛΟΓΙΑΣ Αριστοτέλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες.

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Οι Προτεστάντες στην εποχή μας ΑΦΟΡΜΗΣΗ Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Θα μάθουμε τις βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη, 26η Μαρτίου 2015 Ἀρ. Πρωτ. 314/Φ. 1. Σεβασμιώτατον Τοποτηρητήν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κεφαλληνίας Εἰς Ἀργοστόλιον

Θεσσαλονίκη, 26η Μαρτίου 2015 Ἀρ. Πρωτ. 314/Φ. 1. Σεβασμιώτατον Τοποτηρητήν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κεφαλληνίας Εἰς Ἀργοστόλιον ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Θεσσαλονίκη, 26η Μαρτίου 2015 Ἀρ. Πρωτ. 314/Φ. 1. Σεβασμιώτατον Τοποτηρητήν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κεφαλληνίας Εἰς Ἀργοστόλιον

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Η - ΙΑ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»).

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»). Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου Ὁ Γέροντας, βαθύς γνώστης τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας καί φιλόπατρις, ἐθλίβετο γιά τήν ἠθική καί πνευματική ἀλλοτρίωσι τοῦ λαοῦ μας. Ἀγωνιοῦσε καί προσευχόταν καθημερινῶς

Διαβάστε περισσότερα

KHPY EKK H IA OP O O øn 304 Σεπτέμβριος - Ὀκτώβριος ἀρ. τεύχ. 35, 08 (60ή) 1948, 1948 1924, 1948 1950,

KHPY EKK H IA OP O O øn 304 Σεπτέμβριος - Ὀκτώβριος ἀρ. τεύχ. 35, 08 (60ή) 1948, 1948 1924, 1948 1950, - 304-KHPY EKK H IA OP O O øn Σεπτέμβριος - Ὀκτώβριος ἀρ. τεύχ. 35, 08 Ε Π Ι Λ Ο Γ Ο Σ Ἡ Ἁγία Τριάς μετά τῆς Θεοτόκου καί τῶν Ἁγίων Ἀγγέλων. Κάτωθεν ὁ Προφήτης Δανιήλ, ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης καί ὁ Πρωτομάρτυς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015 2-4 :... TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο φίλος µου ο ύπνος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χρύσα Σπυρίδωνος ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Αγγελική Μόσχου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ»

«ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ» ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ΔΕΛΦΩΝ -ΜΙΟΥΛΗ ΤΗΛ.: 2310 828 989 «ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ» ΕΤΟΣ ΣΤ ΠΑΣΧΑ 2013 www.inmetamorfoseos.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 10: ΙΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 10: ΙΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 10: ΙΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ 1 Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ I.) Το λυτρωτικό έργο του Χριστού Ο Θεός της χριστιανικής πίστης δεν είναι «Θεός αποκεκρυμμένος» (Deus absconditus), αλλά «Θεός αποκεκαλυμμένος» (Deus revelatus). Κι αν κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Γ, ΤΕΥΧΟΣ 33 ΡΕΘΥΜΝΟ 2014 Ἱερά Μητρόπολις Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου Περιοδική ἔκδοση Νέα Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

ευτέρα Ἔκδοσις ΙΟΥΝΙΟΣ 2007

ευτέρα Ἔκδοσις ΙΟΥΝΙΟΣ 2007 ΙΟΥΝΙΟΣ 2007 ευτέρα Ἔκδοσις Τίπρέπεινὰγνωρίζῃ ΕΝΑΣΕΛΛΗΝΑΣΜΑΚΕΔΟΝΑΣ 1. Ὅτι οἱ Σκοπιανοὶ λένε τεράστια ψέματα καὶ ὅτι ἔστησαν ἕνα φαντασιώδη μύθο γιὰ τὴν καταγωγή τους. Στὴν πλειονότητά τους εἶναι Σλαῦοι

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ Α) Μεταξύ Ελλήνων και ορθοδόξων Χριστιανών Απαιτούνται τα εξής έγγραφα: α) πιστοποιητικό αγαμίας του Γαμπρού, β)πιστοποιητικό αγαμίας της Νύφης το πιστοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ένταξη φοιτητών στο νέο πρόγραμμα σπουδών. Όσοι φοιτητές έχουν εισαχθεί από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 και πριν και δεν έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους μέχρι τον Σεπτέμβριο 2016, θα ενταχθούν στο

Διαβάστε περισσότερα

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Το άγιο Βάπτισμα είναι το πρώτο Μυστήριο της Εκκλησίας, διά του οποίου ο άνθρωπος αναγεννάται στην αιώνια ζωή, γίνεται μέλος του σώματος του σταυρωμένου και

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΤΑΞΗ... Γ ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ... Α] ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η Ανάσταση Του Χριστού (κεφ.11) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν οι μαθητές,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 11: Η ΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ ΩΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα γνωρίζετε, από τον Ιούνιο του 2010 ένα νέο «ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ» λειτουργεί και στη Χαλκίδα. Στο Φροντιστήριό μας, κάνοντας χρήση

Διαβάστε περισσότερα

την κοινωνική συμπεριφορά

την κοινωνική συμπεριφορά ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ την κοινωνική συμπεριφορά ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μεγαλύτερες κουβέντες με τη μαμά ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Τευχος πρωτο αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Άσκηση Υπόθεση παραχάραξης Το 1938, το Υφυπουργείον Δημοσίας Ασφαλείας του ελληνικού κράτους δημοσιεύει

Διαβάστε περισσότερα

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου καὶ πρώτου Ἁγιογράφου, Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ (18η Ὀκτωβρίου) καὶ πρὸς τιμήν Του, πραγματοποιήθηκε, μὲ τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον»

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» Α Λυκείου - Θρησκευτικά Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να ερμηνεύουν θεολογικά τη φράση «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν». 2. Να διατυπώνουν το σκοπό δημιουργίας του ανθρώπου. 3. Να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΟΝ ΕΤΟΥΣ 2013 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜ. ΗΧΟΣ ΕΩΘΙΝΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ 6. Τῆς ἑορτῆς Ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ (Τίτ.

ΚΑΝΟΝΙΟΝ ΕΤΟΥΣ 2013 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜ. ΗΧΟΣ ΕΩΘΙΝΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ 6. Τῆς ἑορτῆς Ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ (Τίτ. 24 ΓΕΝΙΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΝΟΝΙΟΝ ΕΤΟΥΣ 2013 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 6 Τῆς ἑορτῆς Ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ (Τίτ. 11-14) Τῆς ἑορτῆς Παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς (Ματθ. 13-17) 13 Κυριακῆς μετὰ τὰ Φῶτα Ἑνὶ ἑκάστῳ ἡμῶν (Ἐφεσ. δ 7-13)

Διαβάστε περισσότερα

1814-2014 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΘΟΔΟΥ

1814-2014 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΘΟΔΟΥ Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν Ψ Α Λ Τ Ι Κ Η Σ 1814-2014 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΔΙΕΘΝΕΣ, ΕΠΕΤΕΙΑΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ἀφιερωμένο στὴ μνήμη τῶν τριῶν μεγάλων εὐεργετῶν τοῦ ἔθνους Χρυσάνθου τοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ 1 Ο ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΗΜΕΡΑ ΙΓ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ-ΤΗΝΟΣ 19/21-9-2001 ΠΡΩΤΟΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β.ΤΖΕΡΠΟΣ Ἀν. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΔΡΑΣΗ...ἐνορία ἐν δράσῃ!

ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΔΡΑΣΗ...ἐνορία ἐν δράσῃ! διαδρομές Ν ο ητ ι κ έ ς δ ι α δ ρ ο μ έ ς σ τ ό ν χ ῶ ρ ο τ ῆ ς π ί σ τ η ς Μηνιαῖο φυλλάδιο τοῦ Ἱ.Ν. Ἁγίας Τριάδος Πετρουπόλεως Σουλίου 167 - Τηλ.: 210 5013108 Τεῦχος 15 ο - Σεπτέμβριος 2015 ierosnaosagiastriadospetroupoleos.blogspot.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34 ΘΕΜΑ:Η περιγραφή του ενταφιασμού των Αθηναίων που σκοτώθηκαν τον πρώτο χρόνο του Πελοποννησιακού πολέμου Tα στάδια της διαδικασίας της επιτάφιας τελετής στην

Διαβάστε περισσότερα

Ξεθεμέλιωμα τοῦ γάμου. 'Αρχιμ. Δανιήλ 'Αεράκη, ἱεροκήρυκος

Ξεθεμέλιωμα τοῦ γάμου. 'Αρχιμ. Δανιήλ 'Αεράκη, ἱεροκήρυκος Ξεθεμέλιωμα τοῦ γάμου 'Αρχιμ. Δανιήλ 'Αεράκη, ἱεροκήρυκος Γιά τούς χριστιανούς ἕνας εἶναι ὁ θεσμός, πού θεμελιώνει τήν οἰκογένεια: Ὁ ἐκκλησιαστικός γάμος. Δύο νέοι ἑνώνουν τήν ἀγάπη τούς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.

Διαβάστε περισσότερα

ISBN: 978-618-5093-18-1

ISBN: 978-618-5093-18-1 ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΤΑΥΡΟΥ Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β'

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β' ΜΕΡΟΣ Α' Πρόλογος Πατριάρχου Αλεξανδρείας κ.κ. ΠΕΤΡΟ Γ Ζ' 13 Πρόλογος Ηγουμένου Μονής Μαχαιρά Αρχιμαδρίτου ΑΡΣΕΝΙΟΥ... 15 Χρονικόν εορταστικών εκδηλώσεων Όκτακοσιετηρίδος Ιεράς Βασιλικής και Σταυροπηγιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα

Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα του Αιδεσιμολογιώτατου Πρωτοπρεσβύτερου κ. Θεοδώρου Ι. Κουμαριανού, Λέκτορα της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα