και δραματική τέχνη**

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "και δραματική τέχνη**"

Transcript

1 32 ΊΈτJ>ΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑτJ>ΙΚΗΣ Νο 112 ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. Μανόλης Δαφέρμος* Πολιτισμική- ιστορική Ψυχολογία και δραματική τέχνη** ~ «Το θέατρο, με τη φήμη που μας εξασφαλι'ζει και με την εντύπωση που κάνει γενικά, τραβάει πολλούς, που δεν ζητούν τίποτ' άλλο, παρά να το εκμεταλλευτούν αξιοποιώντας την ομορφιά τους ή κάνοντας μια καριέρα. Επωφελούνται απ' την αμάθεια του κοινού και το στρεβλωμένο του γούστο, απ' τις ψευτοεπιτυχίες τους, την ευνοιοκρατία, τις ραδιουργίες και πολλά άλλα μέσα, που καμιά σχέση δεν έχουν με την δημιουργική τέχνη. Αυτοί οι εκμεταλλευτές είναι θανάσιμοι εχθροί της τέχνης πρέπει να ξεκαθαρίσετε μιά γιά πάντα, αν ήρθατε εδώ για να υπηρετήσετε την τέχνη και να κάντε θυσίες για χάρη της ή γιά να την εκμεταλλευτείτε για προσωπικούς σας σκοπούς» (Στανισλάφσκι, χ.χ., 32). Εισαγωγή Μια από τις συνέπειες της κυριαρχίας της θετικιστικά προσανατολισμένης Ψυχολογίας είναι η απολυτοποίηση της ρήξης μεταξύ της ψυχολογικής γνώσης και τέχνης, και γενικότερα η απόσπαση της επιστήμης από τις άλλες μορφές κοινωνικής συνείδησης (Φιλοσοφία, τέχνη, ηθική). Όμως, μια προσεκτικότερη μελέτη της Ιστορίας της Ψυχολογίας φανερώνει τις ποικίλες μορφές αλληλεπίδρασης τέχνης και Ψυχολογίας (και γενικότερα τις διαμεσολαβημένες μορφές αμοιβαίας συνάφειας τέχνης και επιστήμης). Ενδεικτικά αναφέρουμε τη σημασία της τραγωδίας του Σοφοκλή Οιδίπους Τύρρανος στη διαμόρφωση της φροϋδικής ψυχανάλυσης και των μυθιστορημάτων του Sartre στη διαμόρφωση της υπαρξιακής Ψυχολογίας. Λιγότερο γνωστή είναι η επίδραση της τέχνης και ιδιαίτερα της δραματικής τέχνης στη διαμόρφωση της Πολιτισμικής-Ιστορικής Ψυχολογίας του Vygotsky. Ο Vygotsky είναι γνωστός ως εμπνευστής της ζώνης εγγύτερης ανάπτυξης, ενώ λιγότερο γνωστή είναι η συμβολή του στην Ψυχολογία της τέχνης. Σε ακόμα μικρότερο βαθμό έχει διερευνηθεί το ζήτημα της επίδρασης της ενασχόλησης του Vygotsky με την τέχνη στη διαμόρφωση κομβικών εννοιών της Πολιτισμικής-Ιστορικής Ψυχολογίας. Η Πολιτισμική-Ιστορική Ψυχολογία εμφανίστηκε σε αντιδιαστολή με το συμπεριφορισμό (την Ψυχολογία της επιφάνειας) και την ψυχανάλυση (την Ψυχολογία του βάθους). Ο Vygotsky χαρακτήριζε την προσέγγισή του ως Ψυχολογία του ύψους, δηλαδή Ψυχολογία των ανώτερων, ψυχικών λειτουργιών, στις οποίες με τον πιο σαφή τρόπο εκφράζεται η κοινωνικότητα και η ιστορικότητα της συνείδησης και της δραστηριότητας του ανθρώπου (Δαφέρμος, 2002). Vygotsky, δραματική τέχνη και «αναδημιουργία» του ανθρώπου Η διπλωματική εργασία του Vygotsky στο Πανεπιστήμιο Sheniavsky είχε τίτλο «Η τραγωδία του Άμλετ, πρίγκιπα της Δανίας του Σαίξπηρ». Ο Άμλετ ήταν ο αγαπημένος ήρωας του Vygotsky και στις πιο διαφορετικές στιγμές της ζωής του στρεφόταν σ' αυτόν. Σ' αυτή την διπλωματική εργασία, που γράφτηκε το σε μια περίοδο -κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου-, που κυριαρχούσε η απογοήτευση και η απαισιοδοξία στους κόλπους της διανόησης και όλης της κοινω- * Ο Μανόλης Δαφέρμος είναι επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπισrημίου Κρήτης. **Η παρούσα εργασία βασιί;εται σε εισήγηση, που έγινε σrο πλαίσιο του συνεδρίου τέχνη και Ψυχιατρική. (Χανιά, 20-23/5/2010).

2 ΟΙcrΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ νίας ο Vygotsky διατύπωσε την άποψη ότι η τραγωδία Άμλετ του Σαίξπηρ είναι κτισμένη στη θλίψη για την ανθρώπινη ύπαρξη. Το τραγικό εδράζεται στην μοιραία σύγκρουση της ανθρώπινης βούλησης με εσωτερικούς και εξωτερικούς φραγμούς, εμπόδια. Βέβαια, όπως παρατηρεί ο Yaroshevsky (1987), σ' αυτή την πρώτη επιστημονική εργασία του Vygotsky δεν υπάρχει κάποια υλιστική Ψυχολογία της τέχνης, αλλά μάλλον μια ιδεαλιστική Αισθητική. Όμως, τα ζητήματα που τέθηκαν σ' αυτή την εργασία σχετικά με τον συμβολικό χαρακτήρα της τραγωδίας του Σαίξπηρ, τη σχέση του αναγνώστη (ακροατή, θεατή) προς το έργο τέχνης, κ. α. συνέχισαν να προκαλούν το έντονο ενδιαφέρον του Vygotsky και σε μετέπειτα φάσεις της ζωής του. Στην περίοδο μετά την επικράτηση της σοβιετικής εξουσίας στην πόλη Gomel ο Vygotsky εργάστηκε ως καθηγητής της λογοτεχνίας σε σχολείο. Ταυτόχρονα, ο Vygotsky διορίστηκε υπεύθυνος του καλλιτεχνικού Τμήματος της επαρχιακής επιτροπής λα"ίκής επιμόρφωσης. Ο Vygotsky παρακολουθούσε πολλές θεατρικές παραστάσεις και συμμετείχε στην επιλογή του ρεπερτορίου των παραστάσεων (Vygotskaja & Lifanova, 1996). Διασώθηκαν περίπου 70 θεατρικές κριτικές του Vygotsky, που γράφτηκαν μετά την επανάσtαση το Σε μια από αυτές τις θεατρικές κριτικές ο Vygotsky αναφερόμενος σε μια θεατρική παράσtαση έγραψε: «... Να κάνει το μουζίκο σε όλη την πραγματική του ουσία φορέα του ηρωικού σε όλο το εσωτερικό δράμα, να φανερώσει το πανανθρώπινο και το υψηλό στην εξέγερση των μουζίκικων σκοτεινών παθών- αυτό είναι ένα πείραμα που δεν το είχε μέχρι τότε δοκιμάσει η λογοτεχνία» (Vygotskaja & Lifanova, 1996, 51). Έτσι, η δραματική τέχνη κλήθηκε αυτή την περίοδο, σύμφωνα με τον Vygotsky, να αναδείξει την ανάδυση των ταπεινών και καταφρονεμένων στο προσκήνιο της Ιστορίας. Το θέατρο, σύμφωνα με τον Vygotsky, διαδραματίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του ανθρώπου κατά τη μετάβαση στη <<νέα κοινωνία». Η τέχνη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου ανθρώπου. «Χωρίς τη νέα τέχνη δεν θα υπάρξει νέος άνθρωπος» (Vygotsky, 1987, 250). Ο θεωρητικός του θεάτρου Stanislavsky περιγράφει τη συγκινητική διαδικασία μύησης των εργατών και αγροτών στο θέατρο, που αποτελούσε μέχρι τότε μονοπώλιο των ανώτερων κοινωνικών τάξεων. «Στην αρχή δυσκολευτήκαμε πολύ, σε δύο τρεις περιπτώσεις μάλιστα, όταν το πλήθος από αδιαπαιδαγώγητους ακόμη θεατές χάλασε σε μια πράξη όλη την ατμόσφαιρα, αναγκάστηκα να τους μιλήσω εγώ για λογαριασμό των ηθοποιών, που δεν ήξεραν τι να κάνουν. Κάποιο βράδυ δεν κρατήθηκα και τους μίλησα πιο απότομα απ' ότι έπρεπε. Το πλήθος με άκουσε πολύ προσεκτικά και αμίλητα. Δύο τρεις φορές έγιναν αυτά, το ξαναλέω. Και μου είναι αδύνατον να καταλάβω ακόμα και τώρα, πως οι θεατές σ' εκείνες τις παραστάσεις κατάφεραν να πληροφορήσουν γι' αυτά τα περιστατικά τους άλλους, που ήρθαν ύστερα στο θέατρό μας. Ούτε γράφτηκε τίποτε στις εφημερίδες, ούτε έγινε κάποια σχετική ανακοίνωση. Πως λοιπόν από κει κι έπειτα το κοινό έδειξε μια ολότελα διαφορετική συμπεριφορά; Έρχονταν στο θέατρο ένα τέταρτο πριν αρχίσουμε, έπαψαν να καπνίζουν και να σπάνε καρύδια, δεν κουβαλούσαν φαγιά μαζί τους, κι όταν εγώ δεν ήμουν απασχολημένος και τριγύριζα στο φουαγιέ, το γεμάτο απ' το καινούργιο μας κοινό, οι πιο νέοι έτρεχαν εδώ κι εκεί να ειδοποιήσουν τους άλλους ότι: -Έρχεται αυτός. Με το αυτός εννοούσαν βέβαια εκείνον, που μίλησε στο κοινό. Και οι θεατές, υπάκουσαν στους νόμους της Τέχνης που κυβερνούν στο θέατρο...» (Στανισλάφσκι, 1980, ). Ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της χειραφετητικής τέχνης είναι ότι συμβάλλει στην υπέρβαση του χάσματος μεταξύ των λα"ίκών στρωμάτων και του πολιτισμικού κεκτημένου της aνθρωπότητας. Η Ψυχολογία τη; τέχνη; του Vygotsky Η Πολιτισμική-ιστορική Ψυχολογία ήταν προ"ίόν των ευρύτερων κοινωνικο-ιστορικών διαδικασιών, που πραγματοποιήθηκαν στην ΕΣΣΔ στη δεκαετία του 1920 όταν πραγματοποιήθηκε έκρηξη δημιουργικότητας στους πιο διαφορετικούς τομείς της τέχνης και της επιστήμης. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι aπρόσμενες συγκλίσεις μεταξύ των τάσεων που εμφανίστηκαν στο θέατρο και τον κινηματογράφο με τις εξελίξεις, που πραγματοποιήθηκαν στο πεδίο της επιστήμης (στη συγκεκριμένη περίπτωση, στη Ψυχολογία). Ενδιαφέρον παρουσιάζει, για παράδειγμα, το γεγονός ότι ο μεγάλος σκηνοθέτης Eisenstein ήταν προσωπικός φίλος του Vygotsky και είχε ένα από τα ελάχιστα δακτυλογραφημένα αντίγραφα της διδακτορικής του διατριβής.

3 34 ΊΈ'ΓΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑ'ΓΡΙΚΗΣ Νο 112 ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ Αξίζει να σημειωθεί ότι η διδακτορική διατριβή του Vygotsky με θέμα «Ψυχολογία της τέχνης» γράφτηκε στα τέλη του αρχές του Η εν λόγω εργασία γράφτηκε πριν την εμφάνιση της Πολιτισμικής Ισωρικής Ψυχολογίας, όταν ο Vygotsky ήταν έντονα επηρεασμένος από την φορμαλιστική σχολή στο πεδίο της θεωρίας της λογοτεχνίας. Ο Vygotsky επιζητούσε μια αντικειμενική μέθοδο ανάλυσης του έργου τέχνης, που θα αναλύει τη μορφή του έργου τέχνης ανεξάρτητα από την πρόσληψή του από τον αναγνώστη ή θεατή 1 (Veresov, 1999Ή Van der Veer & Valsiner, 1993Ή Δαφέρμος, 2002). Βέβαια, ο ίδιος ο Vygotsky δεν έμεινε ικανοποιημένος από το συγκεκριμένο βιβλίο και γι' αυτό δεν το δημοσίευσε όσο ζούσε. Η ανακάλυψη της συμβολής των διαμεσολαβητικών μέσων (υλικών εργαλείων, σημείων) στην ανάπτυξη των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών και η ανάδειξη του κοινωνικού χαρακτήρα της εμφάνισης του ψυχισμού σηματοδότησε την εμφάνιση της Πολιτισμικής-Ιστορικής Ψυχολογίας (Van der Veer & Valsiner, 1993Ή Δαφέρμος, 2002). Δεν είναι τυχαία η ενδότερη συνάφεια της Πολιτισμική-ιστορικής Ψυχολογίας και της αντίληψης του μεγάλου σοβιετικού σκηνοθέτη Eisenstein για τον κοινωνικό χαρακτήρα των θεατρικών δρώμενων. Σύμφωνα με τον Eisenstein, <<το θέατρο αποτελεί πρώτα απ' όλα, ανασυγκρότηση των δράσεων και των πράξεων του κοινωνικά εμφανιζόμενου ανθρώπου» (Eisenstein, 2002, 37). Ο Vygotsky υιοθέτησε την άποψη του Γάλλου ψυχολόγου Politzer ότι η νέα Ψυχολογία είναι η επιστήμη για το «δράμα της ζωής». Σύμφωνα με τον Politzer (χχ, 142), «η ψυχολογία για να ξεφύγει από μια χιλιόχρονη παράδοση και να ξαναγυρίσει στη ζωή, οφείλει ίσως να μιμηθεί το θέατρο». Ο Vygotsky (1988) προτιμούσε την άποψη του Φάουστ του Γκαίτε «Ην εν αρχή η πράξις!» (Goethe, 2003, 131) και όχι την βιβλική ρήση «Εν αρχή είναι ο Λόγος» (Καινή Διαθήκη, Κατά Ιωάννην, 1α, 1). Σε αντιδιαστολή με τον συμπεριφορισμό η Πολιτισμική Ιστορική Ψυχολογία δεν αρκείται στην περιγραφή των εξωτερικών συμπεριφορών των ανθρώπων, αλλά αναδεικνύει το βαθύτερο εσωτερικό, ψυχολογικό περιεχόμενο των πράξεων τους, το νόημά τους για τα ίδια τα δρώντα υποκείμενα. Όπως ήδη αναφέραμε, η Πολιτισμική-Ιστορική Ψυχολογία αποτελεί Ψυχολογία του ύψους, της προοπτικής. Το δράμα της ζωής δεν αποτελεί απλώς και μόνο έκφραση της κυριαρχίας των καταχθόνιων, σκοτεινών, aσυνείδητων δυνάμεων της ζωής, αλλά της αισιόδοξης τραγωδίας του μετασχηματισμού τους, της δημιουργικής αναγέννησης των ανθρώπων μέσω της συμμετοχής τους σε συλλογικές δράσεις. Το θέατρο αποτελεί μια από τις σημαντικότερες συλλογικές δράσεις μέσω της οποίας επιτυγχάνεται αυτή η δημιουργική αναγέννηση των ανθρώπων. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Αρχαία Ελλάδα δίπλα στα Ασκληπιεία υπήρχαν θέατρα. Η παρακολούθηση θεατρικών παραστάσεων αποτελούσε συστατικό στοιχείο της ιατρικής θεραπείας (Pollak, 2005Ή Δαφέρμος, 2010). Η συμμετοχή στις θεατρικές παραστάσεις αποτελούσε δικαίωμα και υποχρέωση του ελεύθερου πολίτη της Αθήνας, που συμμετείχε στα κοινωνικά δρώμενα (Χουρδάκης, 1995). Αξίζει να σημειωθεί ότι η ιδιώτευση, η εξατομίκευση, που εξυμνήθηκε τόσο στην αστική κοινωνία στην Αρχαία Ελλάδα ήταν αντικείμενο περιφρόνησης και αντιμετωπιζόταν με aπαξιωτικό τρόπο. Ο Vygotsky δεν περιορίστηκε στην ανάδειξη του κοινωνικού χαρακτήρα της δραματικής τέχνης, αλλά επιχείρησε να μελετήσει τον ενδότερο χαρακτήρα της ψυχολογικής επίδρασής της. Έτσι, στη διδακτορική του διατριβή ο Vygotsky επιχείρησε να αναδείξει τη βάση της ψυχολογικής επίδρασης του δράματος. Σύμφωνα με τον Vygotsky, η σύγκρουση, η αντιπαράθεση, η ανατροπή κάποιου κανόνα βρίσκεται στη βάση του δράματος. Έτσι, στα έργα του Σαίξπηρ οι ήρωες τοποθετούνται σε τέτοιες τραγικές καταστάσεις, που δεν δρουν σύμφωνα με τον χαρακτήρα τους αλλά με εντελώς απρόβλεπτο τρόπο. Ο Οθέλλος δεν είναι από τη φύση του ζηλιάρης, όμως είναι εύπιστος. Η Δισδεμόνα δεν είναι ο τύπος της γυναίκας που θα μπορούσε να δώσει αφορμή για ζήλια. Όμως, στο δράμα ο Οθέλλος σκοτώνει την Δεσδεμόνα, που δεν είχε δώσει αφορμή για ζήλια. «Αυτή την εσωτερική αντίθεση βρίσκομαι στα έργα του Ντοστογιέφσκι, τα οποία ταυτόχρονα πραγματοποιούνται σε δυο πλάνα -σε ένα χαμηλό και σε ένα υψηλό- όπου οι δολοφόνοι φιλοσοφούν, οι άγιοι πουλούν το σώμα τους στο δρόμο, οι πα- 1. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αναζήτηση νέων μορφών καλλιτεχνικής δημιουργίας απασχολούσε τους συγγραφείς, τους σκηνοθέτες και γενικότερα τους ανθρώπους της τέχνης τη δεκαετία του 1920.

4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ ΨΥΧΙΚΉ YrEIA τροκτόνοι σώζουν την ανθρωπότητα, κ.α.» (Vygotsky, 1987, 221). Το θεατρικό σύστημα του Stanislavsky και η Πολιτισμική-Ιστορική Ψυχολογία Το ενδιαφέρον του Vygotsky για το θεατρικό σύστημα του Stanislavsky αναπτύχθηκε στο βαθμό που ξεπερνούσε τη φορμαλιστική προσέγγιση της εργασίας του Ψυχολογία της τέχνης και άρχισε να κατανοεί τις ανεπάρκειες της ευρέως διαδεδομένης στο πεδίο της Ψυχολογίας νοησιαρχικής προσέγγισης της συνείδησης. Σημαντικός σταθμός σ' αυτή την κατεύθυνση ήταν η επεξεργασία της έννοιας των ψυχολογικών συστημάτων σε αντιστοιχία με την οποία δεν υπάρχουν aποσπασμένες μεταξύ τους ψυχικές λειτουργίες, αλλά σύνθετες διαλειτουργικές μορφές αλληλεπίδρασης των ψυχικών διαδικασιών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την κατανόηση των αντιλήψεων του Vygotsky για τη θεατρική τέχνη έχει η εργασία του «Σχετικά με το πρόβλημα της Ψυχολογίας της δημιουργικής εργασίας του ηθοποιού», το οποίο γράφτηκε το Σ' αυτή την εργασία ο Vygotsky (2009) εξετάζει το παράδοξο του ηθοποιού του D. Diderot ( ) και εκθέτει τις αντιλήψεις του σχετικά με το θεατρικό σύστημα του Stanislavsky. Κατά την άποψή μας, ενυπάρχει ενδότερη συνάφεια μεταξύ της Πολιτισμικής-Ιστορικής Ψυχολογίας και του θεατρικού συστήματος του Stanislavsky. Η πρώτη βασική αρχή του συστήματος Stanislavsky είναι: <<η δραματική τέχνη του ηθοποιού είναι η τέχνη της εσωτερικής και εξωτερικής δράσης» (Whyman, 2008, 39). «Κάθε στιγμή που βρισκόμαστε στη Σκηνή, κάθε στιγμή στην εξέλιξη της δράσης του έργου, πρέπει να έχουμε υπόψη μας, είτε τις εξωτερικές συνθήκες γύρω μας (ολόκληρη τη σκηνική παρουσίαση του έργου), είτε την εσωτερική αλυσίδα των περιστάσεων που εμείς οι ίδιοι υποθέσαμε, φανταστήκαμε, για να ζωντανέψουμε τους ρόλους μας» (Στανισλάβσκι, χ.χ., 64-65). Στη βάση του δράματος, της δραματικής τέχνης βρίσκεται η αρχή της δράσης ( δρών είναι αυτός που πράττειή βλ. επίσης, το ρήμα δρώ). Στην σκηνική δράση με βάση το σύστημα του Stanislavsky ενεργοποιείται ο ηθοποιός ως ψυχοσωματική ενότητα, ο νους, η βούληση, τα συναισθήματα, η προσοχή, η μνήμη, η πλαστικότητα του σώματος, η φαντασία, η ικανότητα για επικοινωνία, η τεχνική της ομιλίας, η προσωπικότητα συνολικά. Η εν λόγω αντίληψη του Stanislavsky συγκλίνει με την θεωρία του Vygotsky περί ψυχολογικών συστημάτων, που ερχόταν σε ρήξη με την μονοδιάστατα αναλυτική προσέγγιση των αποσπασμένων μεταξύ τους ψυχολογικών λειτουργιών, που ακόμα και στις μέρες συνεχίζει να κυριαρχεί στο πεδίο της Ψυχολογίας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Πολιτισμικήιστορική Ψυχολογία αποτέλεσε τη ψυχολογική κατεύθυνση στο πλαίσιο της οποίας άρχισε η επεξεργασία της έννοιας της δραστηριότητας. Αξίζει να αναφερθεί ότι σε αντιδιαστολή με την θετικιστικά προσανατολισμένη Ψυχολογία, η οποία εξετάζει τις συσχετίσεις μεταξύ αποσπασμένων παραμέτρων και επιμέρους ψυχικών λειτουργιών, η Πολιτισμική Ιστορική Ψυχολογία και η Ψυχολογία της δραστηριότητας αναδεικνύει τα δρώντα υποκείμενα στο ευρύτερο κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου δρουν και αναπτύσσονται. Έτσι, η Πολιτισμική-Ιστορική Ψυχολογία εμφανίστηκε ως η Ψυχολογία των δρώντων υποκειμένων και του δράματος της ζωής. Οι δραματικές πράξεις δεν αποτελούν ιδιωτικές πράξεις αποσπασμένων μεταξύ τους ατόμων, αλλά πράξεις κοινωνικών ανθρώπων, οι οποίοι ακόμα και όταν aποξενώνονται και λειτουργούν ως εξατομικευμένα υποκείμενα συνεχίζουν να λειτουργούν ως μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Η δεύτερη αρχή του θεατρικού συστήματος Stanislavsky είναι ειλικρίνεια και η αυθεντικότητα των βιωμάτων του ηθοποιού στις συγκεκριμένες συνθήκες. Ο Stanislavsky υιοθέτησε την αρχή της αυθεντικότητας των συναισθημάτων, την οποία εισήγαγε ο μεγάλος ρώσος ποιητής Αλέξανδρος Πούσκιν (Whyman, 2008). «Μπορείς να παίζεις καλά, μπορείς να παίζεις άσχημα. Το σπουδαίο είναι να παίζεις αληθινά» (Στανισλάβσκι, χ.χ., 15). Η αρχή της αυθεντικότητας των συναισθημάτων επιλύει με νέο τρόπο το παράδοξο του ηθοποιού του Diderot. Τα συναισθήματα του ηθοποιού πρέπει να είναι αυθεντικά και όχι προσποιητά ή υποκριτικά. Ο ηθοποιός δεν αναπαριστά, ούτε «παίζει ρόλους», αλλά βιώνει πραγματικά συναισθήματα επί σκηνής. «Να μην αντιγράφετε πάθη, να μη αντιγράφετε τύπους. Πρέπει να ζείτε αυτά τα πάθη, να ζείτε τους χαρακτήρες. Κι' ο τρόπος που θα παίζετε, πρέπει να

5 36 ΊΈΊ'ΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΊ'ΡΙΚΗΣ Νο 112 ΨΥΧΙΚΗ YrEIA βγαίνει από την ικανότητά σας να τα ζείτε» (Στανισλάβσκι, χ.χ.,42). Η έμφαση του Stanislavsky στη συμβολή των συναισθημάτων στην δραματική τέχνη συγκλίνει με την Πολιτισμική-Ιστορική Ψυχολογία του Vygotsky, ο οποίος υποστήριζε ότι «... η συγκίνηση αποτελεί το άλφα και το ωμέγα, τον αρχικό και τον τελικό κρίκο, τον πρόλογο και τον επι'λογο ολόκληρης της ψυχικής ανάπτυξης του παιδιού» (Vygotsky, 1984a, c.297). Αξίζει να σημειώσουμε ότι η έμφαση της Πολιτισμικής-Ιστορικής Ψυχολογίας στη σημασία των συναισθημάτων ερχόταν σε ρήξη με τις νοησιαρχικές προσεγγίσεις των ευρύτατα διαδεδομένων ρευμάτων της Ψυχολογίας (Piaget, γνωστικός συμπεριφορισμός, κ.α.). Η θεωρία των συναισθημάτων του Vygotsky ερχόταν σε ρήξη με τη θεωρία των συναισθημάτων του James (1884, 1890), ο οποίος υποστήριξε ότι οι σωματικές συνιστώσες (πχ. η μιμητική του προσώπου, η συστολή ή χαλάρωση του μυ"ίκού συστήματος, η κατάσταση του κυκλοφοριακού συστήματος, κ.λπ.) προκαλούν τη συναισθηματική εμπειρία και όχι το αντίστροφο. Με άλλα λόγια, το γέλιο προκαλεί τη χαρά και τα δάκρυα την θλίψη. Αξίζει να σημειωθεί ότι η περιφερική θεωρία των συναισθημάτων των James και Lange είχε ιδιαίτερη εξάπλωση και στην μετεπαναστατική Ρωσία. Ο Meyerhold στηρίχθηκε στη θεωρία των συναισθημάτων των J ames και Lange για να στηρίξει την βιο-μηχανική (biomechanics), την οποία επιχείρησε να θεμελιώσει. Ο Eisenstein υιοθετούσε επίσης, την αντίληψη περί πρωτοκαθεδρίας των φυσικών κινήσεων του σώματος έναντι των βιωμάτων του υποκειμένου (Whyman, 2008). Στο αντίποδα των μηχανιστικών προσεγγίσεων του σώματος και των συναισθημάτων στο πεδίο της θεατρικής τέχνης βρισκόταν ο Stanislavsky, ο οποίος ανέδειξε τη σημασία της μελέτης και διαχείρισης των πολύπλοκων, δυναμικών βιωμάτων του ηθοποιού απορρίπτοντας τον νευροφυσιολογικό αναγωγισμό. Ο Vygotsky προσέγγιζε τις αντιλήψεις του Stanislavsky και αμφισβήτησε την θεωρία των συναισθημάτων των James και Lange, που οδηγεί στην απο-υποκειμενοποίηση και απο-ψυχολογικοποίηση των συναισθημάτων, τα οποία παρουσιάζονται ως απλά επιφαινόμενα των νευροφυσιολογικών μεταπτώσεων του οργανισμού. Στο ανολοκλήρωτο βιβλίο του Η θεωρία για τα συναισθήματα. Ιστορικο-ψvχολογική έρευνα ο Vygotsky (1984b) δεν αρκέστηκε στην κριτική της θεωρίας των συναισθημάτων των James και Lange, αλλά ανέδειξε ότι η εν λόγω θεωρία έχει τις φιλοσοφικές καταβολές της στον καρτεσιανό δυ"ίσμό (Δαφέρμος, 2002). Η τρίτη αρχή του συστήματος Stanislavsky είναι η επίδραση του ηθοποιού στο ασυνείδητο μέσω των συνειδητών ψυχοτεχνικών. Ο Stanislavsky επιδίωκε μέσω ενός συστήματος ειδικών ασκήσεων να βοηθήσει τον ηθοποιό να βιώσει με φυσικό τρόπο συναισθήματα ενεργοποιώντας το ασυνείδητο (Whyman, 2008). «Η άμεση διέγερση του υποσυνειδήτου μας είναι κάτι αδύνατο. Γι' αυτό, χρησιμοποιούμε διάφορους ερεθισμούς, που μας παρακινούν να «ζήσουμε» το ρόλο, κι αυτό, με τη σειρά του, δημιουργεί αναπόφευκτα την αμοιβαία επικοινωνία και τις συνειδητές ή aσυνείδητες προσαρμογές της. Αυτή είναι η έμμεση διέγερση του υποσυνείδητου» (Στανισλάβσκι, χ.χ., 244). Μέσω ενός συστήματος συνειδητής εκπαίδευσης και προετοιμασίαξ ο Stanislavsky επεδίωκε ο ηθοποιός να κατακτήσει ένα τέτοιο επίπεδο ετοιμότητας, ώστε να αντιδρά επί σκηνής με φυσικό, αυθόρμητο τρόπο. «Μονάχα όταν ο ηθοποιός, πάνω στη Σκηνή, αισθάνεται την εξωτερική και την εσωτερική δραστηριότητά του να κυλούν αβίαστα, φυσικά και κανονικά μέσα στις δοσμένες συνθήκες όπου κινείται, μονάχα τότε ανοίγονται ασυναίσθητα οι βαθύτερες πηγές του υποσυνείδητου κι έρχονται στον ~-~ ~ Στο θεατρικό σύστημα του Stanislavsky προσδίδεται ιδιαίτερη σημασία στην προετοιμασία και στην εκπαίδευση του σώματος του ηθοποιού. Στο σημείο αυτό το θεατρικό σύστημα του Stanislavsky υπερτερεί σε σχέση με την Πολιτισμική-Ιστορική Ψυχολογία του Vygotsky ο οποίος εξαιτίας της δικαιολογημένης κριτικής του βιολογικού αναγωγισμού οδηγήθηκε στην άλλη ακρότητα, υποτιμώντας (ή μη αναδεικνύοντας επαρκώς) τη σημασία του σώματος και γενικότερα της βιολογικής συνιστώσας στη διαμόρφωση των ψυχικών διαδικασιών. Με άλλο λόγια, ο Vygotsky δεν κατάφερε επαρκώς στο πλαίσιο της θεωρίας του να αναδείξει -μιλώντας με σπινοζική ορολογία - «τι μπορεί να κάνει το ανθρώπινο σώμα». <<Κανένας, είναι αλήθεια, δεν έχει προσδιορίσει ως τώρα τι μπορεί να κάνει το σώμα, δηλαδή η πείρα δεν έχει διδάξει σε κανέναν ως τώρα τι μπορεί να κάνει το σώμα μόνο δια των νόμων της φύσης θεωρούμενης μόνο ως σωματικής, και τι δεν μπορεί να κάνει αν δεν προσδιοριστεί από την ψυχή» (Spinoza, χ. χ., ΠΙ, θεωρ./1, σχολ.). Όμως, αυτό δεν ήταν τόσο ατομική ανεπάρκεια του Vygotsky όσο έκφραση της ιδιαιτερότητας της συγκεκριμένης γνωσιακής συγκυρίας διαμόρφωσης της Πολιτισμικής-ιστορικής Ψυχολογίας.

6 ΟκτΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΙΈΙΑ ηθοποιό αισθήματα, που δεν μπορούμε πάντοτε να τ' αναλύσουμε» (Στανισλάβσκι, χ.χ., 16). Μια από τις ποικίλες τεχνικές που χρησιμοποιούσε ο Stanislavsky στην προετοιμασία του ηθοποιού ήταν η παρουσίαση δίπλα στο κείμενο του θεατρικού έργου του «κρυφού κειμένου», στο οποίο εκφράζονται οι ανείπωτες επιθυμίες, τα βαθύτερα κίνητρα των ηρώων. «Πίσω από κάθε ανταπάντηση του ήρωα ενός δράματος υπάρχει κατά τον Στανισλάβσκι μιά επιθυμία προσανατολισμένη προς την εκπλήρωση ορισμένων απαιτήσεων. Αυτό που στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να δημιουργηθεί εκ νέου με την μέθοδο της σκηνικής ερμηνείας, στην ζωντανή γλώσσα αποτελεί πάντα την αφετηρία κάθε ρηματικής νοητικής πράξης» (Vygotsky, 1988, 431). Ο Vygotsky (1988) ανάδειξε τη σημασία της aποκρυπτογράφησης των διαλόγων μεταξύ των ηρώων, της ανίχνευσης των συγκινησιακών και βουλητικών τάσεων, που βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση, των σημασιών και των νοημάτων, που κρύβονται πίσω από τις λέξεις. Ο Vygotsky (1988) παρατηρούσε ότι η εσωτερική, νοηματική πλευρά της γλώσσας παρέμενε άγνωστη περιοχή για την Ψυχολογία. Ο Vygotsky ήταν ένας από τους πρώτους ψυχολόγους, που στράφηκαν στη μελέτη αυτής της άγνωστης περιοχής και επιχείρησε να τη διερευνήσει αξιοποιώντας το κεκτημένο της δραματικής τέχνης και κυρίως του θεατρικού συστήματος του Stanislavsky. Από αυτό το πρίσμα η δραματική τέχνη παρουσιάστηκε ως πηγή έμπνευσης στο πεδίο της Ψυχολογίας. Ο Stanislavsky υιοθέτησε την αντίληψη του Chemisevsky (1986) ότι ο σκοπός της τέχνης είναι η αναπαραγωγή, η αναδημιουργία της ζωής (Whyman, 2008). Κομβικό ρόλο σ' αυτή τη διαδικασία μετασχηματισμού της ζωής έχουν τα συναισθήματα: «.. τίποτε μεγάλο δεν επιτυγχάνεται στον κόσμο χωρίς πάθος» (Hegel, 1980, τ. 1, 35). Όμως, τα συναισθήματα παρέμεναν teπa incognita για την Ψυχολογία. Ούτε η συμπεριφοριστική θεωρία των συναισθημάτων, ούτε η περιφερειακή θεωρία των συναισθημάτων του James δεν επαρκούσαν για την διερεύνηση των συναισθημάτων. Ο Vygotsky πρότεινε μια ενδιαφέρουσα ιδέα, που ίσως ανοίγει το δρόμο για την κατανόηση της φύσης των συναισθημάτων και συνδέεται με την δραματική τέχνη. «Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα συναισθήματα του ηθοποιού, καθότι είναι ένα γεγονός της τέχνης, υπερβαίνουν τα όρια της προσωπικότητάς του και γίνονται μέρος του συγκινησιακού διαλόγου μεταξύ του ηθοποιού και του κοινού. Ο ηθοποιός με τις συγκινήσεις του βιώνει αυτό που ο F. Paulhan εύστοχα αποκάλεσε ως «επιτυχημένο μετασχηματισμό των συναισθημάτων...» (Vygotsky, 2009, 203). Με άλλα λόγια, τα συναισθήματα δεν αποτελούν ιδιότητες του ατομικού υποκειμένου, αλλά εμφανίζονται στην αλληλεπίδραση μεταξύ των υποκειμένων. Με άλλα λόγια, τα συναισθήματα έχουν σχεσιακό, κοινωνικό, ιστορικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν ιδιωτικές καταστάσεις της συνείδησης του απομονωμένου ατόμου. Η κατανόηση του σχεσιακού, κοινωνικού, ιστορικού χαρακτήρα των συναισθημάτων άνοιξε το δρόμο για την δρόμο για την υπέρβαση του καρτεσιανού δυ'ίσμού. Τα συναισθήματα δεν είναι ούτε αυτόματες, ανακλαστικές αντιδράσεις του σώματος- μηχανής, ούτε aσώματα, καθαρά πνευματικά μορφώματα της συνείδησης του ατομικού υποκειμένου. Ο Vygotsky απέρριψε το δυ'ίσμό νόησης και συναισθημάτων, την εξέταση των συναισθημάτων ως aταβιστικών καταλοίπων, που θα πρέπει να aπονεκρωθούν και την στωική, γνωστικιστική αντίληψη ότι η νόηση θα πρέπει να κυριαρχεί επάνω στα συναισθήματα. Σε αντιδιαστολή με τη νοησιαρχική προσέγγιση του ανθρώπινου ψυχισμού ο Vygotsky υιοθέτησε την αρχή της ενότητας νόησης και συναισθημάτων και γενικότερα την αντίληψη ότι οι ψυχικές διαδικασίες δεν αποτελούν aποσπασμένες μεταξύ τους λειτουργίες, αλλά σύνθετα συστήματα. Σε αντιδιαστολή με την στωική και καρτεσιανή αντίληψη ότι η νόηση θα πρέπει να κυριαρχήσει επάνω στα πάθη, ο Vygotsky υιοθέτησε την σπινοζική αντίληψη ότι τα συναισθήματα δεν θα πρέπει να παταχθούν, αλλά να μετασχηματιστούν. (Vygotsky, 1984bΉ Δαφέρμος, 2004). Σημαντική διαδικασία μετασχηματισμού των συναισθημάτων αποτελεί η τέχνη και ιδιαίτερα η δραματική τέχνη 3 Η δραματική τέχνη εδράζεται στη σύγκρουση συναισθημάτων και μέ- 3. Αυτή ιδέα ενυπάρχει ήδη στα έργα του Αριστοτέλη (Αριστοτέλη, 1982, Ποιητική, 1452αΉ Αριστοτέλης, 2004, Ρητορική, Β, 1386α). Στην τραγωδία οι άνθρωποι παρακολουθούν τα παθήματα του ήρωα και μέσω του φόβου και του ελέους οδηγούνται στην κάθαρση. Έτσι, η κάθαρση μέσω της τέχνης παρουσιάζεται στον Αριστοτέλη ως μηχανισμός αναδιάταξης και μετασχηματισμού των ανθρώπινων συναισθημάτων (Δαφέρμος, 2010).

7 38 ΊΈΊΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΊΡΙΚΗΣ Νο 112 ΨΥΧΙΚΗ ΎΙΈΙΑ σω αυτής της σύγκρουσης αντικρουόμενων συναισθημάτων επέρχεται η κάθαρση, η εξιλέωση, ο κατευνασμός, ο μετασχηματισμός των συναισθημάτων. Όμως, ο μετασχηματισμός των συναισθημάτων, δεν αποτελεί μια καθαρά ατομική διαδικασία, που επέρχεται στους νευρώνες του εγκεφάλου του απομονωμένου ατόμου, αλλά μια συλλογική, κοινοτική, κοινωνική διαδικασία. Ορισμένα συμπεράσματα Στην παρούσα εργασία επιχειρήσαμε να αναδείξουμε ότι η τέχνη (και ιδιαίτερα η δραματική τέχνη) αποτελεί πηγή έμπνευσης για την Ψυχολογία. Η δραματική τέχνη παρέχει τη δυνατότητα μιας νέας προοπτικής πραγμάτευσης κομβικών ζητημάτων της Ψυχολογίας (πράξη-δράση, συναισθήματα, νόημα, προσωπικότητα, σχέση συνείδησης-ασυνείδητου κ.α.). Έτσι, διαφαίνεται η ανεπάρκεια της θετικιστικής προσέγγισης της επιστήμης, που δημιουργεί ανυπέρβλητη ρήξη μεταξύ επιστήμης και τέχνης. Πιο συγκεκριμένα, διαπιστώσαμε ότι η ενασχόληση του Vygotsky με την τέχνη (και ιδιαίτερα με τη δραματική τέχνη) διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της Πολιτισμικής-Ιστορικής Ψυχολογίας. Κατά την άποψή μας, δεν έχει γίνει επαρκώς κατανοητή η σημασία της δραματικής τέχνης (και ιδιαίτερα του θεατρικού συστήματος του Stanislavsky) για την Ψυχολογία σε πρακτικό, εφαρμοσμένο επίπεδο, αλλά και σε θεωρητικό επίπεδο και θα πρέπει να γίνει αντικείμενο ενδελεχούς έρευνας. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αqιστοτέλης (1982). Ποιητική. Αθήνα: Κέδρος. 2. Αqιστοτέλης (2004). Ρητορική (τ. 1-3). Αθήνα: Ζήτρος. 3. Chernisevsky, Ν. (1986). Estetίscheskίe otnoschenίe iskusstνa k deίstνίtelnostί [Η αισθητική σχέση της τέχνης προς την πραγματικότητα]. In N.Chemίseνsky, Sotsίnenίa [Έργα} (pp ). Moscow: Mίsl. 4. Δαφέρμος, Μ. (2002). Η πολιτισμική - ιστορική θεωρία του Vygotsky. Αθήνα: Ατραπός. 5. Δαφέρμος, Μ. (2004). Ο Σπινόζα και η Ψυχολογία. ΟΥΓΟΠΙΑ, 61, Δαφέρμος, Μ. (2010). Το ιστορικό γίγνεσθαι της Ψυχολογίας. Αθήνα: Gutenberg. 7. Eisenstein, S. (2002). Psychologίsckeskίe voprosί Ickusstνa [Ψυχολογικά ζητήματα της τέχνης]. Moscow: Smίsl. 8. Goethe, ]. (2003). Φάουστ (μτφρ. Π. Μάρκαρης). Αθ1jνα: Γαβριηλίδης. 9. Hegel, G. (1980). Φιλοσοφία της Ιστορίας (μτφρ. Α. Μανούση), (τ. 1-2). Αθήνα: Νεφέλη. 10. James, W. (1884). What ίs an Emotίon? Mίnd, 9, James, W. (1890). The Princίples of Psychology (Vol. 1-2). New York: Henry Holt. 12. Καινή Διαθήκη (1974). Αθήνα: Σωτήρ. 13. Politzer, G. (χ.χ.). Οι βάσεις της ψυχολογίας (μτφρ. Γ. Λιωνή). Αθήνα: Αναγνωστίδη. 14. Pollak, Κ. (2005). Η Ιατρική στην αρχαιότητα: Ελλάδα Ρώμη - Βυζάντιο, η ιατρική στη Βίβλο και το Ταλμούδ (μτφρ. Α. Μαυρουδής). Αθήνα: Παπαδήμας. 15. Spίnoza, Β. (χ.χ.). Ηθική (μτφρ. Μ. Ζωγράφου). Αθήνα: Πέλλα. 16. Στανισλάφσκι, Κ. (1980). Η ζωή μου στην τέχνη (τ.β, μτφρ.α.νίκα). Αθήνα: Γκόνης. 17. Στανισλάφσκι, Κ. (χ.χ.). Ένας ηθοποιός δημιουργείται (μτφρ. ΧΒαχλιώτη). Αθήνα: Γκόνης. 18. Van der Veer, Rene & Valsiner, ]. (1993). Understandίng Vygotsky. Oxford UK & Cambrίdge. 19. Veresov, Ν. (1999). Undiscoνered Vygotsky. Frankfurt: Peter.Lang GmbH. 20. Vygotsky, L. (1984α). Voprosί detskoί psychologίί [Ζητήματα της Παιδοψυχολογίας]. In L. Vygotsky, Sobranίe sotsίnenίί [Συλλογή έργων} (Vol. 4, pp ). Moscow: Pedagogίka. 21. Vygotsky, L. (1984b). Uschenίe ob emotsίah [Θεωρία περί συναισθημάτων]. In L. Vygotsky, Sobranίe sotsίnenίί [Συλλογή έργων} (Vol. 6, pp ). Moscow: Pedagogίka. 22. Vygotsky, L. (1987). Psychologίa Iskusstνa [Ψυχολογία της τέχνης]. Moscow: Pedagogίka. 23. Vygotsky, L. (1988). Σκέψη και γλώσσα (μτφρ.α.ρόδη). Αθήνα: Γνώση. 24. Vygotsky, L. (2009). Σχετικά με το πρόβλημα της Ψυχολογίας της δημιουργικής εργασίας του ηθοποιού, στο Μ.Πουρκός (επιμ.), Τέχνη, παιχνίδι, αφήγηση (σελ ). Αθήνα: Τόπος. 25. Vygotskoja, G. & Lifanova, Τ. (1996). Leν Semenoνίsch Vygotsky. Zίzn, Deίtelnost. Schtrίchί k portretu [Leν Semenoνίsch Vygotsky. Ζωή, δραστηριότητα. Σκιαγράφηση του πορτραίτου]. Moscow: Smίsl. 26. Whyman, R. (2009). The Stanίslaνsky System of Actίng. Cambrίdge: Cambrίdge Unίνersίty Press. 27. Yaroshevsky, Μ. (1987). L.S. Vygotsky kak ίssledoνatel problem ίskusstνa [Ο L.S. Vygotsky ως ερευνητές των προβλημάτων της τέχνης], ίn L. Vygotsky, Psychologίa ίskusstνa [Ψυχολογία της τέχνης] (pp ). Moscow: Pedagogίka. 28. Χουρδάκης, Α. (1995). Θέματα από την Ιστορία της Παιδείας. Αθήνα: Γρηγόρης.

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Έννοια και Περιεχόμενο

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Έννοια και Περιεχόμενο Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Έννοια και Περιεχόμενο 1.1 Ορισμός O Η Διοίκηση προσωπικού αποτελεί ειδικό κλάδο στο πλαίσιο της επιστήμης του Management. Aναφέρεται στο σύνολο των

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες για την Ανάπτυξη

Θεωρίες για την Ανάπτυξη Θεωρίες για την Ανάπτυξη Πολιτισμική προσέγγιση (Vygotsky) Βιο-οικολογική προσέγγιση Bronfenbrenner ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ι 2015-16 Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Vygotsky, L.S. (1978/1997)

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Τίτλος Μαθήματος: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι Ενότητα: Η ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ L. S. Vygotsky Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953)

Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953) Κείμενο Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953) Η διαδικασία του αποχωρισμού και της εξατομίκευσης με στόχο τη διαμόρφωση μιας προσωπικής ταυτότητας, αφορά όλα τα μέλη της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I Θεματική Ενότητα 3: Στόχοι: Η απόκτηση ενημερότητας, εκ μέρους των φοιτητών, για τις πολλές

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΩΣ ΜΟΡΦΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΑΓΑΘΟ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΩΣ ΜΟΡΦΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΑΓΑΘΟ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το πρόγραμμα Το Πρόγραμμα με τίτλο «Το θέατρο ως μορφοπαιδευτικό αγαθό και καλλιτεχνική έκφραση στην εκπαίδευση και την κοινωνία» υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ.

Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ. Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ. ) με τον κώδικα της δραματικής - θεατρικής έκφρασης Η δραματοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Σύγχρονες Αντιλήψεις για τη Μάθηση και τη Διδασκαλία και η Εφαρμογή τους με Εργαλεία Υπολογιστικής και Δικτυακής

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394)

Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394) Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394) Στην ιστορία της λογοτεχνικής δημιουργίας έχει αποδειχτεί ότι κάθε έργο που εμφανίζεται ανθεκτικό στο πέρασμα του χρόνου οφείλει τη δυνατότητά του αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951)

Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951) Κείμενο Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951) Έχετε περάσει την αγωνία των πρώτων ημερών της ζωής του παιδιού σας. Έχετε (ξε)περάσει εκείνες τις νύχτες που έπρεπε να σηκώνεστε στις 3 τα ξημερώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ

ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ ΔΟΜΕΣ Δομή Ομάδας Σύνολο Α και μια πράξη η πράξη είναι κλειστή ισχύει η προσεταιριστική ιδότητα υπάρχει ουδέτερο στοιχείο υπάρχει αντίστροφο στοιχείο ισχύει η αντιμεταθετική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 12: Συναισθήματα Θεματική Ενότητα 12 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις διαστάσεις των συναισθημάτων, στο μηχανισμό λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ SESSION 4 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΒΑΚΗΣ ΠΗΓΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ «ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ SESSION 4 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΒΑΚΗΣ ΠΗΓΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ «ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2017 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΠΗΓΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ (ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΙΔΕΩΝ) ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ «ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ» ΤΑ ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ «ΑΝΑΚΑΛΥΨΗΣ»

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ψυχολογία Κινήτρων ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19 Περιεχόμενα Πρόλογος... 19 Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25 Ορισμός... 25 Ιστορική εξέλιξη... 30 Η ανάπτυξη της συμβουλευτικής ψυχολογίας στην Ελλάδα... 40 Θέματα που απασχολούν τη συμβουλευτική ψυχολογία...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017 12/01/2017 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΑΙΘΟΥΣΕΣ ΕΞ/ΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ (Επιτηρητές) Υπ./ Επ. 23/1 Σταθμοί της νεοελληνικής λογοτεχνίας (Νεοελληνική λογοτεχνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικοί και Συναισθηματικοί Παράγοντες της Επικοινωνίας

Γνωστικοί και Συναισθηματικοί Παράγοντες της Επικοινωνίας Γνωστικοί και Συναισθηματικοί Παράγοντες της Επικοινωνίας ιδάσκουσα: Μπετίνα Ντάβου ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2011-2012 Η ύλη των εξετάσεων αποτελείται από τις παρακάτω θεματικές ενότητες: Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής ιδακτορική ιατριβή, Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (2008) Συγγραφέας: Σπύρος Τρύφωνας Επόπτρια: Μπετίνα Ντάβου Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς Περίληψη ιατριβής

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου Σχολή ΣΑΚΕ Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών TSP Θεατρικές Σπουδές Θεματική Ενότητα TSP51 Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Όσοι αμφισβητούν τη χρησιμότητα της θρησκείας και συνολικά την αξιοπιστία της, συνήθως αυτοί παρκάρουν στην απέναντι πλευρά που βρίσκεται η Επιστήμη. Συνήθως, εκτιμούν χρήσιμη

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 9: Η μέθοδος της δραματοποίησης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση Καθηγητής: Αναστασιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου Ημερομηνία 20/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://agrinio-life.gr/ Ιουλία Ιωάννου http://bit.ly/1skxbmb Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου 42 Views November

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!!

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016 Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! «Ώρες να χα να σ ακούω», ήταν μια αυθόρμητη πρόταση που... έφυγε από το στόμα μου, αναγκάζοντας την Ισμήνη να χαμογελάσει

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 9 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να ορίζουν τι

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Δρ Κορρές Κωνσταντίνος Θεωρίες μάθησης Ευνοϊκές συνθήκες για τη μάθηση Μέθοδοι διδασκαλίας Διδακτικές προσεγγίσεις (Ι) Συμπεριφορικές Θεωρίες μάθησης Για τους εκπροσώπους της Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού Ημερομηνία 20/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link vivlio-life.gr Βιργινία Αυγερινού http://vivlio-life.gr/%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae- %CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF-

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ. ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωτσελένη Σοφία Μητρούλια Σοφία

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ. ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωτσελένη Σοφία Μητρούλια Σοφία ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωτσελένη Σοφία Μητρούλια Σοφία Σκοπός του Ομίλου Ρητορικής είναι : α) η καλλιέργεια του «καλώς λέγειν», δηλαδή του λόγου, και μάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Συναισθήματα Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 2: Συμβολή της φυσιολογίας στην ψυχολογία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 2: Συμβολή της φυσιολογίας στην ψυχολογία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 2: Συμβολή της φυσιολογίας στην ψυχολογία Θεματική Ενότητα 2: Στόχοι: Η απόκτηση ενημερότητας, εκ μέρους των φοιτητών, για

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Υπεύθυνος Καθηγητής: Σ. Γυφτόπουλος Σπουδάστριες: Χ. Τζοβλά, Χ. Χαρατσάρη Το θέατρο αποτελεί μια επικοινωνιακή

Διαβάστε περισσότερα