Αθήνα. Τηλ.: , Fax: ,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "115 21 Αθήνα. Τηλ.: 2106466243, Fax: 2106443864, e-mail: gkoulier@nsph.gr"

Transcript

1 Ψυχολογία της Υγείας και ηµόσια Υγεία: Συνάντηση και συνεισφορές, στην Ευρώπη και στην Ελλάδα ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΛΙΕΡΑΚΗΣ 1 Εθνική Σχολή ηµόσιας Υγείας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Ψυχολογία της Υγείας συνεισφέρει στις δράσεις της ηµόσιας Υγείας σε τρία επίπεδα: α) θεωρητικό και εννοιολογικό, β) εφαρµογών και παρεµβάσεων και γ) ανάπτυξης και εφαρµογής µεθοδολογικών και αναλυτικών προτύπων. Από τη δεκαετία του 1970, η Ψυχολογία της Υγείας ανέπτυξε τα κοινωνικο-γνωστικά µοντέλα, για την κατανόηση και πρόβλεψη των συµπεριφορών υγείας επιβεβαίωσε το ρόλο ψυχοκοινωνικών µεταβλητών, (αίσθηση ελέγχου, κοινωνική υποστήριξη και στρες) στην υγεία και στην αρρώστια συνέβαλε στην εκπόνηση µεγάλης κλίµακας δράσεων Αγωγής και Προαγωγής Υγείας στην Κοινότητα (η Μελέτη των τριών Κοινοτήτων του Stanford (1977) για τη χοληστερόλη και την κατανάλωση λιπαρών, και το Πρόγραµµα North Karelia (1995) για τα καρδιαγγειακά νοσήµατα). Για το µέλλον, διαφαίνονται νέες προκλήσεις για την Ψυχολογία της Υγείας στο χώρο της ηµόσιας Υγείας: 1) έµφαση στην προοπτική "του πληθυσµού", 2) µελέτη προσδιοριστικών παραγόντων για την υγεία και την αρρώστια, και σε επίπεδο περιβάλλοντος και κοινωνίας και 3) µελέτη "συστηµάτων", αντί µόνο "πληθυσµών - στόχων". Στην Ελλάδα, η συνάντηση Ψυχολογίας της Υγείας και ηµόσιας Υγείας πραγµατοποιείται σχεδόν αποκλειστικά σε ακαδηµαϊκό επίπεδο, µέσω της διδασκαλίας αυτόνοµου µαθήµατος στα προγράµµατα σπουδών της ΕΣ Υ. Οι περιορισµένες δυνατότητες περαιτέρω εφαρµογής οφείλονται στην ίδια τη ηµόσια Υγεία στην Ελλάδα, που προσπαθεί να προσδιοριστεί, και στην έλλειψη παράδοσης αυτόνοµης δράσης της Ψυχολογίας της Υγείας. Λέξεις κλειδιά: Ψυχολογία της Υγείας, ηµόσια Υγεία 1 Γεώργιος Κουλιεράκης, Τοµέας Κοινωνιολογίας, Εθνική Σχολή ηµόσιας Υγείας, Λεωφ. Αλεξάνδρας 196, Αθήνα. Τηλ.: , Fax: ,

2 To 2002, ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (Π.Ο.Υ.), στην ετήσια αναφορά του µε τίτλο: "Αναφορά για την Παγκόσµια Υγεία: µείωση των κινδύνων, προαγωγή µιας υγιούς ζωής" (WHO, 2002) επισηµαίνει τους 10 σηµαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την παγκόσµια υγεία: απίσχνανση, µη ασφαλείς σεξουαλικές πρακτικές, υψηλή αρτηριακή πίεση, κάπνισµα και κατανάλωση αλκοόλ, µη ασφαλές πόσιµο νερό, αποχέτευση και συνθήκες υγιεινής, ανεπάρκεια σιδήρου, έλλειψη φυσικής άσκησης, υψηλά επίπεδα χοληστερόλης και παχυσαρκία. Οι παράγοντες αυτοί ευθύνονται για το 30% όλων των θανάτων παγκοσµίως. Επιπλέον, στην αναφορά τονίζεται ότι στις αναπτυγµένες χώρες της Β. Αµερικής, της Ευρώπης και της Ασίας, τουλάχιστον το ένα τρίτο όλων των ασθενειών προκαλείται από το κάπνισµα, το αλκοόλ, την αρτηριακή πίεση, τη χοληστερόλη και την παχυσαρκία. Ακόµη αναφέρεται, ότι πάνω από τα τρία τέταρτα των καρδιαγγειακών παθήσεων - η πρώτη αιτία θανάτου παγκοσµίως - προκαλούνται από το κάπνισµα, την υψηλή αρτηριακή πίεση, τη χοληστερόλη ή το συνδυασµό τους. Συνολικά, οι τρεις αυτοί παράγοντες ευθύνονται για 16 εκατοµµύρια θανάτους το χρόνο παγκοσµίως. Το πιο σηµαντικό όµως στοιχείο, που τονίζεται και στην αναφορά του Π.Ο.Υ., είναι πως αυτοί οι παράγοντες κινδύνου σχετίζονται άµεσα µε την ατοµική συµπεριφορά, συνεπώς είναι τροποποιήσιµοι, µέσω προγραµµάτων αγωγής και προαγωγής της υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, η Ψυχολογία της Υγείας - όπως φαίνεται και στον ορισµό του Matarazzo - µπορεί να συνεισφέρει στην προσπάθεια µείωσης των κινδύνων για την υγεία, σε παγκόσµιο επίπεδο: Η Ψυχολογία της Υγείας είναι το σύνολο των εξειδικευµένων εκπαιδευτικών, επιστηµονικών και επαγγελµατικών συνεισφορών του επιστηµονικού κλάδου της Ψυχολογίας στην προαγωγή και διατήρηση της υγείας, στην πρόληψη και θεραπεία της αρρώστιας και στον προσδιορισµό των αιτιολογικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία (Matarazzo, 1980, σελ. 815) Επιπλέον, η προσθήκη στον παραπάνω ορισµό, από την Αµερικανική Ψυχολογική Ένωση, "... και στην ανάλυση και βελτίωση του συστήµατος φροντίδας της υγείας και στη διαµόρφωση πολιτικών για την υγεία" (cf Matarazzo, 1982, σελ. 4), υποδηλώνει το ρόλο που καλείται να παίξει η Ψυχολογία της Υγείας στο πεδίο της ηµόσιας Υγείας. Η Ψυχολογία της Υγείας αποτελεί µια περιοχή µελέτης των ατοµικών, ενδοπροσωπικών και διαπροσωπικών επιδράσεων στην υγεία. Από την άλλη πλευρά, η ηµόσια Υγεία είναι η επιστήµη και η τέχνη της πρόληψης της νόσου, της επιµήκυνσης της ζωής και της προαγωγής της υγείας και της αποδοτικότητας του ατόµου µέσα από

3 την οργανωµένη προσπάθεια της κοινότητας (Winslow, WHO, 1952). Για να επιτευχθούν τα παραπάνω, απαιτείται: α) η εξυγίανση του περιβάλλοντος, β) ο έλεγχος των µεταδοτικών νοσηµάτων, γ) η εκπαίδευση των ατόµων στην ατοµική υγιεινή, δ) η οργάνωση των ιατρο-νοσηλευτικών υπηρεσιών για την έγκαιρη διάγνωση και προληπτική θεραπεία των ασθενειών και ε) η ανάπτυξη ενός "κοινωνικού µηχανισµού" για να εξασφαλίζεται σε κάθε άτοµο ένα επίπεδο διαβίωσης επαρκές για τη διατήρηση της υγείας του (Γεωργούση, Οικονόµου & Κυριόπουλος, 2002). Με άλλα λόγια, η ηµόσια Υγεία είναι "...περισσότερο ένα πεδίο ζητηµάτων-θεµάτων, ένα αντικείµενοπρόβληµα, παρά µια επιστηµονική περιοχή" (Αγραφιώτης, 2003, σελ. 287), που παραδοσιακά επικεντρώνεται στις περιβαλλοντικές, θεσµικές και κοινωνικές συνιστώσες που συµβάλλουν στην υγεία των πληθυσµών, "τροφοδοτείται" από πολλές επιστήµες - τις βιοϊατρικές, τις τεχνολογικές ή επιστήµες της Μηχανικής και τις κοινωνικές (Αγραφιώτης, 2003) - και χρησιµοποιεί διάφορες µεθόδους και εργαλεία (Last, 1995). Πώς όµως µπορεί να "συνεισφέρει" µια επιστήµη που µελετά "το ατοµικό", σε µια περιοχή δράσης προσανατολισµένης "στο συλλογικό"; Η συνεισφορά και τα επιτεύγµατα της Ψυχολογίας της Υγείας στο πεδίο της ηµόσιας Υγείας Συνολικά, από τη δεκαετία του 1970 ως σήµερα, η Ψυχολογία της Υγείας, µαζί µε την Ψυχοσωµατική και τη Συµπεριφορική Ιατρική, αλλά και την Ιατρική Ψυχολογία, έχουν βοηθήσει στο να κατανοήσουµε την αλληλεπίδραση ανάµεσα στους βιολογικούς, ψυχολογικούς, συµπεριφορικούς, κοινωνικούς, πολιτισµικούς, οικονοµικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που σχετίζονται µε την εµφάνιση πολλών ασθενειών (Odgen, Vinck, Oldenburg, & Von Lengerke, Καλαντζή-Αζίζι, 1996). Συγκεκριµένα, η Ψυχολογία της Υγείας έχει πετύχει σηµαντικά πράγµατα και έχει συνεισφέρει στα πεδία δράσης της ηµόσιας Υγείας σε τρία επίπεδα (Vinck et al., 2004): Πρώτον, σε επίπεδο εννοιών και θεωριών, η Ψυχολογία της Υγείας βοήθησε στο να διευρύνουµε την κατανόησή µας για την υγεία και την αρρώστια, αλλά και τους προσδιοριστικούς τους παράγοντες: για παράδειγµα, η ποιότητα ζωής θεωρήθηκε ως ένας σηµαντικός στόχος των προσπαθειών για τη βελτίωση της υγείας, µετατοπίζοντας έτσι την προσοχή από την εξάλειψη των συµπτωµάτων στη γενικότερη λειτουργικότητα του ατόµου (O'Boyle, 1997) διαπιστώθηκε η προστατευτική επίδραση στην υγεία των πεποιθήσεων και µεροληψιών όπως η νοηµατοδότηση, η αίσθηση ελέγχου και η µη ρεαλιστική αισιοδοξία (Taylor, Kemeny, Reed, Bower, & Gruenewald, McKean

4 Skaff, Mullan, Fisher, & Chesla, 2003) επιβεβαιώθηκε ο ρόλος των ψυχοκοινωνικών παραγόντων, όπως η κοινωνική υποστήριξη και το οικογενειακό περιβάλλον, στην υγεία (Dukes Holland, & Holaham Terre, Carlos Poston, Foreyt, St Jeor, & Horrigan, 2004) διερευνήθηκαν οι αρνητικές ψυχολογικές επιπτώσεις από τη χρήση προληπτικών υπηρεσιών υγείας, όπως για παράδειγµα, η µαστογραφία (Lerman, Trock, Rimer, Boyce, Jepson, & Engstrom, 1991) µελετήθηκε ο ρόλος του τρόπου ζωής και του χρόνιου στρες στην υγεία (Καραδήµας & Καλαντζή-Αζίζι, 2002) πιο πρόσφατα, οι ψυχολόγοι έστρεψαν την προσοχή τους στην επίδραση των θετικών συναισθηµάτων, όπως η χαρά, το ενδιαφέρον, η αγάπη, η περηφάνια και η ευχαρίστηση στην υγεία (Fredrickson, 2003). Η Ψυχολογία της Υγείας ανέπτυξε τα κοινωνικογνωστικά µοντέλα, όπως το µοντέλο πεποιθήσεων για την υγεία (Becker, Janz & Becker, 1984), τη θεωρία της κινητοποίησης για την προστασία της υγείας (Maddux & Rogers, 1983), τη θεωρία της προσχεδιασµένης συµπεριφοράς (Ajzen, 1991) και το µοντέλο των γνωστικών σταδίων (Weinstein, 1988). Τα µοντέλα αυτά αφενός κατέδειξαν τη σχέση ανάµεσα σε ψυχολογικούς, κοινωνικούς και πολιτισµικούς παράγοντες και στη συµπεριφορά και αφετέρου χρησιµοποιήθηκαν ευρέως στην ανάπτυξη, εφαρµογή και αποτίµηση δράσεων πρόληψης και προαγωγής της υγείας (Conner & Norman, Murphy & Bennett, 2004). Τέλος, η Ψυχολογία της Υγείας βοήθησε να εµβαθύνουµε στη µελέτη συµπεριφορών διατήρησης µιας καλής κατάστασης υγείας, διερευνώντας το ρόλο στην υγεία συµπεριφορών, οι οποίες µέχρι πρόσφατα ήταν αρκετά παραγνωρισµένες, όπως για παράδειγµα η συµµετοχή σε πολιτικές δράσεις (Rütten, von Lengerke, Abel, Kannas, Lüschen, Rodríguez Diaz, Vinck, & van der Zee, 2000). εύτερον, σε επίπεδο εφαρµογών και παρεµβάσεων: Στο επίπεδο αυτό, η συσσωρευµένη γνώση για τις συµπεριφορές διατήρησης µιας καλής κατάστασης υγείας έχει χρησιµοποιηθεί για την τροποποίηση της συµπεριφοράς (Bennett & Murphy, 1997). Έχουν σχεδιαστεί και εφαρµοστεί αναρίθµητες στρατηγικές παρέµβασης στο πλαίσιο προγραµµάτων αγωγής και προαγωγής υγείας, µέσω των εκστρατειών ενηµέρωσης (Murphy & Bennett, 2004). Επιπλέον, εκπονήθηκαν µεγάλης κλίµακας δράσεις Αγωγής και Προαγωγής Υγείας στην Κοινότητα: για παράδειγµα, η "µελέτη τριών Κοινοτήτων του Stanford" (Farquhar & Maccoby, 1977) για τη χοληστερόλη και την κατανάλωση λιπαρών, το "Πρόγραµµα Minnesota Health Heart" (Mittelmark, Luepker, & Jacobs 1986) για τους παράγοντες κινδύνου εµφάνισης στεφανιαίας νόσου, και το "Πρόγραµµα North Karelia" (Puska, Tuomilehto, Nissinen, & Vartianen, 1995) για τα καρδιαγγειακά νοσήµατα. Θα έλεγε κανείς ότι αυτό είναι το επίπεδο στο οποίο η Ψυχολογία της Υγείας

5 έχει συνεισφέρει περισσότερο. Οι παρεµβάσεις αυτές, που δίνουν έµφαση στους ενδοατοµικούς παράγοντες, έχουν συµπληρωθεί µε πρωτοβουλίες από άλλα πεδία της ηµόσιας Υγείας, όπως η πολιτική - για παράδειγµα οι πολιτικές φορολόγησης του καπνού- και το περιβάλλον -για παράδειγµα το πρόγραµµα "Υγιείς Πόλεις" του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας (WHO, 1998). Τρίτον, σε επίπεδο ανάπτυξης και εφαρµογής µεθοδολογικών και αναλυτικών προτύπων: Σ' αυτό το επίπεδο, η Ψυχολογία της Υγείας έχει χρησιµοποιήσει µεθόδους και τεχνικές από τη Στατιστική, όπως η πολυπαραγοντική ανάλυση και οι παλινδροµικές αναλύσεις, αλλά και ποιοτικές και ποσοτικές ερευνητικές µεθοδολογίες και διαγνωστικά εργαλεία (Murray & Chamberlain, 1999). Με τον τρόπο αυτό συµπλήρωσε τις µεθόδους της κλασικής επιδηµιολογίας και συνεισέφερε σε δράσεις της ηµόσιας Υγείας όπως η επιτήρηση υγείας και η µέτρηση του επιπέδου υγείας (Wright, Ogden, 2000). Κριτική Παρ όλα αυτά, διαφαίνεται ότι η Ψυχολογία της Υγείας έχει εγκλωβιστεί σε έναν "ατοµικισµό", δηλαδή, έχει δώσει έµφαση στη µελέτη της επίδρασης ενδοατοµικών κυρίως χαρακτηριστικών πεποιθήσεων, προθέσεων, στάσεων τόσο στις συµπεριφορές διατήρησης µιας καλής κατάστασης υγείας, όσο και στις συµπεριφορές που προσανατολίζονται στην αντιµετώπιση µιας αρρώστιας (Kals & Montada, 2001), και δεν έχει συµπεριλάβει στο πεδίο µελέτης της παράγοντες όπως η κοινωνική τάξη ή οι κοινωνικές ανισότητες, που σχετίζονται άµεσα µε την υγεία και την αρρώστια (Murray, Nelson, Poland, Maticka-Tindale, & Ferris, 2004). Ήδη από πολύ νωρίς, είχε επισηµανθεί η κοινωνική διάσταση των ατοµικών συµπεριφορών (Heim, 1986): α) όλες οι ατοµικές συµπεριφορές συµβαίνουν σε ένα κοινωνικό πλαίσιο και συνεπώς είναι πιθανό να προκαλούνται από κοινωνικά προσδιορισµένες πεποιθήσεις ή κίνητρα: για παράδειγµα, η παρατηρούµενη χρήση κάποιων υπηρεσιών υγείας από το κοινό, µπορεί να επηρεάσει την πρόσβαση ενός ατόµου σ' αυτές, β) οι περισσότεροι κίνδυνοι για την υγεία δηµιουργούν προβλήµατα όχι µόνο σε ατοµικό, αλλά και σε συλλογικό ή κοινωνικό επίπεδο, δηλαδή, εκτός από την υγεία ενός ατόµου, µπορεί να επηρεαστεί η υγεία και άλλων ατόµων ή να τεθεί σε κίνδυνο η υγεία της κοινότητας. Συνεπώς, οι ατοµικές συµπεριφορές διατήρησης µιας καλής κατάστασης υγείας µπορεί να "προκαλούνται" από συναισθήµατα ευθύνης απέναντι στους άλλους και στην κοινωνία, ή άλλα αλτρουιστικά κίνητρα και γ) τα µέτρα που λαµβάνονται σε κοινωνικό επίπεδο, όπως για παράδειγµα οι εκστρατείες ενηµέρωσης, ή ένα καλά οργανωµένο σύστηµα φροντίδας

6 υγείας, µπορούν να βοηθήσουν στην "εγκαθίδρυση" ατοµικών συµπεριφορών. ηλαδή, οι ατοµικές δράσεις για την προώθηση και στήριξη αυτών των µέτρων µπορεί να οφείλονται σε ένα "ήθος" προς την κοινότητα και όχι σε ένα ατοµικιστικό κίνητρο. Είναι προφανές ότι όλες οι παραπάνω διαπιστώσεις βρίσκουν εφαρµογή στο πεδίο της ηµόσιας Υγείας (Schmidt, 1994). Για τους λόγους αυτούς, αλλά και εξαιτίας της πολυπλοκότητας του ζητήµατος της "Υγείας" και της "Αρρώστιας" (Crossley, 2000), αλλά και των νέων προβληµάτων υγείας που αναδύονται (Αγραφιώτης, 2003), η προσήλωση της Ψυχολογίας της Υγείας στους ατοµικούς παράγοντες, τα τελευταία χρόνια - στην Ευρώπη και στην Αµερική - κρίνεται ανεπαρκής. Προκλήσεις Για το µέλλον, διαφαίνονται νέες προκλήσεις για την Ψυχολογία της Υγείας που θα ήθελε να δραστηριοποιηθεί στο χώρο της ηµόσιας Υγείας. Πολλοί Ψυχολόγοι της Υγείας στέκονται κριτικά απέναντι στις παραδοχές της κλασικής Ψυχολογίας της Υγείας και προτείνουν συγκεκριµένες κατευθύνσεις για την Ψυχολογία της Υγείας στο µέλλον (Vinck et al., 2004): α) Πρέπει να δώσει έµφαση στην προοπτική "του πληθυσµού": Σήµερα, οι περισσότεροι Ψυχολόγοι της Υγείας εργάζονται µε προοπτική "το άτοµο και τη συµπεριφορά του", ή µε µικρές οµάδες. Αυτό σίγουρα έχει νόηµα και σηµασία σε "κλινικό" επίπεδο, και µπορεί να ενισχύεται από το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις τα όρια παρέµβασης ανάµεσα στον Ψυχολόγο της Υγείας και στον Κλινικό Ψυχολόγο δεν είναι αυστηρά διαχωρισµένα. Παρ όλα αυτά, η προοπτική "στο άτοµο" καθίσταται προβληµατική όταν η κλίµακα παρέµβασης διευρύνεται, οι προσδιοριστικοί παράγοντες για την υγεία και την αρρώστια γίνονται περισσότερο σύνθετοι και το πεδίο δράσης µεταφέρεται στην κοινότητα (Campbell & Murray, 2004). Έχει υποστηριχθεί ότι πολλές αρρώστιες µπορεί να προληφθούν - αλλά και ότι αυτό είναι αποτελεσµατικό σε σχέση µε το κόστος - αν προωθήσουµε µικρές αλλαγές στη συµπεριφορά για πολλά άτοµα, παρά µεγάλες αλλαγές για οµάδες ατόµων µε υψηλό κίνδυνο εµφάνισης µιας αρρώστιας (Abrams, Orleans, Niaura, Goldstein, Prochaska, & Velicer,1996). Μια σηµαντική πρόκληση για τον Ψυχολόγο της Υγείας που θα υιοθετήσει την προοπτική του πληθυσµού στη δουλειά του, είναι η διεπιστηµονικότητα - η συνεργασία του δηλαδή µε ειδικούς από άλλες επιστηµονικές περιοχές, ένα έργο βέβαια καθόλου εύκολο, ούτε αυτονόητο (McLean, Plotnikoff, & Moyer, 2000).

7 β) Πρέπει να µελετήσει τους προσδιοριστικούς παράγοντες της υγείας και της αρρώστιας, σε επίπεδο περιβάλλοντος και κοινωνίας: Μέχρι σήµερα, η συντριπτική πλειοψηφία των παρεµβάσεων για την προαγωγή της υγείας έχει χρησιµοποιήσει µεταβλητές από τα κοινωνικο-γνωστικά µοντέλα - δηλαδή ενδοατοµικές - ενώ την ίδια στιγµή έχει αγνοήσει άλλες σηµαντικές µακροκοινωνικές µεταβλητές, όπως για παράδειγµα οι κοινωνικές ανισότητες (Murray et al., 2004). Παρ όλα αυτά, συνειδητοποιούµε πια ότι δεν µπορούµε να αποµονώσουµε την ατοµική συµπεριφορά από το πλαίσιο µέσα στο οποίο συµβαίνει. Με άλλα λόγια, µπορεί κάποια παρέµβαση προσανατολισµένη στο άτοµο να πετύχει κάποια αλλαγή συµπεριφοράς - ακόµα βέβαια και αυτό είναι συζητήσιµο (Murphy & Bennett, 2004) - δεν µπορεί όµως να εγγυηθεί ότι αυτή η αλλαγή θα διατηρηθεί, χωρίς την ταυτόχρονη παρέµβαση στους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς προσδιοριστικούς παράγοντες. γ) Πρέπει να στραφεί στη µελέτη των "συστηµάτων", και όχι µόνο των "πληθυσµών-στόχων": Αυτό συνεπάγεται ότι οι ψυχολόγοι της υγείας πρέπει να δουλέψουν µε "τα συστήµατα" και µε εκείνους τους παράγοντες που µπορεί να τα καθορίζουν, για παράδειγµα οι πολιτικοί, οι τοπικές κοινότητες, η βιοµηχανία (Nathan, Rotem, & Ritchie, 2002). Αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο στην πράξη, αφού αυτό το επίπεδο ανάλυσης είναι πάρα πολύ περίπλοκο στη διαχείρισή του. Oι παραπάνω προτεινόµενες κατευθύνσεις φανερώνουν ότι πολλοί Ψυχολόγοι της Υγείας διεκδικούν ένα σηµαντικό ρόλο στην προσπάθεια των ειδικών της ηµόσιας Υγείας να δηµιουργήσουν τις κατάλληλες κοινωνικές, πολιτικές και οικονοµικές συνθήκες για τη βελτίωση της κατάστασης της υγείας των ατόµων. Στην Αµερική, το ενδεχόµενο συνύπαρξης της Ψυχολογίας (της Υγείας) και της ηµόσιας Υγείας αποτελεί αντικείµενο επιστηµονικού διαλόγου, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 80 (Matthews & Avis, Tanabe, 1982), αλλά και αργότερα (Leviton, 1996), ακολουθώντας την µακρόχρονη παράδοση «χρησιµοποίησης» της ψυχολογίας από την ιατρική, τόσο στην πρόληψη (προγράµµατα αγωγής υγείας), όσο και την περίθαλψη (κλινική ψυχολογία). Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτή η δραστηριοποίηση οδήγησε, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990: α) στη διεθνοποίηση της Ψυχολογίας της Υγείας: οι Jansen & Weinman, (1991), µε το βιβλίο τους The International Development of Health Psychology, στο οποίο επιχειρούν µια πρώτη σύνδεση της επαγγελµατικής και εκπαιδευτικής πρακτικής στην Ευρώπη, στην Αυστραλία και στην Αµερική β) στην πρόταση για τη δηµιουργία κλάδου Ψυχολογίας της ηµόσιας Υγείας (Ewart, Hepworth, 2004) γ) στην έναρξη της συζήτησης για τη σχέση ανάµεσα στην Ψυχολογία της Υγείας και στη

8 ηµόσια Υγεία, σε Συνέδρια και επιστηµονικά περιοδικά του χώρου (για παράδειγµα, στο 16 ο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ψυχολογίας της Υγείας, στο St Andrews της Σκωτίας το 2001, διοργανώθηκε ειδικό Στρογγυλό Τραπέζι αφιέρωµα του περιοδικού Journal of Health Psychology, στο τεύχος του Ιανουαρίου του 2004) και δ) στη συνεργασία µε συγγενείς επιστηµονικές περιοχές της Ψυχολογίας, όπως η Κοινοτική Ψυχολογία της Υγείας (Murray et al., 2004). Η περίπτωση της Ελλάδας Στην Ελλάδα, o ρόλος και οι αρµοδιότητες της ηµόσιας Υγείας αφορούν τόσο στην πρωτογενή (αντιµετώπιση των παραγόντων ασθένειας), όσο και στη δευτερογενή (έγκαιρη διάγνωση της αρρώστιας µε προσυµπτωµατικό έλεγχο) πρόληψη (Γεωργούση και συν., Αναγνωστόπουλος, 1999), περιλαµβάνουν δε την αγωγή υγείας ως προς τη συµπεριφορά σε σχέση µε τη διατροφή, το κάπνισµα, την κατανάλωση αλκοόλ κ.λ.π., τη διενέργεια εµβολιασµών, την παροχή υπηρεσιών οδοντιατρικής πρόληψης, τον έλεγχο της δηµόσιας και περιβαλλοντικής υγιεινής και της υγιεινής σε χώρους εργασίας, τον έλεγχο της καταλληλότητας της διατροφής, του νερού, των εγκαταστάσεων υγιεινής, την διεξαγωγή επιδηµιολογικών ερευνών κ.ά. (Ζηλίδης, 1995). Oι υπηρεσίες ηµόσιας Υγείας χαρακτηρίζονται από µια αναλυτική και πολύπλευρη δοµή, διαρθρώνονται σε εθνικό, περιφερειακό και σε επίπεδο νοµού (Ζηλίδης, Γεωργούση και συν., 2002) και στηρίζονται στο έργο τους από ειδικά εργαστήρια, σε εθνικό (π.χ. Κεντρικό Εργαστήριο ηµόσιας Υγείας) και περιφερειακό επίπεδο, επιδηµιολογικά κέντρα (π.χ. Κέντρα Αναφοράς AIDS, ηπατίτιδων, σαλµονελών κ.λ.π.), εκπαιδευτικούς φορείς (π.χ. Εθνική Σχολή ηµόσιας Υγείας {ΕΣ Υ}), αλλά και υπηρεσίες άλλων Υπουργείων (π.χ. οι Κτηνιατρικές υπηρεσίες του Υπουργείου Γεωργίας). H ηµόσια Υγεία είναι περισσότερο ένα πεδίο ζητηµάτων-θεµάτων, ένα αντικείµενο-πρόβληµα, παρά µια επιστηµονική περιοχή (Αγραφιώτης 1988, 2003) και µε αυτή την έννοια διαφοροποιείται από την Κοινωνική Ιατρική, η άσκηση της οποίας απαιτεί γνώσεις και δεξιότητες στην επιδηµιολογία, τη στατιστική, τη δηµογραφία, την κοινωνιολογία, τη διοίκηση και την οικονοµία της υγείας (Λιονής, 2002). Παρ όλα αυτά, η αναλυτική δοµή των υπηρεσιών ηµόσιας Υγείας στην Ελλάδα, δεν φαίνεται να µπορεί να ανταποκριθεί στις διευρυµένες απαιτήσεις του πεδίου της ηµόσιας Υγείας (Γεωργούση και συν., 2002), κυρίως λόγω έλλειψης εξειδικευµένου στη ηµόσια Υγεία επιστηµονικού προσωπικού, έλλειψης πόρων, ξεπερασµένων αντιλήψεων για τη ηµόσια Υγεία και απουσίας σαφούς και συστηµατικής πολιτικής ηµόσιας Υγείας

9 (Αbel-Smith, Calltorp, Dixon, Dumming, Evans, Holland, Jarman & Μόσιαλος, 1994). Την ίδια στιγµή, η ηµόσια Υγεία στην Ελλάδα διέρχεται µια περίοδο ανακατατάξεων και επαναπροσδιορισµών, εξαιτίας της ανάδυσης νέων προβληµάτων και κινδύνων (Αγραφιώτης, 2003). Οι κοινωνικές εξελίξεις και µεταβολές που συµβαίνουν στη χώρα µας, όπως οι µετακινήσεις πληθυσµών (π.χ. νόµιµη και παράνοµη µετανάστευση), η αύξηση των τροχοφόρων, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και στις διατροφικές συνήθειες, έχουν οδηγήσει στην εµφάνιση νέων κινδύνων για την Υγεία του πληθυσµού, όπως τα αναδυόµενα λοιµώδη νοσήµατα, τα τροχαία ατυχήµατα, η εµφάνιση και διασπορά παθογόνων µικροοργανισµών όπως η διοξίνη, η χρήση ναρκωτικών κ.ά. (Σταθόπουλος, 2002), θέτοντας έτσι νέες προκλήσεις για τη ηµόσια Υγεία. Στο πλαίσιο αυτό, η συνάντηση της Ψυχολογίας της Υγείας µε τη ηµόσια Υγεία στην Ελλάδα, πραγµατοποιείται σχεδόν αποκλειστικά σε ακαδηµαϊκό επίπεδο, µέσω της διδασκαλίας αυτόνοµου µαθήµατος Ψυχολογίας της Υγείας στα προγράµµατα σπουδών της ΕΣ Υ. Συγκεκριµένα, το µάθηµα της Ψυχολογίας της Υγείας, µαζί µε το µάθηµα της Ανθρωπολογίας της Υγείας, προσφέρονται στο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών (ΜΠΣ) " ιοίκησης Υπηρεσιών Υγείας", ως Επιλεγόµενα, επιπλέον των δώδεκα υποχρεωτικών µαθηµάτων του Προγράµµατος. Η επιλογή αυτών των δύο µαθηµάτων, σε συνδυασµό µε την επιλογή ορισµένων προαπαιτούµενων µαθηµάτων από το βασικό κορµό, οδηγεί το σπουδαστή στην απόκτηση ενός επιπλέον Πιστοποιητικού στην "Κοινωνιολογία της Υγείας". Στο ΜΠΣ " ηµόσιας Υγείας", στην Κατεύθυνση "Πρότυπα και Συµπεριφορές Υγείας", το µάθηµα Ψυχολογίας της Υγείας προσφέρεται ως Επιλεγόµενο. Την ίδια στιγµή, διαπιστώνεται ότι στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραµµάτων και των παρεµβάσεων της Σχολής σε θέµατα ηµόσιας Υγείας, είναι ελάχιστες οι δυνατότητες για κοινή έρευνα και πραγµατική διεπιστηµονική συνεργασία των ειδικών της ηµόσιας Υγείας. Σε επίπεδο παρεµβάσεων µεγάλης κλίµακας για θέµατα ηµόσιας Υγείας, όπως το κάπνισµα ή η οδική ασφάλεια, δυστυχώς, δεν φαίνεται να υπάρχει σηµείο επαφής. Έως σήµερα, δεν χρησιµοποιούνται Ψυχολόγοι της Υγείας στη ιεύθυνση Αγωγής Υγείας του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, για το σχεδιασµό, την υλοποίηση και την αποτίµηση των παρεµβάσεων που υλοποιούνται. Σε µικρότερης κλίµακας προγράµµατα ή παρεµβάσεις Αγωγής Υγείας, σε σχολεία ή χώρους εργασίας, αν και σε µερικές περιπτώσεις χρησιµοποιούνται κάποιες αρχές και θεωρίες της Ψυχολογίας της Υγείας για την υλοποίηση αυτών των προγραµµάτων (Κουλιεράκης, Μεράκου, 2003), φαίνεται όµως ότι και σ' αυτή την περίπτωση,

10 είµαστε ακόµη µακριά από το να µιλάµε για µια πραγµατικά διεπιστηµονική προσέγγιση στο σχεδιασµό, εφαρµογή και αποτίµηση των προγραµµάτων Αγωγής Υγείας. Επίµετρο Φαίνεται από τα παραπάνω ότι στην Ελλάδα, έως σήµερα, υπάρχουν περιορισµένες ευκαιρίες και σηµαντικά εµπόδια για µια συνάντηση της Ψυχολογίας της Υγείας και της ηµόσιας Υγείας. Αυτό οφείλεται σε δύο βασικούς λόγους: ο ένας έχει να κάνει µε το ίδιο το πεδίο της Νέας ηµόσιας Υγείας στην Ελλάδα. Ένα πεδίο, το οποίο προσπαθεί να προσδιοριστεί σε σχέση µε την παραδοσιακή ηµόσια Υγεία και την Ιατρική, και να αναπτυχθεί σε ένα κλίµα που ευνοεί περισσότερο τη θεραπεία, παρά την πρόληψη και τη µελέτη της διακινδύνευσης (Αγραφιώτης, 2003). Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει µε την έλλειψη παράδοσης αυτόνοµης δράσης της Ψυχολογίας της Υγείας στην Ελλάδα. Σε ένα επιστηµολογικό επίπεδο, τα όρια ανάµεσα στην Κλινική Ψυχολογία και την Ψυχολογία της Υγείας είναι ακόµα δυσδιάκριτα λίγα Τµήµατα Ψυχολογίας στα ελληνικά Πανεπιστήµια προσφέρουν µαθήµατα Ψυχολογίας της Υγείας, ενώ µόνο ένα Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών στην Ψυχολογία της Υγείας λειτουργεί, από το Σεπτέµβριο του 2004, στο Τµήµα Ψυχολογίας του Πανεπιστηµίου της Κρήτης. Μόλις τον Οκτώβριο του 2004, πραγµατοποιήθηκε το 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογίας της Υγείας. Παρ όλα αυτά, το αίτηµα για συνάντηση της Ψυχολογίας της Υγείας και της ηµόσιας Υγείας, είναι σήµερα και θεµιτό και επίκαιρο. Από την πλευρά της ηµόσιας Υγείας, υπάρχει ένα σαφές νοµικό πλαίσιο (ο νόµος 3172/2003 για τη ηµόσια Υγεία) και ένας θεσµοθετηµένος φορέας εκπαίδευσης στη ηµόσια Υγεία (η Εθνική Σχολή ηµόσιας Υγείας). Πρόσφατα µάλιστα, εξαγγέλθηκαν σηµαντικές νοµοθετικές παρεµβάσεις µε στόχο τη βελτίωση και την αναβάθµισή τους. Από την πλευρά της Ψυχολογίας της Υγείας, δηµιουργούνται νέες ακαδηµαϊκές θέσεις Ψυχολόγων της Υγείας, και µαθήµατα Ψυχολογίας της Υγείας διδάσκονται και στις Ιατρικές Σχολές. Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια, ένας σηµαντικός αριθµός ψυχολόγων έχουν γίνει δεκτοί στα προγράµµατα σπουδών της ΕΣ Υ. Φαίνεται λοιπόν, ότι παρά τις δυσκολίες, υπάρχει έναν σταθερό θεσµικό πλαίσιο για συνεργασία, ενώ φαίνεται να δηµιουργείται η δυναµική δόµησης µιας στενότερης συνεργασίας. Το κάλεσµα από την πλευρά της ηµόσιας Υγείας προς τους µελλοντικούς ψυχολόγους της υγείας παραµένει σταθερό. Η Νέα ηµόσια Υγεία, σε εννοιολογικό επίπεδο, διαµορφώνει τις συνθήκες για διεπιστηµονική συνεργασία και επικοινωνία,

11 παρέχει σηµαντικό χώρο στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήµες άρα και στην Ψυχολογία της Υγείας - εκπονεί έρευνα και παρεµβάσεις µε στόχο την ενδυνάµωση συγκεκριµένων πληθυσµών. Σε εκπαιδευτικό επίπεδο, τα µεταπτυχιακά προγράµµατα της ΕΣ Υ επεκτείνονται (λειτουργία του ΜΠΣ «Εφηρµοσµένη ηµόσια Υγεία», σε συνεργασία µε το ΤΕΙ Αθήνας) και αναβαθµίζονται, ενώ οι διεθνείς συνεργασίες των Τοµέων της ΕΣ Υ, στο πλαίσιο ερευνητικών προγραµµάτων, διευρύνονται. ηµιουργούνται έτσι οι συνθήκες για την έλευση Ψυχολόγων της Υγείας, µεταξύ άλλων επιστηµόνων, στο πεδίο της ηµόσιας Υγείας. Στην Ελλάδα, βέβαια, είναι πολύ νωρίς για να µιλάµε για Ψυχολογία της ηµόσιας Υγείας. Το ζητούµενο όµως είναι τόλµη από την πλευρά κάποιων µελλοντικών Ψυχολόγων της Υγείας και ενθάρρυνση από την πλευρά των δασκάλων τους, να αφήσουν την επιστηµονική (σαφής οριοθέτηση του πεδίου δράσης, ύπαρξη συγκεκριµένων εργαλείων έρευνας και παρέµβασης) και µερικές φορές και επαγγελµατική "σιγουριά" που προσφέρει η Ψυχολογία, στη µελέτη "του ατόµου", και να δράσουν "στην αβεβαιότητα" {στη σύλληψη και οριοθέτηση των προβληµάτων, στην πολυπλοκότητα και συνθετότητα των φαινοµένων (Αγραφιώτης, 2003)} που συνεπάγεται η µελέτη "του συνόλου", στο πλαίσιο της ηµόσιας Υγείας. Ακόµα, απαιτείται εγρήγορση για την αντιµετώπιση των δεοντολογικών προβληµάτων που πιθανόν να προκύψουν από µια τέτοια συνεργασία: την µη ορθολογιστική και άκριτη χρήση των θεωριών και των τεχνικών αλλαγής συµπεριφοράς σε επίπεδο πληθυσµού, στο όνοµα µιας «γρήγορης» και αποτελεσµατικής σε σχέση µε το κόστος παρέµβασης και την «άνευ όρων παράδοση» της ψυχολογικής γνώσης στο όνοµα του «γενικού καλού» ή του «δηµοσίου συµφέροντος» (Αγραφιώτης, 2003). Βιβλιογραφία Αbel-Smith, B., Calltorp, J., Dixon, M., Dumming, A., Evans, R., Holland, W., Jarman, B. & Μόσιαλος, Η. (1994) Έκθεση της Ειδικής Επιτροπής Εµπειρογνωµόνων για τις Ελληνικές Υπηρεσίες Υγείας. Αθήνα: Φαρµέτρικα. Abrams, D.B., Orleans, C.T., Niaura, R.S., Goldstein, M.G., Prochaska, J.O. & Velicer, W. (1996) Integrating individual and public health perspective for treatment of tobacco dependence under managed health care: A combined stepped-care and matching model. Annals of Behavioral Medicine, 18,

12 Ajzen, I. (1991) The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50: Αγραφιώτης,. (1988) Κοινωνικές και πολιτιστικές διαστάσεις της υγείας και της αρρώστιας. Αθήνα: Λίτσας. Αγραφιώτης,. (2003) Κοινωνική έρευνα και υγεία: η περίπτωση της ψυχολογίας. Στο. Αγραφιώτης (Επιµ.), Υγεία, Αρρώστια, Κοινωνία. Τόποι και τρόποι σύµπλεξης (σελ ). Αθήνα: Τυπωθήτω - Γ. αρδανός. Αναγνωστόπουλος, Φ. (1999) Υγεία και προληπτική συµπεριφορά. Στο. Παπαδάτου & Φ. Αναγνωστόπουλος (Επιµ.), Η Ψυχολογία στο χώρο της Υγείας (σελ ). Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Becker, M.H. (Ed.) (1974) The Health Belief Model and personal health behaviour (special issue). Health Education Monographs, 2: Bennett, P. & Murphy, S. (1997) Psychology and Health Promotion. Philadelphia PA: Open University Press. Γεωργούση, Ε., Οικονόµου, Χ. & Κυριόπουλος, Γ. (2002) Η ηµόσια Υγεία στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας. Στο Γ. ηµολιάτης, Γ. Κυριόπουλος,. Λάγγας & Τ. Φιλαλήθης (Επιµ.), Η ηµόσια Υγεία στην Ελλάδα (σελ ). Αθήνα: Θεµέλιο. Campbell, C. & Murray, M. (2004) Community Health Psychology: Promoting Analysis and Action for Social Change. Journal of Health Psychology, 9(2): Conner, M. & Norman P. (Eds) (1996) Predicting health behaviour. Research and practice with social cognition models, Buckingham, Open University Press. Crossley, M.L. (2000) Rethinking Health Psychology. Buckingham, Open University Press. Dukes Holland, K. & Holahan, C.K. (2003) The Relation of Social Support and Coping to Positive Adaptation to Breast Cancer. Psychology and Health, 18(1): Ewart, C.K. (1991) Social action theory for a public health psychology. American Psychologist, 46(9): Ζηλίδης, Χ. (1995) Τα Κέντρα Υγείας στη Βόρεια Ελλάδα. Προβλήµατα και δυνατότητες ανάπτυξης της πρωτοβάθµιας φροντίδας υγείας. Θεσσαλονίκη. University Studio Press. Ζηλίδης, Χ. (2002) Οι υπηρεσίες ηµόσιας υγείας στην Ελλάδα. Στο Γ. ηµολιάτης,

13 Γ. Κυριόπουλος,. Λάγγας & Τ. Φιλαλήθης (Επιµ.), Η ηµόσια Υγεία στην Ελλάδα (σελ ). Αθήνα: Θεµέλιο. Farquhar, J.W. & Maccoby, N. (1977) Community education for cardiovascular health. Lancet, 1, Fredrickson, B. (2003) The value of positive emotions. American Scientist, 91, Heim, E. (1986) Medizinsoziologische Aspekte der Krankheit [Medical-sociological aspects of illness]. In Heim, E. and Willi J. (Eds) Psychosoziale Medizin. (Vol. 2, pp ). Berlin: Springer. Hepworth, J. (2004) Public health Psychology: A Conceptual and practical Framework. Journal of Health Psychology, 9(1): Jansen, M.A. & Weinman, J. (Eds) The International Development of Health Psychology. Chur: Harwood Academic Press. Janz, N.K. & Becker, M.H. (1984) The Health Belief Model: A Decade Later. Health Education Quarterly, 11 (1): Καλαντζή-Αζίζι, Α. (1996) Εφαρµοσµένη Κλινική Ψυχολογία στο χώρο της Υγείας. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Kals, E. & Montada, L. (2001) Health Behavior: An Interlocking Personal and Social Task. Journal of Health Psychology, 6(2): Καραδήµας, Ε. & Καλαντζή-Αζίζι, Α. (2002) Η σχέση µεταξύ γεγονότων ζωής και καθηµερινών προστριβών, προσδοκιών αυτο-αποτελεσµατικότητας, στρατηγικών αντιµετώπισης αγχογόνων καταστάσεων και ψυχοσωµατικής υγείας. Ψυχολογία, 9(1): Κουλιεράκης, Γ. (2000) Πιλοτικό Πρόγραµµα Αγωγής Υγείας «Εθελοντική Αιµοδοσία Κοινωνική Αλληλεγγύη Επικοινωνία: Ανιχνεύοντας µια θετική στάση ζωής». Αναφορά για την έρευνα πεδίου, 2ο Κ.Π.Σ. / Ε.ΠΕ.Α.Ε.Κ., Αθήνα. Last, J.M. (Ed.) (1995) A dictionary of epidemiology. 3 rd Edn. Oxford: Oxford University Press. Lerman, C., Trock, B., Rimer, B.K., Boyce, A., Jepson, C. & Engstrom, P.F. (1991) Psychological and behavioural implications of abnormal mammograms. Annals of Internal Medicine, 114, Leviton, L.C. (1996) Integrating Psychology and Public Health: Challenges and Opportunities. American Psychologist, 51, Λιονής, Χ. (2002) Ο οικογενειακός γιατρός ως παράγων δηµόσιας υγείας. Στο Γ.

14 ηµολιάτης, Γ. Κυριόπουλος,. Λάγγας & Τ. Φιλαλήθης (Επιµ.), Η ηµόσια Υγεία στην Ελλάδα (σελ ). Αθήνα: Θεµέλιο. Maddux, J.E. & Rogers, R.W. (1983) Protection motivation and self-efficacy: A revised theory of fear appeals and attitude change. Journal of Experimental Social Psychology, 19: Matarazzo, J.D. (1980) Behavioral health and behavior medicine: Frontiers for a new health psychology. American Psychologist, 35, Matarazzo, J.D. (1982) Behavioral health's challenge to academic, scientific and professional psychology. American Psychologist, 37, Matthews, K.A. & Avis, N.E. (1982) Psychologists in Schools of Public Health: Current status, future prospects and implications for other health settings. American Psychologist, 37, Μεράκου, Κ. (2003) Η Σεξουαλική Αγωγή στα Σχολεία. Νέα Υγεία, Τεύχος 42. McKean Skaff, M., Mullan, J.T., Fisher, L. & Chesla, C. (2003) A Contextual Model of Control Beliefs, Behavior and Health: Latino and European Americans with Type 2 Diabetes. Psychology and Health, 18(3): McLean, L.M., Plotnikoff, R.C. & Moyer, A. (2000) Transdisciplinary Work with Psychology from a Population Health Perspective: An illustration. Journal of Health Psychology, 5(2): Mittelmark, M.B., Luepker, R.V. & Jacobs, D.R. (1986) Community-wide prevention: Education strategies of the Minnesota Heart health program. Preventive Medicine, 15, Murphy, S. & Bennett, P. (2004) Health psychology and Public Health: Theoretical Possibilities. Journal of Health Psychology, 9(1): Murray, M. & Chamberlain, K. (1999) Health Psychology and Qualitative Research. In Murray, M. and Chamberlain, K. (Eds) Qualitative Health Psychology. Theories and Methods. Sage Publications, London. Murray, M., Nelson, G., Poland, B., Maticka-Tindale, E. & Ferris, L. (2004) Assumptions and Values of Community Health Psychology. Journal of Health Psychology, 9(2): Nathan, S., Rotem, A. & Ritchie, J. (2002) Closing the gap: Building the capacity of non-government organizations as advocators of health equity. Health Promotion International, 17, O'Boyle, C.A. (1997) Quality of life assessment: A paradigm shift in healthcare? Irish

15 Journal of Psychology, 16, Ogden, J. (2000) Health Psychology: A textbook. Philadelphia PA: Open University Press. Puska, P., Tuomilehto, J., Nissinen, A. & Vartianen, E. (1995) The North Karelia Project: Twenty Year results and experiences. Helsinki: Helsinki University Printing House. Rütten, A., von Lengerke, T., Abel, T., Kannas, L., Lüschen, G., Rodríguez Diaz, J.A., Vinck, J. & van der Zee, J. (2000) Policy, competence and participation: Empirical evidence for a multilevel health promotion model. Health promotion International, 15, Schmidt, L.R. (1994) A psychological look at public health: Contents and methodology. In Maes, S., Leventhal, H. And Johnston, M. (Eds) International Review of Health Psychology. (Vol. 3, pp. 3-36). Chichester: Wiley. Σταθόπουλος, Γ. (2002) Η Υγεία στη µεταβαλλόµενη κοινωνία. Στο Γ. ηµολιάτης, Γ. Κυριόπουλος,. Λάγγας & Τ. Φιλαλήθης (Επιµ.), Η ηµόσια Υγεία στην Ελλάδα (σελ ). Αθήνα: Θεµέλιο. Tanabe, G. (1982) The potential for Public Health Psychology. American Psychologist, 37, Taylor, S.E., Kemeny, M.E., Reed, G.M., Bower, J.E. & Gruenewald, T.L. (2000) Psychological resources, positive illusions, and health. American Psychologist, 55, Terre, L., Carlos Poston, W.S., Foreyt, J., St Jeor, S.T. & Horrigan, K.L. (2004) Does Family of Origin Functioning Predict Adult Somatic Complaints? Psychology and Health, 19(4): Vinck, J., Oldenburg, B. & Von Lengerke, T. (2004) Health Psychology and Public Health - Bridging the Gap (Editorial). Journal of Health Psychology, 9(1): 5-12 Weinstein, N.D. (1988) The precaution adoption process. Health Psychology, 7: WHO (1952) Expert Committee on Public Health Administration. First report, Technical report Series No 55, Γενεύη. WHO (1998) City Health Profiles. A Review of Progress. WHO Regional Office for Europe. (Document EUR/ICP/CHDV /1). WHO (2002) World Health Report 2002: Reducing risks, promoting healthy life. Γενεύη.

16 Winslow, C. (1923) The Evolution and Sign of the Modern Public Health Campaign, New Haven. Wright, S.J. (1990) Health Status Measurement: Review and Prospects. In Bennett, P., Weinman, J. & Spurgeon, P. (Eds) Current Developments in Health Psychology. Harwood Academic Publishers. Switzerland. ABSTRACT Health Psychology contributes to the practice of Public Health at three levels: a) theoretical and conceptual, v) applications and interventions and c) application of methodological and analytic standards. Since 1970, Health Psychology has developed the Social-Cognition Models, for understanding and predicting health behaviours; it has confirmed the role of psychosocial variables, (sense of control, social support and stress) to health and illness; it has contributed in the development of large scale actions of Health Education and Health Promotion in the community {the Stanford Three Communities Study (1977) for the reduction in cholesterol and fat intake, and the North Karelia Project (1995) for the reduction of cardiovascular diseases}. For the future, new challenges for Health Psychology emerge when it puts in the field of Public Health: 1) to include a stronger population perspective, 2) drawing on factors at the level of environment and society and 3) working with "systems", instead of "target populations". In Greece, Health Psychology and Public Health are interrelated almost exclusively in an Academic level: through the teaching of an autonomous Health Psychology course in the Postgraduate Programs of the National School of Public Health. The limited possibilities of further application are due to limited field of Public Health in Greece, as well as the restricted autonomous action of Health Psychology. Key words: Health Psychology, Public health

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

Οι Belloc και Breslow (1972), Belloc (1973) και Breslow και Enstrom (1980) µελέτησαν

Οι Belloc και Breslow (1972), Belloc (1973) και Breslow και Enstrom (1980) µελέτησαν H ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΡΩΣΤΙΑ Γιώργος Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας Τοµέας Κοινωνιολογίας Εθνική Σχολή ηµόσιας Υγείας 1. Τί περιλαµβάνει: Σύµφωνα µε τους Kasl

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Πανελλήνιο συνέδριο με θέμα: Βιολογικές και Φυσικές Επιστήμες στην Εκπαίδευση Αθήνα, 11-13/04/2008 Κώστας Καμπουράκης Εκπαιδευτήρια Γείτονα,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Παρουσίαση έκδοσης Yearbook 2014-2015 The Power of Collaboration Τρίτη 7 Ιουλίου Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Αθηνά Λινού, MD, MPH, PhD Καθηγήτρια, Διευθύντρια Εργαστηρίου Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Δ/νση Κοινωνικής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού

Αγωγή και προαγωγή υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Δ/νση Κοινωνικής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Αγωγή και προαγωγή υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Δ/νση Κοινωνικής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Υγεία Health is not merely the absence of disease, but a state of complete

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης 1. Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο 2. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών ΕΝ4.10-1Α Έκδοση 1 η /.10.014 ΣΧΟΛΗ: ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑΣ Σ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Σ ΤΟΜΕΑΣ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Σ Α/Α Τίτλος Θέματος Μέλος Ε.Π. Σύντομη Περιγραφή Προαπαιτούμενα γνωστικά πεδία Αριθμός Φοιτητών 1 Επιστημονικά

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Εισαγωγή στην προαγωγή υγείας Δήμητρα Τριανταφύλλου Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Υγεία Παραδοσιακός Προσδιορισμός «Η υγεία είναι η απουσία της

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF CHEMICAL ENGINEERS Αριστείδου 99, 17672, Καλλιθέα Αττικής Τηλ.: 210 9536775-6, Fax: 210 9536777 99 Aristidou, Kallithea EL17672 Attiki Greece

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Αμύνταιο 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 1. Εισαγωγή 2 2. Θεωρία 3

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

PORGROW NE S T INSI GH T

PORGROW NE S T INSI GH T PORGROW NE S T INSI GH T Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & Ιατροφής Τµήµα Ιατρικής Πανεπιστήµιο Κρήτης Ελλάδα PorGrow Ένα NEST insight Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα ιερεύνηση Στρατηγικών για την Πρόληψη και Αντιµετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΚΟΙΝΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ ΤΟΡΙΝΟ, ΣΧΟΛΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΩΝ, ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΚΟΙΝΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΓΕΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές παρεµβάσεις για πρόληψη καπνίσµατος: Σχεδιασµός και αποτελέσµατα εφαρµογών. Μαρία Χασάνδρα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Π.Θ.

Εκπαιδευτικές παρεµβάσεις για πρόληψη καπνίσµατος: Σχεδιασµός και αποτελέσµατα εφαρµογών. Μαρία Χασάνδρα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Π.Θ. Εκπαιδευτικές παρεµβάσεις για πρόληψη καπνίσµατος: Σχεδιασµός και αποτελέσµατα εφαρµογών Μαρία Χασάνδρα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Π.Θ. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙ ΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙ ΕΙΑΣ Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

"ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ"

ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ "ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ" Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Μαθήματος

Περίγραμμα Μαθήματος Περίγραμμα Μαθήματος Κωδικός Μαθήματος: Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (Credits/ECTS) SOWK-521 Μέθοδοι και Παρεμβάσεις 10 σε Ομάδες Τμήμα Εξάμηνο Προαπαιτούμενα Κοινωνικής Εαρινό Κανένα Εργασίας Είδος

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων:

Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων: Νέος Κύκλος Σπουδών από το E-Learning του Κέντρου Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.) Το Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Φ. ΚΑΛΥΒΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Παιδίατρος- Ιατρός Δημόσιας Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οργανωσιακή Ψυχολογία Ιωάννης Νικολάου Επίκουρος Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας www.inikolaou.gr inikol@aueb.gr Ιωάννης Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ ΜΑΘΗΜΑ 3ο Μάνατζµεντ - Ορισµοί H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί... η τέχνη να φέρνεις εις πέρας κάθε έργο µε τη στήριξη και την συµµετοχή ατόµων οργανωµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Κάθε αναφορά απόψεις που προέρχεται από εξωτερικές πηγές -βιβλία, περιοδικά, ηλεκτρονικά αρχεία, πρέπει να επισημαίνεται, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία,

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology

M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology Ηαλυσίδατηςέρευνας Η έρευνα αποτελεί κινητήρια δύναµη και κύριο µοχλό ανατροφοδότησης της οικονοµίας. European Commission, European Research Area, 2010 Γιατίηέρευναείναισηµαντική;

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ PANTEION UNIVERSITY OF SOCIAL AND POLITICAL SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMIC & REGIONAL DEVELOPMENT Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Ναταλία Σπυροπούλου. Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Υποψήφια Διδάκτωρ

Ναταλία Σπυροπούλου. Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Υποψήφια Διδάκτωρ Ναταλία Σπυροπούλου Κοινωνιολόγος Ειδικός Λειτουργικός Επιστήμων Γ Βαθμίδας Επικοινωνία Γραφείο 5.5, τηλ. 210-7491714, e-mail: nspyropou@ekke.gr Σπουδές Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών,

Διαβάστε περισσότερα

Σύμπραξη επιχειρήσεων στο πλαίσιο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης

Σύμπραξη επιχειρήσεων στο πλαίσιο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης Σύμπραξη επιχειρήσεων στο πλαίσιο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΣΚΟΠΟΣ και ΣΤΟΧΟΙ ΕΡΓΟ και ΔΡΑΣΕΙΣ > Η εμπειρία της Πάτρας ΕΡΓΟ και ΔΡΑΣΕΙΣ > Η εμπειρία της Θεσσαλονίκης ΔΙΕΘΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 22 Σεπτεµβρίου 2010

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 22 Σεπτεµβρίου 2010 Αθήνα, 22 Σεπτεµβρίου 2010 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η αποστολή της Six Billions επέστρεψε από τη Ζιµπάµπουε µετά από δύο µήνες παραµονή στη χώρα, όπου επιτεύχθησαν όλοι οι στόχοι που είχαν τεθεί, τόσο σε ποσοτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Γιάννης Κυριόπουλος,MD, MSc, MPH, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Μάιος 2011 Περίγραμμα Εισαγωγή Επίδοση πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τον Τομέα Οικονομικών της Υγείας

Γνωριμία με τον Τομέα Οικονομικών της Υγείας Γνωριμία με τον Τομέα Οικονομικών της Υγείας Σύντομο Ιστορικό Ο Τομέας Οικονομικών της Υγείας ιδρύθηκε ως Έδρα Ιατρικής Οικονομίας το 1981 με το υπ αριθμόν Π.Δ. 1233/1981 και άρχισε να λειτουργεί το 1984,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ ¹µÁµÍ½ Ã Ä Å µà±³³µ»¼±ä¹º þÿãäáµâ º±¹ Ä Â µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿ¹º±½

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική: από το Πανεπιστήμιο έως τη δια βίου μάθηση»

«Εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική: από το Πανεπιστήμιο έως τη δια βίου μάθηση» «Εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική: από το Πανεπιστήμιο έως τη δια βίου μάθηση» Γεώργιος Χρ. ΣΠΑΘΑΡΆΚΗΣ Διευθυντής Γενικής Ιατρικής Κέντρο Υγείας Ιτέας Φωκίδας Γηρίατρος - Γεροντολόγος Ταμίας EURACT ΓΕΝΙΚΉ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Καφετζόπουλος

Ευάγγελος Καφετζόπουλος Ευάγγελος Καφετζόπουλος Η λοίμωξη HVCστον παγκόσμιο χάρτη Οι χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών αποτελεί παγκοσμίως την κύρια αιτία της HCV λοίμωξης Ηπατίτιδα C: Ασθένεια των περιθωριοποιημένων; Πηγή: Ward JW,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Distance Education Unit Δημόσια Υγεία (18 ΜΗΝΕΣ, ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO) Περιγραφή Στόχος του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών Δημόσια Υγεία είναι να δώσει στους φοιτητές την ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Βασίλης Παυλόπουλος (vpavlop@psych.uoa.gr) Μαρίνα Ντάλλα (marinantalla@yahoo.gr) Φρόσω Μόττη-Στεφανίδη (frmotti@psych.uoa.gr)

Διαβάστε περισσότερα

Μαζ α ι ζ κ ι έ κ ς έ ς Συ Σ γκε κ ν ε τρώσ ώ ε σ ι ε ς ι Τ π ο ικ ι έ κ ς έ ς κα κ ι α ι Παγ α κό κ σ ό µ σ ιε ι ς ε ς Συ Σ νέπ έ ει ε ε ι ς

Μαζ α ι ζ κ ι έ κ ς έ ς Συ Σ γκε κ ν ε τρώσ ώ ε σ ι ε ς ι Τ π ο ικ ι έ κ ς έ ς κα κ ι α ι Παγ α κό κ σ ό µ σ ιε ι ς ε ς Συ Σ νέπ έ ει ε ε ι ς Μαζικές Συγκεντρώσεις Τοπικές και Παγκόσµιες Συνέπειες ρ. Πάνος Ευσταθίου ιοικητής ΕΚΕΠΥ οµή Παρουσίασης 1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΜΑΖΙΚΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ 2 ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 3 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΑΖΙΚΕΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ Σπουδάστρια: Διαούρτη Ειρήνη Δήμητρα Επιβλέπων καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α Ο όρος «προσφορά υπηρεσιών υγείας» εκφράζει την παροχή υπηρεσιών που προέρχονται από προµηθευτές υγείας (γιατρούς, νοσοκοµεία κ.τ.λ). Οι παράγοντες που προσδιορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο «υπηρεσίες υγείας», προσδιορίζονται όχι µόνο οι παρεχόµενες φροντίδες υγείας και ιατρικής περίθαλψης αλλά γενικότερα το πλέγµα των δοµών µε τις

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved.

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved. 2001 2 :1001-4918(2001) - 02-0045 - 49 :B844. 1 :A Ξ ( 250014) ( 100875) : : ; 1978 Premack Woodruff Wellman (theory of mind) Perner : Maxi A, 20 Maxi 1999 A (false belief) B Maxi 77,177 591 Maxi [1 ]?,3

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. MSc Εκπαιδευτική/ Σχολική Ψυχολογία (ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. MSc Εκπαιδευτική/ Σχολική Ψυχολογία (ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ) Master s Degree www.unic.ac.cy MSc Εκπαιδευτική/ Σχολική Ψυχολογία (ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ) ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική) Βασικές διαδικασίες 1 ου έτους εφαρμογής Γενική Εκτίμηση (άπαξ) Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Διαβάστε περισσότερα

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Need for Professional Tourism Education Η Ανάγκη για Επαγγελματική Τουριστική Εκπαίδευση Tourism:

Διαβάστε περισσότερα