Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "k.kafetsios@psy.soc.uoc.gr"

Transcript

1 Κωνσταντίνος Καφέτσιος Τµήµα Ψυχολογίας Πανεπιστήµιο Κρήτης ιαπροσωπικές σχέσεις και ποιότητα ζωής στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία: Μια κοινωνιοψυχολογική ανάγνωση Εισαγωγή Τα τελευταία χρόνια η ποιότητα ζωής και οι τρόποι βελτίωσής της βρίσκονται στο επίκεντρο πολιτικών, κοινωνικών, και επιστηµονικών συζητήσεων. Σηµαντικές συνισταµένες της ποιότητας ζωής είναι η κοινωνική δικτύωση και η ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων (π.χ., σχέσεις µέσα στην οικογένεια, φιλικές σχέσεις, ερωτικές σχέσεις, σχέσεις στην κοινότητα κλπ.). Θεωρητικά αλλά και πρακτικά, οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι σηµαντικές καθώς γεφυρώνουν κοινωνικές διεργασίες στο επίπεδο των οµάδων και των αξιών µιας κοινωνίας και κοινωνικές συµπεριφορές που έχουν να κάνουν µε το συναίσθηµα, την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής ενός ατόµου. Η εισήγηση θα αναλύσει από κοινωνιοψυχολογική σκοπιά κάποιους από τους τρόπους µε τους οποίους οι κοινωνικές σχέσεις επηρεάζονται από ευρύτερους κοινωνικούς µηχανισµούς και πολιτισµικές αξίες, και ιδιαίτερα την αλλοκεντρική κατανόηση του εαυτού και την επίδραση που έχει η έσω-οµάδα στην ελληνική κοινωνία. Με αυτή την αφετηρία θα επιχειρηµατολογήσω για τις πιθανές επιπτώσεις που µπορεί να έχουν αυτοί οι κοινωνικοί κανόνες κατανόησης του εαυτού και κοινωνικής αλληλεπίδρασης για την ποιότητα ζωής και την υγεία των ατόµων στην µοντέρνα Ελληνική κοινωνία. Ποιότητα ζωής και διαπροσωπικές σχέσεις: Μια πολυεπίπεδη κοινωνιοψυχολογική ανάγνωση Ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας ορίζει την ποιότητα ζωής ως «την υποκειµενική αντίληψη που έχει το άτοµο για τη θέση του στη ζωή, µέσα στα πλαίσια του συστήµατος αξιών και πολιτισµικών χαρακτηριστικών της κοινωνίας στην οποία ζει, καθώς και σε συνάρτηση µε τους προσωπικούς στόχους, τις προσδοκίες, τα κριτήρια και τις ανησυχίες 1

2 του» (ΠΟΥ, Skevington, 2002). Μια σχετική έννοια είναι αυτή της υποκειµενικής ευηµερίας (subjective well-being, SWB) η οποία σύµφωνα µε τους Diener και Suh (2000) περιλαµβάνει στοιχεία τα οποία επηρεάζονται από την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση των βασικών ανθρώπινων αναγκών συµπεριλαµβανοµένων και των ηθικών και αξιολογικών κρίσεων των ανθρώπων για τις ζωές τους. Από µια κοινωνιοψυχολογική οπτική επίσης, οι Ryff και Keyes (1995) διακρίνουν έξι παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχολογική ευηµερία (psychological well-being): την αυτονοµία, τον έλεγχο επάνω στο κοινωνικό περιβάλλον του ατόµου, την προσωπική ανάπτυξη, τις καλές σχέσεις µε τους άλλους, τους στόχους που θέτει κανείς στην ζωή του, και την αποδοχή του εαυτού του. εν θα πρέπει να παραληφθεί βέβαια, ότι η εκτίµηση για την ποιότητα ζωής ενός ατόµου συµπεριλαµβάνει υποκειµενικές ή αντικειµενικές εκτιµήσεις της ψυχικής και σωµατικής υγείας. Αυτό που παρατηρεί κανείς σε όλες τις παραπάνω προσεγγίσεις της ποιότητας ζωής και της υποκειµενικής ευηµερίας είναι ότι αξιακοί και σχεσιακοί παράγοντες παίζουν σηµαντικό ρόλο. Η εισήγηση αυτή λοιπόν, επικεντρώνει σε κοινωνιοψυχολογικά φαινόµενα που έχουν να κάνουν µε τις αξίες και τα ιδιαίτερα πολιτισµικά χαρακτηριστικά οµάδων (κοινότητες, γεωγραφικές περιοχές, έθνη) και αντίστοιχες κατασκευές του εαυτού που επηρεάζουν τις διαπροσωπικές σχέσεις και την ποιότητα ζωής. Η ανάλυση αυτή γίνεται στο πλαίσιο µιας πολυεπίπεδης κατανόησης της κοινωνικής συµπεριφοράς (Doise, Hinde, 1995) όπου οι διαπροσωπικές σχέσεις λειτουργούν ως γέφυρα µεταξύ κοινωνικών αξιών και ατοµικών βιωµάτων, συναισθηµάτων, και συµπεριφορών. Το µοντέλο αυτό ακολουθεί την κεντρική θέση ότι κάθε διαπροσωπική σχέση εκτείνεται στο χρόνο και είναι αποτέλεσµα αλληλεπιδράσεων µεταξύ δύο υποκειµένων (βλ., Ainsworth, Kelley, Berscheid, Christensen, Harvey, Huston, Levinger, McClintock, Peplau, & Peterson, 1983). Σύµφωνα µε τον Hinde, η φύση της σχέσης µεταξύ δύο ατόµων αναπτύσσεται από την συνολική ιστορία των αλληλεπιδράσεών τους. Η ανάλυσή του εστιάζει στο πώς η ατοµική συµπεριφορά γίνεται αλληλεπίδραση και µετά σχέση. Η διαπλοκή µεταξύ κοινωνικής αλληλεπίδρασης και διαπροσωπικών σχέσεων είναι διαλεκτική καθώς σχεσιακά µοτίβα χτίζονται στην βάση µια ιστορίας αλληλεπιδράσεων ενώ σηµαντικές είναι προηγούµενες εµπειρίες και κοινωνικά-γνωσιακά σχήµατα (Baldwin, 1992). 2

3 Στη συνέχεια, µε βάση εµπειρικές µελέτες και σχετικές θεωρίες στις περιοχές της κοινωνικής ψυχολογίας των διαπροσωπικών σχέσεων, των οικονοµικών της ευηµερίας και της διαπολιτισµικής κοινωνικής ψυχολογίας θα προσπαθήσω να περιγράψω τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των διαπροσωπικών σχέσεων και της ποιότητας ζωής/ευηµερίας στην πλαίσιο της µοντέρνας ελληνικής κοινωνίας. Κοινωνικές σχέσεις και ποιότητα ζωής Οι κοινωνικές σχέσεις µπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα ζωής κάποιου ατόµου µέσα από πολλά κανάλια και ψυχολογικές διαδικασίες άµεσα είτε έµµεσα. Άµµεσα, γνωρίζουµε για παράδειγµα από µελέτες στην κοινωνική ψυχονευροανοσολογία, ότι όσο µεγαλώνει το κοινωνικό δίκτυο ενός ατόµου, όσο δηλαδή µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των διαφορετικών ειδών σχέσεων και επαφών που έχει κανείς (π.χ., φίλους, σύντροφο/σύζυγο, συνεργάτες, κλπ.) τόσο ενισχύεται η ανθεκτικότητα του οργανισµού στο απλό κρυολόγηµα (Kiecolt-Glaser, Glaser, Gravenstein, Malarkey, & Sheridan, 1996). Φοιτητές που ανάφεραν περισσότερη κοινωνική υποστήριξη είχαν µεγαλύτερη ανθεκτικότητα στον ιό της υπατίτιδας Β σε σχέση µε συναδέλφους τους µε λιγότερη κοινωνική υποστήριξη (Glaser et al., 1992). Σε διαχρονική µελέτη φροντιστών ατόµων µε νοητικές παθήσεις όσοι είχαν χαµηλά επίπεδα κοινωνικής υποστήριξης από τρίτους (φίλους, σύντροφο κλπ.) βρέθηκαν να έχουν σηµαντική µείωση του ανοσοποιητικού συστήµατος ένα χρόνο µετά (Kiecolt-Glaser, Dura, Speicher, Trask, & Glaser, 1991). Το διαζύγιο έχει σηµαντικές επιπτώσεις στην υγεία και την ικανοποίηση από την ζωή (π.χ., Wallerstein, & Kelly, 1980). Όπως σηµειώνει η Kiecolt-Glaser (1999), µελέτες που έλεγξαν για διάφορους δηµογραφικούς και κοινωνικο-οικονοµικούς παράγοντες βρίσκουν ότι οι διαζευγµένοι έχουν τα υψηλότερα ποσοστά χρονίων αλλά και άλλων παθήσεων που περιορίζουν την λειτουργικότητά τους. Μάλιστα, ενδεικτικό των ψυχο-νευρο-ανοσολογικών διαδικασιών που σχετίζονται µε το χωρισµό είναι το εύρηµα ότι οι διαζευγµένοι έχουν πολύ ψηλότερα ποσοστά θνησιµότητας από µεταδοτικές ασθένειες όπως η πνευµονία (βλ., Kiecolt-Glaser, 1999). Σε πρόσφατη διαχρονική µελέτη της Gallo και συνεργατών (2003) σε γυναίκες µετα την εµυνόπαυση βρέθηκε ότι γυναίκες που είχαν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από το γάµο τους είχαν σηµαντικά χαµηλότερη συσσώρευση πλάκας των κεντρικών αρτηριών της καρδιάς. 3

4 Βέβαια, κάποιοι τύποι διαπροσωπικών σχέσεων φαίνεται να έχουν πολλαπλάσια συνεισφορά στα επίπεδα ικανοποίησης από την ζωή και ευηµερίας σε σχέση µε άλλους. Κοινωνιολογικές µελέτες δείχνουν ότι η ικανοποίηση από τον γάµο συνεισφέρει πολύ περισσότερο στην ικανοποίηση από την ζωή από ότι άλλες µεταβλητές όπως η ικανοποίηση από την εργασία ή τους φίλους (Glenn & Weaver, 1981). Μελέτες µάλιστα δείχνουν ότι οι άνδρες επηρεάζονται περισσότερο από την απώλεια των συζυγικών σχέσεων καθώς στο συναισθηµατικό επίπεδο στηρίζονται περισσότερο στη σύντροφο από ότι οι γυναίκες, οι οποίες λαµβάνουν συναισθηµατικού και πρακτικού τύπου υποστηριξη από µια πλειάδα κοινωνικών επαφών. Βέβαια, της πλειάδας των κοινωνικών δικτυώσεων κάποιες γυναίκες (ιδιαίτερα εκείνες που έχουν πολλές αλλά επιφανειακές κοινωνικές επαφές) βιώνουν χαµηλότερα επιπεδα ευηµερίας και ποιότητας ζωής (Kafetsios, 2007). Οι κοινωνικές σχέσεις µπορεί να έχουν και έµµεσες επιδράσεις στην ποιότητα ζωής κάποιου µέσα από την συνεισφορά που έχουν στην οικονοµική ευηµερία που επηρεάζει µε τη σειρά της τα επίπεδα ψυχικής και σωµατικής υγείας. Οικονοµολόγοι που ασχολούνται µε τα οικονοµικά της ευηµερίας (Happiness Economics) έχουν προσέξει τη δυσανάλογα µεγαλύτερη θετική επίδραση που ασκούν οι διαπροσωπικές σχέσεις στην υποκειµενική ευηµερία και ποιότητα ζωής ενός ανθρώπου. Σχετική συγκριτική µελέτη που αναφέρεται από τον Layard (2000) αναγνωρίζει συγκριτικά ίση και µεγαλύτερη στατιστικά επίδραση στην υποκειµενική ευηµερία το να είναι κανείς σε διάσταση ή διαζευγµένος από το να είναι άνεργος. Σε πρόσφατη µελέτη του ο Powdthavee (2008) υποστηρίζει ότι ενώ η αύξηση του εισοδήµατος ενός ατόµου δε φαίνεται να έχει σηµαντική θετική επίπτωση στην υποκειµενική του ευηµερία, η αύξηση της ποσότητας και της ποιότητας των κοινωνικών σχέσεων µπορεί να του αποφέρει µεγάλα οικονοµικά οφέλη. Στα οικονοµικά της ευηµερίας όταν εξετάσει κανείς τον οικονοµικό αντίκτυπο των διαπροσωπικών σχέσεων παρατηρεί ότι ο γάµος προσθέτει ένα σηµαντικό οικονοµικό κεφάλαιο στο εισόδηµα κάποιου σε σχέση µε το αν είναι ανύπαντρος (Clark & Oswald, 2002). Οι παραπάνω µελέτες αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγµατα ενός συνεκτικού σώµατος µελετών που, στην διάρκεια των τελευταίων τριών δεκαετιών, έχουν αποκαλύψει τον σηµαντικό ρόλο των κοινωνικών και διαπροσωπικών σχέσεων για την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής (για ανασκόπηση βλ. Sarason, Sarason, & Gurung, 1997). Μια έννοια η οποία εξηγεί πολλές από τις κοινωνικοψυχολογικές διαδικασίες που ευθύνονται 4

5 για την επίδραση των διαπροσωπικών σχέσεων στην ποιότητα ζωής και την υγεία είναι αυτή της κοινωνικής υποστήριξης. Η κοινωνική υποστήριξη (social support) ως όρος αναφέρεται στο υποκειµενικό ή αντικειµενικό επίπεδο φροντίδας, εκτίµησης και βοήθειας που δέχεται το άτοµο από άλλους ανθρώπους ή οµάδες (Wallson, Alagna, & DeVellis, 1983). Ένας σηµαντικός αριθµός ερευνών έχει δείξει επανειληµµένα ότι η κοινωνική υποστήριξη (η υποστήριξη που δεχόµαστε από φίλους και γνωστούς συνδέεται µε την σωµατική και ψυχική υγεία, Sarason, Sarason, & Gurung, Williams, Ware, & Donald, 1981). Το µέγεθος των ερευνητικών δεδοµένων είναι τέτοιο που οδήγησε τους House, Landis, και Umberson (1988) να υποστηρίξουν ότι η κοινωνική υποστήριξη είναι µια βασική εννοιολογική κατασκευή και ότι ανεπαρκής κοινωνική υποστήριξη αποτελεί παράγοντα επικινδυνότητας για την υγεία. Από αυτή την σκοπιά το σχετίζεσθαι ή διαφορετικά, οι κοινωνικοί κανόνες που καθορίζουν την συχνότητα και ποιότητα των κοινωνικών σχέσεων στην ελληνική κοινωνία αποτελούν κοινωνικό αγαθό στο οποίο έχουν δικαίωµα όλοι οι πολίτες (Καφέτσιος, 2004). Κοινωνικές σχέσεις, κοινωνική δικτύωση και κοινωνική υποστήριξη στην µοντέρνα Ελληνική κοινωνία Θα περίµενε κανείς λοιπόν, ότι λόγω κυρίαρχων σχεσιακών κοινωνικών αναπαραστάσεων (Παπαστάµου, 1989) στην Ελλάδα (π.χ., φιλίας, οικογένειας κλπ.) οι κοινωνικών σχέσεις και επαφές θα έχουν µια θετική επίδραση στην ποιότητα ζωής. Αυτό είναι τουλάχιστον το γενικό συµπέρασµα από πάµπολλες µελέτες σε κυρίως ατοµικιστικά πλαίσια όπως στη Βόρεια Αµερική, Ευρώπη κλπ. Όµως, αποτελέσµατα από µια σειρά πρόσφατων µελετών στην Ελλάδα αλλά και αλλού φαίνεται να συνθέτει µια διαφορετική εικόνα. Σε ποσοτικό επίπεδο πρόσφατη έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΚΚΕ, Jowell et al., Kafetsios, 2006) σε αντιπροσωπευτικό δείγµα Ευρωπαίων σε 22 χώρες (ανάµεσά τους και 3400 περίπου Ελλήνων από όλη την επικράτεια) κατέγραψε στην Ελλάδα ένα από τα χαµηλότερα επίπεδα κοινωνικής δικτύωσης, και ικανοποίησης από την ζωή. Με απλά λόγια, οι Έλληνες, παρά το ότι γενικά θεωρούνται κοινωνικοί και εξωστρεφείς, δεν εκδηλώνουν αυτή την κοινωνικότητα σε βαθµό που να ανταποκρίνεται στις πεποιθήσεις τους (βλ. Πίνακα 1). 5

6 Πίνακας 1: Συχνότητες κοινωνικών επαφών σε 5 ενδεικτικές Ευρωπαϊκές χώρες (Απάντηση στο ερώτηµα: «Πόσο συχνά συναντιέστε µε φίλους, συγγενείς ή συναδέλφους ε κοινωνικές εκδηλώσεις;») Ποτέ Λιγότερο από µία φορά το µήνα Μία φορά το µήνα Αρκετές φορές το µήνα Μία φορά την εβδοµάδα Αρκετές φορές την εβδοµάδα Κάθε µέρα Γ/ Α Σύνολο Χώρα Ελλάδα Ισπανία Πορτογαλία Αγγλία Ολλανδία (2566) (1729) (1511) (2052) (2364) 6,4% 3,8% 2,2% 1,5% 1,1% 17,6% 5,2% 7,9% 5,7% 3,3% 13,3% 5,8% 4,3% 7,5% 5,2% 19,2% 14,1% 11,0% 13,1% 19,1% 15,5% 15,3% 13,0% 21,1% 15,7% 17,5% 29,6% 19,3% 37,9% 39,3% 10,2% 25,2% 42,4% 13,1% 16,3%,2% 1,2%,1%,2% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% Πηγή: ΕΚΚΕ, 2003 Περαιτέρω ανάλυση των δεδοµένων (Καφέτσιος, Kafetsios, 2006) έδειξε ότι σε σύγκριση µε τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες η σύγχρονη Ελληνική κοινωνία χαρακτηρίζεται από: α) Μία από τις χαµηλότερες συχνότητες φιλικών επαφών (συχνότητα επαφής µε φίλους και γνωστούς), β) χαµηλότερο σχετικά µε τις άλλες χώρες βαθµό συνάφειας ανάµεσα στην έλλειψη συντρόφου και την συχνότητα επαφών µε φίλους/ γνωστούς ( r =.07 στην Ελλάδα εναντίον r =.16 για τον Ευρωπαϊκό µέσον όρο) και γ) αν και οι Έλληνες εµφανίζονται πάνω από τον µέσον όρο στη σηµασία που αποδίδουν σε φίλους και γνωστούς, όταν κανείς εξετάσει την συσχέτιση ανάµεσα στην πεποίθηση αυτή και στην πραγµατική συχνότητα επαφής µε φίλους και γνωστούς η συσχέτιση είναι εµφανώς χαµηλότερη από την υπόλοιπη Ευρώπη (r =.15 στην Ελλάδα σε σύγκριση µε r =.26 αντίστοιχα). Με άλλα λόγια, στο επίπεδο της κοινωνικής αναπαράστασης οι Έλληνες θεωρούν ότι είναι φιλικοί αλλά αυτό δεν αντανακλάται στη κοινωνική συµπεριφορά. Τέλος (δ) φαίνεται ότι στην Ελλάδα η συσχέτιση ανάµεσα στο πόσα άτοµα υπάρχουν στην οικογένεια και το πόσο χαρούµενοι αισθάνονται είναι κάπως υψηλότερη από τον µέσον όρο, γεγονός που καταδεικνύει ίσως την σηµασία που έχει η οικογένεια για την ικανοποίηση από τη ζωή ( r =.09 vs. r =.03). 6

7 Στο κοινωνικό λοιπόν επίπεδο τα αποτελέσµατα αυτής της έρευνας καταδεικνύουν υστέρηση της κοινωνικής δικτύωσης στο ποσοτικό επίπεδο και της σχέσης της µε την ικανοποίηση από την ζωή στην Ελλάδα σήµερα. Τα αποτελέσµατα είναι ιδιαίτερα σηµαντικά καθώς προέρχονται από ένα αντιπροσωπευτικό δείγµα από όλη την Ελληνική επικράτεια. Τα αποτελέσµατα αυτής της κοινωνιολογικής µελέτης οδήγησαν στην διεξαγωγή περαιτέρω σειράς µελετών για την κοινωνική υποστήριξη και την καταγραφή και επίδραση της συχνότητας και ποιότητας των κοινωνικών επαφών σε πλευρές της υποκειµενικής ευηµερίας και ποιότητας ζωής (Kafetsios, Καφέτσιος & Λεοντοπούλου, 2006). Εκεί, η εξέταση ευρηµάτων σε ένα διαφορετικό επίπεδο ανάλυσης, το διατοµικό ή ενδοπεριστασιακό (Χρυσοχόου, 2005) έδειξε ότι στην καθηµερινή κοινωνική αλληλεπίδραση επιβεβαιώνονται τα ευρήµατα από την κοινωνιολογική µελέτη του ΕΚΚΕ. Καταγραφή των διαπροσωπικών επαφών δείγµατος Ελλήνων φοιτητών και σύγκριση µε αντίστοιχο Άγγλων φοιτητών για διάρκεια µιας εβδοµάδας, έδειξε ότι στην Ελλάδα, όντως παρατηρούνται χαµηλότερα επίπεδα συχνότητας επαφών. Ενώ σε πρώτη ανάγνωση τα ευρήµατα αυτά φαίνονται αντίθετα µε την γενικώς αποδεκτή αναπαράσταση των Ελλήνων ως φιλικών, ανοιχτών κλπ., µια πιο προσεκτική κοινωνιοψυχολογική ανάγνωση δείχνει ότι συµφωνούν µε αντίστοιχα ευρήµατα από σύγκριση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης στις ΗΠΑ και το Hong-Kong παλαιότερα αλλά και πιο πρόσφατα (Kim, Sherman, Ko, Taylor, 2006.Wheeler, Reis, & Bond, 1989). Το παράδοξο είναι λοιπόν, ότι σε κοινωνίες όπου τα άτοµα οργανώνονται κοντύτερα στις έσω-οµάδες (και την οικογένεια) η συχνότητα (και όπως θα αναλύσω στην συνέχεια, ίσως και η συναισθηµατική ποιότητα) των διαπροσωπικών σχέσεων υστερεί σε σχέση µε την κοινωνική συµπεριφορά ανθρώπων από χώρες που δεν έχουν ανάλογη οργάνωση. Κύριο ρόλο σε αυτή την απόσταση που παρατηρείται στο επίπεδο της συµπεριφοράς παίζει η ανάγκη συντήρησης της αρµονίας ανάµεσα σε διαφορετικές εσω-οµάδες. Σε συνέχεια αυτής της συλλογιστικής, µια σειρά ερευνών για την επίδραση της κοινωνικής υποστήριξης στην υποκειµενική ευηµερία, την υγεία, και την ποιότητα ζωής, παρατηρούν ότι η σχέση αυτή είναι αδύναµη (Papadatos, Anagnostopoulos, & Manos, Kafetsios & Sideridis, 2006) ή και ανύπαρκτη πολλές φορές (Καφέτσιος & Ιωαννίδου). Για παράδειγµα, η συχνότητα επαφών µε φίλους και γνωστούς, η κοινωνική υποστήριξη δεν είναι προβλεπτικοί παράγοντες διαφόρων δεικτών υποκειµενικής 7

8 ευηµερίας και ποιότητας ζωής (Kafetsios, 2006) ενώ τόσο δοµικές όσο και λειτουργικές πλευρές της κοινωνικής υποστήριξης δεν φάνηκαν να συσχετίζονται µε δείκτες ποιότητας ζωής σε κοινοτικό δείγµα ατόµων διαφορετικών ηλικιακών οµάδων (Καφέτσιος & Ιωαννίδου, 2004). Τα αποτελέσµατα αυτά, προξενούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί πληροφορούν για ποιοτικές πλευρές των διαπροσωπικών σχέσεων και την επίδρασή τους στην ποιότητα ζωής. Κυριότερα, βρίσκονται σε αντίθεση µε πλειάδα µελετών στην κοινωνική ψυχολογία (π.χ., Sarason, Sarason, & Gurung, 1997) που τονίζουν τον σηµαντικό ρόλο συναισθηµατικών διεργασιών κοινωνικής υποστήριξης στα πλαίσια της κοινωνικής αλληλεπίδασης στις διαπροσωπικές σχέσεις. Ενδεικτικά, διαχρονική µελέτη για την επίπτωση που έχει η κοινωνική αλληλεπίδραση σε ψυχονευροανοσολογικές πλευρές φανερώνουν ότι θετικά και αρνητικά συναισθήµατα στις καθηµερινές κοινωνικές επαφές µειώνουν δραµατικά τα επίπεδα του στρες (π.χ., Gallo & Mathews, 2006). Μια πρόσφατη κοινωνιολογική-επιδηµιολογική µελέτη έδειξε ότι οι φίλοι, οι συγγενείς και οι γείτονες συµβάλλουν στην ανύψωση των επιπέδων χαράς και ικανοποίησης από τη ζωή αλλά µόνο αν µένουν κοντά στο άτοµο (Fowler & Christakis, 2008). Αυτό καταδεικνύει σαφώς τις θυµικού τύπου διαδικασίες που λαµβάνουν χώρα στις κοινωνικές επαφές µε τα άτοµα αυτά, δηλαδή είναι η έκφραση και επικοινώνηση συναισθηµάτων ανάµεσα στους γνωστούς και φίλους που επιδρούν στα επίπεδα ικανοποίησης από της ζωή, ψυχικής υγείας και ποιότητας ζωής ευρύτερα. Εποµένως, κανείς θα πρέπει να εστιάσει τόσο σε δοµικές πλευρές κοινωνικής δικτύωσης (που σχετίζονται άλλωστε και µε την κοινωνική διάρθρωση της µοντέρνας Ελληνικής κοινωνίας Loizos & Papataxiarchis, 1991) αλλά στην ποιότητα των διαπροσωπικών επαφών. Τι µπορεί να σηµαίνει όµως αυτό για τις κοινωνικές σχέσεις στην Ελληνική κοινωνία και γιατί η κοινωνική υποστήριξη που λαµβάνει κανείς από το φιλικό και κοινωνικό περιβάλλον δεν βελτιώνει τόσο πολύ την ψυχική του υγεία; Μήπως οι κοινωνικές επαφές µε φίλους, γνωστούς, κλπ. στην Ελλάδα έχουν διαφορετική λειτουργία από ότι σε άλλες χώρες; Ένα από τα επιχειρήµατα που θα αναλυθούν είναι ότι σηµαντικός διαµεσολαβητικός παράγοντας στην επίδραση που (δεν) έχουν οι διαπροσωπικές σχέσεις στην ποιότητα ζωής στην Ελλάδα είναι η κατασκευή του εαυτού (ιδιοκεντρισµός και 8

9 αλλοκεντρισµός, Markus & Kitayama, 1991) και οι αντίστοιχοι κολεκτιβιστικά οργανωµένοι κανόνες που διέπουν την κοινωνική δικτύωση, τις κοινωνικές επαφές και την έκφραση του συναισθήµατος µέσα στις διαπροσωπικές σχέσεις. Πολιτισµικές αξίες και κοινωνικές σχέσεις Μια κεντρική διάσταση κατανόησης διαφορών ανάµεσα σε διαφορετικά πολιτισµικά πλαίσια και αξιών που σχετίζονται µε τις κοινωνικές σχέσεις και την ποιότητα ζωής είναι το δίπολο ατοµικισµός - συλλογικότητα (individualism-collectivism, Triandis, Diener & Suh, 2000) και αντίστοιχες ιδιοκεντρικές ή αλλοκεντρικές κατασκευές του εαυτού (independent-interdependent self, Singelis & Sharkey, 1995). Η διάσταση του ατοµικισµού - συλλογικότητας στο οµαδικό επίπεδο ανάλυσης και του ιδιοκεντρισµούάλλοκεντρισµού αντίστοιχα στο ατοµικό επίπεδο αφορά τον βαθµό στον οποίον κάποιος σκέφτεται µε όρους εγώ ή εµείς. Ο Hofstede ( ) ασχολήθηκε συστηµατικά µε τη διερεύνηση της διάστασης του ατοµικισµού - συλλογικότητας µέσα στα πλαίσια του µοντέλου του για την κατανόηση της πολιτισµικής διαφοροποίησης. Σύµφωνα µε τον Ολλανδό ερευνητή, ο ατοµικισµός αφορά σε κοινωνίες στις οποίες οι δεσµοί ανάµεσα στα άτοµα είναι χαλαροί: ο καθένας αναµένεται να φροντίζει τον εαυτό του και την άµεση οικογένειά του. Στον αντίθετο πόλο βρίσκεται η συλλογικότητα, η οποία αφορά σε κοινωνίες στις οποίες τα άτοµα από τη στιγµή της γέννησής τους είναι ενσωµατωµένα σε ισχυρές, συµπαγείς οµάδες, οι οποίες εξακολουθούν να τα προστατεύουν σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους µε αντάλλαγµα την τυφλή πίστη τους σε αυτές. Ο βαθµός του ατοµικισµού ή της συλλογικότητας µιας χώρας µεταβάλλεται τόσο µέσα στην ίδια την χώρα όσο και ανάµεσα σε διαφορετικές χώρες. Εξετάζοντας τον ατοµικισµό, διαπιστώνει κανείς ότι ο µικρότερος παρανοµαστής κατανόησης των πραγµάτων είναι το άτοµο. Σε ψυχολογικό επίπεδο, ο ατοµικισµός υπαγορεύει ότι ένα άτοµο θα πρέπει να σκέπτεται και να κρίνει ανεξάρτητα, σεβόµενο µόνο την κυριαρχία του δικού του νου. Οι ρίζες του ατοµικισµού βρίσκονται στο δικαίωµα του ανθρώπου να επιδιώξει την προσωπική του ευτυχία, η οποία απαιτεί ένα σηµαντικό βαθµό ανεξαρτησίας. Θεωρητικοί υποστηρίζουν ότι ο πραγµατικός ατοµικισµός εµπεριέχει την έννοια της συνεργασίας µε τους άλλους µέσα από το εµπόριο, προκειµένου να διευκολυνθούν όλοι οι εµπλεκόµενοι στην επιδίωξη της ευτυχίας τους. Η συνεργασία αυτή 9

10 δεν διεξάγεται αποκλειστικά σε επίπεδο υλικών αγαθών αλλά και στο επίπεδο της γνώσης, των σχέσεων και των συναισθηµάτων. Όσον αφορά στη συλλογικότητα, ο µικρότερος παρονοµαστής κατανόησης των πραγµάτων είναι η οµάδα. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις κατεξοχήν κολεκτιβιστικών χωρών είναι το Μπαλί, η Ιαπωνία, και το Βιετνάµ. Ως συλλογικότητα ορίζεται η θεωρία και η πρακτική η οποία καθιστά µια οµάδα, και όχι το άτοµο, ως την βασική µονάδα του πολιτικού, κοινωνικού και οικονοµικού ενδιαφέροντος (Grabil & Gronbacher, 2005). Σε συλλογικές κοινωνίες οι οµάδες, ή το κράτος, θα πρέπει να υπερέχουν σε σχέση µε τις απαιτήσεις των ατόµων. Σε σύγκριση µε τους µέσους όρους διεθνώς, η ελληνική κοινωνία φαίνεται ότι χαρακτηρίζεται από χαµηλότερο του µέσου όρου ατοµικισµό, αλλά επίσης και από τρία επιπλέον χαρακτηριστικά αξιών στο σύστηµα ανάλυσης του Hofstede: από σχετικό υψηλό βαθµό απόστασης από άτοµα σε θέση ισχύος, υψηλότερη του µέσου όρου αρρενωπότητα, και ένα από τους υψηλότερους παγκόσµια βαθµούς αποφυγής αβεβαιότητας. Κεντρικό χαρακτηριστικό του επιπέδου συλλογικότητας της ελληνικής κοινωνίας αποτελεί η ψυχολογική σηµασία που έχει ή έσω-οµάδα για το νεοέλληνα µε καταβολές στην κολεκτιβιστική-αγροτική οικονοµική και κοινωνική δόµηση της Ελληνικής κοινωνίας. Μια απλή ανάλυση των ΜΜΕ καταδεικνύει ότι κοινωνικές αναπαραστάσεις (Παπαστάµου, 1989) αυτής της σηµασίας της έσω-οµάδας τα επίθετα δικός µου ή δική µου εµφανίζονται τόσο συχνά στα ΜΜΕ όσο και στην συνείδηση των απλών πολιτών και είναι συνυφασµένα µε την ασφάλεια, την φροντίδα, την εξυπηρέτηση, την σιγουριά, την φιλικότητα, την στήριξη κλπ. Μέλη της έσω-οµάδας (π.χ., φίλοι, συγγενείς πρώτου βαθµού, συνεργάτες που ανήκουν στην ίδια ιδεολογία κ.α.) καλούνται να επιβεβαιώσουν αυτή την κοινωνική αξία στο καθηµερινό επίπεδο και στις καθηµερινές επαφές. Έτσι όµως εξυπηρετείται µια πλευρά της κοινωνικότητας (που έχει να κάνει µε ρόλους και κανόνες) ενώ τίθεται σε δεύτερη µοίρα η συναισθηµατική-θυµική λειτουργία των σχέσεων που έχει να κάνει µε τις ανάγκες του ατόµου (ανταπόκριση στην ψυχολογική ανάγκη για επαφή, µείωση του άγχους, µείωση της αβεβαιότητας κ.α.). Σηµαντικό ρόλο σε αυτή την εξίσωση έχει η έννοια της κατασκευής του εαυτού (π.χ. Markus & Kitayama, 1991; Mesquita, 2001; Mesquita & Frijda, 1992). Ένας σηµαντικός όγκος ερευνών υποδεικνύει ξεκάθαρα ότι τα ανθρώπινα συναισθήµατα επηρεάζονται έντονα από τις κυρίαρχες δοµές της δράσης και αλληλεπίδρασης που 10

11 εκδηλώνονται στο εκάστοτε πολιτισµικό πλαίσιο (π.χ. Kitayama, Markus, & Kurokawa, 2000). Σε κοινωνίες όπου τα άτοµα κατανοούν τον εαυτό περισσότερο συλλογικά αποφεύγουν να εκφράσουν και να επικοινωνήσουν ανάγκη για συναισθηµατική υποστήριξη και επαφή αλλά την υπονοούν (Taylor, Welch, Kim, & Sherman, Kim, Sherman, Ko, & Taylor, 2006) καθώς, όπως ανάφερα παραπάνω, η έµφαση στις κοινωνικές επαφές είναι περισσότερο σε θεσµικές-αναπαραστατικές πλευρές της αλληλεπίδρασης (τι αναµένει ο άλλος από τον εαυτό) και λιγότερο σε ζητήµατα θυµικά που έχουν να κάνουν µε τις ανάγκες του ατόµου. Για παράδειγµα, πρόσφατη πειραµατική µελέτη έχει δείξει ότι σε κολλεκτιβιστικές κουλτούρες τα άτοµα δίνουν έµφαση σε πλευρές του συναισθήµατος που έχουν να κάνουν µε ρόλους και κανόνες και προωθούν την εµπιστοσύνη και την διατήρηση της αρµονίας στις κοινωνικές επαφές και όχι την εκπλήρωση περισσότερο θυµικών πλευρών και αναγκών (π.χ., Masuda, Ellsworth, Mesquita, Leu, Tanida, & Verrdonck, 2008). ιαπολιτισµικές µελέτες στην Κοινωνική Ψυχολογία επιβεβαιώνουν τις παραπάνω παρατηρήσεις καταδεικνύοντας ότι σε συλλογικές κοινωνίες όπου ενδηµεί η απόσταση ανάµεσα στην έσω-οµάδα και την έξω-οµάδα, κύριο χαρακτηριστικό είναι η αποσόβηση της σύγκρουσης ανάµεσα στις διάφορες εσω-οµάδες και η προσπάθεια συντήρηση της αρµονίας (αλλά και της ψυχολογικής απόστασης) από τον άλλο (Triandis, 1995). Ενδεικτικό αυτού του µοντέλου κοινωνικής συµπεριφοράς είναι πολλές φορές η αδιαφορία που (φαινοµενικά) δείχνουν οι έλληνες στην κοινωνική τους συµπεριφορά αλλά και το έντονο ενδιαφέρον όταν πρόκειτα για κάποιον δικό µας ή όταν οι κατάστάσεις φέρνουν τον άλλο ψυχολογικά πιο κοντά. Η τάση για αποφυγή δυσαρµονίας ανάµεσα στην έσω-οµάδα και την έξω-οµάδα η ψυχολογική απόσταση από τις διαφορετικές έξω-οµάδες, αποτυπώνονται στα κοινωνικά φαινόµενα χαµηλότερων επιπέδων κοινωνικών επαφών, επικοινωνίας ανάµεσα σε άτοµα διαφορετικών γενεών και φύλου, χαµηλά επίπεδα θετικού συναισθήµατος στην καθηµερινή αλληλεπίδραση κα. Ενδεικτικό των παραπάνω είναι εύρηµα πρόσφατης µελέτης ότι σε σχέση µε αντίθετες δυναµικές σε ατοµικιστικά πολιτισµικά πλαίσια (Αγγλία), στην Ελλάδα, µια ιδιοκεντική κατανόηση του εαυτού οδηγεί σε χαµηλότερα επίπεδα θετικών συναισθηµάτων στις διαπροσωπικές σχέσεις (Nezlek, Kafetsios, & Smith, 2008, επιβεβαιώνοντας υποθέσεις 11

12 (Triandis, 1995) για το ότι το άτοµο σε ένα συγκεκριµένο πλαίσιο θα πρέπει να υιοθετεί µια κατανόηση του εαυτού σχετική µε το κυρίαρχο µοντέλο µιας κοινωνίας. Το γενικότερο πλαίσιο Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρούνται κοινωνικές αλλαγές παγκόσµια όπου τονίζεται ο ατοµικισµός και µειώνεται η συλλογικότητα. Μεταφέρονται στο άτοµο όλο και περισσότεροι ρόλοι και ευθύνες, τις οποίες παλαιότερα αναλάµβανε η κοινωνική οµάδα. Στην Ελλάδα οι αλλαγές αυτές έρχονται σίγουρα σε αντίθεση µε κεντρικές πολιτισµικές αξίες όπου τονίζεται η ταύτιση µε την έσωοµάδα και µια αλλοκεντρική κατανόηση του εαυτού. Πέρα από την εξήγηση που µια τέτοια προσέγγιση των κοινωνικών σχέσεων µπορεί να προσφέρει για τα παρατηρούµενα χαµηλά επίπεδα κοινωνικών επαφών και ικανοποίησης από την ζωής στην Ελλάδα σήµερα, δηµιουργεί και ερωτήµατα για την επίδραση που µπορεί να έχει αυτή η δόµηση των κοινωνικών σχέσεων στο µέλλον σε ένα φάσµα κοινωνικών συµπεριφορών και δοµών. Για παράδειγµα, αν οι παρατηρούµενες τάσεις κοινωνικής δικτύωσης και λειτουργικών πλευρών κοινωνικής υποστήριξης συνεχιστούν και στο µέλλον, χωρίς να αναπροσαρµοστούν ανάλογα µε τις αλλαγές που επιφέρει ο αυξανόµενος ατοµικισµός, αυτό θα οδηγήσει ίσως σε µεγαλύτερες απαιτήσεις/αναγκες του ατόµου από το κράτος σε διαφορετικά επίπεδα (υπηρεσίες υγείας, συνταξιοδοτικό, κλπ). Φαίνεται αναγκαίο για την βελτίωση της ποιότητας ζωής στην Ελλάδα, να αναπροσαρµοστουν οι κοινωνικές αναπαραστάσεις και συµπεριφορές σχέσεων και κοινωνικής δικτύωσης ώστε να είναι περισσότερο σύµφωνες µε το κεντρικό µοντέλο (ατοµικοκεντρικό πλέον) οικονοµίας αλλά και των κοινωνικών αλλαγών που αυτό έχει επιφέρει. Βιβλιογραφικές αναφορές Ainsworth, M.D.S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist, 44, Argyle, M., The Psychology of Happiness. Routledge, London. Baldwin, M. (1992). Relational schemas and the processing of social information. Psychological Bulletin, 12, 3,

13 ΕΚΚΕ (2003). Ελλάδα-Ευρώπη: Κοινωνία-Πολιτική-Αξίες, αποτελέσµατα της µεγάλης Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας. Diener, E., Suh, E.M., (2000). Culture and Subjective Well-Being. MIT Press. Diener, E., Suh, E.M., Lucas, R.E., Smith, H.L., (1999). Subjective well-being: three decades of progress. Psychological Bulletin 125 (2), Doise, W. (1986). Levels of explanation in social psychology. Cambridge: CUP. Fowler, J.H. & Christakis, N.A. (2008). Dynamic spread of happiness in a large social network: Longitudinal analysis over 20 years in the Framingham Heart Study. British Medical Journal, 337, 1-9 (December, 2008). Glaser, R., Kiecolt-Glaser, J. K., Bonneau, R., Malarkey, W., & Hughes, J. (1992). Stressinduced modulation of the immune response to recombinant hepatitis B vaccine. Psychosom. Med. 54, Clark, A.E., & Oswald, A.J. (2002). A simple statistical method for measuring how life events affect happiness. International Journal of Epidemiology 31 (6), Gallo, L.C., Matthews, K.A. (2006) Adolescents' attachment orientation influences ambulatory blood pressure responses to everyday social interactions. Psychosomatic Medicine, 68 (2), pp Gallo, L. C., Troxel, W. M., Kuller, L. H., Sutton-Tyrrell, K., Edmundowicz, D., & Matthews, K. A. (2003). Marital status, marital quality, and atherosclerotic burden in postmenopausal women. Psychosomatic Medicine, 65, Glenn, N. D., & Weaver, C. N. (1981). The contribution of marital happiness to global happiness. J. Marr. Fam. 43, Hinde, R.A. (1995). A suggested structure for a science of relationships. Personal Relationships, 2, Hofstede, G. (1983). National cultures revisited. Behavior Science Research, 18, Hofstede, G. (2001). Culture s consequences: Comparing values, behaviours, institutions and organizations across nations (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage. House, J. S., Landis, K. R., & Umberson, D. (1988). Social relations and health. Science, 241, Jowell, R. and the Central Co-ordinating Team, (2003). European Social Survey. Technical 13

14 Report, Centre for Comparative Social Surveys, City University, London. Καφέτσιος, Κ. (2004). Το δικαίωµα του σχετίζεσθαι : ίκτυα σχέσεων και ψυχική υγεία στην σύγχρονη Ελληνική κοινωνία. Πρακτικά ιεθνούς Συνεδρίου για τα Ανθρώπινα δικαιώµατα, για το περιβάλλον και την υγεία, Υπουργείο Παιδείας (σελ ). Κιλκίς: ιεύθυνση Β Θµιας εκπαίδευσης Κιλκίς. Kafetsios, K. (2006). Social support and well-being in contemporary Greek Society: Examination of multiple indicators at different levels of analysis. Social Indicators Research, 76, Kafetsios, K. (2007). Gender, social support and well-being: Evidence from a Greek communitysample. Interpersona, 2, Καφέτσιος, Κ. & Ιωαννίδου, Μ. (2004). ιαπροσωπικές σχέσεις και ψυχική υγεία σε δείγµα ιατρών. Το Βήµα των Κοινωνικών Επιστηµών, 38, Καφέτσιος, Κ. & Λεοντοπούλου, Σ. (2006). Πολιτισµικά Σύνδροµα και Κατασκευή του Εαυτού: Επιδράσεις στο Συναίσθηµα και στο Ευ ζην. Στο Μ. Πουρκός (Επιµ.), Σώµα, εκπαίδευση και βιωµατική γνώση: Κοινωνικοπολιτισµικές πρακτικές και διαστάσεις της µη λεκτικής επικοινωνίας και αφήγησης (σσ ). Αθήνα: Ατραπός. Καφέτσιος, Κ. & Λυδάκη, Π. (2004). Τύποι δεσµού και ψυχική υγεία στην καθηµερινή αλληλεπίδραση: Ο ρόλος των συναισθηµάτων στο διαπροσωπικό πλαίσιο. Ελεύθερνα: Επετηρίδα του τµήµατος Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιου Κρήτης. 1, Kafetsios, K & Sideridis, G. (2006). Attachment, social support, and well being in younger and older adults. Journal of Health Psychology, 11, 6, Kelley, H.H., Berscheid, E., Christensen, A., Harvey, J.H., Huston, T.L., Levinger, G., McClintock, E., Peplau, L.A., & Peterson, D.R. (1983). Close Relationships. New York: Freeman. Kiecolt-Glaser, J.K. (1999). Stress, personal relationships, and immune function: Health implications Brain, Behavior, and Immunity, 13 (1), pp Kiecolt-Glaser, J.K., Glaser, R., Gravenstein, S., Malarkey, W.B., Sheridan, J. (1996). Chronic stress alters the immune response to influenza virus vaccine in older adults. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 93 (7), pp

15 Kim, H.S., Sherman, D.K., Ko, D., Taylor, S.E. (2006). Pursuit of comfort and pursuit of harmony: Culture, relationships, and social support seeking. Personality and Social Psychology Bulletin, 32, Kitayama, S., Markus, H. R., & Kurokawa, M. (2000). Culture, emotion, and well-being: Good feelings in Japan and the United States. Cognition and Emotion, 14, Layard, R. (2002). Rethinking public economics: implications of rivalry and habit, Centre for Economic Performance, LSE, mimeo. Loizos, P. & Papataxiarchis, E. (Eds.) (1991). Contested identities: Gender and kinship in Modern Greece. Princeton, US: Princeton University Press. Markus, H., & Kitayama, S. (1991). Culture and self: Implications for cognition, emotion and motivation. Psychological Review, 98, Mesquita, B. (2001). Emotions in collectivist and individualist contexts. Journal of Personality and Social Psychology, 80, Mesquita, B., & Frijda, N. H. (1992). Cultural variations in emotion: A review. Psychological Bulletin, 112, Mesquita, B., & Karasawa, M. (2002). Different emotional lives. Cognition and Emotion, 16, Nezlek, J.B., Kafetsios, K., & Smith, V. (2008). Emotions in everyday social encounters: Correspondence between Culture and Self-Construal. Journal of Cross Cultural Psychology, 39, 4, Παπαστάµου, Σ. (1989). Εγχειρίδιο Κοινωνικής Ψυχολογίας. Αθήνα: Οδυσσέας. Papadatou, D., F. Anagnostopoulos and D. Manos: 1994, _Factors contributing to the development of burnout in nursing oncology, British Journal of Medical Psychology 67, pp Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας. (2003). Εγχειρίδιο Ποιότητας Ζωής µε άξονα το Ερωτηµατολόγιο WHOQOL-100, εκδ. Βητα (Απόδοση και επιµέλεια: Τζινιέρη- Κοκκώση, Μ., Τριανταφύλλου, Ε., Αντωνοπούλου, Β., Τοµαράς, Β, & Χριστοδούλου, Γ.Ν.). Powdthavee, N. (2008). Putting a price tag on friends, relatives, and neighbours: Using surveys of life satisfaction to value social relationships. Journal of Socio-Economics, 37,

16 Ryff, C.D., & Keyes, C.L. (1995). The structure of psychological well-being revisited. Journal of Personality and Social Psychology, 69 (4), pp Saxena, S., Carlson, D., Billington, R., & Orley, J. (2001). The WHO quality of life assessment instrument (WHOQOL-Bref): The importance of its items for cross-cultural research, Quality of Life Research, 10, Singelis, T. M., & Sharkey, W. F. (1995). Culture, self-construal, and embarrassability. Journal of Cross-Cultural Psychology, 26, Smith, P.B. & Bond, M.H. (2005). ιαπολιτισµική Κοινωνική Ψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα Taylor, S.E., Welch, W.T., Kim, H.S., Sherman, D.K. (2007). Cultural differences in the impact of social support on psychological and biological stress responses. Psychological Science, 18, Triandis, H. C. (1995). Individualism and collectivism. Boulder, CO: Westview press. Χρυσοχόου, Ξ, (2005). Πολυπολιτισµική πραγµατικότητα. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Wallerstein, J. S., & Kelly, J. B. (1980). Surviving the breakup: How children and parents cope with divorce. Basic Books: New York. Wheeler, L., Reis, H.T.. & Bond, M.H. (1989). Collectivism-individualism in everyday social life: The middle kingdom and the melting pot. Journal of Personality and Social Psychology, 57, Ιστοτόποι: Οικονοµικά της ευηµερίας: 1,00.html Η Κοινωνική έρευνα Ελλάδα-Ευρώπη: Κοινωνία-Πολιτική-Αξίες 16

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Αμύνταιο 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 1. Εισαγωγή 2 2. Θεωρία 3

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Οικολογικό-πολιτισμικό πλαίσιο, συνιστώσες επιπολιτισμοποίησης και προσαρμογή:

Οικολογικό-πολιτισμικό πλαίσιο, συνιστώσες επιπολιτισμοποίησης και προσαρμογή: Οικολογικό-πολιτισμικό πλαίσιο, συνιστώσες επιπολιτισμοποίησης και προσαρμογή: Μελέτη περίπτωσης οικισμού Δροσερού Ξάνθης Διδώ Παπαθεοδώρου, Βασίλης Παυλόπουλος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ευριπίδης Παπαδηµητρίου Επ. καθηγητής ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ----------------------

Ευριπίδης Παπαδηµητρίου Επ. καθηγητής ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ---------------------- Ευριπίδης Παπαδηµητρίου Επ. καθηγητής ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ---------------------- Τελικό κείµενο επιστηµονικής εισήγησης Τίτλος: Εκπαίδευση µε στόχο την αειφόρο ανάπτυξη: Τι πρέπει να καλλιεργήσουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα μεθοδολογίας στη διαπολιτισμική έρευνα

Ζητήματα μεθοδολογίας στη διαπολιτισμική έρευνα Ζητήματα μεθοδολογίας στη διαπολιτισμική έρευνα Προβληματισμοί και προεκτάσεις Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πανεπιστήμιο Κύπρου, Τμήμα Ψυχολογίας, 15 Μαρτίου 2012 Διάγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Βασίλης Παυλόπουλος (vpavlop@psych.uoa.gr) Μαρίνα Ντάλλα (marinantalla@yahoo.gr) Φρόσω Μόττη-Στεφανίδη (frmotti@psych.uoa.gr)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 03 / 07 / 2015 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Προσδόκιµο και Υγείας 2012 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), σε συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Κοινή ράση για την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα Επιτελική Σύνοψη 20 Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ένωση Εταιρειών Κινητής Τηλεφωνίας (ΕΕΚΤ), με αφορμή τη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων τoυ Κλάδου στην Ελλάδα, πραγματοποίησε έρευνα κοινής

Διαβάστε περισσότερα

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες.

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. Αξιολόγηση µαθήµατος: γραπτές εξετάσεις. ιαπολιτισµική κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση (Moderation) & Διαμεσολάβηση (Mediation): Εννοιολογική & Μεθοδολογική Διάκριση

Ρύθμιση (Moderation) & Διαμεσολάβηση (Mediation): Εννοιολογική & Μεθοδολογική Διάκριση Ρύθμιση (Moderation) & Διαμεσολάβηση (Mediation): Εννοιολογική & Μεθοδολογική Διάκριση Δέσποινα Ξανθοπούλου Λέκτορας Κοινωνικής Οργανωτικής Ψυχολογίας Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Στο σημερινό μάθημα... Μεταβλητές

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης²

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Οικοτροφείο ΕΠΑΚΜΟΣ, Εταιρία Συστημικής Θεραπείας και Παρέμβασης

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση Πιστότητας Πελατών στο Φαρµακείο

Αύξηση Πιστότητας Πελατών στο Φαρµακείο Αύξηση Πιστότητας Πελατών στο Φαρµακείο Ιπποκράτης Νικολακόπουλος - Οικονοµολόγος Θα εξετάσουµε το θέµα από τρεις οπτικές γωνίες: Α. Από την πλευρά του πελάτη καταναλωτή, Β. Από την πλευρά του φαρµακοποιού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ 8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Επιστηµονικά υπεύθυνη: Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη MEd, MEd, MSc, Cert.Couns., PhD Επιστηµονική συνεργάτης Α.Π.Θ.! Δ ιοργάνωση: Χορηγός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές σχέσεις σε πολυπολιτισμικές τάξεις: ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση

Κοινωνικές σχέσεις σε πολυπολιτισμικές τάξεις: ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιμορφωτικό Σεμινάριο Κοινωνικές σχέσεις σε πολυπολιτισμικές τάξεις: ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονομική κρίση & η σεξουαλική υγεία των νέων

Η οικονομική κρίση & η σεξουαλική υγεία των νέων Public Opinion Strategies Communication Η οικονομική κρίση & η σεξουαλική υγεία των νέων Member of Επωνυμία Εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία όνομα Εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή Γιατίδιατυπώνονταιθεωρίεςγιατην ανάπτυξη; Γιατί η παρατήρηση της συµπεριφοράς (τόσοτωνπαιδιώνόσοκαιτωνενηλίκων) προκαλείενδιαφέρονταερωτήµατα. Oπως. είχνουµεσεέναπαιδί

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία: Οι αναδυόμενες κοινωνικές ικανότητες

Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία: Οι αναδυόμενες κοινωνικές ικανότητες Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία: Οι αναδυόμενες κοινωνικές ικανότητες Αναστασιάδου Βασιλική Ειρήνη Εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (Ελλάδα) Η σύγχρονη εναλλασσόμενη και ρευστή

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι σχέσεις των παραγόντων που προσδιορίζουν την επιχειρηµατική επιλογή καριέρας. Η περίπτωση του Έλληνα επιχειρηµατία. ρ. Α. Σαχινίδης, Λ. ηµητρακοπούλου, Ε. Μεταλίδου, Μ. Χανιώτη 2 ΣκοπόςτηςΈρευνας Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Summary. 1. Εισαγωγή

Περίληψη. Summary. 1. Εισαγωγή Οι συγκινησιακές διαδικασίες που απορρέουν από Έλληνες και Αλβανούς μαθητές γυμνασίου κατά ν παρατήρηση φωτογραφιών Αλβανών συμμαθητών τους, όταν δε γνωρίζουν και όταν γνωρίζουν ν καταγωγή τους. Γεωργογιάννης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP Ανθεκτικότητα & Αισιοδοξία: Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP 1 Οι Άνθρωποι μας 2 Συνέπειες Οικονομικής Κρίσης σε Εργαζομένους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ Περιβάλλον Μάρκετινγκ Όλες οι δυνάµεις

Διαβάστε περισσότερα

http://kdl.kyvl.org/cgi/b/bib/bib-idx?c=eadimages;cc=eadimages;page=simple

http://kdl.kyvl.org/cgi/b/bib/bib-idx?c=eadimages;cc=eadimages;page=simple ΚΕΙΜΕΝΑ ΣΕ ΜΟΡΦΗ pdf/doc http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/ http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/chrkonstantinidou/ http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/media/ http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/chrkonstantinidou/pms

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική έρευνα. Γιώτα Παπαγεωργίου

Ποσοτική έρευνα. Γιώτα Παπαγεωργίου Ποσοτική έρευνα Γιώτα Παπαγεωργίου (Babbie, κεφ. 1,2 Bryman, kef. 1,2 Κυριαζή, κεφ. 2,3 Κατσίλλης, κεφ. 1 Martin, κεφ. 1 Mertens, κεφ. 11 Robson, κεφ. 4 de Vaus, kef. I). Σκοπός: Η κατανόηση και εξοικείωση

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Πανελλήνιο συνέδριο με θέμα: Βιολογικές και Φυσικές Επιστήμες στην Εκπαίδευση Αθήνα, 11-13/04/2008 Κώστας Καμπουράκης Εκπαιδευτήρια Γείτονα,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οργανωσιακή Ψυχολογία Ιωάννης Νικολάου Επίκουρος Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας www.inikolaou.gr inikol@aueb.gr Ιωάννης Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Δεκέμβριος 2012 Στόχος Έρευνας Στόχος της έρευνας είναι να σκιαγραφηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο]

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] Διδάσκων: Ευστράτιος Παπάνης - Αντικείμενο του μαθήματος Ο κύριος σκοπός του μαθήματος είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες.

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες. ιοµαδικές Σχέσεις. Το παράδειγµα της ελάχιστης οµάδας. Και µόνο η γνώση ότι το άτοµο ανήκει σε µια οµάδα είναι ικανό να επηρεάσει τη συµπεριφορά του προς αυτήν. Η Θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Τα άτοµα

Διαβάστε περισσότερα

648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ

648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ 648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗ- ΤΕΣ ΠΟΥ ΦΟΙΤΟΥΝ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ, ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΥΛΟ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα