Εντοπισμός θέσης σε ασύρματο δίκτυο WiFi

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εντοπισμός θέσης σε ασύρματο δίκτυο WiFi"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΚΤΥΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Εντοπισμός θέσης σε ασύρματο δίκτυο WiFi ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Βασίλειος Α. Ασθενόπουλος Επιβλέπων: Ευστάθιος Συκάς Καθηγητής Ε.Μ.Π. Αθήνα, Ιούνιος 2011

2 2

3 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΚΤΥΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Εντοπισμός θέσης σε ασύρματο δίκτυο WiFi ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Βασίλειος Α. Ασθενόπουλος Επιβλέπων: Ευστάθιος Συκάς Καθηγητής Ε.Μ.Π. Εγκρίθηκε από την τριμελή εξεταστική επιτροπή την 14 η Ιουνίου 2011 Ε. Συκάς Καθηγητής ΕΜΠ Μ. Θεολόγου Καθηγητής ΕΜΠ Μ. Αναγνώστου Καθηγητής ΕΜΠ Αθήνα, Ιούνιος

4 4

5 Βασίλειος Α. Ασθενόπουλος Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών Ε.Μ.Π. Copyright Βασίλειος Α. Ασθενόπουλος, 2011 Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved. Απαγορεύεται η αντιγραφή, αποθήκευση και διανομή της παρούσας εργασίας, εξ ολοκλήρου ή τμήματος αυτής, για εμπορικό σκοπό. Επιτρέπεται η ανατύπωση, αποθήκευση και διανομή για σκοπό μη κερδοσκοπικό, εκπαιδευτικής ή ερευνητικής φύσης, υπό την προϋπόθεση να αναφέρεται η πηγή προέλευσης και να διατηρείται το παρόν μήνυμα. Ερωτήματα που αφορούν τη χρήση της εργασίας για κερδοσκοπικό σκοπό πρέπει να απευθύνονται προς τον συγγραφέα. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που περιέχονται σε αυτό το έγγραφο εκφράζουν τον συγγραφέα και δεν πρέπει να ερμηνευθεί ότι αντιπροσωπεύουν τις επίσημες θέσεις του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. 5

6 Περίληψη Σκοπός αυτής της διπλωματικής εργασίας είναι η εξερεύνηση των δυνατοτήτων του συστήματος εντοπισμού θέσης πελατών για ασύρματα δίκτυα της εταιρίας Cisco Systems. Το σύστημα αξιοποιεί την υπάρχουσα υποδομή ασυρμάτου δικτύου για να υπολογίσει την θέση των πελατών εντός του χώρου. Η εφαρμογή εγκαταστάθηκε στα νέα κτήρια της σχολής ηλεκτρολόγων μηχανικών και μηχανικών υπολογιστών και έγιναν δοκιμές για να εξακριβωθούν οι επιδόσεις στο συγκεκριμένο περιβάλλον. Στη συνέχεια ερευνήθηκαν οι δυνατότητες ρύθμισης που προσφέρονται για την προσαρμογή στο περιβάλλον λειτουργίας και την βελτίωση της ακρίβειας του υπολογιζόμενου στίγματος. Τα συμπεράσματα και η τεχνογνωσία που αποκτήθηκε αναλύονται στην εργασία αυτή. Αρχικά, γίνεται αναφορά στις δύο τεχνολογικές ενότητες που αφορούν την εργασία, δηλαδή τα ασύρματα δίκτυα και τα συστήματα εντοπισμού θέσης. Έπειτα, περιγράφονται οι τεχνικές που έχουν αναπτυχθεί κατά καιρούς και χρησιμοποιούνται στην πράξη για τον εντοπισμό θέσης μέσω εκπομπών ραδιοσυχνοτήτων (RF) και γίνεται αναλυτική παρουσίαση της λειτουργίας του συστήματος εντοπισμού θέσης της Cisco που χρησιμοποιείται στην περίπτωσή μας. Στη συνέχεια γίνεται εξοικείωση του διαχειριστή με την εφαρμογή, παρουσιάζονται αναλυτικά τα βήματα που απαιτούνται για τη σωστή ρύθμιση του συστήματος και γίνεται αναφορά στον έλεγχο ορθής λειτουργίας του και στις διαδικασίες προσαρμογής του στο συγκεκριμένο περιβάλλον λειτουργίας, ώστε να βελτιωθούν οι επιδόσεις, λαμβάνοντας υπ όψιν και όσα διαπιστώθηκαν κατά την υλοποίησή μας. Τέλος, παρουσιάζονται κάποια παραδείγματα αξιοποίησης τέτοιων συστημάτων και των ωφελειών που μπορούν να προκύψουν από αυτά. Λέξεις κλειδιά Ασύρματο δίκτυο, εντοπισμός θέσης, σημείο πρόσβασης, στίγμα, πελάτης, GPS, WLAN, WiFi, Location Appliance, WCS, WLC, RTLS, , Cisco, MSE, RSSI 6

7 Abstract The purpose of this thesis is to explore the possibilities of the client location tracking system Cisco Systems offers for their wireless networks. The system utilizes the infrastructure of existing wireless networks to estimate clients location in the area covered. The application was installed at the new building of the Electrical and Computer Engineering school in the campus of the National Technical University of Athens, and tests were ran to check performance in that particular environment. Next, we proceeded to explore settings and options provided by the application for adaptation to the deployment environment in order to increase the accuracy of reported location information. The conclusions and know-how acquired in the process are detailed in this paper. First, we reference the two major technological domains involved, namely wireless networks and location tracking systems. Then, various techniques developed and used in the purpose of RF location tracking are extensively presented, and operation of Cisco s location tracking system, as used in our case, is discussed in detail. Next, we attempt to familiarize the administrator to the application and thoroughly describe the steps required to correctly setup the system for the first time, and show how to check that the system is functioning as it should, also presenting the procedure to adapt it to the deployment environment, so as to increase performance, taking various findings obtained during our deployment into consideration. Finally, we describe some examples of how such systems can be used in practice and what benefits are expected to rise from these. Keywords Wireless network, location tracking, access point, position, client, GPS, WLAN, WiFi, Location Appliance, WCS, WLC, RTLS, , Cisco, MSE, RSSI 7

8 Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή της σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών κ. Στάθη Συκά και τον υποψήφιο διδάκτορα Πάρι Χαραλάμπου για την πολύτιμη συνεισφορά τους στην εργασία αυτή. 8

9 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Κεφάλαιο 2 Ανασκόπηση των τεχνικών εντοπισμού Μέθοδος κυψέλης προέλευσης (cell of origin) Μέθοδος χρόνου άφιξης (Time of Arrival ToA) Μέθοδος διαφοράς χρόνων άφιξης (Time Difference of Arrival TDoA) Μέθοδος στάθμης σήματος λήψης (Received Signal Strength RSS) Μέθοδος γωνίας άφιξης (Angle of Arrival AoA) Μέθοδος προτύπωσης της τοποθεσίας (Location Patterning) Κεφάλαιο 3 Περιγραφή της εφαρμογής Τα δομικά στοιχεία του συστήματος Ο ρόλος του location appliance Ο Αλγόριθμος υπολογισμού θέσης Ακρίβεια και πιστότητα Διαδικασία λήψης μετρήσεων στάθμης σήματος Κεφάλαιο 4 Εισαγωγή στοιχείων και ρυθμίσεων για το περιβάλλον λειτουργίας Κτήρια και χάρτες ορόφων Επιλογή της θέσης των σημείων πρόσβασης (APs) Map editor και προσθήκη APs στο χάρτη Ρύθμιση του Location Appliance από το WCS Κεφάλαιο 5 Έλεγχος, επαλήθευση και εξακρίβωση ορθής λειτουργίας Πρόσβαση στις πληροφορίες θέσης Έλεγχος της ακρίβειας Δημιουργία εξειδικευμένου μοντέλου διάδοσης (RF Calibration Model) Κεφάλαιο 6 Διαπιστώσεις, ευρήματα και προτάσεις Διάταξη των APs Μορφολογία χώρου Κόστος Ακρίβεια στίγματος Bugs Κεφάλαιο 7 Προσφορά υπηρεσιών με βάση τον εντοπισμό θέσης μέσω WLAN σε εσωτερικό χώρο Συστήματα πλοήγησης εσωτερικού χώρου Παροχή πληροφοριών για τον περιβάλλοντα χώρο Άλλες υπηρεσίες

10 Πίνακας σχημάτων Σχήμα 1.1: Τυπικό οικιακό δίκτυο. 11 Σχήμα 1.2: Ολοκληρωμένος δέκτης GPS. Το μικρό του μέγεθος διευκολύνει την ενσωμάτωση σε παντός είδους συσκευές. (Wikimedia Commons) 13 Σχήμα 2.1: Κυψέλη προέλευσης 14 Σχήμα 2.2: Η μέθοδος χρόνου άφιξης με τρεις μετρήσεις απόστασης αποτελεί κλασσικό παράδειγμα «τρι-πλευρισμού» (tri-lateration) 16 Σχήμα 2.3: Υπερβολή ονομάζεται ο Γ.Τ. των σημείων των οποίων η διαφορά αποστάσεων από δύο σταθερά σημεία (τις εστίες) είναι σταθερή. Στο σχήμα βλέπουμε τα δύο σκέλη της υπερβολής (d Κ < d Λ & d K > d Λ ), τις εστίες Κ, Λ και δύο ενδεικτικά συμμετρικά σημεία (P1 & P2) επί των σκελών, για τα οποία ισχύει d2 - d1 = k. 17 Σχήμα 2.4: Παράδειγμα μεθόδου TDoA με τρία σημεία πρόσβασης και 2 καμπύλες. 18 Σχήμα 2.5: Παράδειγμα μεθόδου γωνίας άφιξης (AoA) 20 Σχήμα 2.6: Προτύπωση τοποθεσίας σε επιφάνεια χωρισμένη σε 10x10 σημεία με 4 σημεία πρόσβασης 21 Σχήμα 3.1: Οι συσκευές που απαρτίζουν την εφαρμογή και η σχέση μεταξύ τους. 24 Σχήμα 3.2: Ενοποιημένο ασύρματο δίκτυο (UWN) της Cisco με δυνατότητα εντοπισμού θέσης. 25 Σχήμα 3.3: Παράδειγμα λειτουργίας ενός από τα διαθέσιμα ασύρματα δίκτυα. 26 Σχήμα 3.4: Εκτίμηση θέσης από το WCS με άδεια χρήσης Base + Location, χωρίς LA. 27 Σχήμα 3.5: Η στατιστική μέθοδος MMSE προσφέρει τις αρχικές τιμές για την επαναληπτική μέθοδο. Η κλίση της ευθείας προσδιορίζει τον εκθέτη απωλειών διάδοσης n (path loss exponent). 29 Σχήμα 4.1: Εισαγωγή χάρτη ορόφου. 32 Σχήμα 4.2: Παραδείγματα τοποθέτησης APs σε συνηθισμένου σχήματος και μακρόστενο χώρο κάλυψης. 34 Σχήμα 4.3: Παράδειγμα λιγότερο πυκνής τοποθέτησης APs, κατάλληλο για εφαρμογές ασύρματου VoIP. 34 Σχήμα 4.4: Ελάχιστες προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό ενός σημείου ως "location ready" (70ft=21m) 35 Σχήμα 4.5: Planning mode - εισαγωγή APs. 36 Σχήμα 4.6: Τμήμα από μία αυτόματα παραχθείσα μελέτη κάλυψης ασυρμάτου δικτύου. 37 Σχήμα 4.7: Η σελίδα "Add Access Points" για προσθήκη APs στον χάρτη του ορόφου. 39 Σχήμα 4.8: Επιλογές για τον προσανατολισμό της κεραίας. Η επιλογή για το αζιμούθιο δεν εμφανίζεται σε κεραίες omni. 39 Σχήμα 4.9: Προσθήκη του LA στο WCS. 40 Σχήμα 4.10: Επιλογή του WLC με το οποίο θα συγχρονίσουμε το LA. 41 Σχήμα 4.11: Ενεργοποίηση του αυτόματου συγχρονισμού WCS και LA. 42 Σχήμα 5.1: Η οριζόντια μπάρα επιλογών στη σελίδα floor view. 47 Σχήμα 5.2: Το πλαίσιο επιλογών Floor Settings στη σελίδα floor view. 48 Σχήμα 5.3: Τα προτεινόμενα σημεία μετρήσεων στο χάρτη. 53 Σχήμα 5.4: Το μήνυμα που εμφανίζεται κατά τη λήψη μετρήσεων σε μεμονωμένο σημείο. 54 Σχήμα 5.5: Το μήνυμα που εμφανίζεται κατά τη λήψη μετρήσεων σε ευθεία γραμμή. 54 Σχήμα 6.1: Η απόσβεση των εσωτερικών τοίχων περιόρισε την κάλυψη. 57 Σχήμα 6.2: Ο χάρτης ακρίβειας για το Calibration Model που φτιάξαμε. 59 Σχήμα 6.3: Σύγκριση ακρίβειας στίγματος στο χάρτη πριν και μετά τη δημιουργία RF Calibration Model

11 Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Η τεχνολογική πρόοδος έχει φέρει πολλές καινοτομίες στη ζωή μας, αλλάζοντάς την με όλο και μεγαλύτερους ρυθμούς σε σχέση με το παρελθόν. Μία από αυτές τις καινοτομίες είναι και τα ασύρματα δίκτυα. Ως ασύρματο δίκτυο ορίζεται μία υποδομή που επιτρέπει σε χρήστες να επικοινωνούν μεταξύ τους χωρίς καλώδια, χρησιμοποιώντας το φάσμα εκπεμπόμενων ραδιοσυχνοτήτων. Για τους σκοπούς του κειμένου αυτού, θα αναφερθούμε κυρίως σε ασύρματα δίκτυα τοπικής εμβέλειας (Wireless Local Area Networks WLANs), στα οποία οι χρήστες δεν επικοινωνούν άμεσα μεταξύ τους, αλλά χρησιμοποιούν το ασύρματο δίκτυο για να αποκτήσουν πρόσβαση σε ενσύρματα δίκτυα, όπως το τοπικό ενσύρματο δίκτυο μίας εταιρίας ή το internet. Ένα απλό οικιακό ασύρματο δίκτυο έχει την ακόλουθη δομή. Σχήμα 1.1: Τυπικό οικιακό δίκτυο. Ο δρομολογητής access point αποτελεί ουσιαστικά τέσσερις συσκευές σε μία. Για την σύνδεση στο internet μέσω ADSL ή καλωδιακού δικτύου χρησιμοποιείται ένα modem, για την σύνδεση πολλαπλών ενσύρματων (κατά κανόνα Ethernet) συσκευών υπάρχει ένα switch και για τις ασύρματες συσκευές υπάρχει ένα σημείο πρόσβασης (access point), το οποίο υποστηρίζει τις εκδοχές του προτύπου , ενώ όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους μέσω ενός δρομολογητή (router). Εν αντιθέσει με τα οικιακά, τα εταιρικά ή δημόσιας πρόσβασης ασύρματα δίκτυα δεν αποτελούνται από ένα και μοναδικό access point, αφού ένα συνήθως δεν είναι αρκετό για να προσφέρει την κάλυψη που απαιτείται. Έτσι, σε ένα τυπικό εταιρικό δίκτυο αξιοποιείται η ενσύρματη υποδομή για να διασυνδέσει πολλά APs με τον ελεγκτή τους ή αν δεν υπάρχει τέτοιος, απλά με το υπόλοιπο δίκτυο. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά ενός εταιρικού δικτύου είναι: Περιαγωγή. Ένας πελάτης του ασυρμάτου δικτύου μπορεί να μετακινείται χωρίς να χρειάζεται να αποσυνδέεται από το ένα AP και να συνδέεται στο επόμενο. Η διαδικασία αυτή γίνεται στο παρασκήνιο, και επιτρέπει την επιλογή σύνδεσης στο 11

12 AP με την καλύτερη στάθμη σήματος, εκτός από την μετακίνηση χωρίς διακοπές στη σύνδεση. Ασφάλεια. Ενώ σε ένα οικιακό ασύρματο δίκτυο σπάνια υπάρχουν λόγοι να εισβάλει κανείς, τα αντίστοιχα εταιρικά μπορούν να δώσουν πρόσβαση σε εμπιστευτικά δεδομένα ή επιχειρηματικά μυστικά. Για το λόγο αυτό συνήθως χρησιμοποιείται έλεγχος πρόσβασης με πιστοποιητικά, mac filtering ή άλλες τεχνικές αντί της απλής λέξης-κλειδί που χρησιμοποιείται στα οικιακά δίκτυα. Τα πρότυπα που επικρατούν σήμερα στις τεχνολογίες ασυρμάτων δικτύων τοπικής εμβέλειας για οικιακή ή εταιρική χρήση είναι αυτά της σειράς , τα οποία παρουσιάζονται συγκριτικά στον πίνακα που ακολουθεί. Πρότυπο Μπάντα Διαθέσιμα Διαμόρφωση/ Μέγιστη ταχύτητα κανάλια Κωδικοποίηση [Mbps] a 5 GHz 19 OFDM b 2.4 GHz 13 DSSS g 2.4 GHz 13 DSSS, OFDM n 2.4 / 5 GHz 1 / 5 OFDM 600 (4xMIMO) Οι σχεδιαστικές επιλογές για ένα μεγάλο ασύρματο δίκτυο είναι πολύ σημαντικές, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να προσφέρει αδιάλειπτα την ποιότητα υπηρεσίας που απαιτείται, κρατώντας παράλληλα όσο το δυνατόν χαμηλότερα το κόστος του εξοπλισμού και της εγκατάστασής του. Για τον λόγο αυτό, η μελέτη που προηγείται της αγοράς του εξοπλισμού είναι συνήθως ενδελεχής και χρονοβόρα. Η διάδοση που έχουν σήμερα τα ασύρματα δίκτυα είναι τεράστια, αφού επιτρέπουν την εύκολη και γρήγορη σύνδεση με το internet από οποιοδήποτε καλυπτόμενο σημείο. Για τους λόγους αυτούς υπάρχει η τάση προσθήκης ενός ελεγκτή ασυρμάτου δικτύου σε όλες σχεδόν τις συσκευές, όπως κινητά και ασύρματα τηλέφωνα, εκτυπωτές, τηλεοράσεις και ηλεκτρονικές κορνίζες. Οι προκλήσεις για το μέλλον των ασυρμάτων δικτύων καλούν για μεγαλύτερες ταχύτητες, με το πρότυπο n να υποστηρίζει ήδη το θεωρητικό μέγιστο των 600Mbps, ακόμα μεγαλύτερη εμβέλεια και όσο το δυνατόν μεγαλύτερη οικονομία στην ισχύ και το φάσμα των ραδιοσυχνοτήτων. Η ζήτηση είναι τόσο μεγάλη, ώστε έχουν αναπηδήσει πολλές ακόμη ασύρματες τεχνολογίες, όπως WiMAX, HSDPA και LTE, με την κάθε μία να διαθέτει τα δικά της χαρακτηριστικά και ιδιαιτερότητες χρήσης. Μία ακόμα τεχνολογική εξέλιξη που άλλαξε σε σημαντικό βαθμό τη ζωή μας είναι το σύστημα εντοπισμού θέσης GPS (Global Positioning System). Πλέον, οποιοσδήποτε μπορεί να γνωρίζει την ακριβή θέση του οπουδήποτε πάνω στον πλανήτη, ενεργοποιώντας απλά έναν φορητό δέκτη GPS. Το γεγονός ότι το σύστημα σχεδιάστηκε αρχικά για στρατιωτικούς και άλλης υψηλής σημασίας σκοπούς που έχουν ιδιαίτερες απαιτήσεις, όπως είναι η πλοήγηση πλοίων και αεροσκαφών, το κάνει πολύ ευέλικτο και απλό στη χρήση. Το GPS χρησιμοποιεί δορυφόρους οι οποίοι εκπέμπουν πληροφορίες χρόνου με πολύ μεγάλη ακρίβεια και είναι συγχρονισμένοι με ατομικά ρολόγια. Ένας δέκτης χρειάζεται να λαμβάνει σήμα από τουλάχιστον τρεις δορυφόρους ταυτόχρονα, ώστε να υπολογίσει τη θέση του. Τα δεδομένα θέσης που προκύπτουν περιλαμβάνουν θέση υπό μορφή γεωμετρικού μήκους και πλάτους καθώς επίσης και υψόμετρο. 12

13 Σχήμα 1.2: Ολοκληρωμένος δέκτης GPS. Το μικρό του μέγεθος διευκολύνει την ενσωμάτωση σε παντός είδους συσκευές. (Wikimedia Commons) Οι δέκτες GPS βέβαια που προορίζονται για χρήση από ανθρώπους δεν αρκούνται σε αυτά, αλλά περιλαμβάνουν οθόνες υψηλής ανάλυσης με χάρτες σε ηλεκτρονική μορφή, επί των οποίων εμφανίζεται το στίγμα, καθώς και δυνατότητες αναζήτησης και πλοήγησης σε γνωστούς ή άγνωστους στον χρήστη προορισμούς. Και είναι όντως πολλοί οι χρήστες αυτής της τεχνολογίας: Από επαγγελματίες οδηγούς που βρίσκουν το δρόμο τους σε άγνωστες περιοχές μέχρι αθλητικούς ανθρώπους που καταγράφουν τα σημεία από τα οποία πέρασαν ενώ έκαναν περίπατο στο δάσος. Φυσικά, οι εφαρμογές του GPS δεν είναι μόνο για το κοινό, αλλά και εμπορικές, αφού το GPS έδωσε άνθηση σε πολλές άλλες τεχνολογίες. Ένα παράδειγμα είναι τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, τα οποία χρησιμοποιούν το GPS όχι τόσο για τον εντοπισμό θέσης, αλλά για τον ακριβή συγχρονισμό που προσφέρει. Άλλοι σκοποί για τους οποίους χρησιμοποιείται το GPS είναι ο εντοπισμός συμβάντων σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, ο εντοπισμός κλεμμένων οχημάτων ή ακόμα και χαμένων κατοικιδίων, η χαρτογράφηση και γαιοδεσία, η μέτρηση phasors σε συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας και η σεισμογραφία. Σε όλους αυτούς τους σκοπούς προστίθενται και οι στρατιωτικές εφαρμογές, οι οποίες περιλαμβάνουν πλοήγηση πεζοπόρων ή μηχανοκίνητων τμημάτων σε άγνωστο έδαφος, στόχευση πυρών πυροβολικού και πυραύλων μεγάλης εμβέλειας, συστήματα συγχρονισμού κρυπτογράφησης ασυρμάτων, καθώς και πλοήγηση στρατιωτικών αεροσκαφών. Στην εργασία αυτή, ασχολούμαστε με την ορθή ρύθμιση του συστήματος εντοπισμού θέσης για ασύρματα δίκτυα της Cisco Systems. Η εταιρία προσφέρει αυτή τη δυνατότητα για τα ενοποιημένα ασύρματα δίκτυά της (Unified Wireless Network UWN) με την προσθήκη μίας συσκευής που ονομάζεται Location Appliance (της σειράς 2700) ή μιας συσκευής Mobility Services Engine (MSE) της σειράς Στην περίπτωσή μας χρησιμοποιούμε ένα 2710 Location Appliance μαζί με τα Access Points στα νέα κτήρια της σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου για να δοκιμάσουμε το σύστημα και τις δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει στον συγκεκριμένο χώρο. 13

14 Κεφάλαιο 2 Ανασκόπηση των τεχνικών εντοπισμού Για τον σκοπό του εντοπισμού της θέσης κάποιας RF-ενεργής συσκευής έχουν αναπτυχθεί πολλές διαφορετικές μεθοδολογίες, με την κάθε μία να προσφέρει τα δικά της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα για μία συγκεκριμένη χρήση. Για τις τεχνικές που ακολουθούν υποθέτουμε ότι το ασύρματο δίκτυο περιλαμβάνει τουλάχιστον ένα σημείο πρόσβασης, το οποίο σε ασύρματα τοπικά δίκτυα δεδομένων (WLANs) π.χ. ονομάζεται access point (AP), σε δίκτυα κινητής τηλεφωνίας ονομάζεται σταθμός βάσης (base station) κλπ. 2.1 Μέθοδος κυψέλης προέλευσης (cell of origin) Η πιο απλοϊκή μέθοδος εντοπισμού θέσης είναι η αναγνώριση του σημείου πρόσβασης που χρησιμοποιεί ο πελάτης για την σύνδεση στο δίκτυο. Λαμβάνοντας υπ όψιν την περιοχή κάλυψης του κάθε σημείου πρόσβασης, αντιλαμβανόμαστε ότι ο πελάτης βρίσκεται υποχρεωτικά εντός αυτής της περιοχής. Στη συγκεκριμένη τεχνική χρησιμοποιείται ο όρος «κυψέλη» (cell), επειδή αυτή η τεχνική πρωτοχρησιμοποιήθηκε σε δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, όπου η συνολική επιφάνεια κάλυψης χωρίζεται σε κυψέλες έτσι ώστε σε κάθε κυψέλη να αντιστοιχεί, χονδρικά τουλάχιστον, ένας μοναδικός σταθμός βάσης που προσφέρει πρόσβαση στους πελάτες. Σχήμα 2.1: Κυψέλη προέλευσης Η συγκεκριμένη μέθοδος είναι η απλούστερη από πλευράς υλοποίησης (κυρίως σε ήδη υπάρχοντα δίκτυα), και μπορεί να χρησιμοποιηθεί και από την πλευρά του πελάτη, υπό την προϋπόθεση αυτός να έχει γνώση για την θέση των σταθμών βάσης. Το μεγαλύτερο μειονέκτημα όπως γίνεται κατανοητό από την περιγραφή της μεθόδου είναι η μειωμένη ακρίβεια στον προσδιορισμό της θέσης. Για παράδειγμα, ένας σταθμός βάσης κινητής τηλεφωνίας μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε ακτίνα km, αναλόγως του πλήθους των πελατών που αναμένεται να υπάρξουν στην περιοχή, κάτι που μεταφράζεται σε έκταση κάλυψης km 2. Συνεπώς, σε περιπτώσεις μικρής επιφανειακής πυκνότητας σταθμών 14

15 πρόσβασης (δηλαδή μεγάλων κυψελών), η ακρίβεια του στίγματος θέσης είναι συνήθως πρακτικά άχρηστη για τις περισσότερες υπηρεσίες. Η κατάσταση βέβαια βελτιώνεται αισθητά σε περίπτωση δικτύων μικρών κυψελών (microcells, picocells, femtocells), τα οποία όμως είναι σχετικά σπάνια. Μία ακόμη παράμετρος που πρέπει να ληφθεί υπ όψιν είναι τα χαρακτηριστικά διάδοσης των κυμάτων στη συχνότητα λειτουργίας του δικτύου, καθώς και συναρτήσει του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, μπορεί σε κάποιο σημείο του χώρου λόγω των ανωτέρω συνθηκών να ευνοείται η σύνδεση του πελάτη σε σημείο πρόσβασης που δεν είναι το πλησιέστερο σε αυτόν. Αν αυτές οι περιπτώσεις δεν είναι σπάνιες, η ακρίβεια της υπολογιζόμενης θέσης επηρεάζεται σημαντικά, οπότε θα πρέπει η ύπαρξη του μηχανισμού εντοπισμού θέσης να λαμβάνεται υπ όψιν κατά την μελέτη κάλυψης του δικτύου. Μία βελτίωση στην τεχνική αυτή εισάγεται αν λάβουμε υπ όψιν την στάθμη του σήματος λήψης από το συγκεκριμένο ή όλα τα σημεία πρόσβασης. Στην πρώτη περίπτωση μπορούμε να αυξήσουμε την ακρίβεια της θέσης, αντιλαμβανόμενοι χονδρικά πόσο «κοντά» στην κεραία του σημείου πρόσβασης βρίσκεται ο πελάτης, εφόσον όσο εγγύτερα σε αυτό βρίσκεται, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η λαμβανόμενη στάθμη σήματος. Η δεύτερη περίπτωση βελτιώνει την κατάσταση για δίκτυα με περιορισμένες ή καθόλου δυνατότητες μεταγωγής (handover) μεταξύ διαφορετικών σημείων πρόσβασης ή όπου αυτή γίνεται με χρονική καθυστέρηση. Η ενδεικτική περίπτωση είναι ο πελάτης να είναι συσχετισμένος με κάποιο σημείο πρόσβασης, αλλά η στάθμη σήματος λήψης από κάποιο άλλο να είναι μεγαλύτερη, οπότε υποθέτουμε ότι ο πελάτης βρίσκεται εγγύτερα στο τελευταίο σημείο πρόσβασης. Επόμενο είναι όσο καλύτερη εποπτική για το περιβάλλον διάδοσης έχουμε, τόσο μεγαλύτερη να είναι η ακρίβεια που επιτυγχάνουμε, αν και τόσο απλοϊκές μέθοδοι εντοπισμού συνήθως επιλέγονται ακριβώς επειδή δεν έχουμε (ή δεν ενδιαφερόμαστε) αναλυτικά στοιχεία για το περιβάλλον διάδοσης. Προφανώς, για να εφαρμοστεί οποιαδήποτε από τις ανωτέρω βελτιώσεις, είναι αναγκαία η δυνατότητα αναφοράς της στάθμης σήματος λήψης (Received Signal Strength Indication RSSI) από τα σημεία πρόσβασης. 2.2 Μέθοδος χρόνου άφιξης (Time of Arrival ToA) Η συγκεκριμένη μέθοδος μας εισάγει στην γενικότερη κατηγορία μεθόδων εντοπισμού που στηρίζονται στον «πλευρισμό» (lateration), δηλαδή στην εξαγωγή πληροφοριών για την θέση του πελάτη με βάση την απόστασή του από κάποια, περισσότερα του ενός, γνωστά σημεία, τα οποία κατά κανόνα ταυτίζονται με τα σημεία πρόσβασης. Για την ανάλυση που ακολουθεί θα θεωρήσουμε ότι όλα τα αναφερόμενα σημεία βρίσκονται στο ίδιο διδιάστατο επίπεδο, αν και η μέθοδος εύκολα γενικεύεται για τον τριδιάστατο χώρο. 15

16 Σχήμα 2.2: Η μέθοδος χρόνου άφιξης με τρεις μετρήσεις απόστασης αποτελεί κλασσικό παράδειγμα «τριπλευρισμού» (tri-lateration) Όπως αναφέρει και το όνομα της μεθόδου, χρησιμοποιούνται μετρήσεις χρόνου για τον υπολογισμό της απόστασης μεταξύ σημείου πρόσβασης και πελάτη, εφ όσον τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα ταξιδεύουν στο χώρο με ταχύτητα γνωστή (την ταχύτητα του φωτός 3 10 / ) και σταθερή. Έστω ότι κάποια χρονική στιγμή t 0 ο πελάτης Π εκπέμπει ένα πλαίσιο. Στα σημεία πρόσβασης Α, Β, Γ το πλαίσιο θα φτάσει μετά από χρόνο t Α, t Β και t Γ αντίστοιχα, οπότε οι αποστάσεις πελάτη σημείου πρόσβασης θα είναι: Ως γνωστόν, ο γεωμετρικός τόπος των σημείων που ισαπέχουν από ένα άλλο σταθερό είναι ένας κύκλος, του οποίου η ακτίνα είναι ίση με την εν λόγω απόσταση. Αν λοιπόν μόνο ένα σημείο πρόσβασης λάβει το πλαίσιο και υπολογίσει την απόσταση, η υπολογιζόμενη θέση θα είναι κάπου στην περιφέρεια αυτού του κύκλου. Η ακρίβεια βελτιώνεται αν ένα ακόμη σημείο πρόσβασης μπορέσει να υπολογίσει την απόστασή του από τον πελάτη, οπότε πλέον στη γενική περίπτωση υπάρχουν μόνο δύο διακριτά σημεία στα οποία θα μπορούσε να βρίσκεται ο πελάτης. Με τη γνώση μίας ακόμη μέτρησης, η θέση του πελάτη μπορεί να προσδιοριστεί πλήρως. Για την περίπτωση των τριών διαστάσεων, όπου ο γεωμετρικός τόπος των σημείων που ισαπέχουν από ένα άλλο σταθερό είναι σφαιρική επιφάνεια, απαιτούνται τέσσερεις διαφορετικές μετρήσεις για να προσδιοριστεί πλήρως η θέση του πελάτη. Οι κυριότερες προϋποθέσεις για την εφαρμογή αυτής της τεχνικής είναι δύο. Πρώτον, το κάθε σημείο πρόσβασης θα πρέπει να γνωρίζει πότε ακριβώς έγινε η συγκεκριμένη εκπομπή (χρόνος t 0 ), ώστε αφαιρώντας τον από την χρονική στιγμή λήψης να υπολογίσει τον χρόνο διάδοσης. Δεύτερον και αναμενόμενον, τα ρολόγια των εμπλεκομένων μερών θα πρέπει να είναι συγχρονισμένα ώστε να μην υπάρχει σφάλμα στον υπολογισμό του χρόνου διάδοσης. Δεδομένου ότι ο χρόνος διάδοσης είναι συνήθως της τάξης των μερικών μικροδευτερολέπτων ή και ακόμα μικρότερος (1 300 ), αντιλαμβανόμαστε ότι η απαιτούμενη ακρίβεια στον συγχρονισμό είναι πολύ μεγάλη. 16

17 Ενώ φαινομενικά η μέθοδος αυτή είναι απλή και ακριβής, στην πράξη η απαιτούμενη ακρίβεια συγχρονισμού είναι τεχνολογικά και οικονομικά δύσκολο να επιτευχθεί. Επιπρόσθετα, η θεώρηση ότι η ταχύτητα διάδοσης των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων είναι σταθερή και ίση προς την ταχύτητα του φωτός απέχει από την πραγματικότητα, όπου το μέσο διάδοσης στις περισσότερες περιπτώσεις όχι μόνο δεν είναι το κενό, αλλά δεν είναι ούτε καν ομοιογενές, ώστε να μπορούσαμε να υπολογίσουμε μια ισοδύναμη σταθερή ταχύτητα διάδοσης για όλες τις μετρήσεις μας. Ειδικά δε σε περιβάλλοντα πολλαπλών ανακλάσεων ή πολυ-διαδρομικής διάδοσης (multipath propagation), η εισαγόμενη διασπορά στο σήμα λήψης μειώνει ακόμη περισσότερο την ακρίβεια των μετρήσεων, ακόμα και αν ο συγχρονισμός είναι σε αποδεκτό επίπεδο. Η πιο γνωστή υλοποίηση αυτής της μεθόδου είναι το Παγκόσμιο Σύστημα Προσδιορισμού Θέσης (Global Positioning System GPS), το οποίο απαιτεί τουλάχιστον 24 δορυφόρους με ατομικά ρολόγια ακρίβειας μερικών νανοδευτερολέπτων, κάνει διόρθωση των μετρήσεων λαμβάνοντας υπ όψιν τη διάθλαση των Η/Μ κυμάτων ανάμεσα στο κενό του διαστήματος και την ατμόσφαιρα, την πολυ-διαδρομική διάδοση, τροχιακές διαφοροποιήσεις, ακόμα και τη θεωρία της σχετικότητας για την ακρίβεια των ρολογιών των δορυφόρων που κινούνται με ταχύτητα 4km/sec, και προσφέρει ακρίβεια της τάξης των 10m. 2.3 Μέθοδος διαφοράς χρόνων άφιξης (Time Difference of Arrival TDoA) Έστω ότι ο πελάτης εκπέμπει ένα πλαίσιο κάποια χρονική στιγμή. Τα σημείο πρόσβασης Α, Β, Γ λαμβάνουν το πλαίσιο σε χρόνους t Α, t Β και t Γ αντίστοιχα. Από την ανά δύο διαφορά μεταξύ των χρόνων αυτών, μπορούμε να λάβουμε πληροφορία για τη θέση του πελάτη. Πιο αναλυτικά, η διαφορά μπορεί να αντιστοιχιστεί στη διαφορά μεταξύ των αποστάσεων πελάτη σημείου πρόσβασης Α και πελάτη σημείου πρόσβασης Β, αφού ως γνωστόν, ο γεωμετρικός τόπος των σημείων, των οποίων η διαφορά των αποστάσεων από δύο άλλα σταθερά σημεία είναι σταθερή λέγεται υπερβολή. Σχήμα 2.3: Υπερβολή ονομάζεται ο Γ.Τ. των σημείων των οποίων η διαφορά αποστάσεων από δύο σταθερά σημεία (τις εστίες) είναι σταθερή. Στο σχήμα βλέπουμε τα δύο σκέλη της υπερβολής (d Κ < d Λ & d K > d Λ ), τις εστίες Κ, Λ και δύο ενδεικτικά συμμετρικά σημεία (P1 & P2) επί των σκελών, για τα οποία ισχύει d2 - d1 = k. Για να βρούμε τη θέση του πελάτη στο επίπεδο χρειαζόμαστε το σημείο τομής δύο υπερβολών, δηλαδή εφόσον κάθε καμπύλη σχηματίζεται από δύο σημεία πρόσβασης, απαιτείται τουλάχιστον τρία σημεία πρόσβασης να λάβουν το πλαίσιο. Το ένα από τα δύο 17

18 σκέλη κάθε υπερβολής μπορεί να απορριφθεί, καθώς από τις μετρήσεις χρόνου μπορούμε να διακρίνουμε σε ποιο σημείο πρόσβασης έγινε πρώτα λήψη, άρα βρίσκεται και εγγύτερα στον πελάτη. Σε περίπτωση που οι δύο καμπύλες δεν αρκούν για τον ακριβή υπολογισμό της θέσης (πχ επειδή τέμνονται σε δύο σημεία) ή χρειαζόμαστε τη θέση στον τριδιάστατο χώρο, απαιτείται μία ή και περισσότερες επιπλέον καμπύλες. Σχήμα 2.4: Παράδειγμα μεθόδου TDoA με τρία σημεία πρόσβασης και 2 καμπύλες. Όπως προαναφέρθηκε, η μέθοδος TDoA εξαλείφει την ανάγκη για συγχρονισμό του ρολογιού του πελάτη με το σύνολο των σημείων πρόσβασης, κάτι που διευκολύνει σημαντικά την υλοποίησή του καθώς επίσης και την χρηστική ευελιξία του. Για το λόγο αυτό, η συγκεκριμένη μέθοδος με διάφορες παραλλαγές βρίσκει ευρεία εφαρμογή σε συστήματα προσδιορισμού στίγματος αεροσκαφών και πλοίων με τη χρήση ραδιοβοηθημάτων από την εποχή ακόμη του Β Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και σήμερα. Ενδεικτικά αναφέρεται το σύστημα προσδιορισμού θέσης LORAN (LOng RAnge Navigation), το οποίο αποτελεί τον πιο διαδεδομένο πρόγονο του GPS, το πρώτο σύστημα προσδιορισμού θέσης αεροσκαφών παγκόσμιας εμβέλειας OMEGA, το Σοβιετικό αντίστοιχο του τελευταίου ονόματι Alpha, και το Βρετανικό σύστημα DECCA, κυρίως για τον προσδιορισμό θέσης πλοίων. Τέλος, προχωρημένες τεχνικές εντοπισμού σε δίκτυα κινητής τηλεφωνίας αξιοποιούν επίσης τη συγκεκριμένη μέθοδο. 2.4 Μέθοδος στάθμης σήματος λήψης (Received Signal Strength RSS) Στη μέθοδο ToA που αναφέρθηκε προηγουμένως, χρησιμοποιείται ο χρόνος διάδοσης μεταξύ πελάτη και σημείου πρόσβασης, ώστε να εξαχθεί πληροφορία για την απόστασή τους. Μία ακόμη τεχνική που στηρίζεται στον πλευρισμό (lateration) χρησιμοποιεί την στάθμη του σήματος λήψης από τα σημεία πρόσβασης για να εξάγει πληροφορία για την απόσταση του πελάτη από αυτά. Για να βρούμε μια σχέση μεταξύ ισχύος λήψης και απόστασης, αρκεί ένα μοντέλο διάδοσης στο χώρο όπου θα εφαρμοστεί η τεχνική. Για εσωτερικά περιβάλλοντα, η ζητούμενη σχέση έχει την ακόλουθη μορφή: 10 log 18

19 Όπου: (Path Loss) είναι η συνολική απώλεια ισχύος σε db στη διαδρομή, είναι η απώλεια ισχύος σε db για τη συχνότητα λειτουργίας σε απόσταση 1m, είναι το μήκος της διαδρομής σε μέτρα, είναι ο εκθέτης απωλειών (path loss exponent), και παράγοντας σε db που αντιπροσωπεύει την τυπική απόκλιση των φαινομένων σκίασης διαλείψεων στο περιβάλλον διάδοσης. Η συνολική απώλεια ισχύος στη διαδρομή (PL) αφορά αποκλειστικά την απώλεια κατά την διάδοση, χωρίς να λαμβάνει υπ όψιν την ισχύ εκπομπής, τις απώλειες καλωδίων, τα κέρδη των κεραιών κλπ. Ο εκθέτης απωλειών αντιπροσωπεύει το ρυθμό μείωσης της έντασης συναρτήσει της διαδρομής, άρα εκφράζει τον κυριότερο παράγοντα της διάδοσης. Τυπικές τιμές του εκθέτη απωλειών είναι 2 για τον ελεύθερο χώρο, κοντά στο 3.5 για εσωτερικό περιβάλλον γραφείου, από 3.7 έως 4 για πυκνά εμπορικά ή βιομηχανικά περιβάλλοντα, ενώ για πυκνά οικιακά περιβάλλοντα μπορεί να φτάσει και το 4.5. Ο παράγοντας s εκφράζει την διαφοροποίηση καθώς επίσης και την ρευστότητα των πραγματικών συνθηκών διάδοσης από το θεωρητικό μοντέλο ελευθέρου χώρου, αφού εξαρτάται από τον θόρυβο που παράγουν τυχόν άλλοι πομποί στην περιοχή, την επιπλέον εξασθένηση λόγω διαφοροποιήσεων στο πλήθος των ενδιάμεσων εμποδίων, την πολυδιαδρομική διάδοση, διαφορές στον σχετικό προσανατολισμό των κεραιών εκπομπής λήψης κλπ. Η χρήση κεραιών διαφορικής λήψης (diversity antennas) μπορεί να μειώσει σημαντικά τις απώλειες διαλείψεων σκίασης, ακριβώς λόγω της εξάρτησης του φαινομένου από μικρές μεταβολές στη θέση. Η ισχύς λήψης στην είσοδο του δέκτη μπορεί να αναπαρασταθεί με την ακόλουθη σχέση, όπου οι μονάδες είναι db:,, Όπου η ισχύς εξόδου του πομπού, και οι απώλειες εκπομπής και λήψης (καλωδίου, βυσμάτων κλπ),, και, τα κέρδη των κεραιών εκπομπής και λήψης και οι απώλειες διάδοσης. Αντικαθιστώντας στην προηγούμενη σχέση έχουμε: 10,, Όπως γίνεται κατανοητό, για τον υπολογισμό της απόστασης από τον πελάτη είναι αναγκαία η γνώση των παραπάνω μεγεθών, τα οποία συνήθως είτε είναι γνωστά είτε εκτιμώνται πειραματικά. Η τεχνική αυτή δεν απαιτεί σχεδόν καμία πρόσθετη υποδομή στο δίκτυο για να λειτουργήσει, εφόσον σχεδόν όλα τα ασύρματα δίκτυα έχουν μηχανισμούς αναφοράς σήματος λήψης σε κάποιο επίπεδο. Αυτό το χαρακτηριστικό διευκολύνει πολύ την υιοθέτησή της σε υπάρχοντα δίκτυα. Το κυριότερο μειονέκτημα της μεθόδου είναι η σημαντική μείωση της ακρίβειας για ανομοιογενή περιβάλλοντα και χώρους με πολλές πηγές και μεγάλης έντασης διαλείψεις, όπως είναι κατ εξοχήν οι χώροι όπου χρησιμοποιούνται ασύρματα δίκτυα τοπικής εμβέλειας (WLANs). Αντιθέτως, σε περιβάλλοντα με πιο «ήπιες» συνθήκες διάδοσης, η τεχνική μπορεί να ανταποκριθεί αρκετά καλά. 19

20 2.5 Μέθοδος γωνίας άφιξης (Angle of Arrival AoA) Η μέθοδος αυτή, σε αντίθεση με τις προηγούμενες μεθόδους, δεν στηρίζεται στον πλευρισμό (lateration), δηλαδή σε μετρήσεις απόστασης προς τον στόχο, αλλά στη μέτρηση γωνιών προς αυτόν, ώστε με επίλυση του σχηματιζόμενου τριγώνου να υπολογίζεται η θέση του. Σχήμα 2.5: Παράδειγμα μεθόδου γωνίας άφιξης (AoA) Όπως φαίνεται και στο σχήμα, μετρήσεις από δύο σημεία πρόσβασης αρκούν για τον πλήρη προσδιορισμό της θέσης σε διδιάστατο επίπεδο, με μία ή περισσότερες ακόμη μετρήσεις να απαιτούνται για αύξηση ακρίβειας ή για τον τριδιάστατο χώρο. Η μέτρηση της γωνίας γίνεται είτε με μηχανική περιστροφή μίας κατευθυντικής κεραίας, είτε τα τελευταία χρόνια με χρήση στοιχειοκεραίας, η χρήση της οποίας προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία και έχει μικρότερες απαιτήσεις συντήρησης. Στην περίπτωση της στοιχειοκεραίας, υπολογίζεται η διαφορά φάσης μεταξύ των σημάτων λήψης ώστε να βρεθεί η διεύθυνση προέλευσης του σήματος, κάτι που εφαρμόζεται χονδρικά και στην τεχνική TDoA. Για παράδειγμα, σε μία στοιχειοκεραία δύο στοιχείων που απέχουν μεταξύ τους λ/2, η διαφορά φάσης μεταξύ των σημάτων λήψης θα είναι μηδέν αν η πηγή βρίσκεται στη μεσοκάθετό τους, 180 ο αν η πηγή βρίσκεται στην ευθεία των στοιχείων κλπ. Το κυριότερο πλεονέκτημα της μεθόδου είναι ότι δεν απαιτεί κανενός είδους πρόσθετη λειτουργία στο δίκτυο, ακριβώς όπως και η μέθοδος RSS. Βέβαια, δεν έχουν όλα τα δίκτυα σημεία πρόσβασης με στοιχειοκεραίες ή κεραίες διαφορικής λήψης, ώστε να είναι δυνατή η άμεση υλοποίηση της μεθόδου. Όπως είναι λογικό, σε περιβάλλοντα ανακλάσεων η ακρίβεια της μεθόδου μειώνεται αισθητά, καθώς είναι δυσκολότερη η ανίχνευση της πραγματικής διεύθυνσης προέλευσης του σήματος. Γι αυτό το λόγο η τεχνική χρησιμοποιείται κυρίως για εφαρμογές σε ανοικτό χώρο, όπου συνήθως υπάρχει οπτική επαφή (Line of Sight LoS) με την πηγή. Παραδείγματα χρήσης της μεθόδου είναι το σύστημα ραδιοφάρων VOR (VHF Omnidirectional Range), το οποίο χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με το σύστημα DME (Distance Measuring Equipment) για την εύρεση της θέσης αεροσκαφών, ενεργά ή παθητικά συστήματα SONAR για υποβρύχια, εντοπισμός θέσης πελατών κινητής τηλεφωνίας σε περίπτωση κλήσης ανάγκης, καθώς και για διάφορες άλλες απλούστερες εφαρμογές όπως εντοπισμός πειρατικών ραδιοφωνικών σταθμών κλπ. 20

21 2.6 Μέθοδος προτύπωσης της τοποθεσίας (Location Patterning) Το κυριότερο ίσως μειονέκτημα των προηγουμένων τεχνικών ήταν η μείωση της ακρίβειας του στίγματος λόγω της επίδρασης της πολυδιαδρομικής διάδοσης (multipath propagation). Η μέθοδος «προτύπωσης της τοποθεσίας» επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτήν ακριβώς την επίδραση για να αναγνωρίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια την θέση του πελάτη. Πιο αναλυτικά, η τεχνική βασίζεται στις ακόλουθες δύο υποθέσεις: 1. Κάθε δυνατή θέση του πελάτη στο χώρο έχει μία μοναδική, χαρακτηριστική «υπογραφή RF» (RF signature). 2. Δεν υπάρχουν όροφοι ή τμήματα ορόφου που έχουν ακριβώς ίδια χαρακτηριστικά διάδοσης. Με βάση αυτές τις δύο υποθέσεις, μπορούμε να αντιστοιχίσουμε, μία προς μία, τις υπογραφές RF προς τις δυνατές θέσεις του πελάτη, ακόμα και αν αυτές οι θέσεις έχουν οπτικά όμοιο περιβάλλον (πχ. ίδια δωμάτια σε διαφορετικούς ορόφους). Η υπογραφή RF ουσιαστικά περιλαμβάνει τα επίπεδα σήματος λήψης (RSS) από όλα τα σημεία πρόσβασης, όπως φαίνεται στο σχήμα. Σχήμα 2.6: Προτύπωση τοποθεσίας σε επιφάνεια χωρισμένη σε 10x10 σημεία με 4 σημεία πρόσβασης Η εφαρμογή της μεθόδου έχει δύο διακριτές φάσεις: Στην φάση βαθμονόμησης (calibration phase), ένα τερματικό διατρέχει όλες τις θέσεις του πλέγματος στο οποίο έχει χωριστεί ο χώρος ενώ τα σημεία πρόσβασης λαμβάνουν μετρήσεις έντασης του σήματος. Έτσι, δημιουργείται ένας χάρτης που 21

22 αντιστοιχίζει κάθε θέση στο χώρο με την RF υπογραφή της. Λόγω κυρίως του φαινομένου των διαλείψεων, ακόμα και αν το τερματικό δεν μετακινείται, η στάθμη σήματος που λαμβάνει ένα σημείο πρόσβασης δεν είναι σταθερή. Για το λόγο αυτό είναι σύνηθες να καταγράφονται πολλά data points για μία θέση, τα οποία επεξεργάζονται (για παράδειγμα υπολογίζεται η μέση τιμή τους) για να εξαχθεί μία μοναδική τιμή για τον χάρτη. Κατά τη φάση λειτουργίας (operational phase), ένα κεντρικό σύστημα λαμβάνει τις μετρήσεις RSS από όλα τα σημεία πρόσβασης για ένα συγκεκριμένο τερματικό, του οποίου η θέση ζητείται, και χρησιμοποιώντας κάποιον αλγόριθμο αναγνώρισης προτύπων (pattern recognition) εντοπίζει την υπογραφή RF που τις προσεγγίζει καλύτερα. Η εκτιμώμενη θέση του τερματικού είναι η θέση που έχει αντιστοιχιστεί κατά τη φάση βαθμονόμησης στη συγκεκριμένη υπογραφή RF. Οι αλγόριθμοι αναγνώρισης χωρίζονται σε τρεις κυριότερες κατηγορίες: α) Ντετερμινιστικοί αλγόριθμοι, οι οποίοι χρησιμοποιούν κάποιου είδους μέτρο για να εκτιμήσουν την «απόσταση» μεταξύ δύο υπογραφών RF και να βρουν την μικρότερη, β) Στοχαστικοί αλγόριθμοι, οι οποίοι ανάγουν το πρόβλημα σε πρόβλημα πιθανοτήτων με τον χάρτη βαθμονόμησης να αποτελεί την κατανομή της πιθανότητας, και γ) Άλλοι αλγόριθμοι που δεν έχουν αυστηρά ντετερμινιστική ή στοχαστική προσέγγιση και χρησιμοποιούν άλλες μεθόδους όπως νευρωνικά δίκτυα, τεχνικές προβλέψεων κλπ. Η υλοποίηση του συστήματος δεν απαιτεί συγκεκριμένο hardware, όπως συγχρονισμένα ρολόγια ή ειδικούς επεξεργαστές, οπότε ο μηχανισμός εντοπισμού θέσης μπορεί να υλοποιηθεί σε software, αρκεί να είναι δυνατή η πρόσβαση στις μετρήσεις RSS των σημείων πρόσβασης κατά τη φάση λειτουργίας και στον χάρτη που έχει δημιουργηθεί κατά τη φάση βαθμονόμησης. Αν βέβαια πρόσθετες λειτουργίες, οι οποίες αυξάνουν τις υπολογιστικές ή αποθηκευτικές απαιτήσεις είναι επιθυμητές, θα χρειαστεί ο μηχανισμός να «τρέχει» σε κάποιο μηχάνημα αφιερωμένο αποκλειστικά σε αυτό το σκοπό. Σε σχέση με τις υπόλοιπες τεχνικές εντοπισμού, το κυριότερο πλεονέκτημα της συγκεκριμένης είναι η σχετικά μικρή εξάρτηση της ακρίβειας του στίγματος από φαινόμενα πολυδιαδρομικής διάδοσης, κάτι που την κάνει κατάλληλη για εσωτερικούς χώρους, και μάλιστα με την ακρίβεια να αυξάνεται όσο περισσότερα σημεία πρόσβασης «βλέπουν» τον πελάτη ταυτόχρονα. Βέβαια, ο αλγόριθμος αναγνώρισης προτύπου δεν είναι πάντα εύκολος στην ανάπτυξη, και ίσως να απαιτείται σημαντική μελέτη για τη σχεδίασή του, αν δεν αξιοποιηθεί κάποιος ήδη υπάρχων. Επίσης, η ικανοποίηση των κριτηρίων ακρίβειας που τίθενται κατά τη μελέτη του μηχανισμού για έναν συγκεκριμένο χώρο ίσως να μην πληρούνται χωρίς την ύπαρξη πολλών σημείων πρόσβασης τοποθετημένων σε πυκνή διάταξη, κάτι που μπορεί να αυξήσει σημαντικά το κόστος. Τέλος, το μεγαλύτερο μειονέκτημα της μεθόδου έγκειται στην φάση βαθμονόμησης, η οποία αφ ενός μεν για μεγάλους χώρους μπορεί να είναι αρκετά χρονοβόρα, και μάλιστα με μικρές πιθανότητες χωρικής επαναχρησιμοποίησης λόγω της παραδοχής (2) πιο πάνω, αφ ετέρου δε παράγει χάρτη που δεν ισχύει εσαεί, καθώς τα χαρακτηριστικά διάδοσης, κυρίως σε εσωτερικούς χώρους, δεν είναι σταθερά στο χρόνο. Για παράδειγμα, μία αποθήκη που στη διάρκεια ενός μήνα γεμίζει και αδειάζει κάμποσες φορές είναι δυνατόν να εισάγει ανακρίβειες στην άποψη που έχει αποκτήσει το σύστημα μέσω του χάρτη. Γι αυτό το λόγο, ένας χάρτης είναι ακριβέστερος αμέσως μετά τη δημιουργία του και χάνει σε ακρίβεια όσο περνάει ο χρόνος, ενώ συνήθως σε εσωτερικούς χώρους απαιτείται η επαναδημιουργία του περίπου κάθε 6 μήνες, ώστε να ανταποκρίνεται επαρκώς στην 22

23 πραγματικότητα και να συνεχίζει να προσφέρει την ζητούμενη ακρίβεια στίγματος, ειδικά αν αυτή είναι μεγάλη. 23

24 Κεφάλαιο 3 Περιγραφή της εφαρμογής 3.1 Τα δομικά στοιχεία του συστήματος Σχήμα 3.1: Οι συσκευές που απαρτίζουν την εφαρμογή και η σχέση μεταξύ τους. Η εφαρμογή αποτελείται κυρίως από τις εξής οντότητες: Σημεία πρόσβασης (Access Points AP) Ελεγκτής ασυρμάτου δικτύου (Wireless LAN Controller WLC) Σύστημα ελέγχου ασυρμάτου δικτύου (Wireless Control System WCS) Συσκευή εντοπισμού θέσης (Location Appliance LA) Τα access points επιτρέπουν την πρόσβαση των χρηστών στο δίκτυο. Σε ένα τυπικό εταιρικό, ακαδημαϊκό ή εμπορικό δίκτυο υπάρχουν περισσότερα από ένα access points, καθώς ολόκληρη η επιθυμητή έκταση δεν μπορεί συνήθως να καλυφθεί ικανοποιητικά από ένα μοναδικό. Για να μπορούν τα access points να συνεργαστούν μεταξύ τους και να διευκολυνθεί η διαχείρισή τους, αξιοποιείται ένα WLC, το οποίο μπορεί να ρυθμιστεί ώστε να εφαρμόζει αλλαγές σε όλα τα access points συγκεντρωτικά, καθώς επίσης και να συλλέγει διάφορες πληροφορίες από αυτά. Ο ρόλος του WCS είναι η παροχή ενός κεντρικού συστήματος εποπτείας, ρύθμισης και ελέγχου ολόκληρου του δικτύου. Για παράδειγμα, ένα μεγάλο δίκτυο μπορεί να αποτελείται από πέντε WLC, οπότε η χρήση ενός WCS διευκολύνει σημαντικά την κεντρική διαχείριση του δικτύου. Επίσης, το WCS μπορεί να διαχειριστεί και μεγαλύτερες δικτυακές οντότητες, όπως για παράδειγμα ένα «υπερ-δίκτυο» που αποτελείται από περισσότερα από ένα διαφορετικά ως προς την πολιτική λειτουργίας ή ως προς τα είδη των συσκευών ασύρματα δίκτυα. Το WCS προσφέρει επίσης υποτυπώδεις δυνατότητες εντοπισμού θέσης. Για εκτενείς λειτουργίες εντοπισμού θέσης, στο δίκτυο προστίθεται το location appliance, το οποίο λαμβάνει πληροφορίες μέσω SNMP από το WLC, 24

25 υπολογίζει την θέση όλων των πελατών και διατηρεί αρχείο με πληροφορίες για τον καθένα. Η διαχείριση του LA γίνεται και αυτή κυρίως από το WCS. Μία πιο αναλυτική περιγραφή ενός ενοποιημένου ασυρμάτου δικτύου της cisco (Unified Wireless Network UWN) με δυνατότητες εντοπισμού θέσης δίνεται στο παρακάτω σχήμα. Σχήμα 3.2: Ενοποιημένο ασύρματο δίκτυο (UWN) της Cisco με δυνατότητα εντοπισμού θέσης. Στο κάτω μέρος του σχήματος βλέπουμε τις συσκευές-πελάτες του δικτύου, οι οποίες μπορεί να είναι κάρτες ασυρμάτου δικτύου, ασύρματα τηλέφωνα Wi-Fi, ασυσχέτιστες συσκευές, ετικέτες Wi-Fi και αναγνώστες αυτών κλπ. Οι πελάτες αυτοί συνδέονται στο δίκτυο μέσω των access points, τα οποία διαχειρίζονται από τα WLC μέσω του πρωτοκόλλου LWAPP (LightWeight Access Point Protocol). Ένας WCS server διαχειρίζεται όλα τα WLC μέσω SNMP (Simple Network Management Protocol). Τα access points προωθούν όλες τις μετρήσεις RSS που παίρνουν από τους πελάτες στο WLC στο οποίο ανήκουν, κάνοντας κάθε τόσο μία σάρωση σε όλα τα κανάλια του ασυρμάτου δικτύου για να εντοπίσουν συσκευές που εκπέμπουν ανεξαρτήτως εάν έχουν σχέση με το συγκεκριμένο δίκτυο ή όχι. Το WLC συγκεντρώνει και ταξινομεί τις μετρήσεις, ώστε όταν το Location Appliance ζητήσει πληροφορίες για ένα συγκεκριμένο είδος συσκευών (πχ rogue clients) μέσω του πρωτοκόλλου LOCP (LOcation Control Protocol), να μπορεί να τις λάβει συγκεντρωτικά. Έπειτα, το LA εκτελεί τον αλγόριθμο υπολογισμού θέσης για κάθε συσκευή και αποθηκεύει το αποτέλεσμα. Η ανάκτηση της πληροφορίας θέσης γίνεται είτε από το WCS μέσω SOAP/XML ή SNMP, είτε από κάποια άλλη εφαρμογή μέσω SOAP/XML. 25

26 Στο ασύρματο δίκτυο των νέων κτηρίων της σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών υπάρχουν οι εξής συσκευές: Ένα WCS με άδεια χρήσης Plus για μέχρι 100 access points από το οποίο γίνεται η διαχείριση όλων των συσκευών, ένα WLC μοντέλο 4402 το οποίο μπορεί να διαχειριστεί μέχρι 25 access points, μία συσκευή Location Appliance 2710 που υποστηρίζει εντοπισμό θέσης μέχρι 2500 συσκευών, και τέλος 24 access points (3 στο ισόγειο, 6 στον 1 ο όροφο, 2 στο εργαστήριο προσωπικών υπολογιστών (PClab) των κτηρίων Ά φάσης, 7 στον 2 ο όροφο και 6 στον 3 ο όροφο). Τα μοντέλα των APs είναι 1131(a/b/g), 1231(a/b/g), 1242(a/b/g) και 1252(a/b/g/n). Όταν ένας πελάτης συνδέεται σε κάποιο από τα διαθέσιμα ασύρματα δίκτυα μέσω του αντίστοιχου SSID, το WLC φροντίζει να τροφοδοτεί τα πακέτα που λαμβάνει από αυτόν (μέσω του χρησιμοποιούμενου access point) στο αντίστοιχο λογικό interface, που ουσιαστικά είναι ένα VLAN στο οποίο εν τέλει συνδέεται ο πελάτης. Η επικοινωνία του WLC με τα access points που βρίσκονται υπό τον έλεγχό του γίνεται μέσω του AP-manager VLAN, το οποίο στην περίπτωσή μας έχει ID 225, κάνοντας χρήση του πρωτοκόλλου LWAPP. Στο σχήμα που ακολουθεί φαίνεται ένα παράδειγμα για την υλοποίηση του ασυρμάτου δικτύου CNLab που ανήκει στο εργαστήριο δικτύων υπολογιστών. Σχήμα 3.3: Παράδειγμα λειτουργίας ενός από τα διαθέσιμα ασύρματα δίκτυα. 3.2 Ο ρόλος του location appliance Όπως προαναφέρθηκε, το LA συγκεντρώνει τις απαραίτητες πληροφορίες, εκτελεί τον αλγόριθμο εντοπισμού θέσης για κάθε συσκευή και αποθηκεύει τοπικά τα αποτελέσματα ώστε να διατηρείται ιστορικό θέσης. Αν δεν υπάρχει LA, το WCS αναλαμβάνει την συλλογή των απαραίτητων πληροφοριών από τα WLC, όμως δεν μπορεί να προσφέρει το αποτέλεσμα σε άλλη εφαρμογή, παρά μόνο σε χρήστη που συνδέεται απ ευθείας σε αυτό μέσω του web interface, ενώ υπάρχει μόνο η δυνατότητα κατ απαίτησης (on demand) εντοπισμού θέσης για μία συσκευή τη φορά, και όχι για μέχρι 2500 συσκευές ταυτόχρονα, όπως με το LA. Αυτό μειώνει αρκετά τις δυνατότητες εντοπισμού θέσης του δικτύου και καθιστά ανέφικτη την ανάπτυξη ξεχωριστού interface για location-aware υπηρεσίες προς τους χρήστες. Ακόμη δύο πλεονεκτήματα χρήσης του LA είναι ότι διατηρεί ιστορικό για κάθε πελάτη, ώστε να είναι δυνατή η παρακολούθηση και η εξαγωγή διαφόρων στατιστικών (πχ επισκεψιμότητα 26

27 περιοχής, τύπος συσκευής πελάτη ανά τοποθεσία κλπ) καθώς επίσης η δυνατότητα για αποστολή ειδοποιήσεων μέσω , syslog, SNMP traps ή και SOAP/XML σε περίπτωση καθορισμένων παραμετροποιήσιμων συμβάντων. Σε περίπτωση που για το WCS υπάρχει άδεια χρήσης Base + Location, αλλά δεν υπάρχει LA, οι ακόλουθες δυνατότητες δεν είναι διαθέσιμες: Διατήρηση ιστορικού θέσης των συσκευών και αναπαραγωγή αυτής. Τηλεμετρία μέσω Wi-Fi tags και ειδοποιήσεις υψηλής προτεραιότητας (πχ. πλήκτρο ανάγκης). Εντοπισμός θέσης για chokepoints. Χρήση SOAP/XML API για την μεταβίβαση των πληροφοριών θέσης σε άλλες εφαρμογές, ώστε να είναι δυνατή η παραμετροποιημένη προσφορά υπηρεσιών προς τους χρήστες. Ταυτόχρονη παρακολούθηση πολλών συσκευών. Ο εντοπισμός θέσης γίνεται από το WCS μόνο κατ απαίτηση (on demand) για μία συγκεκριμένη συσκευή κάθε φορά. Από το WCS, ένα παράδειγμα για την on-demand εκτίμηση θέσης φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Στον χάρτη εμφανίζεται ένα heatmap όπου το ανοιχτό χρώμα υποδηλώνει μικρή πιθανότητα να βρίσκεται σ εκείνη την περιοχή η συσκευή, ενώ το σκούρο χρώμα μεγαλύτερη. Όλως περιέργως η θέση της συσκευής δεν εμφανίζεται πάντοτε στο πιο σκούρο σημείο του heatmap, οπότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι το heatmap προκύπτει μόνο από τις μετρήσεις RSS, ενώ η εμφανιζόμενη θέση υπολογίζεται λαμβάνοντας υπ όψιν και τις υπόλοιπες παραμέτρους του αλγορίθμου εντοπισμού. Σχήμα 3.4: Εκτίμηση θέσης από το WCS με άδεια χρήσης Base + Location, χωρίς LA. Αν στην υποδομή του δικτύου δεν υπάρχει LA, και το WCS έχει άδεια χρήσης μόνο για την έκδοση Base, τότε ο κατ απαίτηση εντοπισμός θέσης δεν χρησιμοποιεί την τεχνική RF fingerprinting, αλλά την τεχνική υψηλότερου σήματος λήψης (highest RSS). Αυτό σημαίνει ότι η θέση της συσκευής εμφανίζεται δίπλα στο AP το οποίο λαμβάνει την μεγαλύτερη στάθμη σήματος από αυτήν, περιορίζοντας δραστικά τις δυνατότητες εντοπισμού θέσης. Όπως γίνεται κατανοητό, το LA αποτελεί την καρδιά κάθε location-aware συστήματος ασυρμάτου δικτύου. 3.3 Ο Αλγόριθμος υπολογισμού θέσης Η τεχνική εντοπισμού που χρησιμοποιεί η εφαρμογή λέγεται Cisco RF Fingerprinting και αποτελεί συνδυασμό των μεθόδων RSS πλευρισμού και location patterning. Με τον 27

28 συνδυασμό αυτόν επιχειρείται η απαλοιφή των κυριότερων μειονεκτημάτων των δύο μεθόδων, όπως η δυσκολία στην βαθμονόμηση για το location patterning και η μείωση της ακρίβειας λόγω πολυδιαδρομικής διάδοσης και διαλείψεων για τον RSS πλευρισμό, έτσι ώστε το αποτέλεσμα να συγκεντρώνει τα πλεονεκτήματα αλλά όχι τα μειονεκτήματα της κάθε μεθόδου. Η συγκεκριμένη τεχνική χρησιμοποιεί δεδομένα από μετρήσεις στο ίδιο το περιβάλλον λειτουργίας ή σε παρόμοιο, από τα οποία εξάγει πληροφορίες για το περιβάλλον διάδοσης. Όπως αναφέρθηκε στην παράγραφο 2.4, οι απώλειες διάδοσης υπολογίζονται από την σχέση: 10 log Από μετρήσεις στο χώρο για την δημιουργία ενός μοντέλου διάδοσης (RF propagation model) μπορούμε να υπολογίσουμε τις τιμές, και, χρησιμοποιώντας τις έπειτα για την εύρεση της απόστασης, αν έχουμε μέτρηση για τις απώλειες μεταξύ συσκευής πελάτη και AP. Έπειτα, συγκεντρώνοντας τρεις ή περισσότερες μετρήσεις απόστασης μπορούμε να εφαρμόσουμε RSS πλευρισμό για να εκτιμήσουμε τη θέση της συσκευής πελάτη στο δίκτυο. Κατά τη δημιουργία μοντέλου διάδοσης λαμβάνονται μετρήσεις RSS μαζί με την πραγματική θέση της συσκευής που χρησιμοποιείται για τη βαθμονόμηση, και μάλιστα και για τις δύο μπάντες 2.4GHz και 5GHz που αντιστοιχούν στα πρότυπα b/g και a αντίστοιχα. Τα δεδομένα υπόκεινται σε στατιστική επεξεργασία και συνδυάζονται, και στη συνέχεια μέσω της τεχνικής ελαχίστου μέσου τετραγωνικού σφάλματος (minimum mean square error MMSE) υπολογίζονται κάποιες αρχικές τιμές για τα, και, από τις οποίες μέσω μιας επαναληπτικής μεθόδου προκύπτουν οι τελικά χρησιμοποιούμενες τιμές για τους υπολογισμούς θέσης. Οι λεπτομέρειες της μεθόδου δεν είναι γνωστές, αφού αποτελούν επιχειρηματικό μυστικό της Cisco. 28

29 Σχήμα 3.5: Η στατιστική μέθοδος MMSE προσφέρει τις αρχικές τιμές για την επαναληπτική μέθοδο. Η κλίση της ευθείας προσδιορίζει τον εκθέτη απωλειών διάδοσης n (path loss exponent). Η ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης τεχνικής είναι ότι δεν απαιτείται η κοπιαστική και χρονοβόρα φάση βαθμονόμησης που προϋποθέτει η κλασσική μέθοδος location patterning. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά την μεθόδου είναι τα εξής: 1. Αξιοποιεί την ήδη υπάρχουσα υποδομή των Cisco APs, χωρίς να απαιτεί πρόσθετο εξοπλισμό (εκτός βέβαια του location appliance), συστήματα συγχρονισμού κλπ. Αυτό κάνει πιο εύκολη την υλοποίηση και μειώνει το κόστος. Σε σημεία που απαιτείται μεγαλύτερη ακρίβεια για εντοπισμό Wi-Fi tags μπορούν να τοποθετηθούν μερικά chokepoints. 2. Η υλοποίηση γίνεται από την πλευρά του δικτύου (network side), οπότε δεν απαιτείται εξειδικευμένο hardware ή software από την πλευρά του πελάτη. Οποιαδήποτε διεπαφή Wi-Fi αρκεί σαν hardware και δεν χρειάζονται ειδικοί drivers ή λογισμικό υποστήριξης. Κατ αυτόν τον τρόπο, είναι δυνατός ο εντοπισμός θέσης οποιασδήποτε ασύρματης συσκευής όπως κινητά τηλέφωνα, Wi-Fi VoIP συσκευές, άλλα APs, PDAs, Wi-Fi RFID tags κλπ. 3. Μεγαλύτερη ακρίβεια σε σχέση με τις κλασσικές τεχνικές τριγωνισμού και πλευρισμού, αφού λόγω της δυνατότητας δημιουργίας εξειδικευμένου μοντέλου διάδοσης για τον περιβάλλοντα χώρο του δικτύου, μπορεί να μειωθεί το σφάλμα εξ αιτίας των διαλείψεων και της πολυδιαδρομικής διάδοσης. 4. Λιγότερος χρόνος και κόπος για την δημιουργία του μοντέλου διάδοσης σε σχέση με την αντίστοιχη σχολαστική διαδικασία του location patterning. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο όρος RF Fingerprinting, εκτός από τη συγκεκριμένη τεχνική εντοπισμού της Cisco, χρησιμοποιείται και για την αναγνώριση της 29

30 ταυτότητας ενός πομπού μέσω των μοναδικών για κάθε πομπό μεταβατικών φαινομένων κατά την έναρξη εκπομπής. Αυτή η τεχνική δεν έχει σχέση με την τεχνική εντοπισμού που περιγράφεται σε αυτό το κείμενο. 3.4 Ακρίβεια και πιστότητα Με τον όρο «ακρίβεια» (accuracy) εννοούμε το μέγεθος του σφάλματος μεταξύ πραγματικής και υπολογισμένης θέσης, για το οποίο συνήθως χρησιμοποιείται η απόσταση: Με τον όρο «πιστότητα» (precision) χαρακτηρίζουμε την ιδιότητα οι εκτιμώμενες θέσεις να είναι συστηματικά ακριβείς. Για να μπορεί να προσδιοριστεί πλήρως η επίδοση ενός συστήματος εντοπισμού θέσης, θα πρέπει να υπάρχει εικόνα και για τις δύο αυτές παραμέτρους. Στην πράξη, χρησιμοποιείται η μέθοδος καθορισμού μέγιστης απόστασης σφάλματος σε μέτρα μαζί με την σχετική συχνότητα εμφάνισης αυτής. Για παράδειγμα, η cisco αναφέρει ότι η ακρίβεια μιας τυπικής υλοποίησης του συστήματος εντοπισμού θέσης που προσφέρει μπορεί, αν ακολουθηθούν οι ορθές πρακτικές, να είναι μεγαλύτερη από 10 μέτρα στο 90% των περιπτώσεων και μεγαλύτερη από 5 μέτρα στο 50% των περιπτώσεων. Για υλοποιήσεις που επικεντρώνονται στον εντοπισμό θέσης Wi-Fi tags, όπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν chokepoints σε πιο πυκνή διάταξη, η ακρίβεια μπορεί να είναι και μικρότερη του ενός μέτρου. Για την καλύτερη δυνατή διάταξη των APs, ώστε να παρέχεται η προαναφερθείσα ακρίβεια, αλλά και για την μέτρηση και επαλήθευσή της, η εφαρμογή περιλαμβάνει τα εργαλεία Location Planning (σχεδιασμός), Location Readiness (ετοιμότητα) και Location Accuracy (ακρίβεια). Το πρώτο δίνει τη δυνατότητα χονδρικής πρόβλεψης για την κάλυψη του ασυρμάτου δικτύου ανάλογα με τη θέση των APs και τα εμπόδια που υπάρχουν στο χώρο (τοίχοι, πόρτες κλπ), δίνοντας και μία εικόνα για την προβλεπόμενη ακρίβεια του συστήματος θέσης σε κάθε περίπτωση. Το δεύτερο ελέγχει ποιες περιοχές ενός ορόφου πληρούν τις απαιτήσεις για ορθό εντοπισμό, ενώ το τρίτο αποτελεί έναν βήμα προς βήμα οδηγό για τον χρήστη, με τον οποίο το σύστημα παίρνει μετρήσεις και υπολογίζει την ακρίβεια των εκτιμήσεων σε σχέση με την πραγματική θέση. 3.5 Διαδικασία λήψης μετρήσεων στάθμης σήματος Για την μέτρηση της στάθμης λήψης από τα APs είναι προφανώς απαραίτητο η συσκευή της οποίας τη θέση θέλουμε να εντοπίσουμε να εκπέμπει. Οι ασύρματες συσκευές εκπέμπουν κάθε τόσο πλαίσια με τα οποία ζητούν πληροφορίες για τα διαθέσιμα ασύρματα δίκτυα (probe requests), τα οποία πλαίσια η εφαρμογή χρησιμοποιεί για να πάρει τις μετρήσεις RSS που χρειάζονται για την εκτέλεση του αλγορίθμου. Η διαδικασία αυτή λέγεται ενεργή σάρωση (active scanning), εφόσον οι συσκευές με δική τους πρωτοβουλία ζητούν πληροφορίες από τα γύρω APs. Συσκευές που δεν είναι συνδεδεμένες σε κάποιο ασύρματο δίκτυο συνήθως εκπέμπουν τέτοιου είδους αναγνωριστικά πλαίσια πιο συχνά από άλλες 30

31 που έχουν συνδεθεί σε δίκτυο, ενώ το χρονικό διάστημα μεταξύ εκπομπών διαφέρει από συσκευή σε συσκευή. Εκτός όμως από την ενεργή σάρωση που χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές, μία συσκευή μπορεί να χρησιμοποιεί αποκλειστικά ή σε συνδυασμό με αυτήν και παθητική σάρωση (passive scanning), κατά την οποία δεν εκπέμπει probe requests, αλλά απλώς περιμένει μέχρι κάποιο AP να ανακοινώσει την ύπαρξη του δικτύου από μόνο του (beacon) ή ακούσει την απάντηση ενός AP σε κάποια άλλη συσκευή που έκανε probe request. Όπως είναι φυσικό, όσο συχνότερα εκπέμπει probe requests η συσκευή, τόσο μεγαλύτερη πιστότητα θα έχουν οι εκτιμήσεις θέσης που κάνει η εφαρμογή. Επίσης, η ακρίβεια της υπολογιζόμενης θέσης θα είναι μειωμένη αν η συσκευή δεν εκπέμπει probe requests σε όλα τα διαθέσιμα κανάλια ή εκπέμπει με ισχύ μικρότερη από την αναμενόμενη. Για την εξάλειψη αυτών των προβλημάτων, αξιοποιείται το χαρακτηριστικό S36 Radio Measurement Requests που περιέχεται στις επεκτάσεις Cisco Compatible Extensions (CCX) της Cisco για πελάτες ασύρματου δικτύου. Σε συσκευές που υποστηρίζουν CCXv2 ή νεότερο παρέχεται η δυνατότητα ένα AP να ζητήσει κατ απαίτηση ενεργή σάρωση, ώστε να προκληθεί εκπομπή probe request μέσω της οποίας θα γίνει η μέτρηση στάθμης λήψης. Συσκευές που δεν υποστηρίζουν CCX, απλά αγνοούν τις αιτήσεις αυτές. Όπως γίνεται κατανοητό, αν κάποια συσκευή υποστηρίζει και έχει ενεργοποιημένα τα CCX τότε η ακρίβεια και η πιστότητα της εκτιμώμενης θέσης γι αυτήν θα είναι αυξημένη. Η υποστήριξη CCX μάλιστα είναι προαπαιτούμενο για την δημιουργία Calibration Models, όπως θα δούμε στο κεφάλαιο 4. 31

32 Κεφάλαιο 4 Εισαγωγή στοιχείων και ρυθμίσεων για το περιβάλλον λειτουργίας Για την σωστή λειτουργία του συστήματος εντοπισμού θέσης θα πρέπει να ληφθούν υπ όψιν οι ιδιαιτερότητες του περιβάλλοντος όπου θα λειτουργεί το ασύρματο δίκτυο. Επίσης, η σωστή εισαγωγή των στοιχείων του περιβάλλοντος στο σύστημα θα προσφέρει τα μέγιστα στην ακρίβεια των εκτιμώμενων θέσεων των συσκευών. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην αρχική ρύθμιση. Το κεφάλαιο που ακολουθεί παρουσιάζει αναλυτικά ένα προς ένα τα βήματα που απαιτούνται για να επιτευχθεί σωστή αρχική ρύθμιση. 4.1 Κτήρια και χάρτες ορόφων Η Cisco ορίζει σαν Network Design την αναπαράσταση στο WCS της φυσικής διάταξης των access points μέσα στα κτήρια. Μία ιεραρχία από ένα campus, τα κτήρια που περιλαμβάνει αυτό καθώς και τους ορόφους του κάθε κτηρίου, αποτελούν ένα network design. Θα πρέπει λοιπόν τώρα να ορίσουμε ένα καινούργιο network design για το ασύρματο δίκτυό μας. Από το κεντρικό μενού επιλέγουμε Monitor Maps. Στο παρόν έγγραφο θεωρούμε ότι το δίκτυό μας στεγάζεται σε ένα μοναδικό κτήριο με πολλούς ορόφους, οπότε δε χρειάζεται να ορίσουμε campus. Αν αυτό δεν ισχύει, μπορούμε να ανατρέξουμε στο WCS Configuration Guide της Cisco για την έκδοση του WCS που έχουμε. Επιλέγουμε New Building από το πάνω δεξιά μενού και πατάμε Go. Εισάγουμε τα στοιχεία που ζητούνται και πατάμε ΟΚ. Σημειώστε ότι στο πεδίο Number of Floors μετράει και το ισόγειο, οπότε πχ για ένα κτήριο με ένα υπόγειο, ισόγειο και έναν όροφο θα πρέπει να εισάγουμε 2 και 1 στα πεδία Number of Floors και Number of Basements αντίστοιχα. Έπειτα πρέπει να δώσουμε στο WCS την κάτοψη του κάθε ορόφου, επιλέγοντας το νεοεισαχθέν κτήριο και πατώντας New Floor Area από το πάνω δεξιά μενού. Σχήμα 4.1: Εισαγωγή χάρτη ορόφου. Οι διαθέσιμες επιλογές είναι: Floor Area Name: Το όνομα του ορόφου πχ Ground Floor. Contact: Το όνομα ή τα στοιχεία του υπευθύνου του ορόφου. (Προαιρετικό) Floor: Ο αριθμός του ορόφου. (1=Ισόγειο, B=Basement) 32

33 Floor Type (RF Model): Το μοντέλο διάδοσης που προσεγγίζει καλύτερα τον χώρο του ορόφου. Το Cubes and walled offices σημαίνει χώροι εργασίας με κουβούκλια (cubicles) και τοιχοποιία. Το Drywall office only σημαίνει γραφεία μόνο με γυψοσανίδα, και το Outdoor open space σημαίνει εξωτερικός ανοικτός χώρος. Αν κανένα από αυτά δεν περιγράφει το χώρο μας, μπορούμε να επιλέξουμε ένα τυχαίο και να δημιουργήσουμε δικό μας RF Model αργότερα, όπως περιγράφεται στο επόμενο κεφάλαιο. Floor Height: Το ύψος του ορόφου από το πάτωμα μέχρι το ταβάνι, μαζί με τυχόν ψευδοροφή. Image or CAD File: Αρχείο CAD με το αρχιτεκτονικό σχέδιο του ορόφου ή εικόνα με την κάτοψή του. Αν η μορφή CAD δεν εμφανίζεται σωστά, η μετατροπή σε μορφή PNG με μεγάλη ανάλυση ίσως να είναι πιο ικανοποιητική, αφού μάλιστα επιτρέπει και την περικοπή της εικόνας ώστε να εξαλειφθούν περιθώρια, περιττά υπομνήματα κλπ. Αν ο χάρτης εισαχθεί σαν εικόνα, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον καθορισμό του μεγέθους του σχεδίου (Horizontal/Vertical Span), ώστε να μπορεί το σύστημα να αντιληφθεί την κλίμακα και το aspect ratio, κάτι που στην περίπτωση σχεδίου CAD αναγνωρίζεται αυτόματα. Όταν ολοκληρώσουμε την εισαγωγή των στοιχείων πατάμε Next, επιβεβαιώνουμε ότι έχει εισαχθεί ο χάρτης σωστά, πληκτρολογούμε τις διαστάσεις του ορόφου αν ο χάρτης δεν ήταν σε μορφή CAD, ώστε το σύστημα να υπολογίσει την κλίμακα του σχεδίου, και πατάμε OK. Επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία για όλους τους ορόφους του κτηρίου. 4.2 Επιλογή της θέσης των σημείων πρόσβασης (APs) Στον «παραδοσιακό» σχεδιασμό ενός ασύρματου δικτύου, ο κυριότερος παράγοντας που λαμβάνεται υπ όψιν κατά την επιλογή των θέσεων των APs είναι η όσο τον δυνατόν καλύτερη κάλυψη του χώρου με τα λιγότερα APs, ώστε αφ ενός μεν η ποιότητα της υπηρεσίας να είναι καλή, αφ ετέρου δε να μην αυξάνεται πολύ το κόστος του εξοπλισμού. Στην περίπτωση όμως που το δίκτυο σχεδιάζεται εξ αρχής για να υλοποιεί εντοπισμό θέσης ή προστίθεται σε αυτό η δυνατότητα εντοπισμού, υπάρχουν απαιτήσεις που στην κλασσική περίπτωση δεν υπήρχαν. Η κυριότερη προϋπόθεση για την σωστή λειτουργία είναι σε κάθε θέση στο χώρο κάλυψης να υπάρχουν τουλάχιστον τρία APs που να λαμβάνουν από την προς εντοπισμό συσκευή στάθμη σήματος τουλάχιστον -75dBm. Επίσης, θα πρέπει η τοποθέτηση των APs να είναι τέτοια ώστε η συσκευή να μην ισαπέχει από όλα, διότι σε αυτήν την περίπτωση η λύση της εξίσωσης θέσης δεν είναι μοναδική. Αν ισχύουν αυτές οι προϋποθέσεις, η ποιότητα των δεδομένων θεωρείται επαρκής ώστε η εκτέλεση του αλγορίθμου υπολογισμού θέσης να δώσει ορθά στοιχεία. Η απαιτήσεις αυτές αντικατοπτρίζονται στους εξής σχεδιαστικούς κανόνες: 1. Διασπορά των APs προς την περίμετρο του χώρου κάλυψης, έτσι ώστε οι συσκευές να είναι «περικυκλωμένες» από αυτά. Η προσθήκη μερικών ακόμα APs στο εσωτερικό του χώρου κάλυψης διαφοροποιεί αρκετά την εικόνα που έχει το κάθε AP για μία θέση, αυξάνοντας έτσι την ακρίβεια. 33

34 2. Σε μακρόστενες περιοχές κάλυψης τα APs δεν θα πρέπει να βρίσκονται σε ευθεία, αλλά να μοιραστούν κατά μήκος του διαδρόμου εναλλάξ στις δύο πλευρές. Αν δεν γίνει έτσι η τοποθέτηση, το σύστημα δεν θα μπορεί να εντοπίσει σε ποια από τις δύο πλευρές του διαδρόμου βρίσκεται η συσκευή. 3. Αν το δίκτυο χρησιμοποιείται για ασύρματες υπηρεσίες VoIP, τότε τα APs καλό είναι να μην έχουν πολύ πυκνή διάταξη, ώστε να αποφεύγονται παρεμβολές. Η χρήση μερικών πρόσθετων APs σε λειτουργία monitor only μπορεί να βελτιώσει αρκετά την ακρίβεια του εντοπισμού, χωρίς να επιβαρύνει το φάσμα με επιπλέον παρεμβολές, αν και κατά μία έννοια η αγορά APs μόνο για monitoring αποτελεί σπατάλη χρημάτων. Στα σχήματα που ακολουθούν βλέπουμε παραδείγματα για τις ανωτέρω περιπτώσεις. Σχήμα 4.2: Παραδείγματα τοποθέτησης APs σε συνηθισμένου σχήματος και μακρόστενο χώρο κάλυψης. Σχήμα 4.3: Παράδειγμα λιγότερο πυκνής τοποθέτησης APs, κατάλληλο για εφαρμογές ασύρματου VoIP. Αφού γίνει μία χονδρική επιλογή των θέσεων των APs μπορεί να χρησιμοποιηθεί το εργαλείο Inspect Location Readiness από τον χάρτη του συγκεκριμένου ορόφου στο WCS, ώστε να βρεθούν οι περιοχές του χώρου στις οποίες αναμένεται η ακρίβεια να είναι εντός των προδιαγραφών που δίνει η cisco. Για να χαρακτηριστεί ένα σημείο του χώρου ως Location-Ready, θα πρέπει να ισχύει κάθε μία από τις εξής προϋποθέσεις: 34

35 Υπάρχουν τουλάχιστον 4 APs στον συγκεκριμένο όροφο. Υπάρχει τουλάχιστον 1 AP σε κάθε τεταρτημόριο γύρω από το σημείο. Σε τουλάχιστον 3 τεταρτημόρια γύρω από το σημείο υπάρχει τουλάχιστον 1 AP που απέχει λιγότερο από 70ft (21m) από το σημείο. Σχήμα 4.4: Ελάχιστες προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό ενός σημείου ως "location ready" (70ft=21m) Αξίζει να αναφερθεί πως ο χαρακτηρισμός location ready ουσιαστικά συνιστά εκτίμηση για το αν πληρούνται οι απαιτήσεις για επαρκή δεδομένα εισόδου στον αλγόριθμο θέσης, όπως αυτές εκφράστηκαν στην αρχή της παρούσας παραγράφου. Για παράδειγμα, η απόσταση των 21 μέτρων αντιστοιχεί στο κατώφλι των -75dBm. Στα σημεία που χαρακτηρίζονται ως location ready είναι πολύ πιθανόν να επιτυγχάνονται οι προδιαγραφές ακριβείας της cisco, οπότε θέλησή μας είναι τα σημεία αυτά να καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ποσοστό του χώρου. Ένα ακόμη πολύ χρήσιμο εργαλείο για την μελέτη τοποθέτησης των APs είναι το Location Planning Mode, με το οποίο μπορούμε να έχουμε μία εκτίμηση για την κάλυψη και την ποιότητα της υπηρεσίας που θα προσέφεραν διαφορετικές διατάξεις APs, μελετημένες από εμάς ή δημιουργημένες αυτόματα από το εργαλείο, ανάλογα με τις απαιτήσεις μας. Από τον χάρτη του επιθυμητού ορόφου επιλέγουμε Planning Mode στο πάνω δεξιά μενού. Στο παράθυρο που εμφανίζεται επιλέγουμε Add APs, και χρησιμοποιούμε το μπλε διακεκομμένο παραλληλόγραμμο για να ορίσουμε την περιοχή επιθυμητής κάλυψης. 35

36 Σχήμα 4.5: Planning mode - εισαγωγή APs. Στην αριστερή πλευρά του παραθύρου υπάρχουν οι επιλογές, από τις οποίες οι κυριότερες είναι ο τρόπος σχεδιασμού (Αυτόματος/Χειροκίνητος), ο τύπος των APs, τα υποστηριζόμενα πρωτόκολλα (από τα οποία εξαρτώνται οι μπάντες λειτουργίας), οι επιθυμητές ταχύτητες του δικτύου, καθώς και η χρήση για την οποία προορίζεται το δίκτυο (δεδομένα, φωνή, εντοπισμός θέσης). Κάνουμε τις επιλογές μας και πατάμε Calculate, ώστε το σύστημα να υπολογίσει αυτόματα το πλήθος των απαιτούμενων APs, και στη συνέχεια επιλέγουμε Apply, ώστε να υπολογιστούν οι θέσεις των access points. Στη σελίδα που εμφανίζεται βλέπουμε τα APs τοποθετημένα στις προτεινόμενες θέσεις, και έχουμε τη δυνατότητα να προβάλουμε heatmaps εκτιμώμενης κάλυψης και ταχύτητας, συναρτήσει πολλών παραμέτρων όπως μπάντα λειτουργίας, συνεισφέροντα APs, κατώφλι εμφάνισης κλπ. Σε αυτό το στάδιο μπορούμε να κάνουμε τις αλλαγές που επιθυμούμε, για παράδειγμα να μετακινήσουμε κάποια access points, και όταν ολοκληρώσουμε τις αλλαγές, με την επιλογή Generate Proposal δημιουργείται αυτόματα μία αναφορά για την συγκεκριμένη πρόταση υλοποίησης μαζί με αναλυτικές πληροφορίες όπως heatmaps κλπ. 36

37 Σχήμα 4.6: Τμήμα από μία αυτόματα παραχθείσα μελέτη κάλυψης ασυρμάτου δικτύου. 4.3 Map editor και προσθήκη APs στο χάρτη Ο επεξεργαστής χαρτών (map editor) είναι ένα ισχυρό εργαλείο που δίνει τη δυνατότητα στον διαχειριστή να προσθέσει στον χάρτη στοιχεία σχετικά με το περιβάλλον λειτουργίας. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει μεταξύ άλλων ένα εκτιμώμενο heatmap για την κάλυψη του δικτύου στον όροφο. Για να είναι δυνατός ο υπολογισμός αυτός (RF Prediction), θα πρέπει να περαστούν μέσω του map editor στο σύστημα τα φυσικά εμπόδια που υπάρχουν στο περιβάλλον. Για να μπούμε στο map editor, επιλέγουμε Monitor Maps [όροφος] και από το πάνω δεξιά μενού επιλέγουμε Map Editor, οπότε εμφανίζεται ο χάρτης του ορόφου με όλες τις διαθέσιμες δυνατότητες. 37

38 Σημείωση: Στην πάνω πλευρά του παραθύρου αναγράφεται To resize based on available browser space click here. Η επιλογή αυτή κάνει προσαρμογή του μεγέθους του flash applet στο μέγεθος του παραθύρου, και παρ ότι φαίνεται χρήσιμη, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα. Τουλάχιστον με τη χρήση του περιηγητή Firefox 3.5 & 4 η επιλογή αυτή μετατοπίζει τα ήδη υπάρχοντα εμπόδια, αν αλλάξετε το μέγεθος του παραθύρου και μετά πατήσετε πάνω της. Το αποτέλεσμα είναι να μην μπορείτε να είστε σίγουροι για το που τελικά θα εμφανιστούν τα εμπόδια που τοποθετείτε στο χάρτη! Το πρώτο που πρέπει να κάνουμε εδώ είναι να προσθέσουμε τους τοίχους και τα υπόλοιπα εμπόδια. Επιλέγουμε το εργαλείο Draw obstacles και τον τύπο του εμποδίου που θέλουμε να εισάγουμε, και προχωράμε προσθέτοντας ένα-ένα τα εμπόδια χρησιμοποιώντας τον χάρτη σαν οδηγό. Οι διαθέσιμοι τύποι εμποδίων υπάρχουν αναλυτικά στον πίνακα που ακολουθεί. Όνομα Χρώμα Απόσβεση Περιγραφή Thick Wall Πορτοκαλί 13 db Παχύς τοίχος (εξωτερικός, σκυροδέματος κλπ) Light Wall Μπλε 2 db Ελαφρύς τοίχος Heavy Door Πράσινο 15 db Βαριά πόρτα (πχ πυρασφάλειας) Light Door Τυρκουάζ 4 db Κανονική πόρτα Cubicle Ροζ 1 db Διαχωριστικό γραφείων (γυψοσανίδα, ξύλο κλπ) Glass Κίτρινο 1,5 db Υαλοπίνακας Προς διευκόλυνση κατά την εισαγωγή των εμποδίων μπορούμε να ενεργοποιήσουμε τις λειτουργίες SNAP και ORTHO από το μενού Draw. Η πρώτη βοηθάει στην συνέχιση των γραμμών από το τέλος ήδη υπαρχόντων και η δεύτερη επιτρέπει να σχεδιαστούν γραμμές μόνο οριζόντιες ή κάθετες, ώστε να αποφευχθούν «στραβά» τοποθετημένα εμπόδια. Επίσης, από τον map editor μπορούν να οριστούν περιοχές στις οποίες δεν μπορούν να βρίσκονται συσκευές-πελάτες όπως φωταγωγοί, κενοί χώροι στην περίμετρο του κτηρίου κλπ. Οι περιοχές αυτές λέγονται Location Exclusion Region και μπορούν να προστεθούν από την ομώνυμη επιλογή. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι περιοχές αυτές δεν λαμβάνονται υπ όψιν κατά τον υπολογισμό θέσης, παρά μόνο μετά από αυτόν, ώστε αν κάποια συσκευή υπολογιστεί ότι βρίσκεται εντός αυτής της περιοχής, το σύστημα θα την εμφανίσει να βρίσκεται στο όριό της. Από αυτό καταλαβαίνουμε ότι δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τέτοιες ζώνες για να αποκλείσουμε τον εντοπισμό θέσης σε συγκεκριμένες περιοχές. Σημειώστε ότι μία περιοχή Location Exclusion πρέπει πάντα να βρίσκεται εντός της μοναδικής περιοχής Location Inclusion που μπορεί να υπάρχει σε έναν όροφο. Όταν ολοκληρώσουμε την εργασία μας, επιλέγουμε Command Save και έπειτα Recompute Prediction, ώστε το σύστημα να συμπεριλάβει τις αλλαγές στον υπολογισμό του heatmap. Επαναλαμβάνουμε για κάθε όροφο του κτηρίου. Το επόμενο βήμα είναι η προσθήκη των θέσεων των access points στους χάρτες. Από την κεντρική σελίδα επιλέγουμε Monitor Maps [όροφος] και από το μενού πάνω δεξιά Add Access Points. Εμφανίζεται μία σελίδα με τα διαθέσιμα access points, των οποίων η θέση δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί πάνω σε κάποιο χάρτη. Επιλέγουμε τα APs που θέλουμε να βάλουμε σε αυτόν τον χάρτη και πατάμε «ΟΚ», οπότε εμφανίζεται ο χάρτης του ορόφου με κάποια σημάδια σαν στόχους που αναπαριστούν τα access points. 38

39 Σχήμα 4.7: Η σελίδα "Add Access Points" για προσθήκη APs στον χάρτη του ορόφου. Για να τα μετακινήσουμε στην σωστή θέση, τα επιλέγουμε και τα σύρουμε με το δείκτη του ποντικιού. Το βελάκι που εμφανίζεται δείχνει την μεριά «Α» του access point, η οποία είναι σημειωμένη επάνω σε αυτό, και θα πρέπει να συμφωνεί με τον προσανατολισμό με τον οποίο είναι τοποθετημένο το AP. Από το μενού Antenna Orientation επιλέγουμε τις γωνίες ανύψωσης (elevation) και αζιμουθίου της κεραίας. Η γωνία αζιμουθίου μετριέται σε σχέση με τον οριζόντιο άξονα, με αρχή την πάνω αριστερή γωνία του χάρτη, άρα 0 μοίρες σημαίνει ότι η πλευρά «Α» είναι προς τα ανατολικά, 90 μοίρες προς τα νότια, 180 μοίρες προς τα δυτικά κλπ. Η γωνία ανύψωσης υποδηλώνει πόσες μοίρες πάνω ή κάτω δείχνει το βελάκι «0 ο» στην εικόνα της κεραίας. Σχήμα 4.8: Επιλογές για τον προσανατολισμό της κεραίας. Η επιλογή για το αζιμούθιο δεν εμφανίζεται σε κεραίες omni. 39

40 Είναι αξιοσημείωτο ότι ιδιαίτερα για τον σκοπό του εντοπισμού θέσης, είναι πολύ σημαντικό τα δεδομένα για τις γωνίες αζιμουθίου και ανύψωσης να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αφού το διάγραμμα ακτινοβολίας των κεραιών επηρεάζει σημαντικά τη στάθμη του σήματος λήψης, από την οποία εξάγεται η πληροφορία θέσης. Τυχόν λανθασμένη εισαγωγή αυτών των πληροφοριών μπορεί να μειώσει την ακρίβεια και κυρίως την πιστότητα του συστήματος εντοπισμού. 4.4 Ρύθμιση του Location Appliance από το WCS Για να μπορούμε να διαχειριστούμε το Location Appliance μέσω web interface, θα πρέπει να πληροφορήσουμε το WCS για την ύπαρξή του, αφού το Location Appliance δεν έχει δικό του ξεχωριστό web interface, προσβάσιμο από τους χρήστες. Για να το προσθέσουμε στο WCS, επιλέγουμε από το κεντρικό μενού Services Mobility Services και στο πάνω δεξιά μενού Add Location Server. Εμφανίζεται η ακόλουθη σελίδα, που ζητά τις βασικές πληροφορίες για τη συσκευή. Σχήμα 4.9: Προσθήκη του LA στο WCS. Device Name: Το όνομα της συσκευής. Μπορούμε απλά να βάλουμε το hostname της. IP Address: Η διεύθυνση IP του LA. Contact Name: Όνομα ή στοιχεία υπευθύνου για το LA. (Προαιρετικό) Username/Password: Τα διαπιστευτήρια για πρόσβαση στο LA. Τα προεπιλεγμένα είναι admin / admin. Αν αλλάξατε το username και το password κατά την εκτέλεση του αυτοματοποιημένου script εγκατάστασης του LA, θα πρέπει εδώ να εισάγετε εκείνα τα διαπιστευτήρια. Ασφαλώς προτείνεται να μην χρησιμοποιείτε τα προεπιλεγμένα. Port: Η πόρτα στην οποία «ακούει» το LA για εισερχόμενες HTTP/HTTPS συνδέσεις. Σημειώστε ότι η πόρτα αυτή δεν προσφέρει human-readable πρόσβαση. Η προεπιλεγμένη είναι

41 HTTPS: Η επικοινωνία του WCS με το LA γίνεται μέσω HTTPS, οπότε θα πρέπει να ενεργοποιήσετε αυτή την επιλογή. Αν χρησιμοποιείτε τρίτες εφαρμογές, θα πρέπει να το απενεργοποιήσετε επειδή η επικοινωνία του LA με αυτές γίνεται με απλό HTTP. Όταν ολοκληρώσουμε τις ρυθμίσεις, πατάμε Save και το WCS αναζητεί το LA, προσθέτοντάς το στην βάση δεδομένων του. Το επόμενο βήμα είναι ο «συγχρονισμός» του LA με κάποιο WLC. Η διαδικασία αυτή έχει περισσότερο να κάνει με την ενημέρωση του ενός για τις πληροφορίες που διαθέτει το άλλο, παρά με την έννοια του χρόνου. Για να συγχρονίσουμε το LA με το WLC, επιλέγουμε Services Synchronize Services από το κεντρικό μενού. Στην καρτέλα Controllers εμφανίζεται το LA που προσθέσαμε πρωτύτερα, οπότε επιλέγουμε Assign και στο παράθυρο που ανοίγει βλέπουμε τα διαθέσιμα WLCs προς συγχρονισμό. Επιλέγουμε το επιθυμητό (λογικά θα έχουμε μόνο ένα διαθέσιμο, εκτός και αν το δίκτυό μας είναι αρκετά μεγάλο) και πατάμε OK. Το παράθυρο κλείνει και πατάμε Synchronize για να γίνει η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των δύο συσκευών. Όταν αυτή ολοκληρωθεί, εμφανίζεται ένα εικονίδιο με δύο αντίρροπα πράσινα βελάκια που υποδηλώνουν «συγχρονισμένα». Σχήμα 4.10: Επιλογή του WLC με το οποίο θα συγχρονίσουμε το LA. Στη συνέχεια θα πρέπει να φροντίσουμε το WLC και το LA να έχουν ρυθμισμένη την ίδια ζώνη ώρας, ώστε να μην προκαλείται σύγχυση στις πληροφορίες που ανταλλάζουν μεταξύ τους. Προτείνεται η ρύθμιση της ώρας με βάση το UTC (Universal Time Code) και η αυτόματη λήψη της ώρας μέσω NTP (Network Time Protocol). Ανατρέξτε στο εγχειρίδιο χρήσης του WLC σας για να μάθετε με ποιους τρόπους μπορεί να γίνει αυτό. Έπειτα, εφ όσον έχουμε ήδη περάσει τα σχέδια του δικτύου (δηλαδή τους χάρτες των ορόφων και τα APs) στο WCS, θα πρέπει να συγχρονίσουμε το LA με το WCS, ώστε το πρώτο να ενημερωθεί για τη δομή του δικτύου. Επιλέγουμε Services Synchronize Services και στην καρτέλα Network Designs, όπου εμφανίζεται το όνομα του LA, πατάμε Assign. Στο παράθυρο που εμφανίζεται επιλέγουμε το Network Design που δημιουργήσαμε στην αρχή του παρόντος κεφαλαίου και πατάμε ΟΚ. Για να τελεστεί ο συγχρονισμός, πατάμε Synchronize. 41

42 Σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να ενεργοποιήσουμε τον αυτόματο συγχρονισμό, ώστε να μη χρειάζεται να κάνουμε συγχρονισμό χειροκίνητα κάθε φορά που αλλάζουμε κάποια ρύθμιση ή ανανεώνουμε κάποιον χάρτη. Πατάμε Administration Background Tasks, επιλέγουμε το tickbox Mobility Service Synchronization κάτω απ το Other background tasks και πατάμε στο hotlink αυτό. Στη σελίδα που εμφανίζεται ενεργοποιούμε τις επιλογές Out of sync alerts και Auto Synchronization και πατάμε Submit. Σχήμα 4.11: Ενεργοποίηση του αυτόματου συγχρονισμού WCS και LA. Για να δούμε τις επιλογές του LA απ το WCS, επιλέγουμε Services Mobility Services και κάνουμε κλικ πάνω στο όνομα της συσκευής. Στη σελίδα που εμφανίζεται υπάρχουν όλες οι διαθέσιμες επιλογές για το LA, ενώ από το μενού στ αριστερά επιλέγουμε τη θεματική ενότητα που θέλουμε να ρυθμίσουμε. Ακολουθεί συνοπτική επεξήγηση για τις κυριότερες επιλογές. Για τις υπόλοιπες απευθυνθείτε στο Configuration Guide του LA. NMSP Parameters. NMSP (Network Mobility Services Protocol) είναι το πρωτόκολλο που διαχειρίζεται την επικοινωνία μεταξύ LA και WLC. Παράμετρος Echo Interval Επεξήγηση Πόσο συχνά το LA κάνει «ping» στο WLC. Αν το δίκτυο είναι αργό ή υπερφορτωμένο, μπορούμε να 42

43 Neighbor Dead Interval Response Timeout Retransmit Interval Maximum Retransmits αυξήσουμε αυτή την τιμή για να μην εμφανίζεται ως μη αποκρινόμενο το WLC. Πόσο περιμένει το LA για «ping response» πριν θεωρήσει ότι το WLC δεν αποκρίνεται. Θα πρέπει να είναι τουλάχιστον διπλάσιο του Echo Interval. Πόσο περιμένει το LA για απάντηση σε αιτήσεις πριν χτυπήσει timeout. Πόσο περιμένει το LA αφ ότου χτυπήσει timeout μέχρι να ξαναστείλει την αίτηση. Το μέγιστο πλήθος επανάληψης προσπαθειών σε περίπτωση μη λήψης απάντησης. Advanced Parameters & Commands. Παράμετρος Advanced Debug No of Days to keep Events Session Timeout Reboot Hardware Shutdown Hardware Clear Database Defragment Database Επεξήγηση Προσθέτει προχωρημένα μηνύματα εκσφαλμάτωσης στα αρχεία καταγραφής. Πρέπει να είναι ενεργοποιημένο για να μπορεί να τρέξει το Location Accuracy Tool. Πόσες μέρες διατηρούνται τα συμβάντα στον πίνακα συμβάντων. Προεπιλογή 2. Πόσο μπορεί μία συνεδρία WCS ή πελάτη να παραμείνει ανενεργή πριν κλείσει λόγω timeout. Προεπιλογή 30. Επανεκκινεί το μηχάνημα. Σβήνει το μηχάνημα. (Προφανώς για να το εκκινήσετε έπειτα από απόσταση θα πρέπει να έχετε ρυθμίσει Wake On Lan ή παρόμοια δυνατότητα.) Αδειάζει τη βάση δεδομένων του LA, διαγράφοντας όλο το ιστορικό θέσης των πελατών. Δεν διαγράφει το αρχείο ρυθμίσεων. Ίσως χρειαστεί να ξανακάνετε Synchronize μετά απ αυτό. Ανασυγκροτεί τη βάση δεδομένων για πιο γρήγορη πρόσβαση. Accounts. Επιτρέπει τη δημιουργία χρηστών, ομάδων χρηστών και κανόνων για την πρόσβαση στο LA. Οι επιλογές δεν χρειάζονται επεξήγηση, με μόνη παρατήρηση ότι τα δικαιώματα ομάδας έχουν μεγαλύτερη ισχύ από τα ατομικά δικαιώματα. Αυτό σημαίνει ότι αν για παράδειγμα ορίσετε έναν χρήστη με πλήρη δικαιώματα και τον 43

44 βάλετε σε ομάδα δικαιωμάτων ανάγνωσης μόνο, τότε δεν θα μπορεί να κάνει αλλαγές. Alarms/Events/Notification. Υπάρχουν πολλές δυνατότητες για αποστολή ειδοποιήσεων σε καθορισμένα συμβάντα. Η ανάλυση όλων των επιλογών είναι πέρα από το σκοπό αυτού του κειμένου, οπότε θα πρέπει να ανατρέξετε στο Configuration Guide του LA για αναλυτικές πληροφορίες. Context Aware Service Administration Tracking Parameters. Οι επιλογές εντοπισμού για διάφορους τύπους συσκευών. Παράμετρος Επεξήγηση Wireless Clients Με το Enable ενεργοποιείται ο εντοπισμός ασύρματων συσκευών. Με το Enable Limiting μπορούμε να ορίσουμε περιορισμούς στο πλήθος των ασύρματων συσκευών που θα εντοπίζονται (μέγιστο 2500). Rogue Clients and Με το Enable ενεργοποιείται ο εντοπισμός πελατών και Access Points APs που δεν είναι ενταγμένα στο δίκτυο. Το Enable Limiting όμοιο με από πάνω. Exclude Ad-Hoc Rogues Απενεργοποιεί τον εντοπισμό ανένταχτων συσκευών που λειτουργούν ως point-to-point δίκτυα. Active RFID Tags Με το Enable ενεργοποιείται ο εντοπισμός ενεργών RFID tags. Το Enable Limiting όμοιο με από πάνω. Οι ακόλουθες παράμετροι μπορούν να οριστούν μόνο για τις εκδόσεις WLC 4.1 και παλαιότερη και LA 3.0 και παλαιότερη: Παράμετρος SNMP Retry Count SNMP Timeout Client Stations Active RFID tags Rogue Clients and APs Statistics Επεξήγηση Πόσες φορές επιχειρείται επανάληψη των ερωτήσεων SNMP. Πόσος χρόνος περνάει μέχρι να θεωρηθεί ότι η ερώτηση SNMP έγινε timed-out. Με το Enable ενεργοποιείται η ερώτηση για client stations και καθορίζεται η χρονική περίοδος μεταξύ ερωτήσεων. Με το Enable ενεργοποιείται η ερώτηση για ενεργά RFID tags και καθορίζεται η χρονική περίοδος μεταξύ ερωτήσεων. Με το Enable ενεργοποιείται η ερώτηση για ανένταχτους πελάτες και APs και καθορίζεται η χρονική περίοδος μεταξύ ερωτήσεων. Με το Enable ενεργοποιείται η συλλογή στατιστικών και καθορίζεται η χρονική περίοδος μεταξύ ερωτήσεων. Filtering Parameters. Σε αυτή τη σελίδα μπορούν να οριστούν κανόνες για το ποιες συσκευές συμπεριλαμβάνονται ή όχι στον εντοπισμό θέσης, ανάλογα με τη MAC διεύθυνσή τους. History Parameters. Επιλογές για τη διατήρηση ιστορικού θέσης των συσκευών. Παράμετρος Archive for Prune data starting at Επεξήγηση Πλήθος ημερών διατήρησης ιστορικού για κάθε ενεργοποιημένη κατηγορία συσκευών. Μετά από πόσο χρόνο να αρχίσει «κλάδεμα» του ιστορικού θέσης. 44

45 and also every Enable history logging of Location transitions for Client Stations, Asset Tags and Rogue Clients and APs Κάθε πότε να ξαναρχίζει «κλάδεμα» του ιστορικού θέσης. ( mins) Καταγραφή στο ιστορικό των Location transitions (μετακινήσεις πέραν των 10m από την αρχική θέση) για τις επιλεγμένες κατηγορίες συσκευών. Presence Parameters. Υπάρχει η δυνατότητα να καταγράφονται μαζί με τη θέση και ευρύτερες γεωγραφικές πληροφορίες όπως ταχυδρομικός κώδικας, πόλη κλπ, σε περίπτωση που αυτές χρειάζονται από λογισμικό που παίρνει τις πληροφορίες θέσης από το LA. Επίσης ενεργοποιώντας αυτή την επιλογή μπορούν οι πελάτες που υποστηρίζουν CCXv5 ή νεότερο να ενημερώνονται για τη θέση τους. Για να ενεργοποιηθεί, θα πρέπει πρώτα να γίνει συγχρονισμός του LA με το WCS. Advanced Location Parameters. Παράμετρος Enable calculation time Enable OW Location Επεξήγηση Ενεργοποιεί τον υπολογισμό του χρόνου υπολογισμού θέσης. Να ενεργοποιείται μόνο κατόπιν οδηγιών από τη cisco, διότι επιβραδύνει τους υπολογισμούς. Ενεργοποιεί τον συνυπολογισμό των εξωτερικών τοίχων (Outer Walls) στον υπολογισμό θέσης. Relative discard RSSI time Χρόνος σε λεπτά από τη στιγμή που θα έρθει η πιο πρόσφατη μέτρηση RSS μέχρι την στιγμή που αν έρθει νέα, θα θεωρηθεί «αργοπορημένη». Αυτό σημαίνει ότι δύο διαδοχικές μετρήσεις δεν μπορούν να απέχουν χρονικά περισσότερο από αυτό το διάστημα. Δεν συνίσταται η επιλογή τιμής μικρότερης από 3 λεπτά. Absolute discard RSSI time Αν περάσουν πάνω από τόσα λεπτά από τη στιγμή που παίρνεται μία μέτρηση, τότε αυτή θεωρείται ληγμένη, ανεξαρτήτως του πότε ήρθε η πιο πρόσφατη μέτρηση. 45

46 RSSI cutoff Enable location filtering Chokepoint usage Use chokepoints for interfloor conflicts Chokepoint out of range timeout Absent data cleanup interval Δεν συνίσταται η επιλογή τιμής μικρότερης από 60. Ελάχιστη τιμή RSS σε dbm, ώστε η μέτρηση να ληφθεί υπ όψιν στον υπολογισμό θέσης. Αν υπάρχουν τρείς ή παραπάνω τιμές μεγαλύτερες από αυτή τη στάθμη, τότε θα χρησιμοποιηθούν εκείνες και οι υπόλοιπες θα αγνοηθούν, αλλιώς θα χρησιμοποιηθούν όλες οι διαθέσιμες, ακόμη κι αν είναι μικρότερες. Να τροποποιείται μόνο κατόπιν οδηγιών από τη cisco, διότι επηρεάζει πολύ την ακρίβεια του στίγματος. Επιτρέπει την αξιοποίηση προηγούμενων υπολογισμένων θέσεων της συσκευής για την βελτίωση της ακρίβειας του στίγματος. Ενεργοποίηση συνεισφοράς chokepoints στον υπολογισμό θέσης των RFID tags. Χρήση chokepoints ποτέ (Never) ή αποκλειστικά (Always) ή επικουρικά σε περίπτωση διενέξεων (Floor Ambiguity) για τον υπολογισμό θέσης RFID tags. Αν περάσουν τόσα λεπτά από τη στιγμή που θα βγει ένα RFID tag εκτός εμβέλειας του chokepoint, τότε θα αρχίσουν να λαμβάνονται υπ όψιν και πάλι οι μετρήσεις RSS. Αν μία συσκευή εντοπίστηκε στο παρελθόν, αλλά δεν είναι παρούσα πλέον γι αυτό το χρονικό διάστημα στο δίκτυο, τότε τα στοιχεία της διαγράφονται. Notification Parameters. Οι Northbound Parameters προτείνεται να ρυθμιστούν από το αρχείο aes-config.xml στο LA αντί από εδώ. Ανατρέξτε στο manual. Οι επιλογές Advanced θα πρέπει να τροποποιούνται μόνο αν αναμένεται μεγάλος όγκων ειδοποιήσεων ή δεν λαμβάνονται καθόλου ειδοποιήσεις, και έχουν ως εξής: Παράμετρος Rate Limit Queue Limit Retry Limit Refresh Time Notifications Dropped Επεξήγηση Με ποιο ρυθμό (ανά πόσα ms) παράγει ειδοποιήσεις το LA. (0=όσο πιο γρήγορα γίνεται). Αφορά μόνο northbound ειδοποιήσεις. Μέγεθος ουράς για αποστολή ειδοποιήσεων. Τυχόν νέες που δεν χωρούν θα απορρίπτονται. Πόσες φορές το LA θα ξαναστείλει τις ειδοποιήσεις μέχρι να παρέλθει το Refresh Time. Ο χρόνος σε λεπτά μετά την πάροδο του οποίου η ειδοποίηση θα επαναποστέλλεται μέχρι να καθαριστεί το συμβάν. Πλήθος ειδοποιήσεων που απορρίφθηκαν επειδή δεν χωρούσαν στην ουρά από την στιγμή τελευταίας εκκίνησης του LA. 46

47 Κεφάλαιο 5 λειτουργίας Έλεγχος, επαλήθευση και εξακρίβωση ορθής Στο κεφάλαιο αυτό ασχολούμαστε με τον έλεγχο σωστής λειτουργίας του συστήματος εντοπισμού θέσης, καθώς και με δυνατότητες που προσφέρει η εφαρμογή για αύξηση της ακρίβειας και της πιστότητας με την δημιουργία εξειδικευμένου μοντέλου διάδοσης για τον χώρο όπου λειτουργεί το ασύρματο δίκτυο. 5.1 Πρόσβαση στις πληροφορίες θέσης Έχοντας κάνει όλες τις απαραίτητες αρχικές ρυθμίσεις, το σύστημα είναι πλέον λειτουργικό. Η πρόσβαση στις πληροφορίες θέσης των συσκευών γίνεται μέσω του WCS, αν και όπως έχει προαναφερθεί, υπάρχει και η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτές απ ευθείας από το location appliance μέσω του SOAP/XML API που προσφέρεται. Στο κείμενο αυτό όμως δεν θα μας απασχολήσει η δεύτερη περίπτωση. Για να δούμε τις θέσεις όλων των συσκευών που υπάρχουν αυτή τη στιγμή σε κάποιον όροφο, επιλέγουμε από το κεντρικό μενού Monitor Maps και κάνουμε κλικ πάνω στον όροφο που μας ενδιαφέρει. Η σελίδα που εμφανίζεται ονομάζεται Floor view (άποψη ορόφου) και περιλαμβάνει την κάτοψη του ορόφου, τις θέσεις των access points μαζί με ένα εκτιμώμενο heatmap κάλυψης από αυτά, καθώς και τα στίγματα όλων των συσκευών που έχουν εντοπιστεί στον όροφο. Οι επιλογές εμφάνισης είναι αρκετές και επεξηγούνται λεπτομερώς στη συνέχεια. Στο πάνω μέρος τις σελίδας εμφανίζεται μία οριζόντια μπάρα επιλογών. Τα εικονίδια που εμφανίζονται έχουν τις εξής λειτουργίες, ξεκινώντας από αριστερά προς δεξιά. Zoom In/Out, επιλογή επιπέδου zoom, εμφάνιση γραμμών χάρτη, υπόμνημα χρωματικών μεγεθών του heatmap, προσθήκη access points, διαγραφή access points, καθορισμός της θέσης των access points στο χάρτη, προσθήκη chokepoints, προσθήκη δεκτών WiFi TDoA (για tags), επιλογή χρονικής περιόδου ανανέωσης των πληροφοριών του χάρτη, άμεση ανανέωση των πληροφοριών του χάρτη, άνοιγμα του εργαλείου Planning Mode, άνοιγμα του Map editor, εμφάνιση χάρτη σε πλήρη οθόνη. Σχήμα 5.1: Η οριζόντια μπάρα επιλογών στη σελίδα floor view. Στην αριστερή πλευρά υπάρχουν τα πλαίσια επιλογών Maps Tree View, Floor Settings και Load Status. Το πρώτο εμφανίζει σε δενδροειδή δομή όλους τους ορόφους όλων των κτηρίων και campus, ώστε να είναι εύκολη η πλοήγηση χωρίς να χρειάζεται να πηγαίνουμε κάθε φορά πίσω στο Monitor Maps. Το πλαίσιο Floor Settings περιλαμβάνει επιλογές για τα στοιχεία που θα εμφανίζονται στον χάρτη. 47

48 Σχήμα 5.2: Το πλαίσιο επιλογών Floor Settings στη σελίδα floor view. Επιλέγοντας τα διαθέσιμα checkboxes, ενεργοποιείται η προβολή των αντίστοιχων συσκευών στο χάρτη, ενώ πατώντας πάνω στα βελάκια εμφανίζονται επιλογές προβολής για τις συγκεκριμένες κατηγορίες συσκευών. Πιο αναλυτικά, οι διαθέσιμες επιλογές είναι: Access Points. Εμφανίζει τα APs που είναι μέρος του ασυρμάτου δικτύου μας. Οι επιλογές που εμφανίζονται με το βελάκι είναι: Εμφάνιση της κατάστασης του ασυρμάτου του AP ή της κατάστασης ολόκληρου του AP, επιλογή του πρωτοκόλλου (ουσιαστικά μπάντας) για το οποίο εμφανίζεται το heatmap, με ποιο αναγνωριστικό θα αναφέρονται τα APs στο χάρτη και τέλος από ποια στάθμη σήματος και κάτω σταματάει να εμφανίζεται χρωματισμός στο heatmap. AP heatmaps. Ενεργοποίηση/Απενεργοποίηση της εμφάνισης heatmap και επιλογή των APs που λαμβάνονται υπ όψιν στον υπολογισμό του. Clients. Ενεργοποίηση/Απενεργοποίηση της εμφάνισης πελατών και επιλογή παραμέτρων εμφάνισης. Οι παράμετροι είναι: Εμφάνιση όλων των πελατών (απενεργοποιεί τα φίλτρα), εμφάνιση μικρών εικονιδίων στο χάρτη (απενεργοποιεί το Display Label), επιλογή αναγνωριστικού εμφάνισης στο χάρτη, φιλτράρισμα με βάση διάφορες επιλογές για τον πελάτη. 48

Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισμού Θέσης

Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισμού Θέσης Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισμού Θέσης Στρίγκος Θεόδωρος Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο el01222@mail.ntua.gr Σκοπός της διπλωματικής εργασίας είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΛ 476: ΚΙΝΗΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ (MOBILE NETWORKS)

ΕΠΛ 476: ΚΙΝΗΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ (MOBILE NETWORKS) ΟΜΑΔΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ: Μιχαηλίνα Αργυρού Κασιανή Πάρη ΕΠΛ 476: ΚΙΝΗΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ (MOBILE NETWORKS) Δρ. Χριστόφορος Χριστοφόρου Πανεπιστήμιο Κύπρου - Τμήμα Πληροφορικής WiMAX (Worldwide Interoperability

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ. Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Ασύρματη Διάδοση ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ. Ευάγγελος Παπαπέτρου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ. Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Ασύρματη Διάδοση ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ. Ευάγγελος Παπαπέτρου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ. Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Ασύρματη Διάδοση ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ Ευάγγελος Παπαπέτρου Διάρθρωση μαθήματος Ασύρματη διάδοση Εισαγωγή Κεραίες διάγραμμα ακτινοβολίας, κέρδος, κατευθυντικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ασύρµατη λειτουργία( Μόνο σε επιλεγµένα µοντέλα)

Ασύρµατη λειτουργία( Μόνο σε επιλεγµένα µοντέλα) Ασύρµατη λειτουργία( Μόνο σε επιλεγµένα µοντέλα) Οδηγός χρήσης Copyright 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Οι επωνυµίες Microsoft και Windows είναι εµπορικά σήµατα της εταιρίας Microsoft Corporation.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΗΛΕΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΗΛΕΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΗΛΕΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΤΟΠΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΤΣΙΑΝΤΗΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΚΥΡΑΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο 4: Κυψελωτά Δίκτυα Κινητών Επικοινωνιών

Εργαστήριο 4: Κυψελωτά Δίκτυα Κινητών Επικοινωνιών Εργαστήριο 4: Κυψελωτά Δίκτυα Κινητών Επικοινωνιών Τα κυψελωτά συστήματα εξασφαλίζουν ασύρματη κάλυψη σε μια γεωγραφική περιοχή η οποία διαιρείται σε τμήματα τα οποία είναι γνωστά ως κυψέλες (Εικόνα 1).

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟ : ηµιουργία internet spot στο Πολύκεντρο Ζάκρου & επέκταση δικτύου Wi Fi στην Κάτω Ζάκρο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΕΡΓΟ : ηµιουργία internet spot στο Πολύκεντρο Ζάκρου & επέκταση δικτύου Wi Fi στην Κάτω Ζάκρο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΗΤΕΙΑΣ ΕΡΓΟ : ηµιουργία internet spot στο Πολύκεντρο Ζάκρου & επέκταση δικτύου Wi Fi στην Κάτω Ζάκρο ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Το σχέδιο Ο.Σ.Α.Π.Υ. του ήµου Σητείας το οποίο εντάσσεται Ε,Π.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧ/ΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧ. ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧ/ΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧ. ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧ/ΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧ. ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Ασκήσεις για το ασύρματο

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός βασισµένος σε συνιστώσες

Σχεδιασµός βασισµένος σε συνιστώσες Σχεδιασµός βασισµένος σε συνιστώσες 1 Ενδεικτικά περιεχόµενα του κεφαλαίου Ποια είναι τα "άτοµα", από τα οποία κατασκευάζονται οι υπηρεσίες; Πώς οργανώνουµε τις συνιστώσες σε ένα αρµονικό σύνολο; Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι. Υπολογιστικά συστήματα: Στρώματα. Βασικές έννοιες [7]

Στόχοι. Υπολογιστικά συστήματα: Στρώματα. Βασικές έννοιες [7] Στόχοι ΕΠΛ 003: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 Να εξηγήσουμε τι είναι τα δίκτυα υπολογιστών, ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες τους και ποιες οι πιο συνηθισμένες τοπολογίες τους. Να περιγράψουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΛ 001: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Δίκτυα Υπολογιστών

ΕΠΛ 001: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Δίκτυα Υπολογιστών ΕΠΛ 001: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Δίκτυα Υπολογιστών Στόχοι 1 Να εξηγήσουμε τι είναι τα δίκτυα υπολογιστών, ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες τους και ποιες οι πιο συνηθισμένες τοπολογίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κατεύθυνση: ΠΡΑΚΤΙΚΗ Κλάδος: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Τάξη: A Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ. Ασκήσεις για τη διαχείριση ραδιοδιαύλων

ΙΚΤΥΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ. Ασκήσεις για τη διαχείριση ραδιοδιαύλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧ/ΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧ. ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΚΤΥΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Ασκήσεις για τη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Ε Π Α Ν Α Λ Η Ψ Η

Κεφάλαιο 1 Ε Π Α Ν Α Λ Η Ψ Η Κεφάλαιο 1 Ε Π Α Ν Α Λ Η Ψ Η Αρχές Δικτύων Επικοινωνιών Σελ. 9-50 Γεώργιος Γιαννόπουλος ΠΕ19, ggiannop (at) sch.gr http://diktya-epal-b.ggia.info/ Creative Commons License 3.0 Share-Alike Σύνδεση από σημείο

Διαβάστε περισσότερα

Draytek Vigor 2700VG Annex A

Draytek Vigor 2700VG Annex A Draytek Vigor 2700VG Annex A Από το Forum του http://www.adslgr.com/forum Όπως βλέπουμε η σύνδεσμολογία του είναι απλή και αφού το τοποθετήσουμε κάπου (είναι λίγο μεγάλο σε μέγεθος και μιάζει με σαλάχι)

Διαβάστε περισσότερα

FIRE PROTECTION NETWORK

FIRE PROTECTION NETWORK Assignment 2 FIRE PROTECTION NETWORK Μάριος Σούνδιας ΑΜ:2633 Ηλίας Ζαραφίδης ΑΜ:2496 Κωνσταντίνος Σολωμός ΑΜ: 2768 Θεμιστοκλής Θεολογίτης ΑΜ: 2775 soundias@csd.uoc.gr zarafid@csd.uoc.gr solomos@csd.uoc.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως είναι ήδη γνωστό, ένα σύστημα επικοινωνίας περιλαμβάνει τον πομπό, το δέκτη και το κανάλι επικοινωνίας. Στην ενότητα αυτή, θα εξετάσουμε τη δομή και τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Διαλέξεις μαθήματος: http://medisp.teiath.gr/eclass/courses/tio103/ https://eclass.teiath.gr/courses/tio100/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΠΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΟΥ WIFI ΙΕΕΕ 802.11 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ WIMAX VIDEO AWMN(ATHENS WIRELLES ΤΕΛΟΣ 1 ΠΗΓΕΣ METROMOLITAN NETWORK)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΠΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΟΥ WIFI ΙΕΕΕ 802.11 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ WIMAX VIDEO AWMN(ATHENS WIRELLES ΤΕΛΟΣ 1 ΠΗΓΕΣ METROMOLITAN NETWORK) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΠΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΟΥ WIFI ΙΕΕΕ 802.11 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ WIMAX VIDEO AWMN(ATHENS WIRELLES METROMOLITAN NETWORK) ΠΗΓΕΣ ΤΕΛΟΣ 1 ΙΕΕΕ 802.11 Τι είναι η ISM (Industrial Scientific and Medical ) ζώνη; Ζώνη

Διαβάστε περισσότερα

ρομολογητής WiFi N300 (N300R)

ρομολογητής WiFi N300 (N300R) Easy, Reliable & Secure Οδηγός εγκατάστασης ρομολογητής WiFi N300 (N300R) Εμπορικά σήματα Οι επωνυμίες και τα ονόματα προϊόντων είναι εμπορικά σήματα ή σήματα κατατεθέντα των αντίστοιχων κατόχων τους.

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι Λειτουργικά Συστήματα 1 Λογισμικό του Υπολογιστή Για να λειτουργήσει ένας Η/Υ εκτός από το υλικό του, είναι απαραίτητο και το λογισμικό Το σύνολο των προγραμμάτων που συντονίζουν τις λειτουργίες του υλικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ - ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ Η/Υ. Μελέτη Σημείου Πρόσβασης ως ασύρματου επαναλήπτη

ΑΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ - ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ Η/Υ. Μελέτη Σημείου Πρόσβασης ως ασύρματου επαναλήπτη Εργαστήριο 9β-10 ΑΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ - ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ Η/Υ Μελέτη Σημείου Πρόσβασης ως ασύρματου επαναλήπτη Στόχος Ο στόχος του παρόντος εργαστηρίου είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κινητές επικοινωνίες. Εργαστηριακό Μάθημα 1 Κυψελοποίηση

Κινητές επικοινωνίες. Εργαστηριακό Μάθημα 1 Κυψελοποίηση Κινητές επικοινωνίες Εργαστηριακό Μάθημα 1 Κυψελοποίηση 1 Αρχική Μορφή της Αρχιτεκτονικής του Τηλεφωνικού Συστήματος Κινητές Υπηρεσίες πρώτης γενιάς το σχέδιο με το οποίο έχει δομηθεί είναι παρόμοιο με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Κινητές Επικοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΛ 476: ΚΙΝΗΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ (MOBILE NETWORKS)

ΕΠΛ 476: ΚΙΝΗΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ (MOBILE NETWORKS) ΟΜΑΔΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ: Χριστιάνα Δαυίδ 960057 Ιάκωβος Στυλιανού 992129 ΕΠΛ 476: ΚΙΝΗΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ (MOBILE NETWORKS) Δρ. Χριστόφορος Χριστοφόρου Πανεπιστήμιο Κύπρου - Τμήμα Πληροφορικής Παρουσίαση 1- ΚΕΡΑΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυα Κινητών και Προσωπικών Επικοινωνιών Υπηρεσίες θέσης

ίκτυα Κινητών και Προσωπικών Επικοινωνιών Υπηρεσίες θέσης ίκτυα Κινητών και Προσωπικών Επικοινωνιών Υπηρεσίες θέσης Περίληψη Εισαγωγή Υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης Κατηγορίες υπηρεσιών θέσης Μοντελοποίηση υπηρεσιών θέσης Αρχιτεκτονική LBS Μέθοδοι προσδιορισμού θέσης

Διαβάστε περισσότερα

Θόρυβος & Παρεµβολές σε Παράλληλες Γραµµές

Θόρυβος & Παρεµβολές σε Παράλληλες Γραµµές Θόρυβος & Παρεµβολές σε Παράλληλες Γραµµές Πηγή Θορύβου Αποτέλεσµα Θορύβου=16 µονάδες Συνολικό Αποτέλεσµα Θορύβου: 16-12=4 µονάδες Ποµπός έκτης Αποτέλεσµα Θορύβου=12 µονάδες Θόρυβος & Παρεµβολές σε Συνεστραµµένες

Διαβάστε περισσότερα

Προμήθεια δικτυακού εξοπλισμού για την επέκταση της υποδομής του ενοποιημένου δικτύου ασύρματης πρόσβασης

Προμήθεια δικτυακού εξοπλισμού για την επέκταση της υποδομής του ενοποιημένου δικτύου ασύρματης πρόσβασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Προμήθεια δικτυακού εξοπλισμού για την επέκταση της υποδομής του ενοποιημένου δικτύου ασύρματης πρόσβασης Προϋπολογισμός: 5.000,00

Διαβάστε περισσότερα

Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου

Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου Συνδεσιμότητα κινητού Wifi O όρος WIFI (Wireless Fidelity) χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει τις συσκευές που βασίζονται στην προδιαγραφή και εκπέμπουν σε συχνότητες 2.4GHz.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

SmartNet Greece. Αντώνης Αντωνακάκης Απρίλιος 2011

SmartNet Greece. Αντώνης Αντωνακάκης Απρίλιος 2011 SmartNet Greece Αντώνης Αντωνακάκης Απρίλιος 2011 41 ταθμοί Αναφοράς (Απρίλιος 2011) Ιζηοπικά ζηοισεία Ξεκίνησε το 2005 (ΜΕΣ0) Σο 2006 προστέθηκαν άλλοι δύο σταθμοί (THIV, ANAV) 2008 έγιναν συνεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσίες. Επισκευές Η/Υ...3 UPS...4. Δίκτυα Η/Υ...5. Κεραίες ψηφιακής τηλεόρασης...6. Δορυφορικά Συστήματα... 6. Εφαρμογές... 7

Υπηρεσίες. Επισκευές Η/Υ...3 UPS...4. Δίκτυα Η/Υ...5. Κεραίες ψηφιακής τηλεόρασης...6. Δορυφορικά Συστήματα... 6. Εφαρμογές... 7 service technology Υπηρεσίες Επισκευές Η/Υ...3 UPS....4 Δίκτυα Η/Υ...5 Κεραίες ψηφιακής τηλεόρασης.....6 Δορυφορικά Συστήματα... 6 Εφαρμογές..... 7 2 Επισκευές Ηλεκτρονικών Υπολογιστών Στο σύγχρονο εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή λειτουργιών Δικτύου Κινητής Τηλεφωνίας

Προσαρμογή λειτουργιών Δικτύου Κινητής Τηλεφωνίας Αυτόματο Σύστημα Κλήσης Έκτακτης Ανάγκης Προσαρμογή λειτουργιών Δικτύου Κινητής Τηλεφωνίας Κωνσταντίνος Φίλης, COSMOTE ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υφιστάμενη Διαχείριση Κλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr Παρουσιάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Δικτύων (ΕΠ 17) Εαρινό Εξάµηνο 2014-2015. Εργασία Εξαµήνου, Ηµεροµηνία Παράδοσης: Ηµέρα Εξέτασης Μαθήµατος (25/6/2015)

Διαχείριση Δικτύων (ΕΠ 17) Εαρινό Εξάµηνο 2014-2015. Εργασία Εξαµήνου, Ηµεροµηνία Παράδοσης: Ηµέρα Εξέτασης Μαθήµατος (25/6/2015) Διαχείριση Δικτύων (ΕΠ 17) Εαρινό Εξάµηνο 2014-2015 Εργασία Εξαµήνου, Ηµεροµηνία Παράδοσης: Ηµέρα Εξέτασης Μαθήµατος (25/6/2015) Οµαδική εργασία (2 ατόµων) Σε αυτή την εργασία καλείστε να υλοποιήσετε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 2000-2006

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 2000-2006 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 2000-2006 ΜΕΤΡΟ 1.2 Κοινοπραξίες Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης σε τομείς Εθνικής Προτεραιότητας Παροχή υπηρεσιών τουριστικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος μέσω πλατφόρμας

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυα υπολογιστών Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα

ίκτυα υπολογιστών Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα υπολογιστών (Κεφαλαιο 15 στο βιβλιο) Περιγραφή των κύριων θεµάτων σχετικά µε τα δίκτυα υπολογιστών Αναφορά στα διάφορα είδη δικτύων Περιγραφή των διαφόρων τοπολογιών των τοπικών

Διαβάστε περισσότερα

TRAVIS TRAFFIC VIOLATION INFORMATION SYSTEM ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΝ ΦΩΤΟΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ

TRAVIS TRAFFIC VIOLATION INFORMATION SYSTEM ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΝ ΦΩΤΟΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ TRAFFIC VIOLATION INFORMATION SYSTEM ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΝ ΦΩΤΟΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ TRAVIS-V1-2012 TRAVIS Λογισμικό Διαχείρισης Παραβάσεων Φωτοεπισήμανσης Το σύστημα διαχείρισης παραβάσεων φωτοεπισήμανσης

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Ασύρματα Δίκτυα της Τεχνολογίας Hot Spot

Πτυχιακή Εργασία. Ασύρματα Δίκτυα της Τεχνολογίας Hot Spot Πτυχιακή Εργασία Ασύρματα Δίκτυα της Τεχνολογίας Hot Spot Σκοπός της σημερινής παρουσίασης είναι να παρουσιαστεί και να αναλυθεί η δομή και ο τρόπος λειτουργίας ενός δικτύου Hot Spot. Υπεύθυνος Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΙΚΤΥΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ (τεχνολογία Wi Fi) 1. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 2 2. ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΤΥΠΑ 3 3. ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 3

ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΙΚΤΥΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ (τεχνολογία Wi Fi) 1. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 2 2. ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΤΥΠΑ 3 3. ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 2 2. ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΤΥΠΑ 3 3. ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 3 3.1. Access Points (AP) 3 3.1.1. Σύνδεση 4 3.1.2. Σηµάνσεις 5 3.1.3. Τεχνικά χαρακτηριστικά 5 3.2. PoE Injectors 5 3.2.1.

Διαβάστε περισσότερα

Γρήγορη έναρξη. Επέκταση εμβέλειας WiFi AC750. Μοντέλο EX3700

Γρήγορη έναρξη. Επέκταση εμβέλειας WiFi AC750. Μοντέλο EX3700 Γρήγορη έναρξη Επέκταση εμβέλειας WiFi AC750 Μοντέλο EX3700 Έναρξη χρήσης Η Επέκταση εμβέλειας WiFi της NETGEAR αυξάνει την απόσταση κάλυψης ενός δικτύου WiFi ενισχύοντας το υπάρχον σήμα WiFi και βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΔΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

devolo dlan powerline technology Σύντομη παρουσίαση dlan 1200+ WiFi ac

devolo dlan powerline technology Σύντομη παρουσίαση dlan 1200+ WiFi ac devolo dlan powerline technology Σύντομη παρουσίαση dlan 1200+ WiFi ac dlan 1200+ WiFi ac 2 dlan 1200+ WiFi ac Υφιστάμενη κατάσταση Οι φορητές συσκευές όλο πληθαίνουν καθημερινά. Όλο και περισσότεροι χρήστες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Έστω ότι θέλετε να συνδέσετε 20 υπολογιστές με συνδέσεις από σημείο σε σημείο (point-to-point), ώστε να είναι δυνατή η επικοινωνία όλων

Διαβάστε περισσότερα

Μοντελοποίηση Συστημάτων Εντοπισμού Θέσης Εσωτερικού Χώρου με χρήση Δαχτυλικών Αποτυπωμάτων ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Παναγιώτης Σ.

Μοντελοποίηση Συστημάτων Εντοπισμού Θέσης Εσωτερικού Χώρου με χρήση Δαχτυλικών Αποτυπωμάτων ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Παναγιώτης Σ. ΕΘΝΙΚΌ ΜΕΤΣΌΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΊΟ ΣΧΟΛΉ ΗΛΕΚΤΡΟΛΌΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΏΝ ΤΟΜΈΑΣ ΣΥΣΤΗΜΆΤΩΝ ΜΕΤΆΔΟΣΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΊΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Μοντελοποίηση Συστημάτων Εντοπισμού Θέσης Εσωτερικού Χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εγκατάστασης της επέκτασης εμβέλειας Wi-Fi N300RE

Οδηγός εγκατάστασης της επέκτασης εμβέλειας Wi-Fi N300RE Easy, Reliable & Secure Οδηγός εγκατάστασης Οδηγός εγκατάστασης της επέκτασης εμβέλειας Wi-Fi N300RE Έναρξη χρήσης Η Επέκταση εμβέλειας Wi-Fi επεκτείνει το δίκτυο Wi-Fi, ώστε να περιλαμβάνει την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Δρομολογητής WiFi N150 (N150R)

Δρομολογητής WiFi N150 (N150R) Easy, Reliable & Secure Οδηγός εγκατάστασης Δρομολογητής WiFi N150 (N150R) Εμπορικά σήματα Οι επωνυμίες και τα ονόματα προϊόντων είναι εμπορικά σήματα ή σήματα κατατεθέντα των αντίστοιχων κατόχων τους.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Στοιχεία Θεωρίας

Εισαγωγή Στοιχεία Θεωρίας Εισαγωγή Σκοπός της άσκησης αυτής είναι η εισαγωγή στην τεχνογνωσία των οπτικών ινών και η μελέτη τους κατά τη διάδοση μιας δέσμης laser. Συγκεκριμένα μελετάται η εξασθένιση που υφίσταται το σήμα στην

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυα Υπολογιστών. Δίκτυα υπολογιστών και το Διαδίκτυο Εισαγωγή. Κ. Βασιλάκης

Δίκτυα Υπολογιστών. Δίκτυα υπολογιστών και το Διαδίκτυο Εισαγωγή. Κ. Βασιλάκης Δίκτυα Υπολογιστών Δίκτυα υπολογιστών και το Διαδίκτυο Εισαγωγή Κ. Βασιλάκης Περίγραμμα Τι είναι το διαδίκτυο Στοιχεία που το συνθέτουν Τρόποι παροχής υπηρεσιών Τι είναι τα πρωτόκολλα Τα άκρα του δικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Διαδραστικότητα και πλοήγηση σε ψηφιακούς χάρτες

Διαδραστικότητα και πλοήγηση σε ψηφιακούς χάρτες Ενότητα 10 η Διαδραστικότητα και πλοήγηση σε ψηφιακούς χάρτες Βύρωνας Νάκος Καθηγητής Ε.Μ.Π. - bnakos@central.ntua.gr Bασίλης Κρασανάκης Υποψήφιος διδάκτορας Ε.Μ.Π. krasvas@mail.ntua.gr Β. Νάκος & Β. Κρασανάκης

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ)

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) 26/01/2014 Συνεισφορά του κλάδους ΗΜΜΥ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Ευρύ φάσμα γνώσεων και επιστημονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Βελώνης Γεώργιος ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ. Μάθημα 5ο. Βελώνης Γεώργιος - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης. Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 5-1

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Βελώνης Γεώργιος ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ. Μάθημα 5ο. Βελώνης Γεώργιος - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης. Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 5-1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Βελώνης ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Μάθημα 5ο Βελώνης - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 5-1 Σύνδεση με το Internet PSTN, ISDN, xdsl, Leased Line 5-2 Τρόποι Σύνδεσης 1. Σύνδεση μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu.

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu. Managing Information Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ανάπτυξη Πληροφοριακών Συστημάτων και Διαχείριση Έργων Learning

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο 1: Αρχές Κινητών Επικοινωνιών

Εργαστήριο 1: Αρχές Κινητών Επικοινωνιών 1.1 Βασικές μετατροπές Εργαστήριο 1: Αρχές Κινητών Επικοινωνιών Όταν μας ενδιαφέρει ο υπολογισμός μεγεθών σχετικών με στάθμες ισχύος εκπεμπόμενων σημάτων, γίνεται χρήση και της λογαριθμικής κλίμακας με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΚΥΨΕΛΩΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΣΤΟΧΟΙ ΚΥΨΕΛΩΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΚΥΨΕΛΩΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΡΑ ΙΟΚΑΛΥΨΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ - Ευρεία Ραδιοκάλυψη Εξωτερικών χώρων -Βάθος Ραδιοκάλυψης -Interwoking µεταξύ συστηµάτων ΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑ -Μεγάλος αριθµός συνδροµητών -Μικρή απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα : Τεχνολογία Ηλεκτρονικών

Διαβάστε περισσότερα

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Αριθμός Έκδοσης: ΕΚΕΤΑ ΙΜΕΤ ΕΜ Β 2013 9 Παραδοτέο ΙΜΕΤ Τίτλος Έργου: «Ολοκληρωμένο σύστημα για την ασφαλή μεταφορά μαθητών» Συγγραφέας: Δρ. Μαρία Μορφουλάκη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΜΑΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Επαφών από την κάρτα SIM

Εισαγωγή Επαφών από την κάρτα SIM 1 Εισαγωγή Επαφών από την κάρτα SIM 1. Πατήστε το Πλήκτρο Κεντρικής Σελίδας > > Επαφές. 2. Πατήστε το Πλήκτρο Μενού > Εισαγωγή / Εξαγωγή > Εισαγωγή από κάρτα SIM. Η συσκευή σας ZTE-RACER θα διαβάσει αυτόματα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS)

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS) Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών (Geographical Information Systems GIS) ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΣΓΠ Ένα σύστηµα γεωγραφικών πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ UTC ΑΠΟ ΤΟ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ, ΣΕ ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ UTC ΑΠΟ ΤΟ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ, ΣΕ ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΕΩΔΑΙΣΙΑΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ UTC ΑΠΟ ΤΟ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ, ΣΕ ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Ρύθμισης ΖΤΕ ΖΧΗΝ Η108Ν

Οδηγίες Ρύθμισης ΖΤΕ ΖΧΗΝ Η108Ν Οδηγίες Ρύθμισης ΖΤΕ ΖΧΗΝ Η108Ν ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΞΕΤΕ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΣΑΣ. Πριν ξεκινήσετε την εγκατάσταση του εξοπλισμού βεβαιωθείτε για τα παρακάτω: 1. Ο υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

MarineTraffic Έρευνα & Εφαρμογές. Δημήτρης Λέκκας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

MarineTraffic Έρευνα & Εφαρμογές. Δημήτρης Λέκκας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου MarineTraffic Έρευνα & Εφαρμογές Δημήτρης Λέκκας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου 2 Συλλογή δεδομένων κυρίως με τη βοήθεια της Διαδικτυακής Κοινότητας 3 Automatic Identification System (AIS): Όλα τα πλοία ολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική έκδoση. Περιεχόμενα της συσκευασίας. Κατάλογος ορολογίας. Εγκατάσταση Windows XP, Vista και 7. LW313 Sweex Wireless 300N Adapter USB

Ελληνική έκδoση. Περιεχόμενα της συσκευασίας. Κατάλογος ορολογίας. Εγκατάσταση Windows XP, Vista και 7. LW313 Sweex Wireless 300N Adapter USB LW313 Sweex Wireless 300N Adapter USB Παρακαλούμε σημειώστε! Μην εκθέτετε τον Sweex Wireless 300N Adapter USB σε ακραίες θερμοκρασίες. Μην τοποθετείτε τη συσκευή σε άμεση επαφή με το φως του ηλίου ή σε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητες της παρουσίασης

Ενότητες της παρουσίασης Σύντομη ενημέρωση για το HEPOS Μητροπούλου Ελένη, Σταυροπούλου Ιφιγένεια Τμήμα Γεωδαιτικής Υποδομής Operators του HEPOS ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α.Ε. Μεσογείων 288, 155 62 Χολαργός - Αθήνα Τηλ. (210) 6505-834, -677

Διαβάστε περισσότερα

4/2014 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΔΡΟΛΗΨΙΕΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

4/2014 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΔΡΟΛΗΨΙΕΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 4/2014 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΔΡΟΛΗΨΙΕΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΥΔΡΟΛΗΨΙΕΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Η εφαρμογή "Υδροληψίες Αττικής" είναι ένα πληροφοριακό σύστημα (αρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση της τεχνολογίας R.F.I.D. µέσα από το Gold24

Παρουσίαση της τεχνολογίας R.F.I.D. µέσα από το Gold24 Παρουσίαση της τεχνολογίας R.F.I.D. µέσα από το Gold24 IntelliSoft Ε.Π.Ε. ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αιµιλιανού Γρεβενών 13, 142 32 Περισσός Τηλ: (+30210) 68.96.616 Φαξ: (+30210) 68.96.617 Email:

Διαβάστε περισσότερα

Εγκατάσταση για Windows XP και Vista

Εγκατάσταση για Windows XP και Vista LW311 Sweex - Ασύρματος προσαρμογέας LAN Cardbus 300 Mbps Μην εκθέτετε τον ασύρματο προσαρμογέα LAN Cardbus 300 Mbps της Sweex σε ακραίες θερμοκρασίες. Μην τοποθετείτε τη συσκευή σε άμεση ηλιακή ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Ασύρµατη ευρυζωνικότητα µέσω τεχνολογίας Wimax

Ασύρµατη ευρυζωνικότητα µέσω τεχνολογίας Wimax Ασύρµατη ευρυζωνικότητα µέσω τεχνολογίας Wimax Γεώργιος Αγαπίου, PhD. Μέλος Ειδικής Επιστηµονικής Επιτροπής Θεµάτων Τηλεπικοινωνιακών Συστηµάτων ΤΕΕ Εισαγωγή Πολλοί ήταν αυτοί που περίµεναν την έλευση

Διαβάστε περισσότερα

ADB P.RG A4201G. 2play Internet & Σταθερή 1play Internet

ADB P.RG A4201G. 2play Internet & Σταθερή 1play Internet ADB P.RG A4201G 2play Internet & Σταθερή 1play Internet Καλώς όρισες στη Cyta! Ευχαριστούμε που επέλεξες τις υπηρεσίες μας. Ακολούθησε τον οδηγό βήμα-βήμα και σύντομα θα νιώσεις την ελευθερία της επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Certified Wireless Networks Professional (CWNP) Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Έκδοση 1.0

Certified Wireless Networks Professional (CWNP) Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Έκδοση 1.0 Certified Wireless Networks Professional (CWNP) Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ. Ιωάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ioannis@di.uoa.gr. http://www.di.uoa.gr/~ioannis/courses.html Password: edi

ΔΙΚΤΥΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ. Ιωάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ioannis@di.uoa.gr. http://www.di.uoa.gr/~ioannis/courses.html Password: edi ΔΙΚΤΥΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Ιωάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ioannis@di.uoa.gr http://www.di.uoa.gr/~ioannis/courses.html Password: edi Δίκτυα Επικ. - Κεφ. 1 ( Καθ. Ι. Σταυρακάκης, Τμήμα Πληροφ. & Τηλεπικ. - Ε.Κ.Π.Α.)

Διαβάστε περισσότερα

Δορυφορική Γεωδαισία (GPS)

Δορυφορική Γεωδαισία (GPS) Τίτλος Μαθήματος ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ Πολιτικών Μηχανικών ΤΕ και Μηχανικών Τοπογραφίας & Γεωπληροφορικής ΤΕ Δορυφορική Γεωδαισία (GPS)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Στερεάς Ελλάδας Τμ. Ηλ.γων Μηχ/κων ΤΕ. Δίκτυα Υπολογιστών. Διάλεξη 1: Εισαγωγή στα δίκτυα υπολογιστών και βασικές αρχές

ΤΕΙ Στερεάς Ελλάδας Τμ. Ηλ.γων Μηχ/κων ΤΕ. Δίκτυα Υπολογιστών. Διάλεξη 1: Εισαγωγή στα δίκτυα υπολογιστών και βασικές αρχές ΤΕΙ Στερεάς Ελλάδας Τμ. Ηλ.γων Μηχ/κων ΤΕ Δίκτυα Υπολογιστών Διάλεξη 1: Εισαγωγή στα δίκτυα υπολογιστών και βασικές αρχές Γενικά Τα αρχεία των διαλέξεων του μαθήματος μπορείτε να βρείτε στο: http://eclass.gunet.gr/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Θέμα πτυχιακής: Voice over IP. Ονοματεπώνυμο: Κόκκαλη Αλεξάνδρα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Θέμα πτυχιακής: Voice over IP. Ονοματεπώνυμο: Κόκκαλη Αλεξάνδρα ΠΤΥΧΙΑΚΗ Θέμα πτυχιακής: Voice over IP Ονοματεπώνυμο: Κόκκαλη Αλεξάνδρα Εισαγωγή στην Υπηρεσία Voice over IP Το Voice over IP (VoIP) είναι μια καινούργια τεχνολογία η οποία προσφέρει φωνητική συνομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. Ερωτήσεις ανασκόπησης του μαθήματος

Φύλλο εργασίας. Ερωτήσεις ανασκόπησης του μαθήματος Φύλλο εργασίας Παραθέτουμε μια ομάδα ερωτήσεων ανασκόπησης του μαθήματος και μια ομάδα ερωτήσεων κρίσης για εμβάθυνση στο αντικείμενο του μαθήματος. Θεωρούμε ότι μέσα στην τάξη είναι δυνατή η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός Ηλεκτρονικών Υπολογιστών 1

Προγραμματισμός Ηλεκτρονικών Υπολογιστών 1 Προγραμματισμός Ηλεκτρονικών Υπολογιστών 1 Ενότητα 8: Εισαγωγή στα Δίκτυα Δρ. Φραγκούλης Γεώργιος Τμήμα Ηλεκτρολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 1ο - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 1-1 Δίκτυα Υπολογιστών Δίκτυο (Network) Δύο οι περισσότεροι υπολογιστές ή άλλα πληροφορικά μέσα (π.χ. εκτυπωτές,

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ HEPOS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ HEPOS ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ HEPOS Γενικές ερωτήσεις για το HEPOS και τις υπηρεσίες που παρέχει Τι είναι το HEPOS; Το Ελληνικό Σύστηµα Εντοπισµού HEPOS (HΕllenic PΟsitioning System) είναι ένα σύστηµα το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα παρουσίασης

Περιεχόμενα παρουσίασης Σύγχρονες Δορυφορικές Τεχνολογίες στην Τοπογραφική Πρακτική: Το Ελληνικό Σύστημα Εντοπισμού HEPOS Δημήτρης Μάστορης Αγρ. Τοπογράφος Μηχανικός M.Sc. Τμήμα Γεωδαιτικής Υποδομής Διεύθυνση Υπηρεσιών και Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Δορυφορικές Τεχνολογίες στην Τοπογραφική Πρακτική: Το Ελληνικό Σύστημα Εντοπισμού HEPOS

Σύγχρονες Δορυφορικές Τεχνολογίες στην Τοπογραφική Πρακτική: Το Ελληνικό Σύστημα Εντοπισμού HEPOS Σύγχρονες Δορυφορικές Τεχνολογίες στην Τοπογραφική Πρακτική: Το Ελληνικό Σύστημα Εντοπισμού HEPOS Δημήτρης Μάστορης Αγρ. Τοπογράφος Μηχανικός M.Sc. Τμήμα Γεωδαιτικής Υποδομής Διεύθυνση Υπηρεσιών και Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Προγραµµατιστών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (ΣΠΗΥ) Τµήµα Προγραµµατιστών Σειρά 112

Σχολή Προγραµµατιστών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (ΣΠΗΥ) Τµήµα Προγραµµατιστών Σειρά 112 Σχολή Προγραµµατιστών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (ΣΠΗΥ) Τµήµα Προγραµµατιστών Σειρά 112 Πλωτάρχης Γ. ΚΑΤΣΗΣ ΠΝ Γιατί χρησιµοποιούµε δίκτυα? Δίκτυο Σύνολο Η/Υ και συσκευών Συνδεδεµένα µε κάποιο µέσο Stand-alone

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3-3.1 Μέσα Μετάδοσης

Κεφάλαιο 3-3.1 Μέσα Μετάδοσης Κεφάλαιο 3-3.1 Μέσα Μετάδοσης Γεώργιος Γιαννόπουλος, ΠΕ19 ggiannop (at) sch.gr σελ. 71-80 - http://diktya-epal-b.ggia.info/ Creative Commons License 3.0 Share-Alike Εισαγωγή: Μέσο Μετάδοσης Είναι η φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο πως λειτουργεί το διαδίκτυο

Εισαγωγή στο πως λειτουργεί το διαδίκτυο Εισαγωγή στο πως λειτουργεί το διαδίκτυο (και τι θα δούμε στο εργαστήριο δικτύων) Εργαστήριο Δικτύων Υπολογιστών 2014-2015 Τμήμα Μηχανικών Η/Υ και Πληροφορικής Διαδίκτυο - ένα δίκτυο δεδομένων Σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Επίδοσης Συστημάτων Πολλαπλών Εισόδων Πολλαπλών Εξόδων

Μελέτη Επίδοσης Συστημάτων Πολλαπλών Εισόδων Πολλαπλών Εξόδων Μελέτη Επίδοσης Συστημάτων Πολλαπλών Εισόδων Πολλαπλών Εξόδων Γεώργιος Χ. Αλεξανδρόπουλος Διπλ. Μηχανικός Η/Υ & Πληροφορικής MSc Συστήματα Επεξεργασίας Σημάτων & Εικόνων Εργαστήριο Ασυρμάτων Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Επίκ. Καθηγητής. Θεωρία-Ασκήσεις: Παρασκευή 8:00-11:00. όροφος

Επίκ. Καθηγητής. Θεωρία-Ασκήσεις: Παρασκευή 8:00-11:00. όροφος Θεωρία-Ασκήσεις: Παρασκευή 8:00-11:00 E-mail: tsiftsis@teilam.gr URL: http://users.teilam.gr/~tsiftsis Γραφείο: Κτήριο Βιβλιοθήκης, 1 ος όροφος 1 Πηγές Μαθήματος 1. Βιβλίο: Γ. K. Καραγιαννίδης, Τηλεπικοινωνιακά

Διαβάστε περισσότερα

Γρήγορη έναρξη. NETGEAR Trek Δρομολογητής ταξιδίου N300 και Επέκταση εμβέλειας Μοντέλο PR2000 NETGEAR LAN. Power. WiFi USB USB. Reset Internet/LAN

Γρήγορη έναρξη. NETGEAR Trek Δρομολογητής ταξιδίου N300 και Επέκταση εμβέλειας Μοντέλο PR2000 NETGEAR LAN. Power. WiFi USB USB. Reset Internet/LAN Γρήγορη έναρξη NETGEAR Trek Δρομολογητής ταξιδίου N300 και Επέκταση εμβέλειας Μοντέλο PR2000 NETGEAR Reset Internet/LAN LAN USB WiFi Internet Power USB Έναρξη χρήσης Σας ευχαριστούμε που αγοράσατε το Δρομολογητή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα : Τεχνολογία Ηλεκτρονικών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία ανάπτυξης εφαρμογών internet Ι

Εργαλεία ανάπτυξης εφαρμογών internet Ι IEK ΟΑΕΔ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΠΛΗΟΦΟΡΙΚΗΣ Εργαλεία ανάπτυξης εφαρμογών internet Ι Διδάσκουσα: Κανελλοπούλου Χριστίνα ΠΕ19 Πληροφορικής 4 φάσεις διαδικτυακών εφαρμογών 1.Εφαρμογές στατικής πληροφόρησης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη των υπολογιστών

Εισαγωγή στην επιστήμη των υπολογιστών Εισαγωγή στην επιστήμη των υπολογιστών Υπολογιστές και Δεδομένα Κεφάλαιο 3ο Αναπαράσταση Αριθμών www.di.uoa.gr/~organosi 1 Δεκαδικό και Δυαδικό Δεκαδικό σύστημα 2 3 Δεκαδικό και Δυαδικό Δυαδικό Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΟΙ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ - ΠΡΟΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΟΙ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ - ΠΡΟΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΟΙ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ - ΠΡΟΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr

Διαβάστε περισσότερα

στο δικό σου προσωπικό χώρο my Cyta

στο δικό σου προσωπικό χώρο my Cyta Technicolor TG703 Καλώς όρισες στη Cyta! Ευχαριστούμε που επέλεξες τις υπηρεσίες μας. Ακολούθησε τον οδηγό βήμα-βήμα και σύντομα θα νιώσεις την ελευθερία της επικοινωνίας που σου προσφέρουν οι υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα