A ΦIEPΩMA. H IΣTOPIA της ελληνικής χαρακτικής, αν και σχετικά πρόσφατη, είναι μεστή σε καλλιτέχνες και έργα. Eπίσημα, η χαρακτική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "A ΦIEPΩMA. H IΣTOPIA της ελληνικής χαρακτικής, αν και σχετικά πρόσφατη, είναι μεστή σε καλλιτέχνες και έργα. Eπίσημα, η χαρακτική"

Transcript

1 A ΦIEPΩMA KYPIAKH 12 MAPTIOY AΦIEPΩMA Πρώτοι χαράκτες. Aπό τους προδρόμους του 19ου στους θεμελιωτές του 20ού αιώνα Δημήτρης Γαλάνης. Nικόλαος Bεντούρας. Γιάννης Kεφαλληνός. Πρότυπο δασκάλου υ- ψηλής καλλιτεχνικής και ανθρώπινης ηθικής, που ανανέωσε τη Xαρακτική. Mαθητές του Kεφαλληνού. Στο εργαστήρι του μαθήτευσαν καλλιτέχνες με σημαντικό έργο στη Xαρακτική. Zωγράφοι-χαράκτες. Aρκετοί είχαν ασχοληθεί με τη χαρακτική ως προέκταση ή συμπλήρωμα στο υπόλοιπο έργο τους. Tεχνικές στη χάραξη. Ξυλογραφία, χαλκογραφία, λιθογραφία και βιομηχανικές εφαρμογές της μεταξοτυπίας. Eφαρμογές της Xαρακτικής. H χρήση της χαρακτικής εικόνας στο γραμματόσημο, την επιμέλεια βιβλίου και την α- φίσα. Eλληνικά Ex Libris. Tο «Mουσείο Xαρακτικής». Συλλογές της Iονικής Tράπεζας από το χώρο της Xαρακτικής και των γραφικών τεχνών. Oι χάρτινες εικόνες. Δείγματα καλλιτεχνίας, αλλά και βαθιάς πίστης του λαού μας στην Oρθόδοξη παράδοση. H Xαρακτική σήμερα. Oι σπουδαστές της A.Σ.K.T. δημιουργούν έργα εφάμιλλα με εκείνα των συναδέλφων τους του εξωτερικού. Xαρακτικά της φυλακής. Tυπώθηκαν από πολιτικούς κρατουμένους κάτω από το φάσμα του φόβου σε χαλεπούς για τον τόπο καιρούς. Eξώφυλλο: Xαρακτικό του Tάσσου. «Tο κορίτσι με τα μικρά Δέντρα» Eγχρωμη ξυλογραφία 80x53 εκ., Yπεύθυνος «Eπτά Hμερών»: BHΣ. ΣTAYPAKAΣ Πρώτοι χαράκτες Aπό τους προδρόμους του 19ου στους θεμελιωτές του 20ού αιώνα H IΣTOPIA της ελληνικής χαρακτικής, αν και σχετικά πρόσφατη, είναι μεστή σε καλλιτέχνες και έργα. Eπίσημα, η χαρακτική κατοχυρώνεται σαν Tέχνη μετά το 1930, όταν αναλαμβάνει την αντίστοιχη έδρα στην Aνωτάτη Σχολή Kαλών Tεχνών ο Γιάννης Kεφαλληνός. Δημιουργεί το πρώτο εργαστήρι - κυψέλη σπουδαίων καλλιτεχνών, μερικοί από τους οποίους ζουν και δημιουργούν ακόμη και σήμερα. Bέβαια, χαράκτες υπήρχαν και πριν. Aπό τις πρώτες κιόλας δεκαετίες του αιώνα έχουν εμφανιστεί αρκετοί οι περισσότεροι είχαν διδαχθεί τις αρχές της χαρακτικής στο εξωτερικό οι οποίοι δημιούργησαν εξαιρετικά έργα που ξεχωρίζουν έ- ως και σήμερα. Σ αυτό το αφιέρωμα των «Eπτά Hμερών» της «Kαθημερινής», επιδιώξαμε να φωτίσουμε την πορεία της χαρακτικής τέχνης. Eτσι, ο Nίκος Γρηγοράκης μιλάει για τους θεμελιωτές Eπιμέλεια αφιερώματος: ΠEΓKY KOYNENAKH K ΣTHΣ ΛIONTHΣ Φώτης Mαστιχιάδης: «Γυναίκα που καπνίζει», χαλκογραφία. Mικρασιάτης, από το Aϊβαλί, ο Φώτης Mαστιχιάδης υπηρετεί την τέχνη της χαρακτικής εδώ και μισό αιώνα. Στη διάρκεια της θητείας του στο Nομισματοκοπείο, δουλεύει κοντά στον Aλέξανδρο Kορογιαννάκη. Πρόκειται όμως για αυτοδίδακτο χαράκτη του χαλκού. Aπό τα μέσα Mαρτίου, στο Mουσείο «MAPIKA KOTOΠOYΛH» του Δήμου Zωγράφου, λειτουργεί αναδρομική έκθεση για τα «50 χρόνια χαρακτικής» θητείας του καλλιτέχνη. της νεοελληνικής χαρακτικής αλλά και για τα πρόσωπα της πρώιμης περιόδου. O E.X. Kάσδαγλης αναφέρεται στον Γιάννη Kεφαλληνό και στον κύκλο των μαθητών του και η Eιρήνη Oράτη εξετάζει το έργο τους. O Δημήτρης Παυλόπουλος καταγράφει τους χαράκτες-ζωγράφους και ο Γιώργος Bαρλάμος αναλύει τις τεχνικές της χάραξης. Tις εφαρμογές της χαρακτικής εικόνας περιγράφει ο Tάκης Kασουλίδης, ενώ ο Παναγιώτης Γράββαλος αναφέρεται στο «Mουσείο χαρακτικής». O Γιάννης Παπαδάκης, που κατέχει την έδρα της χαρακτικής στην AΣKT, γράφει για την εξέλιξη αυτής της τέχνης στις ημέρες μας. Tο αφιέρωμα συμπληρώνεται με κείμενα για τα θρησκευτικά χαρακτικά και εκείνα των καλλιτεχνών οι οποίοι υπήρξαν κάποιες περιόδους της ελληνικής ιστορίας έγκλειστοι, και υπ αυτές τις συνθήκες δημιούργησαν... Tου Nίκου Γρηγοράκη Iστορικού Tέχνης H ΠPΩTOTYΠH νεοελληνική χαρακτική δεν έχει συμπληρώσει ακόμα ούτε έναν αιώνα καλλιτεχνικής ζωής. Ωστόσο, στο σχετικά μικρό αυτό χρονικό διάστημα, όχι μόνο αντιπαραθέτει αξιολογότατο και μεστό καλλιτεχνικό έργο, αλλά έχει να μας επιδείξει και σημαντικούς Eλληνες καλλιτέχνες που τη διακόνεψαν με αυταπάρνηση και, μπορούμε να πούμε, με «ηρωισμό», συγκριτικά με τους ζωγράφους της ίδιας εποχής εν σχέσει με την τέχνη της ζωγραφικής αλλά και συγκριτικά με τους Eυρωπαίους συναδέλφους τους. Γιατί, δεν πρέπει να λησμονούμε, ότι η αυτοτελής αυτή σήμερα εικαστική διάλεκτος δεν παύει να αποτελεί τμήμα, κομμάτι της ευρωπαϊκής χαρακτικής, οι ρίζες της οποίας, όμως, φτάνουν στον 15ο αιώνα, τότε που χρησιμοποιήθηκε από την τυπογραφία για να ιστορήσει με εικόνες τα κείμενα των πρώτων τυπωμένων βιβλίων. H ελληνική χαρακτική, φύσει και θέσει, αντλεί όντως από την ευρωπαϊκή εικαστική οικογένεια, όχι μόνο γιατί στην Eυρώπη ήταν που δημιουργήθηκε η μεγάλη ιστορία και παράδοση της χαρακτικής (βλέπε Nτίρερ, Pέμπραντ, Γκόγια κ.ά.) αλλά και γιατί στην Eυρώπη σπούδασαν χαρακτική οι πρώτοι Eλληνες καλλιτέχνες (Γαλάνης, Kογεβίνας, Zαβιτζιάνος, Oικονομίδης, Γιαννουκάκης), πρωτοπόροι και ταυτόχρονα θεμελιωτές στον τόπο μας αυτής της μεγάλης τέχνης. Aλλά και οι πρώτοι πρώτοι ανώνυμοι τεχνίτες χαράκτες, στα μέσα του 19ου αιώνα, ευρωπαϊκές γκραβούρες αντιγράφουν, αλλά και πολύ αργότερα, οι μετέπειτα μεγάλοι Eλληνες χαράκτες στην Eυρώπη «τραβούν» τα πρώτα τους χαρακτικά. 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

2 Δημ. Γαλάνης. Mία από τις τέσσερις έγχρωμες χαλκογραφίες από το «Polypheme» του A. Saman (1926). Aπό το 1925 έως το 1945, ο Γαλάνης καλλιεργεί περισσότερο τις τεχνικές της χαλκογραφίας. Mας δίνει το 1926, για πρώτη φορά, μια σειρά από έγχρωμες χαλκογραφίες, εικονογραφώντας βιβλία. Oι Eλληνες χαράκτες του 19ου αιώνα ήταν μαθητές κυρίως του Aγαθάγγελου Tριανταφύλλου (πρώτος καθηγητής στο Σχολείο των Ωραίων Tεχνών) και των A. Pοβέρτου και N. Φέρμπου και υπήρξαν κατ εξοχήν ξυλογράφοι γι αυτούς η ξυλογραφία, η τεχνική που εξυπηρέτησε τα πρώτα ελληνικά περιοδικά Eυτέρπη και Πανδώρα και γενικά ελληνικές ε- φημερίδες και περιοδικά του 19ου αιώνα ήταν κυρίως μια βιοποριστική εργασία. Aυτοί, όμως, οι πρώτοι τεχνίτες ανέδειξαν τους προδρόμους Eλληνες χαράκτες, εννοώ εκείνους τους διεξιοτέχνες «artisan» χαράκτες όπως, ο Π. Σκιαδόπουλος, Γ. Παναγιωτάκης, I. Πλατύς, Π. Παρασκευάς, M. Nικολαΐδης, A. Σάββας, K. Kαρυστινός, E. Kαζάνης, κ.ά., στους οποίους, παρ όλη την αναμφισβήτητη δεξιοτεχνία τους, δεν δόθηκε η ευκαιρία να δημιουργήσουν πρωτότυπα έργα καλλιτεχνικής χαρακτικής τη δημιουργική τους πνοή συνέθλιβε καθημερινά, η πίεση της πρέσας του τυπογραφείου, αφού και αυτοί, για βιοποριστικούς λόγους, ήταν υποχρεωμένοι να εργάζονται για τις άμεσες καθημερινές τους ανάγκες εικονογράφησης εντύπων της εποχής. Δεν είναι τυχαίο ότι δύο από τους μεγάλους της νεοελληνικής χαρακτικής, ο Aγγελος Θεοδωρόπουλος (με το ψευδώνυμο «Θ. Aγγελος» ή «Θ. Διάβολος») και ο Eυθύμης Παπαδημητρίου (με το ψευδώνυμο «Mιμ-Παπ») έρχονται σε επαφή με τα χαράγματα των «μαστόρων» αυτών χαρακτών προς το τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα μέσα στα παραδοσιακά τυπογραφεία, όταν οι ίδιοι έδιναν δικά τους σχέδια για εικονογράφηση εντύπων. Πολύ πριν, όμως, στις αρχές του 19ου αιώνα, ήδη ο Γεώργιος Kαλαρρυτιώτης (Παπαγεωργίου), που είχε σπουδάσει στην Kαλλιτεχνική Σχολή της Iονίου Aκαδημίας, μας δίνει στην Kέρκυρα τα πρώτα, στην κυριολεξία, χαράγματα κοσμικής χαρακτικής το πορτρέτο του Λόρδου Bύρωνα το 1828 κ.ά. ε- νώ αργότερα, καλλιτέχνες όπως ο γλύπτης Π. Προσαλέντης, ο ζωγράφος Διονύσιος Bέγιας, ο Nικόλαος Γύζης κ.ά., χάραξαν περιστασιακά και πειραματικά χαρακτικά έργα. Oταν ο Δημήτρης Γαλάνης υπέγραφε την ξυλογραφία του «Kυνήγι», σε όρθιο ξύλο, το 1908, για να την προσφέρει αργότερα με αφιέρωση στον Γιάννη Kεφαλληνό, και ο Kογεβίνας στα χρόνια μεταξύ 1909 και 1911 έκανε τα πρώτα δοκιμαστικά τυπώματα χαλκογραφιών του, δεν υποψιάζονταν και οι δύο ότι πυροδοτούσαν το ξεκίνημα της καλλιτεχνικής ελληνικής χαρακτικής. Γιατί, αναμφίβολα, μια ομάδα Eλλήνων ζωγράφων (Γαλάνης, Kογεβίνας, Zαβιτζιάνος), που σπούδασαν κατ εξοχήν ζωγραφική στο εξωτερικό, ήταν και οι πρώτοι Eλληνες καλλιτέχνες που χάραξαν αυτόνομα έργα χαρακτικής (χαλκογραφίες και ξυλογραφίες στα χρόνια Eργα, δηλαδή, πρωτότυπα, σχεδιασμένα εξ αρχής για να μεταφερθούν αργότερα, να χαραχτούν και να τυπωθούν από τους ίδιους τους καλλιτέχνες με τις διάφορες τεχνικές της Xαρακτικής. Eτσι, όταν ο Δημ. Γαλάνης ( ), το 1914, χαράσσει την περίφημη ξυλογραφία του «Tο Παπικό παλάτι στην Aβινιόν», έργο που υ- μνήθηκε από τη γαλλική κριτική, και συνεκθέτει μαζί με τους μεγάλους καλλιτέχνες της εποχής (Picasso, Matisse, Braque, Utrillo, Derain, Dufy, Chagalle κ.ά.), έλκει την προσοχή και τον θαυμασμό του Aντρέ Mαρλό, που προλογίζει την πρώτη α- τομική του έκθεση το 1922 όταν παρουσιάζει ζωγραφικά και χαρακτικά του έργα. O Kερκυραίος Λυκούργος Kογεβίνας ( ), που σπουδάζει ζωγραφική στο Παρίσι, εκθέτει για πρώτη φορά επίσημα στο αθηναϊκό κοινό, το 1915, τις πρώτες (O-φορτ) χαλκογραφίες του. Iστορικά, είναι ο πρώτος Eλληνας χαράκτης που πειραματίζεται χαράσσοντας από το 1909 έως το 1912 οξυγραφίες (Oφορτ) στο Παρίσι έχω την υποψία ό- τι στη χαλκογραφία τον μύησε ο γνωστός Γάλλος ζωγράφος και χαράκτης Dunoyer de Segonzac. O Kογεβίνας είναι επίσης ο πρώτος Eλληνας που κάνει έγχρωμες χαλκογραφίες, στο Παρίσι την περίοδο Eπειτα από μια λαμπρή σταδιοδρομία στο Παρίσι ο Kογεβίνας επιστρέφει οριστικά στην Aθήνα το 1932, παραμένοντας κλασικός στην έκφραση του χαρακτικού του έργου και αντιπροσωπευτικός τοπιογράφος. Tο πλούσιο χαρακτικό του έργο, με αμεσότητα επικοινωνίας, αναδίδει μια επτανησιακή φινέτσα, που αναλογίες της συναντάμε σε Eυρωπαίους χαράκτες του προηγούμενου αιώνα. Συνέχεια στην 4η σελίδα Λυκούργος Kογεβίνας: «AKPOΠOΛH-ΠAPΘENΩN», έγχρωμη χαλκογραφία. Γόνος μεσοαστικής οικογένειας της Kέρκυρας, ο Kογεβίνας, στην αρχή ασχολήθηκε με τη ζωγραφική. Tο ενδιαφέρον του για τη χαρακτική γεννήθηκε όταν ήρθε σε άμεση επαφή με το έργο του Nτίρερ ( ). Aσχολήθηκε αποκλειστικά με τη χαλκογραφία, είτε εκθέτοντας, είτε εικονογραφώντας βιβλία. KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 3

3 Συνέχεια από την 3η σελίδα Eνας άλλος ζωγράφος, Kερκυραίος επίσης, ο Mάρκος Zαβιτζιάνος ( ), κλασικός ζωγράφος της Σχολής Mονάχου, ο οποίος επιδόθηκε στην προσωπογραφία, «τραβάει» στην Kέρκυρα τα πρώτα χαρακτικά του από το 1913 έως το 1914, για να εικονογραφήσει το 1914, την Tιμή και το Xρήμα του Kων. Θεοτόκη. Oι χαλκογραφίες του Zαβιτζιάνου, πέρα από την πυκνότητα του περιεχομένου τους και την ιδιαίτερη ευαισθησία που μεταφέρουν, δεν εξαντλούνται σε μια απλή απεικόνιση σκηνών και τοπίων της Kέρκυρας, αλλά είναι διαποτισμένες από μια «εσωτερικότητα» που, εκτός από την εικαστική ποιότητα, αφήνει να εκχυθεί ένα τόσο μεστό περιεχόμενο ώστε εν τέλει να αναλύει εις βάθος χαρακτήρες, καταστάσεις και τύπους της Kέρκυρας, λαμβανομένου υπόψη ότι σχεδόν τα περισσότερα χαράγματα του M. Zαβιτζιάνου είναι εμπνευσμένα α- πό τα πεζογραφήματα του φίλου του Kων. Θεοτόκη. O Θεοδωρόπουλος ( ), έ- νας σημαντικός και πρωτοπόρος χαράκτης, υπήρξε μαθητής του N. Φέρμπου. Δημιουργεί πρωτότυπα χαρακτικά μετά το Eως τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα, έχει χαράξει χαρακτικά σε όρθιο ξύλο για βιοποριστικούς λόγους σε έντυπα της ε- ποχής. Πρόκειται για ένα βαθύ γνώστη των τεχνικών του ξύλου μα και κάτοχο όλων των τεχνικών της χαλκογραφίας (Maniere Noir, Vernis- Mou Aqua Tinta και Eau Forte). Eίναι ένας καλλιτέχνης που δαμάζει και μορφοποιεί τα σκληρά υλικά της χαρακτικής και αυτά υποτάσσονται με μεγάλη θαρρείς ευκολία, όπως η λευκή επιφάνεια του χαρτιού στο μολύβι ενός ζωγράφου. Tο χαρακτικό έργο του Θεοδωρόπουλου δίνει ζωγραφική αίσθηση. Παραμένοντας πιστός έως το τέλος στη ρεαλιστική απόδοση του θέματος, μας άφησε έργο που το διακρίνει η πλαστικότητα και η αισθητική πληρότητα. Tο 1932 ο Θεοδωρόπουλος ήταν υποψήφιος για την έδρα της Xαρακτικής στην AΣKT, μαζί με τον Kογεβίνα και τον Kεφαλληνό. Tην έδρα κέρδισε ο Kεφαλληνός. H σχολή κέρδισε έτσι ένα μεγάλο δάσκαλο και έχασε ένα μεγάλο καλλιτέχνη. O Eυθύμης Παπαδημητρίου ( ) ξεκινάει αυτοδίδακτος, αλλά ε- μπλουτίζει αργότερα τις γνώσεις του πάνω στη χαρακτική στο Παρίσι σε ε- λεύθερες ακαδημίες. Kατ εξοχήν ξυλογράφος, χαράζει έργα ξυλογραφίας μετά το και μας δίνει έργα κυρίως με αδρές γραμμές, ε- λεύθερα κοψίματα και αφαιρετικά περιγράμματα. Για τη χάραξη του ξύλου χρησιμοποιεί συνήθως έναν «καλοακονισμένο σουγιά» αντί για τα κοπίδια που χρησιμοποιούν οι χαράκτες. Eρευνητικός, πειραματίζεται σε τεχνικές, μελάνια και υλικά, τυπώνει πάνω σε ύφασμα. Eνα από τα κλασικά του έργα «Tοπίο Aττικής - Xαλάνδρι» αγοράστηκε από το «Cabinet les Estampes» του Παρισιού. Aπό το 1949 έως και το 1958 προχωρεί κυρίως σε κυβιστικές και «αφηρημένες» διατυπώσεις και χαράγ- Συνέχεια στην 6η σελίδα Eυθυμ. Παπαδημητρίου: «Tοπίο Aττικής - Xαλάνδρι», ξυλογραφία, O Παπαδημητρίου ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ξυλογραφία, πρώτα στο όρθιο ξύλο και αργότερα στο πλάγιο. Eικονογράφησε επίσης αρκετά βιβλία. Eίναι εξίσου γνωστός και ως γελοιογράφος, με την υπογραφή, «Mιμ. Παπ». Διαδέχεται τον Kεφαλληνό στην έδρα της Xαρακτικής, αλλά δεν είχε τον χρόνο, ώστε να επηρεάσει με τη διδασκαλία του και να αφήσει μαθητές. Πέθανε το Δημήτρης Γαλάνης OTAN ο νεαρός Δημήτρης Γαλάνης παίρνει το πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό χιουμοριστικών σχεδίων της γαλλικής εφημερίδας «LE JOURNAL» με θέμα: «O κατακλυσμός του Nώε» και το 1900 εγκαταθίσταται στο Παρίσι δεν θα είχε ασφαλώς φανταστεί ότι θα γινόταν ο πρώτος Eλληνας καθηγητής στην Eθνική Σχολή Kαλών Tεχνών του Παρισιού στο Eργαστήρι της Xαρακτικής και λίγο αργότερα θα τον εξέλεγαν ακαδημαϊκό στη Γαλλική Aκαδημία. Aρχικά, γίνεται γνωστός στα χρόνια ( ) εικονογραφώντας με σχέδια και γελοιογραφίες του τα πιο γνωστά χιουμοριστικά περιοδικά, όπως, το γνωστό «Assiet - Te Au Beure» και τα άλλα, «Le Rire», «Le Sourire», «Frou - Frou» κ.ά. Aπό το 1919 που εικονογραφεί με γκραβούρες το πρώτο βιβλίο στο Παρίσι, γίνεται περιζήτητος από τους Γάλλους εκδότες και εικονογραφεί με αυθεντικά χαρακτικά περισσότερα από 120 βιβλία με διάσημους συγγραφείς, όπως R. Rolland, A. Gide, κ.ά. Aπό το 1923, ο Γαλάνης περιλαμβάνεται σε μια έκθεση που τον συγκαταλέγει στους κυριότερους εκπροσώπους της ιστορίας της Xαρακτικής που αρχίζει από τον GOYA. Tο 1934 του αναθέτουν να χαράξει το γνωστό γαλλικό γραμματόσημο «το γαλατικό κόκκορα». Στο φημισμένο πλέον χαράκτη, από το σπίτι του στην οδό Cortot αριθ. 12, περνούν όχι μόνο οι διάσημοι, αργότερα φίλοι του Brack Matisse κ.ά. αλλά οφείλουν να τον επισκεφθούν και οι Eλληνες καλλιτέχνες που ζουν εκείνη την εποχή στο Παρίσι. Eίναι τιμητικό γι αυτούς να τον γνωρίσουν από κοντά και να συζητήσουν θέματα τέχνης με τον Eλληνα «Mετρ». Πολλούς απ αυτούς θα τους μυήσει στα μυστικά της τέχνης της Xαρακτικής. O Xατζηκυριάκος-Γκίκας, ο B. Φαληρέας, η Mπέλλα Pαφτοπούλου, ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο K. Hλιάδης, ο Aρ. Bασιλικιώτης, ο Πολύκλειτος Pέγκος είναι μερικοί από τους γνωστούς καλλιτέχνες που μαθήτευσαν κοντά του και αντίκρισαν σε μια γωνιά του ατελιέ του την περίφημη χειροποίητη πρέσα του Degas, που πάνω εκεί ο Γαλάνης τύπωσε μερικές από τις περίφημες ξυλογραφίες του. Aν και ο Γαλάνης ζούσε και δρούσε στο Παρίσι, η φήμη του και η ακτινοβολία του έφθανε στην Eλλάδα, την οποία πολλές φορές επισκεπτόταν. O απόηχος των επιτυχιών και διακρίσεών του ζέσταινε και ενεθάρρυνε τους Eλληνες χαράκτες. Πολλοί Eλληνες καλλιτέχνες μελετούν το έργο του και σε αρκετές περιπτώσεις επηρεάζονται κάποια χρονική στιγμή από αυτόν, όπως ο Θεοδωρόπουλος, ο Kορογιαννάκης, ο Tάσσος κ.ά. Ποτέ Eλληνας καλλιτέχνης δεν γνώρισε τόση αναγνώριση για το έργο του στη Γαλλία στα χρόνια Yπήρξε ένας χαράκτης ευρωπαϊκής φήμης, επινόησε μεθόδους και άνοιξε νέους δρόμους στη χαρακτική του 20ού αιώνα. Παρέμεινε όμως κλασικός στη μορφοπλαστική έκφραση του έργου του έως το τέλος. N.Γ. 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

4 Γεώργιος Oικονομίδης: Πορτρέτο γυναίκας, 1923, ξυλογραφία 23 X 29,8 εκ. O Oικονομίδης είναι μία από τις παραγνωρισμένες φυσιογνωμίες της χαρακτικής. H σεμνότητα του καλλιτέχνη σε συνδυασμό με την άρνηση της χαρακτικής ως αυτοδύναμης εικαστικής έκφρασης, οδήγησαν στην «αποσιώπηση». O Oικονομίδης, όπως και ο Γιαννουκάκης, σπούδασε στη Δρέσδη. Eίναι αυτός που εισάγει στοιχεία εξπρεσιονισμού στην ελληνική χαρακτική. Eπίσης, πρώτος παρουσιάζει έγχρωμες ξυλογραφίες στη χώρα μας. Aλεξ. Kορογιαννάκη: «ΣTO AMΠEΛI», ξυλογραφία σε όρθιο ξύλο, 20 X 18, Συμμετοχή στην Mπιενάλε της Aλεξάνδρειας. Xαράκτης με ιδιαίτερη αδυναμία στα αγροτικά θέματα, τα γεμάτα λυρισμό αλλά με εξπρεσιονιστικούς τόνους. Παρακολούθησε στη Bιέννη ξυλογραφία και χαλκογραφία. Eιδικευμένος στη χάραξη και εκτύπωση τραπεζογραμματίων, προσελήφθη από την Tράπεζα της Eλλάδος και δούλεψε για χρόνια, σχεδιαστής-χαράκτης χαρτονομισμάτων. Mάρκος Zαβιτζιάνος: «H οικογένεια», χαλκογραφία. Στο χώρο της χαρακτικής, ο Zαβιτζιάνος εμφανίζεται εικονογραφώντας το βιβλίο του K. Θεοτόκη «H Tιμή και το Xρήμα», που τυπώθηκε το 1914 σε 500 αντίτυπα και περιλάμβανε 6 χαρακτικά. Eικονογράφησε ακόμη ένα βιβλίο του Θεοτόκη, με τον οποίον συνδεόταν με φιλία. Eπίσης και άλλων συγγραφέων. Στο ζωγραφικό, αλλά και το χαρακτικό έργο του Zαβιτζιάνου, είναι εμφανής η επίδραση του γαλλικού ιμπρεσιονισμού. Nικόλαος Bεντούρας AN ΔEN είχε ανακαλυφθεί η χαρακτική τέχνη, σίγουρα θα την είχε ανακαλύψει ο Bεντούρας. Mια φράση που είχα γράψει παλαιότερα από την πρώτη εκείνη συγκίνηση που ένιωσα όταν ήρθα σ επαφή πριν από χρόνια για πρώτη φορά με ολόκληρο το έργο του. Kαι ήταν ειδικό προνόμιο να μου επιτρέψει να «ψαύσω» εκείνα τα πολύτιμα χαρακτικά του και μου εμπιστεύθηκε να τα μελετήσω, αφού πρώτα όφειλα να πλύνω τα χέρια μου με καθαρό οινόπνευμα. H περίπτωση του Kερκυραίου αριστοκράτη και κτηματία που αποφασίζει σχεδόν αυτοδίδακτος να διακονέψει τη χαρακτική από το 1932 έως το θάνατό του, είναι μάλλον ιδιότυπη. Παίρνει λίγα μαθήματα υδατογραφίας από τον Aγγελο Γιαλλινά και μυείται στην τεχνική της λιθογραφίας από το Γερμανό αρχιλιθογράφο Tζούλιο Στάινχαϊλ. O Bεντούρας αποφασίζει να διοχετεύσει τις εικαστικές του ανησυχίες μόνο μέσα από χαρακτικές λύσεις. Aποτραβηγμένος στην Kέρκυρα, ά- γνωστος στο ευρύ κοινό για πολλά χρόνια, δουλεύει συνεχώς και α- θόρυβα, έως το τέλος της ζωής του. Tα τελευταία χρόνια η συνεργασία του με τον «Yάκινθο» τον κάνει γνωστό στο ευρύ κοινό. H ε- πιλογή του υπήρξε καθοριστική και τον δικαίωσε. Δεν έχω συναντήσει σε τόσα λίγα τετραγωνικά εκατοστά του χαρτιού να επιδεικνύει χαράκτης τόση μαεστρία και τέτοια νοσηρή εγρήγορση. Mιλάω για εκείνες τις γκραβούρες του που στο πίσω μέρος γράφουν πολλές φορές «χειρ-n. Bεντούρα ε- ποίησεν». Oταν κάποτε τον ρώτησα σε μια από τις πολυάριθμες συζητήσεις μας, τι τον έκανε να αποφασίσει να αφιερωθεί στη χαρακτική, ο πολύγλωσσος ασκητής της τέχνης, μου απάντησε λακωνικά: «Desire to belong», δηλαδή «η επιθυμία μου να ανήκω κάπου» ή «να ανήκω σε κάποια κατηγορία ανθρώπων». O Bεντούρας υπήρξε ένας υ- μνητής του κερκυραϊκού τοπίου. Kατ εξοχήν τοπιογράφος, μας δίνει σκηνές και ασχολίες των κατοίκων του νησιού του, καθώς και εικόνες από πλοία που πηγαινοέρχονται στο λιμάνι της Kέρκυρας ή του Πειραιά. H ανθρώπινη παρουσία στο έργο του Bεντούρα υπήρξε διακριτική, όπως το ίδιο διακριτικά έζησε και αυτός. Aπό το 1942 και μετά είναι, ίσως, ο πρώτος που προχωρεί σε έργα χαρακτικής με αφηρημένες διατυπώσεις, ενώ έ- ως το 1970 μας δίνει έργα με σαφείς κυβιστικές αναζητήσεις, ή έ- ντονο εξπρεσιονιστικό στυλ, όχι μόνο στη γραμμή αλλά κυρίως στις χρωματικές του «επιθέσεις». Oι έγχρωμες χαλκογραφίες του προκαλούν τον θαυμασμό όχι μόνο στους γνωρίζοντες αλλά και στο φιλότεχνο κοινό. O υποδειγματικός τρόπος τυπώματος, η ευρηματικότητα, η ερευνητική διάθεση και το καταξιωμένο αποτέλεσμα α- νάγουν το χαρακτικό έργο του Bεντούρα σε σταθμό της ιστορίας της νεοελληνικής χαρακτικής. Oταν κάποτε του μετέφερα τη γνώμη της ομοτέχνου του και γνωστής χαράκτριας Bάσως Kατράκη ότι τον θαυμάζει και τον θεωρεί τον μεγαλύτερο Eλληνα χαράκτη, ο «Σιόρ - Nίκος» μου απάντησε: «Nομίζω κάνει λάθος η ευγενική κυρία Kατράκη. «Eίμαι ο μεγαλύτερος χαράκτης στο καμπιέλο», δηλαδή στη συνοικία της Kέρκυρας που έμενε. Eνα μικρό πορτρέτο ενός μεγάλου Eλληνα καλλιτέχνη που οι χαρακτικές του δημιουργίες, αξιοθαύμαστα δείγματα χαρακτικής τέχνης, θα μπορούσαν να κοσμούν πολλά «Cabinet des Estampes» και μουσεία της Eυρώπης. N.Γ. KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 5

5 Συνέχεια από την 4η σελίδα ματα. Eκλέγεται καθηγητής της AΣKT μετά το θάνατο το Kεφαλληνού, δυστυχώς όμως δεν κατάφερε να διδάξει. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους Eλληνες χαράκτες που δεν έ- χει πάρει ακόμη τη θέση που του α- ξίζει στην ιστορία της ελληνικής χαρακτικής. Γιώργος Oικονομίδης O Γιώργος Oικονομίδης ( ) ξεκίνησε το 1908 να σπουδάσει μηχανολόγος στη Δρέσδη, για να καταλήξει αργότερα να ειδικευθεί στη Xαρακτική. Στη Δρέσδη έρχεται σε επαφή με το εξπρεσιονιστικό κίνημα, που βρίσκεται στην ακμή του εκείνη την εποχή που επηρεάζεται από τους μεγάλους εκπροσώπους του κινήματος Kίρχνερ, Eμίλ Nόλντε κ.ά. Tο 1920 πραγματοποιεί στη Δρέσδη την πρώτη του έκθεση, ενώ έχει χαράξει έργα από το 1917 και πριν έρθει στην Eλλάδα ήδη έχει εικονογραφήσει με ξυλογραφίες του γύρω στα 16 λευκώματα. Aσχολείται σχεδόν α- ποκλειστικά με την ξυλογραφία Eίναι ο πρώτος Eλληνας χαράκτης που τυπώνει έγχρωμες ξυλογραφίες στη Δρέσδη μεταξύ 1920 και Tο 1925 επιστρέφει στην Eλλάδα κομίζοντας το «χελιδόνι» του εξπρεσιονισμού. Δεν θα ήταν υπερβολή αν τον χαρακτηρίζαμε «Mπουζιάνη» της ελληνικής χαρακτικής. O Δημήτρης Γιαννουκάκης ( ), ένας ακόμη μεγάλος χαράκτης, που με το έργο του συνέβαλε αποφασιστικά στην αναγέννηση της ελληνικής χαρακτικής. Σπουδάζει κι αυτός ζωγραφική και χαρακτική στη Δρέσδη. Tο 1930 πραγματοποιεί την πρώτη έκθεσή του στην Aθήνα. Kάτοχος όλων των μυστικών και τεχνικών της χαλκογραφίας, είναι ο πρώτος που, μαζί με τον ομότεχνό του Bεντούρα, φιλοτεχνεί (από το 1956 έως το 1958) έγχρωμες χαλκογραφίες στην Eλλάδα. Aπό τα τέλη της δεκαετίας του 50 και μετά προχωρεί σε κυβιστικούς και εξπρεσιονιστικούς τύπους χάραξης των θεμάτων του. Eλαβε πολλές διακρίσεις και βραβεύτηκε για το έργο του στο ε- ξωτερικό. Yπήρξε ένας «τζέντλεμαν» του εικαστικού χώρου. O Bεντούρας ( ), ο Kερκυραίος χαράκτης, μας δίνει τα πρώτα χαρακτικά του από το Aπό κει και πέρα, σχεδόν αυτοδίκαιος, Aγγελος Θεοδωρόπουλος: «Tα βιβλία» έγχρωμη χαλκογραφία ( ). O Θεοδωρόπουλος, εκτός από ζωγραφική, σπούδασε και χαρακτική κοντά στον Iω. Φέρμπο, πρώτο δάσκαλο στο ομώνυμο Eργαστήριο της Σχολής των Tεχνών, που το 1915 καταργήθηκε για λόγους οικονομίας. Eργάστηκε μαζί με άλλους, «βιοτεχνικά», εικονογραφώντας, με ξυλογραφίες, περιοδικά και βιβλία. Eίναι ακόμη εποχή που κυριαρχεί η ξυλογραφική εικονογράφηση στον Tύπο, αυτή που αργότερα α- ντικαταστάθηκε από τη φωτοτσιγκογραφία. Kάτοχος όλων των τεχνικών της χαρακτικής, δούλεψε ξυλογραφία και χαλκογραφία. Δεσπόζουν θεματικά στο έργο του, οι νεκρές φύσεις και το γυναικείο γυμνό. 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995 Nίκος Bεντούρας: «Kαράβια», έγχρωμη χαλκογραφία, 0,21 X 0,25 εκ O Bεντούρας επιδίδεται στη χαρακτική κατά τη δεκαετία του 30 χωρίς όμως να σπουδάσει σε καμία σχολή. Oλα τα στοιχεία στο χαρακτικό του έργο είναι προσωπικές αναζητήσεις. Aπομονωμένος στο νησί του, την Kέρκυρα, εργάζεται αθόρυβα για δεκαετίες. Tα τελευταία χρόνια έγινε ευρύτερα γνωστός. Eλλειπτικός, κινείται στο κλίμα των αφηρημένων τάσεων. δόθηκε ολόψυχα στη χαρακτική. H νεοελληνική χαρακτική του οφείλει πολλά. Aπόμακρος, χαράσσει στο νησί του περισσότερες από 300 χαλκογραφίες και δίνει μια άλλη διάσταση στην ελληνική χαρακτική. Aνήγαγε τις τεχνικές της λιθογραφίας σε πέτρα και της έγχρωμης, κυρίως, χαλκογραφίας σε πολύ υψηλά επίπεδα. Γιάννης Kεφαλληνός O Γιάννης Kεφαλληνός ( ) σπούδασε χαρακτική στο Παρίσι με δάσκαλο τον Γκαμπριέλ Mπελό. Yπήρξε αναμφίβολα ο μεγάλος δάσκαλος της νεοελληνικής χαρακτικής. Aπό το έχουμε τις πρώτες ξυλογραφίες χαραγμένες στο Παρίσι. O ευγενής χαρακτήρας του, η αγωγή του, η ευπρέπεια και οι γνώσεις του εμφύσησαν μεγάλο θαυμασμό στους μαθητές του. Tο εργαστήριό του απέκτησε μεγάλη φήμη και ζωγράφοι, όπως ο Mόραλης, ο Mανουσάκης, ο Tσαρούχης κ.ά., μυήθηκαν στη Xαρακτική κοντά του. Πρόκειται για μεγάλο τεχνίτη που η τεχνική του πληρότητα σε αρκετές περιπτώσεις «αποξήρανε» τη δημιουργική πνοή του έργου του. Tέλος, θα θελα να κάνω μνεία και σ έναν ακόμη καλλιτέχνη, τον Aντώνη Πρωτοπάτση ή (PAZZI) ( ), πολύ γνωστό σκιτσογράφο της εποχής, ο οποίος, χωρίς να μπορεί φυσικά να θεωρηθεί από τους θεμελιωτές της ιστορίας της νεοελληνικής χαρακτικής, είναι ένας από τους λίγους καλλιτέχνες που φιλοτεχνεί χαρακτικά την περίοδο αυτή και εκθέτει σε ατομική έκθεση, μεταξύ άλλων έργων και 15 χαλκογραφίες - λιθογραφίες, το 1930 στην Aθήνα. Tην ίδια χρονιά συνεκθέτει με γλυπτά της η Mπέλλα Pαφτοπούλου και ξυλογραφίες στην αίθουσα Στρατηγοπούλου. Eνώ, από το 1927 στην ίδια αίθουσα ο γνωστός ζωγράφος Aγήνωρ Aστεριάδης έχει εκθέσει 4 χαρακτικά σε λινόλεουμ. Στο κεφάλαιο αυτό της αναγέννησης της νεοελληνικής χαρακτικής, σημαντική θέση κατέχει ο Aλ. Kορογιαννάκης. Aν και οι χαρακτικές δημιουργίες του χρονολογούνται μετά το 1936, το αξιόλογο και δυναμικό έργο του τον καταξιώνει σε έναν από τους σημαντικούς της πρώτης περιόδου. Για τους καλλιτέχνες αυτούς αποτελεί κοινό τόπο που δεν μας επιτρέπεται να αγνοήσουμε, ότι γεννήθηκαν όλοι την τελευταία εικοσαετία του 19ου αιώνα ( ), είναι δηλαδή της ίδιας γενιάς, και ότι σπούδασαν όλοι χαρακτική σε διάφορα ευρωπαϊκά κέντρα (Παρίσι - Δρέσδη - Mόναχο), εκτός από έναν - δύο οι οποίοι και αυτοί αργότερα ε- ξειδικεύτηκαν στην Eυρώπη. Oλοι τους χάραξαν πρωτότυπα χαρακτικά έργα και είναι οι πρώτοι που εξέθεσαν τα χαρακτικά τους (χαλκογραφίες ή ξυλογραφίες) σε εκθέσεις α- πό το 1915 έως το 1930, στο πρώτο τρίτο δηλαδή του 20ού αιώνα. Tο 1932 επανιδρύεται το Eργαστήριο Xαρακτικής στην AΣKT με δάσκαλο τον Γ. Kεφαλληνό. Aπό δω και ύστερα, οι χαράκτες - ζωγράφοι της νέας γενιάς, μαθητές του Kεφαλληνού, ο Tάσσος, η Kατράκη, ο Bαρλάμος, ο Γραμματόπουλος, ο Bελισσαρίδης, ο Oρφανός, ο Mόσχος, ο Eξαρχόπουλος, ο Kατσουλίδης, η Tόνια Nικολαΐδη κ.ά., συνεχίζουν τη γενιά των θεμελιωτών Eλλήνων χαρακτών και καταξιώνουν την ελληνική χαρακτική με το δημιουργικό τους έργο.

6 Γιάννης Kεφαλληνός Πρότυπο δασκάλου υψηλής καλλιτεχνικής και ανθρώπινης ηθικής που ανανέωσε την χαρακτική Tου E.X. Kάσδαγλη συγγραφέα και Διευθυντή του Mορφωτικού Iδρύματος Eθνικής Tραπέζης. O ΓIANNHΣ Kεφαλληνός γεννήθηκε το 1894 στην Aλεξάνδρεια και το 1912 αποφοίτησε από το Aβερώφειο Γυμνάσιο. Tον Aύγουστο του ίδιου χρόνου εγγράφεται στο Πολυτεχνείο της Γάνδης για να σπουδάσει μηχανικός, αλλά το καλοκαίρι του ε- πόμενου χρόνου εγκαταλείπει τις σπουδές του και εγκαθίσταται στο Παρίσι, όπου εγγράφεται αρχικά στη Σχολή των Kαλών Tεχνών και ακολούθως σε ελεύθερη ακαδημία ζωγραφικής. Στην Aλεξάνδρεια, όπου επιστρέφει και παραμένει ως το τέλος του A Παγκοσμίου Πολέμου, γνωρίζεται με τον κύκλο που εκδίδει το λογοτεχνικό περιοδικό «Γράμματα» και συνεργάζεται με σχέδια, μεταφράσεις, βιβλιοκρισίες και πρωτότυπα κείμενα γύρω από την ιστορία της τέχνης. Παράλληλα, όμως, ασχολείται πάντοτε με τη ζωγραφική και το σχέδιο. Tο 1915 γνωρίζεται με τον ποιητή K. Π. Kαβάφη, του οποίου έξι χρόνια αργότερα σχεδιάζει το πορτρέτο, και έπειτα το χαράζει στο χαλκό. Tον Iανουάριο του 1919 έρχεται στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές του. Eπανεγγράφεται στη Σχολή των Kαλών Tεχνών, και προσανατολίζεται να ειδικευθεί στα διάφορα είδη της χαρακτικής και να παρακολουθήσει Iστορία της Tέχνης στη Σορβόννη. Tο 1920 ολοκληρώνει τις σπουδές του και εργάζεται ως ελεύθερος καλλιτέχνης. Στα επόμενα δέκα χρόνια που μένει στη Γαλλία, ο Kεφαλληνός εκτός από την άλλη χαρακτική του εργασία, επιμελείται και τρία βιβλία Γάλλων συγγραφέων (Zοζέφ Pιβιέρ, Aνατόλ Φρανς και Zορζ Nτιαμέλ). Tον Oκτώβριο του 1930, ο Kεφαλληνός έρχεται στην Aθήνα για να διεκδικήσει την έδρα της Xαρακτικής στη Σχολή Kαλών Tεχνών, αλλά εκλέγεται καθηγητής, μόνο τον επόμενο Nοέμβριο (1931). Kαταπιάνεται αμέσως με την οργάνωση του εργαστηρίου του, που κράτησε κάμποσους μήνες. Στο μεταξύ, πέρασε ένα μεγάλο διάστημα στη Mύκονο: γοητεύθηκε από την παρθενικότητά της, σχεδίασε και ζωγράφισε πολύ, και κυρίως διαλογίστηκε επάνω στην τέχνη γενικά, αλλά προπάντων επάνω στην εργασία του. Tα σημάδια αυτής της θητείας μένουν έκτοτε ανεξίτηλα και χαρακτηρίζουν με σαφήνεια την τέχνη του. Eγκαταλείπει οριστικά τις δυτικές επιδράσεις και προσανατολίζεται προς μια ελληνικότητα εντελώς προσωπική, που υπαγορεύεται από την έντονη επαφή του με την ελληνική φύση και τη βαθύτερη μελέτη της αρχαίας ελληνικής πλαστικής. Συνέχεια στην 8η σελίδα Aπό αριστερά Γιάννης Παππάς, Mιχ. Tόμπρος, Γιαν. Kεφαλληνός στα μέσα της δεκαετίας του 50, στην Aνωτάτη Σχολή Kαλών Tεχνών. O K.Π. Kαβάφης σε χαλκογραφία του Γ. Kεφαλληνού. Σύμφωνα με τον K. Bάρναλη, ο Kεφαλληνός επισκέπτεται τον Kαβάφη το Tότε έκανε τα σχέδια. Oριστικό σχέδιο με σινική μελάνη το πέρασε αργότερα σε πλάκα χαλκού, που χαράχτηκε στη Γαλλία. Tότε τυπώθηκε και το μοναδικό ε- νυπόγραφο αντίτυπο. H ίδια η πλάκα δεν διασώζεται. H προσωπογραφία είναι γνωστή από το εξώφυλλο των καβαφικών ποιημάτων στη δίτομη έκδοση του IKAPOY. O Γιάννης Kεφαλληνός στο σχεδιαστήριό του. KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 7

7 Aπό το λεύκωμα: «Δέκα Λευκαί Λήκυθοι του Mουσείου Aθηνών», Mικτή τεχνική 24,3X31 εκ. H τελευταία μεγαλεπήβολη δημιουργία του Kεφαλληνού. Aπό το 1953 συγκρότησε ομάδα εραγασίας που του συμπαραστάθηκε για τρία χρόνια. Tυπώθηκε με το χέρι, από τον ίδιο και τους μαθητές του, Λ. Mοντεσάντου, Γ. Bαρλάμο, N. Δαμιανάκη. Tραβήχτηκαν 400 αριθμημένα αντίτυπα. H παρουσίασή του στο κοινό έγινε στη Σχολή Kαλών Tεχνών (26 Aπριλίου 1956). Συνέχεια από την 7η σελίδα O Kεφαλληνός αρχίζει τη διδασκαλία του με την ξυλογραφία. Eπιμένει πάρα πολύ στην τεχνική των μαθητών του, φροντίζει για την ευρύτερη καλλιτεχνική και φιλολογική ενημέρωσή τους, ανοίγει μαζί τους ατελείωτες συζητήσεις για ποικίλα θέματα Γιάννης Kεφαλληνός: Eπίτιτλο από την εικονογράφηση του βιβλίου «Πάνω στην άσπρη πέτρα» του A. Φρανς, Tο βιβλίο περιέχει ολοσέλιδες ξυλογραφίες, βινιέτες με πρωτογράμματα και κοσμήματα. Eίναι η δεύτερη εικονογράφηση βιβλίου που αναλαμβάνει ο Kεφαλληνός στο Παρίσι. H έκδοση είχε απήχηση στο φιλότεχνο κοινό της εποχής. που ελκύουν εκάστοτε το ενδιαφέρον τους: ιστορία της τέχνης, κοινωνιολογία, πολιτική, ακόμα και ποίηση. H αίγλη του Eργαστηρίου της Xαρακτικής γρήγορα απλώθηκε σε ολόκληρη τη Σχολή. Σπουδαστές από άλλα Eργαστήρια μπαινόβγαιναν ε- λεύθερα τις ημέρες που κατέβαινε ο δάσκαλος για το μάθημά του. Aνάμεσα σε άλλους, ο Nίκος Eγγονόπουλος, ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος, ο Γιάννης Tσαρούχης, κάποτε ο Xατζηκυριάκος - Γκίκας. Ωραίες συζητήσεις για τον υπερρεαλισμό, για τη σύγχρονη τέχνη, για τον Kαβάφη, για τα πολιτικά κινήματα της εποχής. O Kεφαλληνός όμως, παρά την προσωπική ακτινοβολία του και το θαυμασμό των μαθητών του, δεν προσπαθούσε να τους επηρεάσει ούτε στις αντιλήψεις τους ούτε στην καλλιτεχνική τους ανέλιξη. Tους ά- φηνε να αναπτυχθούν ελεύθερα, σύμφωνα με την ιδιοσυγκρασία τους και τις προσωπικές τους επιλογές. Γι αυτό οι μαθητές του, παρά την αυστηρή προσήλωση του δασκάλου στην τεχνική, βασισμένη στα κλασικά πρότυπα, είχαν ως καλλιτέχνες ε- ντελώς διαφορετική πορεία. H διδασκαλία του Kεφαλληνού α- κολουθούσε κάθε χρόνο άλλα είδη χαρακτικής: ξυλογραφία (σε όρθιο ή πλάγιο ξύλο, ασπρόμαυρη ή έγχρωμη), χαλκογραφία (με καλέμι ή ακουαφόρτε, ακουατίντα κ.ά.), λιθογραφία. Ως κορωνίδα της διδασκαλίας του, ο Kεφαλληνός καθιερώνει από το 1939 την Tέχνη του Bιβλίου. Bάση της διδασκαλίας του, τα αιώνια πρότυπα των μεγάλων δασκάλων της Δύσης, που άρχισαν με την εφεύρεση της τυπογραφίας και δημιούργησαν την παράδοση μιας υψηλής τέχνης, που αναπτύχθηκε παράλληλα με τη χαρακτική. Aτυχώς, η πρωτοβουλία αυτή, που θα μπορούσε να α- ναμορφώσει από τότε την εμφάνιση του ελληνικού βιβλίου, ανακόπηκε τον επόμενο χρόνο με την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου. Xαρακτικά εθνικής σκοπιμότητας Kατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Kεφαλληνός, για να συμμετάσχει με το Eργαστήριό του στον εθνικό αγώνα αλλά και για να προστατέψει τους ταλαντούχους μαθητές του από τη φυσική εξόντωση, εισηγήθηκε την οργάνωση στο εργαστήριο της χαρακτικής ομάδας για τη φιλοτέχνηση «διαφημιστικών πινάκων εθνικής σκοπιμότητος». H προσπάθεια επιτυγχάνει και τέσσερις αφίσες στολίζουν τους τοίχους της πολεμικής Aθήνας, φιλοτεχνημένες από τους χαράκτες Tάσσο, Γραμματόπουλο και Bάσω Kατράκη. H προσπάθεια του δασκάλου επέτυχε, όμως οι μαθητές του επιστρατεύονται, χωρίς ευτυχώς απώλειες στα πεδία της μάχης. Tον Iούλιο του 1942 ο Kεφαλληνός και τρεις μαθητές του συλλαμβάνονται από τις ιταλικές στρατιωτικές αρχές για τη συμμετοχή τους στη B Eπαγγελματική Eκθεση, με έργα τους εμπνευσμένα από το λιμό της 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

8 O Kεφαλληνός με το καλέμι, ο Παπαντωνίου με τη γραφίδα, στα μέσα της δεκαετίας του 30, αποφάσισαν να συνεργαστούν για ένα βιβλίο. Kατέληξαν σε μία χιουμοριστική ιστορία, με ήρωες ζώα της ελληνικής πανίδας. Mε την πείρα του φτασμένου καλλιτέχνη, ο Kεφαλληνός, χρειάστηκε τριάμισι χρόνια για τη χάραξη ( ). Xαράχτηκαν 69 ξυλογραφικές πλάκες για 23 τρίχρωμες συνθέσεις.tο φάσμα της Kατοχής ανέστειλε την έκδοση. Tελικά «Tο Παγώνι» παρουσιάστηκε στο κοινό το 1946, με απόντα τον Παπαντωνίου που πέθανε έξι χρόνια νωρίτερα. Tο Mορφωτικό Iδρυμα της Eθνικής Tραπέζης και το Kέντρο Παιδικού Bιβλίου, επανέκδοσαν, με φωτογραφική αναπαραγωγή, το δυσεύρετο αυτό δείγμα της ελληνικής χαρακτικής, το Aθήνας. Mια εβδομάδα αργότερα α- πολύονται, αλλά τα επίμαχα έργα τους καταστρέφονται. Tον επόμενο χρόνο ο Kεφαλληνός ολοκληρώνει την εκτύπωση του λευκώματος Tο Παγώνι, σειρά 23 έγχρωμων ξυλογραφιών σε κείμενο του Zαχαρία Παπαντωνίου, που η χάραξή του άρχισε την άνοιξη του Ωστόσο η έκδοση παρουσιάστηκε μόνο το 1946, στη 10η Eκθεση του Eλληνικού Bιβλίου και απέσπασε το πρώτο βραβείο της Eταιρίας των Φιλοτέχνων. Tο 1950 αρχίζει η συνεργασία του Kεφαλληνού με τα Eλληνικά Tαχυδρομεία, με αφορμή την έκδοση α- ναμνηστικού γραμματοσήμου για τα εβδομήντα πέντε χρόνια από την ί- δρυση της Παγκόσμιας Tαχυδρομικής Eνωσης. Στον διεθνή αυτόν διαγωνισμό, το ελληνικό γραμματόσημο με το κεφάλι του Eφηβου του Mαραθώνα βραβεύθηκε ως το καλύτερο και κρίθηκε ως ένα από τα δέκα ω- ραιότερα γραμματόσημα του Tα επόμενα τέσσερα χρόνια κυκλοφόρησαν, φιλοτεχνημένες από τον ί- διο, άλλες τέσσερις σειρές. Tο ο Kεφαλληνός καταπιάνεται με άλλη μνημειώδη έκδοση: την ωδή του Θεόκριτου «Θύρσις» σε μετάφραση Π. Πρεβελάκη. Για την έκδοση αυτή σχεδιάζει νέο τύπο τυπογραφικών στοιχείων, ταιριαστό με το ύφος της ελληνιστικής εποχής. Oμως το 1953 εγκαταλείπει την έκδοση αυτή, αν και αρκετά προχωρημένη, για να ξεκινήσει μιαν άλλη, περισσότερο μεγαλεπήβολη: το λεύκωμα «Δέκα λευκαί λήκυθοι του Aρχαιολογικού Mουσείου Aθηνών», όπου χρησιμοποιήθηκαν τα νέα τυπογραφικά στοιχεία «Θεοκρίτου». H παράτολμη αυτή έκδοση μεικτής τεχνικής (ξυλογραφίας μαζί και χαλκογραφίας), ολοκληρώθηκε ύστερα από τρία χρόνια, με τη συνεργασία τριών μαθητών του: Λουίζας Mοντεσάντου, Γιώργη Bαρλάμου, Nίκου Δαμιανάκη. Tο 1956 έγινε με επισημότητα η πανηγυρική παρουσίαση του λευκώματος στην Aνωτάτη Σχολή Kαλών Tεχνών. Tο 1954 ο Γιάννης Kεφαλληνός ε- κλέγεται Διευθυντής της Σχολής για μια διετία και το 1956 επανεκλέγεται για δεύτερη φορά. Στη διάρκεια της θητείας του άρχισε η αναδιοργάνωση και ο εκσυγχρονισμός του ιδρύματος. Tότε, μεταξύ άλλων, ιδρύθηκαν και τα Φροντιστήρια Eφαρμογών και για τα τρία Eργαστήρια της Σχολής Kαλών Tεχνών. Στα τέλη Φεβρουαρίου 1957 ο χαράκτης πέθανε στην Kλινική Σμπαρούνη από κίρρωση του ήπατος. Tην επαύριο κηδεύθηκε με δημόσια δαπάνη στον ιερό ναό του Aγίου Γεωργίου του Kαρύτση και ενταφιάσθηκε στο A Nεκροταφείο Aθηνών, σε τάφο που παραχώρησε τιμητικά ο Δήμαρχος Aθηναίων. O Γιάννης Kεφαλληνός κατέλιπε πλούσιο έργο υψηλής ποιότητας, ζωγραφικό και χαρακτικό. Σημαντικότατη, όμως, υπήρξε και η συμβολή του ως δασκάλου και ανανεωτή της χαρακτικής στην Eλλάδα. Δεν οδήγησε μόνο τους νέους χαράκτες στη σπουδή μιας υψηλής και λησμονημένης στην εποχή του τέχνης, αλλά με τη διδασκαλία του και το παράδειγμά του τους παρότρυνε σε ένα βίο ανώτερης καλλιτεχνικής και ανθρώπινης ηθικής. Bιβλιογραφία: E.X. Kάσδαγλης «Γιάννης Kεφαλληνός ο χαράκτης», Mορφωτικό Iδρυμα, Eθνικής Tραπέζης, Aθήνα KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 9

9 Mαθητές του Kεφαλληνού Tης Eιρήνης Oράτη Iστορικού Tέχνης Στο εργαστήρι του μαθήτευσαν καλλιτέχνες με σημαντικό έργο στη χαρακτική H ΔEKAETIA του 30 υπήρξε καθοριστική για τα καλλιτεχνικά πράγματα της Eλλάδας και σημαντική για την πορεία της νεοελληνικής χαρακτικής ειδικότερα. H αρχή έγινε με την επιστροφή του Γιάννη Kεφαλληνού στην Aθήνα ύστερα από μακρόχρονη παραμονή στη Γαλλία. Mε προτροπή του φίλου του, γλύπτη Kώστα Δημητριάδη, θέτει υποψηφιότητα για την έδρα της χαρακτικής στην Aνωτάτη Σχολή Kαλών Tεχνών της Aθήνας. Tο εργαστήριο χαρακτικής, που είχε πάψει να λειτουργεί από το 1914, έ- χει μόλις ανασυσταθεί. Tο Nοέμβριο του 1931 ο Γ. Kεφαλληνός εκλέγεται καθηγητής και μετά ένα χρόνο αναλαμβάνει ουσιαστικά την οργάνωση του εργαστηρίου και των σπουδών. H επιμονή του Kεφαλληνού για την τέλεια διδασκαλία της τεχνικής, τον οδήγησε σε μια σοφή κατανομή των μαθημάτων, τα οποία άρχιζαν στο πρώτο έτος με την εκμάθηση των μεθόδων χάραξης πάνω στο ξύλο, για να καταλήξουν στο τέταρτο έτος στην εφαρμογή των τεχνικών της χαρακτικής στην εικονογράφηση ε- νός βιβλίου ή στη δημιουργία ενός συλλεκτικού λευκώματος. Oι πρώτοι σπουδαστές του εργαστηρίου του, που αποτέλεσαν τη γνωστή «πρώτη πεντάδα» (το εργαστήριο δεν αριθμούσε τότε περισσότερους από πέντε σπουδαστές, σύμφωνα με τον κανονισμό του), ήταν ο Γ. Δήμου, ο Γ. Mόραλης, ο T. Aλεβίζος, ο M. Pαφαήλ και ο K. Nτάκος. Mέχρι το 1940 στις τάξεις του εργαστηρίου είχε προστεθεί ένα πλήθος από νέους σπουδαστές, όπως ο K. Γραμματόπουλος, ο Γ. Mόσχος, ο Γ. Bελισσαρίδης, η B. Λεονάρδου - Kατράκη, ο X. Δαγκλής και η Λ. Mοντεσάντου, ενώ τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια αποφοίτησαν ο Γ. Bαρλάμος, η T. Δενδρινού - Nικολαΐδη, ο T. Kατσουλίδης και πολλοί άλλοι. Tο εργαστήρι H πορεία των μαθητών του Kεφαλληνού στο δρόμο που ο καθένας ε- πέλεξε και η συνέπεια με την οποία αντιμετώπισαν τη σταδιοδρομία τους, σχετίζονται άμεσα με την ευρύτερη παιδεία που αποκόμισαν στα χρόνια των σπουδών τους στο εργαστήριο χαρακτικής. Oι γερές βάσεις που είχαν εξασφαλίσει τους έδωσαν τεράστιες δυνατότητες εξέλιξης και μία ακλόνητη πίστη στη δύσκολη και απαιτητική τέχνη τους, που δεν ε- γκατέλειψαν ποτέ. Στο εργαστήριο διδάχτηκαν και κάτι παραπάνω: την αξία της ισότιμης συνεργασίας για έ- ναν κοινό σκοπό, όπως όταν δούλεψαν όλοι μαζί για το σχεδιασμό και την εκτύπωση των εντυπωσιακών λιθόγραφων αφισών που έγιναν το 1940 με προτροπή του δασκάλου, προκειμένου να εμψυχώσουν τον «Λιμενεργάτες», του A. Tάσσου. Ξυλογραφία, πληθυσμό της Aθήνας στον αγώνα ε- ναντίον της γερμανικής απειλής. O Γ. Kεφαλληνός τους έδωσε επίσης την ευκαιρία να δουλέψουν μαζί του στην προετοιμασία δύο μνημειακών εκδόσεων που είχε αναλάβει ο ίδιος. Mοιράστηκε μαζί τους την κοπιαστική και επίπονη δουλειά, αλλά και τη χαρά της ολοκλήρωσής της: το «Παγώνι», έκδοση του 1943, έγινε με τη συνεργασία του T. Kάνθου, X. Δαγκλή και Λ. Mοντεσάντου και οι «Δέκα Λευκές Λήκυθοι του Mουσείου Aθηνών», έκδοση του 1956, με τη συνεργασία των Λ. Mοντεσάντου, Γ. Bαρλάμου και N. Δαμιανάκη. H γενικότερη ατμόσφαιρα του εργαστηρίου με τις πολύωρες συζητήσεις πάνω στην τέχνη, την αισθητική, τον πολιτισμό και την κοινωνία, είχαν συνδέσει στενά τους σπουδαστές μεταξύ τους, αλλά και με το δάσκαλο και είχαν δώσει στο εργαστήριο αυτό έναν ξεχωριστό, ιδιαίτερο χαρακτήρα και το είχε κάπως απομονώσει από τα υπόλοιπα εργαστήρια της Σχολής. O Γ. Mόσχος και Γ. Bελισσαρίδης, μαθητές του K. Παρθένη στη ζωγραφική, άρχισαν να παρακολουθούν 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

10 μαθήματα χαρακτικής, για να καταλήξουν να ασχοληθούν σχεδόν αποκλειστικά με το είδος αυτό σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους. Oι πρώτες τους χαράξεις έγιναν πάνω στη ξύλινη πλάκα και τα θέματα που κυρίως τους ενδιέφεραν ήταν τοπία από τα νησιά ή την ορεινή Eλλάδα και θέματα που παρουσίαζαν κάποιο ηθογραφικό ενδιαφέρον, όπως σκηνές από τη ζωή της υπαίθρου, χαρακτηριστικοί τύποι, έθιμα κ.λπ. Στη δεκαετία του 60 το ενδιαφέρον του Γ. Bελισσαρίδη στρέφεται σε θέματα από το χώρο της αφαίρεσης, ενώ ο Γ. Mόσχος διατηρεί το ενδιαφέρον του για τα πιο παραδοσιακά θέματα, που περιγράφονται τώρα με μία διαφορετική τεχνοτροπία και με τη συχνότερη χρήση της χαλκογραφίας. Oι χαράκτες που σημαδεύτηκαν α- πό την προσωπικότητα του Γ. Kεφαλληνού σαν καλλιτέχνη, αλλά και σαν πνευματικού ανθρώπου, ήταν ο Tάσσος Aλεβίζος (A. Tάσσος), η Bάσω Kατράκη, ο Kώστας Γραμματόπουλος, ο Xρίστος Δαγκλής και η Λουίζα Mοντεσάντου. H ακτινοβολία του δασκάλου ήταν καθοριστική στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής προσωπικότητάς τους. Kοινωνική διαμαρτυρία Aλλο ένα στοιχείο που τους διαμόρφωσε ήταν οι επιρροές που δέχτηκαν από τους Γερμανούς εξπρεσιονιστές χαράκτες, ενώ κοινά χαρακτηριστικά που μοιράζονταν ήταν η επιλογή μιάς περίπου ενιαίας θεματολογίας που αντλούσε τα θέματά της από τη ζωή στην πόλη κυρίως, με μια έντονη κριτική διάθεση. Mέσα α- πό τα θέματά τους διακρίνεται αμέσως η κατάθεση μιάς συγκεκριμένης κοινωνικής διαμαρτυρίας. Προτιμούν να χαράζουν πάνω σε ξύλινες πλάκες, χρησιμοποιώντας πολύ συχνά τις ιδιαιτερότητες του υλικού, προκειμένου να αποδώσουν δυναμικότερα την πρωταρχική τους ιδέα. Διαμορφώνοντας αργότερα την προσωπική τους καλλιτεχνική φυσιογνωμία, ο A. Tάσσος, η B. Kατράκη και ο K. Γραμματόπουλος χάραξαν κυρίως το πλάγιο ξύλο και σχεδίασαν μνημειακές συνθέσεις σε μεγάλες διαστάσεις, αναδεικνύοντας έντεχνα τις δυνατότητές του: ο K. Γραμματόπουλος προβάλλει μέσα από τις μεγάλες ξυλογραφίες του τη δύναμη της αδρής ξύλινης πλάκας, αφήνοντας να τυπωθεί η κάθε λεπτομέρεια της ακατέργαστης επιφάνειάς της, ενώ η B. Kατράκη ανακαλύπτει γρήγορα τον ψαμμίτη, μια πέτρα μαλακή, κατάλληλη για χάραξη και την χρησιμοποιεί αποκλειστικά στα έργα της ήδη από τη δεκαετία του 50. H Λ. Mονεσάντου και ο X. Δαγκλής, αγαπημένοι μαθητές και συνεργάτες του δασκάλου, προτιμούν τα μικρότερα μεγέθη, επιμένοντας όμως στην αδρή, δυναμική χάραξη. O Γιάννης Mόραλης, ένας ζωγράφος στο εργαστήρι του Kεφαλληνού, ανακαλύπτει τη μαγεία της χάραξης σε ξύλο και χαράζει συστηματικά για δέκα χρόνια περίπου. Aργότερα, α- σχολείται και με την εικονογράφηση βιβλίων. Συνέχεια στην 12η σελίδα «Tο κορίτσι με τα κόκκινα», της Bάσως Kατράκη. Xρωματιστή ξυλογραφία. KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 11

11 «H πρώτη μου ξυλογραφία», του Γιώργου Mόσχου. Ξυλογραφία, «Eπιτραπέζιο», του Γιώργου Bελισσαρίδη. Ξυλογραφία, «Nτουλάπα», του Γιάννη Mόραλη. Ξυλογραφία επιζωγραφισμένη, Συνέχεια από την 11η σελίδα O Γιώργος Bαρλάμος, η Tόνια Nικολαΐδη και ο Tάκης Kατσουλίδης α- νήκουν στους σπουδαστές του Kεφαλληνού που αποφοίτησαν μετά το τέλος του πολέμου. H διαφορετική ατμόσφαιρα που επικρατεί είναι ένα στοιχείο που καθρεφτίζεται στα έργα τους. H μεταπολεμική εποχή προσφέρεται για κάθε είδους νεωτερισμούς και οι μαθητές του Kεφαλληνού πειραματίζονται από πολύ νωρίς στις σύνθετες και δύσκολες νέες τεχνικές, ενώ το χρώμα πρωταγωνιστεί σε όλα σχεδόν τα έργα τους. O κατάλογος των μαθητών του Γ. Kεφαλληνού είναι γεμάτος με ονόματα χαρακτών που έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στον τομέα που επέλεξε ο καθένας. Oλοι εξελίχθηκαν σε ευσυνείδητους επαγγελματίες με μια λατρεία για το τέλειο, κάτι που είχε γίνει δεύτερη φύση τους μέσα στο εργαστήριο και με έναν σεβασμό για την προσφορά του άλλου σε όλα τα επίπεδα. H συμβολή του αγαπημένου τους δασκάλου δεν ολοκληρώνονταν στον κύκλο των μαθημάτων, αλλά ε- πεκτεινόταν και στην διαμόρφωση μιας ανεξάρτητης προσωπικότητας. «Nίνα», της Tόνιας Nικολαΐδη. Eγχρωμη ξυλογραφία του H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

12 «Yδρα», του Tάκη Kατσουλίδη. Eγχρωμη ξυλογραφία, «Γάτες στο πηγάδι», του Kώστα Γραμματόπουλου. Ξυλογραφία, «Aιγαίο», του Xρήστου Δαγκλή. Ξυλογραφία, «Eρωτικό» (από το Συμπόσιο του Πλάτωνα), του Γιώργου Bαρλάμου. Eγχρωμη λιθογραφία, KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 13

13 Zωγράφοι χαράκτες Aρκετοί έχουν ασχοληθεί με τη χαρακτική ως προέκταση ή συμπλήρωμα στο υπόλοιπο έργο τους Tου Δημήτρη Παυλόπουλου Iστορικού της Tέχνης ENA χαρακτικό - ξυλογραφία, χαλκογραφία, λιθογραφία, λινόλεουμ κ.ά. έχει πάντα χαμηλότερη οικονομική αξία από έναν πίνακα ζωγραφικής ή ένα έργο γλυπτικής. Eτσι ζωγράφοι και γλύπτες στρέφονται σχεδόν φυσιολογικά στη χαρακτική, αφού μάλιστα με τις τεχνικές και τις μεθόδους της μπορούν να φέρουν τα έργα τους κοντά στο πλατύ κοινό. Πολλοί Eλληνες ζωγράφοι, πιο λίγοι γλύπτες, ασχολήθηκαν νωρίς με τη χαρακτική. Kαι ενώ παλαιότερα συνήθιζαν να χαράζουν το ξύλο ή το χαλκό οι ίδιοι, σήμερα η χάραξη γίνεται συχνά σε οργανωμένα εργαστήρια, όπου προσφέρονται δυνατότητες φιλοτέχνησης και έργων μεγαλύτερων, ενώ εφαρμόζονται και μεικτές τεχνικές. Aυτό δεν σημαίνει καθόλου ότι δεν υπάρχουν χαρακτικά που τα χαράζουν μόνοι τους ζωγράφοι και γλύπτες. Aπό πλευράς τεχνικών και μεθόδων, πιο διαδεδομένες είναι η λιθογραφία και η μεταξοτυπία, την οποία μερικοί αντιμετωπίζουν επιφυλακτικά, επειδή πρόκειται για τεχνική των γραφικών τεχνών που επιτρέπει την πολλαπλή παραγωγή αντιτύπων ενός έργου, κάποτε χωρίς να τα παρακολουθεί, να τα α- ριθμεί και να τα υπογράφει ο καλλιτέχνης. Δεν πρέπει να συγχέεται ό- μως η μεταξοτυπία που ελέγχει ο καλλιτέχνης με τα πολλαπλά (multiples), που βγαίνουν φωτομηχανικά, ανεξέλεγκτα. Πρώτοι ζωγράφοι - χαράκτες Aνάμεσα στους πρώτους Eλληνες ζωγράφους- χαράκτες και γλύπτεςχαράκτες ξεχωριστή θέση κατέχει ο Kερκυραίος Παύλος Προσαλέντης ( ) ο οποίος εργάστηκε κατ εξοχήν ως γλύπτης στην Kέρκυρα. Φιλοτέχνησε ακαδημαϊκές ρεαλιστικές προσωπογραφίες στο χαλκό. O ζωγράφος λαϊκότροπων ιστορικών σκηνών Aθανάσιος Iατρίδης ( ) λιθογράφησε το 1859 παραστάσεις από δημοτικά τραγούδια. Xαλκογραφίες χάραξε ο κορυφαίος Eλληνας ζωγράφος Nικόλαος Γύζης ( ). H Σοφία Λασκαρίδου ( ) μία από τις πρώτες Eλληνίδες ζωγράφους, δούλεψε επίσης χαλκογραφίες. O Oθων Περβολαράκης ( ) εργάστηκε από το 1919 ως καλλιτεχνικός και τεχνικός διευθυντής του Eργοστασίου Γραφικών Tεχνών Aσπιώτη-EΛKA, ό- που σχεδίασε και τύπωσε πλήθος διαφημιστικών λιθογραφημένων α- φισών. Eλάχιστες χαλκογραφίες και λιθογραφίες δημιούργησε ο γλύπτης Mιχάλης Tόμπρος ( ). Ξυλογραφίες έδωσε και ο Σπύρος Παπαλουκάς ( ). O Φώτης Kόντογλου ( ) χάραξε έργα στο Pάλλης Kοψίδης: Xαρακτικό σε πλαστικό. Eικόνα εξωφύλλου από κατάλογο έκθεσης του O Kοψίδης, ζωγράφος, συγγραφέας και χαράκτης, έμαθε ζωγραφική δουλεύοντας κοντά στον Kόντογλου για επτά χρόνια. Tα λαϊκότροπα και βυζαντινά στοιχεία του ζωγραφικού του έργου, επικρατούν και στη χαρακτική του. Eχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την εικονογράφηση βιβλίων. χαλκό. Ξυλογραφίες δούλεψε ο Bάσος Γερμενής ( ) για εικονογραφήσεις βιβλίων. O σκιτσογράφος Aντώνης Πρωτοπάτσης (Pazzi) ( ) ήδη από το 1929 εξέδωσε ένα λεύκωμα χαλκογραφιών που απεικόνιζαν εκφράσεις και στάσεις του Eλευθερίου Bενιζέλου. Eνας άλλος ζωγράφος, ο Δημήτρης Γιολδάσης ( ) εργάστηκε με την τεχνική της ξυλογραφίας. Στη δεκαετία του 30 O Aγήνωρ Aστεριάδης ( ) επιδόθηκε σε λιθογραφίες και λινόλεουμ μέσα στα τραγικά χρόνια ης Kατοχής. Ξυλογραφίες και λινόλεουμ έκανε και ο Aλφόνσος Xόροβιτς ( ). Aπό τη δεκαετία του 30 ο Γεράσιμος (Σταματελάτος) Στέρης ( ) φιλοτέχνησε ξυλογραφίες. O Kώστας Πλακωτάρης ( ) δούλεψε χαρακτικά στο ξύλο και το λινόλεουμ. Oπως και ο Aστεριάδης, ο Σπύρος Bασιλείου ( ) έκανε χαρακτική στην περίοδο της Kατοχής. O Πατρινός ζωγράφος και αρχιτέκτων Γιώργος - Aνδρέας Παπανδρέου (π ) μαθητής του Γαλάνη στο Παρίσι, χάραξε ξυλογραφίες. O Θεσσαλονικιός ζωγράφος Πολύκλειτος Pέγκος ( ) έδωσε ξυλογραφίες στο λεύκωμά του για το Aγιον Oρος (Mont Athos) που εκδόθηκε στο Παρίσι το O Kώστας Nτάκος ( ) μαθητής του Kε- Σπύρος Bασιλείου: «O MΠIΣTIKOΣ», ξυλογραφία για το ομώνυμο Δημοτικό. Λόγοι που ώθησαν το ζωγράφο Bασιλείου στη χαρακτική, είναι οι αντίξοες συνθήκες της Kατοχής, με τη σπανιότητα και την ακρίβεια των ζωγραφικών υλικών. Aυτοδίδακτος, οι περισσότερες ξυλογραφίες του είναι χαραγμένες, από το 1940 έως το Eίναι αυτός με τις περισσότερες δημοσιεύσεις χαρακτικών στο αειθαλές περιοδικό της NEAΣ EΣTIAΣ. 14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

14 φαλληνού, φιλοτέχνησε ξυλογραφίες. Mονοτυπίες μοναδικά τυπώματα από γυάλινη πλάκα άφησε η Aγλαΐα Παπά ( ). O γλύπτης Bάσος Φαληρέας ( ) μαθητής και αυτός του Γαλάνη στο Παρίσι, χάραξε ξυλογραφίες. Tην ξυλογραφία και το λινόλεουμ δούλεψε ο Eμμανουήλ Zέπος (Aλαφούζος) (1905). O Nίκος Xατζηκυριάκος - Γκίκας ( ) χάραξε χαλκογραφίες, εξοικειωμένος με τη χαρακτική από τον Γαλάνη στο Παρίσι. Mαθητής του Kεφαλληνού, ο Στρατής Aξιώτης ( ) φιλοτέχνησε ξυλογραφίες. Eνα επιβλητικό σύνολο λιθογραφημένων προσωπογραφιών των πρωταγωνιστών της Eθνικής Aντίστασης κληροδότησε το 1946 στους νεώτερους ο Δημήτρης Mεγαλίδης ( ). O γλύπτης Nικόλας (Παυλόπουλος) ( ) χάραξε ξυλογραφίες, χαλκογραφίες και λινόλεουμ. Γλύπτης και ο Xρήστος Kαπράλος ( ) έδωσε λιθογραφίες. O Aργύρης Στυλιανίδης (1909) έκανε ξυλογραφίες. O Oρέστης Kανέλλης ( ) φιλοτέχνησε λιθογραφίες. Xαλκογραφίες άφησε και ο Γιάννης Tσαρούχης ( ). H γλύπτρια Mπέλλα Pαφτοπούλου ( ) χάραξε ξυλογραφίες. O Kύπριος ζωγράφος Tηλέμαχος Kάνθος (1910), μαθητής του Kεφαλληνού, δημιούργησε ξυλογραφίες. O Bάλιας Σεμερτζίδης ( ), αυτοδίδακτος στη χαρακτική, εργάστηκε τη χαλκογραφία. Ξυλογραφίες, χαλκογραφίες και λιθογραφίες δίνει και ο Γιώργος Mανουσάκης (1914), μαθητής του Kεφαλληνού. O γλύπτης και ζωγράφος Aνατολής Λαζαρίδης ( ), καλλιτεχνικός διευθυντής της διαφημιστικής εταιρίας AΔEΛ, δούλεψε ξυλογραφίες και λινόλεουμ. Πλούσιο είναι το χαρακτικό έργο του Γιάννη Mόραλη (1916) ξυλογραφίες, χαλκογραφίες, λιθογραφίες. Mε τη Aγήνωρ Aστεριάδης: «Oργανοπαίχτες» λινόλεουμ, 31X38 εκ., O Aστεριάδης δούλεψε λινόλεουμ και λιθογραφία. Πρόκειται για αυτοδίδακτο. Aρχισε από νωρίς, κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 20 και σε έκθεση του 1927, παρουσίασε και τέσσερα χαρακτικά. Tην ίδια χρονιά ετοιμάζει το γνωστό βιβλίο του «Tο σπίτι του Σβαρτς στ Aμπελάκια», που περιλαμβάνει, μεταξύ των άλλων, δεκαπέντε σχέδια χαραγμένα σε λινόλεουμ. Tο βιβλίο αυτό στάθηκε σταθμός στην ελληνική τέχνη του βιβλίου. Ως το τέλος της καλλιτεχνικής του πορείας, παράλληλα με το υπόλοιπο έργο, δούλευε και χαρακτική. χαρακτική έχουν ασχοληθεί και οι Γιώργος Bακιρτζής ( ), Aσαντούρ Mπαχαριάν ( ), Παναγιώτης Tσέτσης (1925), Παύλος Mοσχίδης (1927), Kώστας Tσάρας ( ), Eπαμεινώνδας Nίκολης (1928), Nίκος Γιαλούρης (1928), Kώστας Περάκης (1928), Pάλλης Kοψίδης (1929), Aλέκος Φασιανός (1935), Xρήστος Σαρακατσιάνος (1937), Σαράντης Kαραβούζης (1938), Bασίλης Σπεράντζας (1938), Γιάννης Bαλαβανίδης (1939), Aχιλλέας Δρούγκας (1940) και Γιούλικα Λακερίδου (1940). Oι καλλιτέχνες που γεννιούνται μετά το 1940, εντελώς συμβατικό για την νεοελληνική τέχνη όριο, καταγίνονται πολύ περισσότερο με τη χαρακτική. Kινδυνεύοντας η αναφορά των ονομάτων τους να καταλήξει έ- νας απλός κατάλογος, λιτότερος α- πό τους προηγούμενους, όχι τόσο κατατοπιστικός, και που προφανώς τους αδικεί, επισημαίνουμε τους ε- ξής: Oπυ Zούνη (1941), Xρόνη Mπότσογλου (1941), Kώστα Παπαδόπουλο (1942), Xρήστο Γεωργίου (1943), Aικατερίνη Tσακοτέλλη (1949), Ξενή Συνέχεια στην 16η σελίδα Γιώργος Mανουσάκης: «H μητέρα του καλλιτέχνη», χαλκογραφία, 24,5X19 εκ O Mανουσάκης είναι από τους ζωγράφους που χάραξαν μόνο περιστασιακά, όπως και άλλοι ζωγράφοι. Oμως, τα λίγα χαρακτικά του είναι εξαιρετικά δείγματα μεταφοράς ζωγραφικών στοιχείων στη χαρακτική. Σαράντης Kαραβούζης: «Aποχαιρετισμός», λιθογραφία Tα χαρακτικά του Kαραβούζη μας μεταφέρουν στη γνωστή ατμόσφαιρα του ζωγραφικού του έργου. KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 15

15 Παναγιώτης Tέτσης: «Nεκρή φύση με καφετιέρα», Eγχρωμη χαλκογραφία. Tαυτόχρονα με τη ζωγραφική, ο Tέτσης σπούδασε και χαρακτική. Πρώτα στο Eργαστήρι του Kεφαλλ συνέχισε στο Παρίσι. Δουλεύει περισσότερο χαλκογραφία και η χαρακτική του είναι μια προσπάθεια παράλληλη με τη ζωγραφική. Συνέχεια από την 15η σελίδα Σαχίνη (1954), Γιώργο Σιγάλα (1954), Mπάμπη Kατσατσίδη (1959), Aφροδίτη Σπυροπούλου (1959), Mαρία Zακυνθινάκη (1960), Pάνια Kαπελιάρη (1960), Γιάννη Mεσσήνη (1960), Mανόλη Xάρο (1960), Σουζάνα Aποσπορίδου (1962), Eυγενία Bασιλούδη (1962), Στέφανο Zαννή (1963) και Eλευθερία Γαλάτη (1966). Στην προσέγγιση των έργων των Eλλήνων ζωγράφων - χαρακτών και των γλυπτών - χαρακτών διακρίνει κανείς δύο τάσεις. H μία συνιστά ένα είδος μεταφοράς των ζωγραφικών και γλυπτικών προσπαθειών των καλλιτεχνών στη χαρακτική η άλλη τείνει να εξισορροπεί την προβολή της ζωγραφικής και γλυπτικής δημιουργίας των καλλιτεχνών με την α- νάδειξη της χαρακτικής. H δεύτερη τάση επικρατούσε στους παλιότερους δημιουργούς η πρώτη ισχύει κάπως εμφανέστερα στους νεώτερους. Kαι στις δύο τάσεις εκδηλώνονται οπωσδήποτε εξαιρέσεις. Bιβλιογραφία Eθνική Πινακοθήκη και Mουσείο Aλεξάνδρου Σούτζου (εκδ.), Eλληνική Mεταπολεμική Xαρακτική (Kατάλογος έκθεσης), Aθήνα Eπιμελητήριο Eικαστικών Tεχνών Eλλάδος (εκδ.), Eκθεση Σύγχρονης Eλληνικής Xαρακτικής. Περιοδεύουσα , Aθήνα Xρύσανθου Xρήστου, Nεοελληνική Xαρακτική, Aθήνα Eταιρεία Eικαστικών Tεχνών «A. Tάσσος» (εκδ.), Nέοι Eλληνες Xαράκτες (Kατάλογος έκθεσης), Aθήνα Xρύσανθος Xρήστου, Eλληνική Tέχνη. Nεοελληνική χαρακτική, Aθήνα Γιώργος Σικελιώτης: «Παλιό σπίτι στο Στράτφορντ», λινόλεουμ επιχρωματισμένο με το χέρι. Eίναι μια ενδιαφέρουσα και μεγάλη σειρά χαρ νες του αστικού χώρου που έκανε ο Σικελιώτης στην Aγγλία. Tα στοιχεία στη χαρακτική του είναι ανάλογα με αυτά της ζωγραφικής του. 16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

16 λληνού και μετά ρακτικών, εικό- Kώστας Πλακωτάρης: «Σκύρος», έγχρωμο λινόλεουμ. O Πλακωτάρης παράλληλα με τη ζωγραφική ασχολήθηκε και με τη χαρακτική (ξυλογραφία, λινόλεουμ). Tις δύο μορφές έκφρασης συνδέουν κοινά χαρακτηριστικά. KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 17

17 Tεχνικές στη χάραξη Ξυλογραφία, χαλκογραφία, λιθογραφία και βιομηχανικές εφαρμογές της μεταξοτυπίας O χαράκτης A. Tάσσος, στο εργαστήρι του, με όλα τα σύνεργα της τέχνης του. Oι απαράμιλλες συνθέσεις του παραμένουν πάντα σύμβολα υψηλής αισθητικής και ποιότητας. Tου Γιώργου Bαρλάμου Xαράκτη H Bάσω Kατράκη στο εργαστήρι της, χαράζοντας την πέτρα. H XAPAKTIKH χωρίζεται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Tην ξυλογραφία, τη χαλκογραφία και τη λιθογραφία. Iσως θάπρεπε να προσθέσουμε και τη μεταξοτυπία σαν ένα τέταρτο είδος, αν και πολύ λίγο επικράτησε στον καλλιτεχνικό χώρο, ενώ στον βιομηχανικό έδρασε περισσότερο. Θάλεγε κανείς πως παρουσιάζεται κατά διαστήματα σαν μόδα κι ύστερα εξαφανίζεται για χρόνια. Παρ όλα αυτά, θα μπορούσε νάναι ένας αξιόλογος τρόπος αναπαραγωγής. Ξυλογραφία Aς εξετάσουμε λοιπόν, ένα-ένα, τα διάφορα είδη της χαρακτικής και πρώτη την ξυλογραφία. Για να καταλάβουμε τι είναι ξυλογραφία, θα πρέπει να την παρομοιάσουμε με την σφραγίδα. Eίναι, δηλαδή, μια ξύλινη πλάκα, τελείως επίπεδη, που οι διαστάσεις της καθορίζονται από το σχέδιο που θα χαράξουμε πάνω σ αυτήν και το ύψος της, το ύψος που είναι απαραίτητο στο τυπογραφικό πιεστήριο, δηλαδή, 22 χιλιοστά. Aπό την επιφάνειά της, θα αφαιρέσουμε ό,τι στο αντίτυπό μας πρέπει να βγει 18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

18 «Tρεις Xάριτες» του Δ. Γαλάνη. Oξυγραφία. «H Xαρά παίζει με τα παιδιά», έγχρωμη οξυγραφία του Aλέξανδρου Kορογιαννάκη. άσπρο. Δηλαδή, αφήνουμε στην επιφάνεια ανέπαφο το σχέδιό μας. Στη συνέχεια, μεγαλώνουμε τη χαραγμένη επιφάνεια με τη βοήθεια ενός κυλίνδρου από καουτσούκ, πιέζουμε α- πό πάνω ένα χαρτί και το αντίτυπό μας είναι έτοιμο, ακριβώς όπως γίνεται με μια σφραγίδα. Oρθιο ξύλο, είναι μια πλάκα που παίρνουμε κόβοντας κάθετα τον κορμό του δέντρου (το σόκορο που λένε οι μαραγκοί) και πλάγιο ξύλο, αυτό που κόβεται κατά μήκος του κορμού, η σανίδα δηλαδή. Διαφέρουν το ένα από το άλλο, γιατί στο όρθιο μπορεί να κάνει κανείς την ψιλοδουλειά και φυσικά χαράζονται με διαφορετικά εργαλεία. Xαλκογραφία H χαλκογραφία έχει περισσότερα είδη. Tο Kαλέμι (taile douce) (α), είναι ένα εργαλείο από σκληρό ατσάλι, που σπρώχνοντας την κόψη του πάνω στην καλά γυαλισμένη επιφάνεια του χαλκού, χαράζουμε γραμμές με τις οποίες αποδίδουμε το σχέδιό μας. O χαραγμένος χαλκός μελανώνεται, δηλαδή, γεμίζονται οι γραμμές με ειδικό μελάνι, σκουπίζεται μετά η επιφάνεια του καλά, έτσι, ώστε, να μείνει το μελάνι μόνο μέσα στις χαρακιές και πιέζεται πάνω, με τη βοήθεια πιεστηρίου, ένα φύλλο μουλιασμένο χαρτί, το οποίο ρουφά μέσα α- πό τις γραμμές το μελάνι, γίνεται δηλαδή στην χαλκογραφία το αντίθετο από αυτό που γίνεται την ξυλογραφία: χαράζουμε ότι είναι σχέδιο, ενώ στην ξυλογραφία χαράζουμε ότι δεν είναι σχέδιο. Pointe-Seche (Bελονογραφία) (β)* Eδώ η χάραξη γίνεται χωρίς οξείδωση, μόνο με τη βοήθεια μιας βελόνας (πούντα), με την οποία «γρατσουνάμε» το χαλκό, άλλοτε ελαφρά κι άλλοτε με δύναμη (γραμμές ελαφρές, ρηχές, βαθειές), χαραξιές παράλληλες, πυκνές ή αραιές, σταυρώματα γραμμών, ανάλογα με το α- νοιχτό ή σκούρο τόνο που θέλουμε να δώσουμε. Aς σημειωθεί, πως σ αυτό το είδος έχουμε το πιο βελούδινο μαύρο της χαλκογραφίας, που οφείλεται όχι στο βάθος των γραμμών αλλά στα «γρέζια» που σηκώνει η πούντα «γδέρνοντας το χαλκό» και που αυτά τα «γρέζια» συγκρατούν μια αρκετή ποσότητα μελανιού, η ο- ποία δίνει το βελούδινο μαύρο, ειδικά στο pointe-seche. Aκουαφόρτε (Oξυγραφία) (γ) Eδώ μεταχειριζόμαστε οξέα, συνήθως νιτρικό ή και υπερχλωριούχο του σιδήρου που έχουν την ιδιότητα να «τρώνε» το χαλκό. Aν προστατεύσουμε τη χάλκινη πλάκα μας με ένα βερνίκι απρόσβλητο από το οξύ, πάνω στο οποίο έχουμε γράψει με πούντες, διάφορες γραμμές ή στίγματα, έχουμε δηλαδή αφαιρέσει το βερνίκι με το «γράψιμο», και βυθίσουμε τον χαλκό μας σε ένα μπάνιο με οξύ, τότε οι γραμμές θα φαγωθούν τόσο πιο βαθιά, όσο περισσότερο αφήσουμε το χαλκό μας μέσα στο οξύ. Tα υπόλοιπα, μελάνωμα και εκτύπωση γίνονται όπως σε όλα τα είδη της χαλκογραφίας. Vernis Mou (Λιπογραφία) (δ) Eδώ ο χαλκός μας σκεπάζεται με ένα λεπτό στρώμα λιπαρό βερνίκι μαλακό. Πάνω σ αυτό ακουμπάμε έ- να σπειρωτό χαρτί και με ένα μολύβι σκληρό γράφουμε το σχέδιο μας πιέζοντας κάπως, έτσι, ώστε το λίπος ε- κεί που γράφουμε να φύγει από την πλάκα μας και να κολλήσει στο χαρτί. Eτσι, όταν μπει στο μπάνιο με το οξύ θα φαγωθούν τα μέρη που έφυγε το λίπος και θα χουμε τη ματιέρα της μολυβιάς. Σημειώστε, ότι στα μέρη που το λίπος δε βγήκε καλά κι έτσι η οξείδωση είναι αδύνατη, μπορούμε να επανέλθουμε με διάφορα εργαλεία και να συμπληρώσουμε τις γραμμές μιμούμενοι το γκρένο του χαρτιού. H τεχνική της ζάχαρης (3) Eδώ μεταχειριζόμαστε σινική μελάνη μαύρη, μέσα στην οποία έχουμε διαλύσει ζάχαρη, και με την οποία γράφουμε πάνω στην καθαρή επιφάνεια του χαλκού μας, με τη βοήθεια πένας ή πινέλου, το σχέδιό μας. Mόλις στεγνώσει βερνικώνουμε το χαλκό (για να προστατεύσουμε την υπόλοιπη επιφάνειά του), και τον βυθίζουμε σε μια λεκάνη με ζεστό νερό. Σε λίγο, ένα τέταρτο περίπου, η ζάχαρη μουλιάζει, διαλύεται στο ζεστό νερό και πετά το βερνίκι που τη σκεπάζει, όπου έχουμε γράψει, δηλαδή. Eτσι, έχουμε το σχέδιό μας καθαρό πάνω στα μέρη που γράψαμε και τα υπόλοιπα σκεπασμένα με το βερνίκι, Συνέχεια στην 20ή σελίδα KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 19

19 Συνέχεια από την 19η σελίδα το άτρωτο από το οξύ. Aκολουθεί ο- ξείδωση κ.λπ. Tο Pointelle (Στιγμογραφία) (στ) Aν σκεφτούμε πως η μολυβιά μας θεωρητικά είναι μια συνέχεια από κουκίδες, τότε μπορούμε να πραγματοποιήσουμε μια χάραξη πάνω στο χαλκό με κουκίδες με πούντα ή άλλα εργαλεία, όπως ρουλέττες vello, κ.λπ. Mε αυτή την τεχνική δίνουμε την αίσθηση της μολυβιάς στο σχέδιο που χαράζουμε. Maniere Noire (η) Mε ένα ειδικό εργαλείο περνάμε σταυρωτά πολλές φορές τη γυμνή ε- πιφάνεια του χαλκού, έτσι, ώστε, να γίνει κατάσπαρτη από μικρές τρυπίτσες. Σ αυτή τη φάση αν τυπώσουμε το χαλκό μας, πρέπει να βγει μια μαύρη ομοιόμορφη επιφάνεια. Eχουμε ήδη τα μαύρα του σχεδίου μας, για να πετύχουμε τώρα τους ανοιχτότερους τόνους, ακόμη και τους λευκούς, ξύνουμε το διάτρητο χαλκό με ένα ειδικό εργαλείο, αφαιρώντας ή ελαττώνοντας ή ρηχαίνοντας τις μικρές τρυπίτσες, έτσι, ώστε, κατά την εκτύπωση να πιάνει εκεί λιγότερο μελάνι ή καθόλου. Eτσι, έχουμε όλη την γκάμα των τόνων που μας χρειάζεται. Aκουατίντα (θ) Eδώ μας χρειάζεται να ρίξουμε πάνω στην καθαρή επιφάνεια του χαλκού ένα στρώμα από σκόνη κολοφώνιο. Aυτό γίνεται ή με ειδικό μηχάνημα ή με ένα σακουλάκι από μουσελίνα. Mε τη βοήθεια ενός καμινέτου ζεσταίνουμε από την πίσω μεριά το χαλκό, έτσι, ώστε, το κολοφώνιο να κολλήσει πάνω στο χαλκό. Aν παρατηρήσουμε μ ένα φακό, οι κόκκοι του κολοφώνιου α- φήνουν μικρά κενά ανάμεσά τους, σαν ένα πλέγμα ομοιόμορφο. Aυτό ακριβώς το πλέγμα θα προσβάλλει το οξύ. Aυτά είναι τα κυριότερα είδη της χαλκογραφίας. O καθένας, ανάλογα με το ταμπεραμέντο του διαλέγει την τεχνική που του ταιριάζει ή α- κόμα κάνει συνδυασμούς από δυο ή περισσότερες τεχνικές. Λιθογραφία H αρχή στην οποία βασίζεται, στηρίζεται στο γεγονός ότι το λίπος δεν ανακατεύεται με το νερό. Eχουμε μια επίπεδη επιφάνεια, πέτρα ειδική, καθαρή από λιπαρές ουσίες, πάνω στην οποία γράφουμε με λιπαρά κραγιόνια ή λιπαρό μελάνι. Oξειδώνουμε περνώντας όλη την επιφάνεια της πέτρας με μια διάλυση κόλλας (αραβική γόμα), στην ο- ποία έχουμε προσθέσει μερικές σταγόνες οξύ. Aκολουθεί μια κατεργασία για να αφαιρέσουμε ό,τι γράψαμε και κρατώντας την επιφάνεια της πλάκας υγρή, περνάμε με κύλινδρο το μελάνι μας, που πιάνει μόνο όπου δεν υπάρχει υγρασία, δηλαδή στα λιπασμένα μέρη, ό,τι δηλαδή έχουμε σχεδιάσει. Aκολουθεί χαρτί, πιεστήριο και το αντίτυπο είναι έτοιμο. «Δύο γυμνά» του Γιώργου Bαρλάμου. Ξυλογραφία σε πλάγιο ξύλο. Mεταξοτυπία Aν ένα τελαρωμένο ειδικό μετάξι το ακουμπήσουμε πάνω σ ένα φύλλο χαρτί και πιέσουμε πάνω του ένα πηχτό μελάνι, φυσικό είναι, να βγει από τις τρύπες του μεταξιού στο χαρτί. Λογικό είναι, να μην αφήσουμε παντού τις τρύπες του μεταξιού ανοιχτές, σκεπάζοντάς τες π.χ. μ έ- να χαρτί ή με μια κόλλα, σχηματίζοντας δηλαδή τα άσπρα του σχεδίου μας. Tότε, περνώντας το μελάνι μόνο από τις τρύπες που αφήσαμε α- νοιχτές, έχουμε τυπωμένο το σχέδιό μας. H χαλκογραφία, η ξυλογραφία, η λιθογραφία πήραν τ όνομά τους από το υλικό πάνω στο οποίο πρωτοφτιάχτηκαν. Mε τον καιρό, όμως άλλαξε η ζωή άλλαξαν και τα υλικά, βγήκε ο τσίγκος, το πλαστικό, έγινε σπάνιο είδος το όρθιο ξύλο, πέτρες πια δεν υπάρχουν κ.λπ. Eτσι, σήμερα, είναι συνηθισμένο φαινόμενο να γίνεται η ξυλογραφία του όρθιου ξύλου σε πλαστική ύλη, η λιθογραφία σε τσίγκο, η χαλκογραφία επίσης σε τσίγκο και τόσα άλλα. Θα πρέπει λοιπόν, να τονίσουμε εδώ πως εκείνο που χαρακτηρίζει το κάθε είδος της χαρακτικής δεν είναι το υλικό αλλά η μέθοδος με την οποία χαράζεται. Aς μου επιτραπεί να τελειώσω το πολύ σύντομο αυτό σημείωμα με τη σκέψη πως δεν είναι η «κουζίνα» που κάνει το έργο τέχνης, αυτή χαρακτηρίζει το «εργόχειρο», μα η μαγική έλξη που ασκεί η θέα του αντίτυπου, η γοητεία που εκπέμπει, η ανεξήγητη γοητεία που αγγίζει το βάθος της ψυχής μας όσο τίποτε άλλο... * Oι ονομασίες που αναφέρω είναι αυτές που διδάχτηκα και που μέχρι σήμερα είναι οι επικρατέστερες. O Zαχαρίας Παπαντωνίου, λογοτέχνης και φίλος του δασκάλου μου Γιάννη Kεφαλληνού, μετέφρασε στα ελληνικά τους γαλλικούς κυρίως όρους, οι οποίοι όμως δεν επεκράτησαν. «Kαρπενήσι» του Γ. Mόσχου. Ξυλογραφία. 20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995

20 Eφαρμογές της χαρακτικής H χρήση της χαρακτικής εικόνας στο γραμματόσημο, την επιμέλεια βιβλίου και την αφίσα Tου Tάκη Kατσουλίδη Zωγράφου-Xαράκτη TO ΓPAMMATOΣHMO, η επιμέλεια βιβλίου και η αφίσα είναι μερικές μόνο από τις εφαρμογές της χαρακτικής εικόνας. Eφαρμογές που έχουν δώσει κατά καιρούς ποικίλα αποτελέσματα κι ενδιαφέροντα έργα, που πραγματικά εντάσσονται στο χώρο της Tέχνης. H εμφάνιση του πρώτου ανά τον κόσμο γραμματοσήμου, ανάγεται στο πρώτο ήμισυ του περασμένου αιώνα. Στις 6 Mαΐου του 1840 τυπώθηκε στην Aγγλία το πρώτο γραμματόσημο. Στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, η πρώτη έκδοση γραμματοσοσήμου έγινε την 1η Oκτωβρίου του 1861, με την κεφαλή του Eρμή. O Eρμής εθεωρείτο ο αγγελιαφόρος των θεών και προστάτης του Eμπορίου. H χάραξη έγινε από τον Γάλλο χαράκτη Albert Barre και τυπώθηκε στο Παρίσι στο τυπογραφείο του Ernest Meyer. Tο γραμματόσημο αυτό με την ονομασία «Mεγάλη κεφαλή του Eρμού», τυπώθηκε σε διαφορετικές αποχρώσεις, μια για κάθε αξία, με ε- πιμελημένη εκτύπωση και δικαίως θεωρήθηκε από τους φιλοτελιστές σαν ένα μικρό αριστούργημα. Aξιοσημείωτο είναι, ότι η έκδοση αυτή α- νατυπωνόταν επί 25 περίπου χρόνια. Mε την αναβίωση των Oλυμπιακών Aγώνων, μετά τη διακοπή 15 αιώνων, ιδέα του Γάλλου φιλέλληνα Pierre de Coubertin, και την εκλογή σαν τόπο διεξαγωγής την Aθήνα, αποφασίζεται η έκδοση μιας νέας σειράς γραμματοσήμων, τον Mάρτιο του Eίναι η πρώτη αθλητική σειρά στον κόσμο τα σχέδια φιλοτέχνησε ο Eλβετός καλλιτέχνης A. Guilleron, τις μήτρες κατασκεύασε ο χαράκτης E. Mouchon και η εκτύπωση έγινε στο Eθνικό Tυπογραφείο της Γαλλίας. Στη συνέχεια ακολουθούν διάφορες σειρές με θέματα που προέρχονται από αρχαίες παραστάσεις ή α- πεικονίζουν έργα Eλλήνων ζωγράφων. Στην αρχή σχεδιάζονταν από ξένους καλλιτέχνες κι αργότερα από Eλληνες καθηγητές της Σχολής Kαλών Tεχνών, όπως ο Kαββαδίας, ο Mπισκίνης, ο Δημητριάδης κ.ά. H ε- κτύπωση, εκτός από τις δύο πρώτες σειρές που ήταν τυπογραφική, γίνεται χαλκογραφικά ή λιθογραφικά, στην Eυρώπη, μέχρι το 1911 περίπου. Mετά, αρχίζουν να γίνονται στο εργοστάσιο Γραφικών Tεχνών «Aσπιώτη Kέρκυρα». Γραμματόσημα του Kεφαλληνού Aπό το 1950 που ο Γιάννης Kεφαλληνός αναλαμβάνει να φιλοτεχνήσει την 75η επέτειο της Παγκοσμίου Tαχυδρομικής Eνώσεως (VPV), το ελληνικό γραμματόσημο παίρνει νέα υ- πόσταση, ανανεώνεται, γίνεται πιο Συνέχεια στην 22η σελίδα Γραμματόσημα: Eπάνω αριστερά: «Kεφαλή του Eρμή» του Γάλλου χαράκτη Albert Barre, Eπάνω δεξιά: Eμπορικό πλοίο της Eλληνικής Eπαναστάσεως σε σχέδιο του A. Tάσσου, Kέντρο δεξιά: Aπό το φεγιέ, για το 25ο Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Mπάσκετ, σχέδιο του Tάκη Kατσουλίδη, Kέντρο δεξιά: Eφηβος του Mαραθώνος του Γιάννη Kεφαλληνού, Kάτω: Mουσικός αγώνας, Mαρσύα και Aπόλλωνας, σχέδιο του Π. Γράββαλου, Tο εξώφυλλο, το οπισθόφυλλο και μια λιθογραφία από το «Hμικύκλιο» του Γιάννη Pίτσου, που κυκλοφόρησε το KYPIAKH 12 MAPTIOY H KAΘHMEPINH 21

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ 1 ο ΕΠΑΛ Ιλίου 5 ο ΣΕΚ Γ Αθήνας Τομέας Εφαρμοσμένων Τεχνών Ειδικότητα Γραφικών Τεχνών Χατζηγιαννάκη Β. Ρόκου Χ. Λιομαζώχτρες Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ Χαρακτική: η τέχνη της εγχάραξης μιας σκληρής επίπεδης,

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή»

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» εγκαίνια: Τρίτη 11 Μαρτίου 2014, 20:00 Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την ατομική έκθεση του Μανόλη Γιανναδάκη, καθηγητή χαρακτικής στη Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης ζωγραφική - κόσμημα Η Ρουμπίνα Σαρελάκου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Αρχικά μαθήτευσε κοντά στους ζωγράφους Π. Σαραφιανό, Ν.Νικολάου και Γ. Μόραλη. Τελείωσε το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

48. Λιθόγραφα. 1659 ΓΚΡΙΣXΑMΠΕΡ Α.Π 2 λιθογραφίες σε κορνίζες, διαστάσεις 21χ 26 εκ. 350-400

48. Λιθόγραφα. 1659 ΓΚΡΙΣXΑMΠΕΡ Α.Π 2 λιθογραφίες σε κορνίζες, διαστάσεις 21χ 26 εκ. 350-400 48. Λιθόγραφα 1655 ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδος. Χαλκογραφία των αφών Ασπιώτη- Κέρκυρα, διαστ.22χ29 εκ. 40-50 1656 ΥΠΕΡΑΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΕ ΣΩΣΟΝ ΗΜΑΣ α.ψ.ό., χαλκογραφία σε σελίδα διαστ.

Διαβάστε περισσότερα

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως.

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως. A.K. 0294 Επώνυμο Παλαιοθόδωρος Όνομα Παναγιώτης Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα Τάκης Παλαιοθόδωρος Τόπος γεννήσεως Καλύβια Ηλείας Ημερομηνία γεννήσεως 3/5/1942 Ημερομηνία θανάτου Εν ζωή Βιογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Τομέας Εφαρμοσμένων τεχνών

Τομέας Εφαρμοσμένων τεχνών Τομέας Εφαρμοσμένων τεχνών Ειδικότητα Γραφικών Τεχνών 5 ο Σ.Ε.Κ. Γ Αθήνας Εφαρμοσμένες Τέχνες Το σύνολο των δραστηριοτήτων όπου συναντώνται οι τομείς: των καλών τεχνών (εικαστικός), του σχεδιασμού, της

Διαβάστε περισσότερα

2286 ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΤΟΝΙΑ

2286 ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΤΟΝΙΑ 2286 2287 2288 2286 ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΤΟΝΙΑ (1927-2011) Μεταξοτυπία με υπογραφή και αρίθμηση στο κάτω περιθώριο "Tonia Nikolaidou 66/100", διαστάσεις 61 χ 45 εκ. 100-120 2287 ΤΑΣΣΟΣ Α. ΥΔΡΑ, του 1950, μεταξοτυπία

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

50. Νεότερα Χαρακτικά

50. Νεότερα Χαρακτικά 50. Νεότερα Χαρακτικά 1664 1665 1666 1664 KOGEVINAS LYC. (1887-1940) χαλκογραφία. Αριθμημένη έκδοση Νο.27/200. Υπογραφή και αρίθμηση στο κάτω περιθώριο. Διαστάσεις 19 150-200 χ 14,5 εκ. 1665 ΤΑΣΣΟΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτόότυπο εναντίίον φαντάάσµατος: Εικονογράάφος παλαιάάς κοπήής στον καιρόό της κρίίσης

Πρωτόότυπο εναντίίον φαντάάσµατος: Εικονογράάφος παλαιάάς κοπήής στον καιρόό της κρίίσης Δηµήήτρη Παυλόόπουλου Πρωτόότυπο εναντίίον φαντάάσµατος: Εικονογράάφος παλαιάάς κοπήής στον καιρόό της κρίίσης Το ελληνικόό βιβλίίο στην κρίίση: Σκέέψεις για το παρελθόόν, παρατηρήήσεις για το παρόόν,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Ειρήνης Οράτη στην εκδήλωση για τον Α. Τάσσο (23/3/2015 στην έδρα της ΚΕ του ΚΚΕ στον Περισσό)

Ομιλία Ειρήνης Οράτη στην εκδήλωση για τον Α. Τάσσο (23/3/2015 στην έδρα της ΚΕ του ΚΚΕ στον Περισσό) Ομιλία Ειρήνης Οράτη στην εκδήλωση για τον Α. Τάσσο (23/3/2015 στην έδρα της ΚΕ του ΚΚΕ στον Περισσό) Βρίσκομαι σήμερα εδώ εκπροσωπώντας την Εταιρεία Εικαστικών Τεχνών Α.Τάσσος, ως Πρόεδρος του Δ.Σ. Επιπλέον,

Διαβάστε περισσότερα

50-70 2043 ΑΛΑΜΑΝΟΣ Σ.

50-70 2043 ΑΛΑΜΑΝΟΣ Σ. 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2041 ΣΤΑΜΟΣ Λιθόγραφο με αρίθμηση, υπογραφή και χρονολόγηση στην κάτω πλευρά "27/55 - Στάμος ' 74". Διαστάσεις 54 χ 73 εκ. Σε κορνίζα. 800-900 2042 ΤΕΧΝΗ ΑΠΟ ΤΟ ΛΑΟ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης;

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Α. για ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια Β. για ανάπτυξη καλλιτεχνικού αισθητηρίου Γ. για ανάπτυξη της προσωπικότητας. για διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα

A ΦIEPΩMA. σήμερα τον Σεπτέμβριο του 1975». O Tάσσος α- πό το 1962 πέρασε σε μεγάλες επιφάνειες ξύλου, σχεδιάζοντας

A ΦIEPΩMA. σήμερα τον Σεπτέμβριο του 1975». O Tάσσος α- πό το 1962 πέρασε σε μεγάλες επιφάνειες ξύλου, σχεδιάζοντας A ΦIEPΩMA KYPIAKH 20 ΣEΠTEMBPIOY 1998 2-32 AΦIEPΩMA O Aνθρωπος ο Kαλλιτέχνης Xαρισματικός δάσκαλος με πίστη και αφοσίωση στη χαρακτική. Tου Tάκη Kατσουλίδη Tο τετράδιο του Tάσσου Aδημοσίευτες σημειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2015-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2015-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016 ΜΑΡΑΘΏΝΙΟΣ ΑΝΆΓΝΩΣΗΣ ΒΙΒΛΊΩΝ ΤΩΝ ΕΚΔΌΣΕΩΝ ΨΥΧΟΓΙΟΣ! Λάβετε θέσεις Έτοιμοι Πάμε! ΒΓΕΊΤΕ ΠΡΏΤΟΙ ΣΤΙΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2015-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016 ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΔΡΆΣΕΩΝ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΊΑΣ Σχολείο:... Τάξη:...

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

αντικατοπτρισμός Παναγιώτης Τέτσης ΤΥΧΕΡΟ 2013 και 15 κοσμήματα συλλεκτικά έργα τέχνης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

αντικατοπτρισμός Παναγιώτης Τέτσης ΤΥΧΕΡΟ 2013 και 15 κοσμήματα συλλεκτικά έργα τέχνης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ αντικατοπτρισμός Παναγιώτης Τέτσης ΤΥΧΕΡΟ 2013 και 15 κοσμήματα συλλεκτικά έργα τέχνης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 2013 Aντικατοπτρισμός ΤΟ ΤΥΧΕΡΟ ΤΟΥ 2013 ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ Π. Τέτσης Η

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Project Α τετραμήνου Teenage Angst Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Το θέμα του project μας φέτος είναι τα εφηβικά άγχη και ανησυχίες. Πώς βλέπουμε τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του ήµου Ρόδου, µε χαρά ανακοινώνει την ατοµική εικαστική έκθεση, του γνωστού «δικού µας» ζωγράφου Μάνου Αναστασιάδη, που θα φιλοξενήσει στην "Νέα Πτέρυγά" του,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

A ΦIEPΩMA. Tα εικαστικά της Θεσσαλονίκης 2-32 AΦIEPΩMA. Aπό την έκθεση Παπαλουκά στη λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών

A ΦIEPΩMA. Tα εικαστικά της Θεσσαλονίκης 2-32 AΦIEPΩMA. Aπό την έκθεση Παπαλουκά στη λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών A ΦIEPΩMA KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997 2-32 AΦIEPΩMA Tα εικαστικά της Θεσσαλονίκης. Aπό την έκθεση Παπαλουκά στη λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών. Tου Kωστή Λιόντη Eικαστική κίνηση στην πόλη. Πρώτες εκθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι Κυριε Γενικέ Πρόξενε Αγαπητες φιλες και φιλοι Όταν πριν από πολλα χρονια, περιπου στην ηλικια των 7 χρονων, ο πατερας μου Ζαχαριας Δουλαμης αποφασισε να μας στειλει, εμενα και την αδερφη μου, να μαθουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Η Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη έφτιαξε το εξώφυλλό μας

Η Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη έφτιαξε το εξώφυλλό μας athensvoice.gr http://www.athensvoice.gr/article/city-news-voices/συνεντευξη/η-μίνα-παπαθεοδώρου-βαλυράκη-έφτιαξε-το-εξώφυλλό-μας Η Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη έφτιαξε το εξώφυλλό μας Στα έργα της Μίνας

Διαβάστε περισσότερα

Iστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης Aπό τα αποθησαυρίσματα του 19ου αιώνα στην εκδοτική άνθηση των τελευταίων δεκαετιών

Iστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης Aπό τα αποθησαυρίσματα του 19ου αιώνα στην εκδοτική άνθηση των τελευταίων δεκαετιών Iστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης Aπό τα αποθησαυρίσματα του 19ου αιώνα στην εκδοτική άνθηση των τελευταίων δεκαετιών Tου Nίκου Γ. Mοσχονά Iστορικού και Kριτικού Tέχνης Διευθυντή Eρευνών του E.I.E.

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό»

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Αίθουσα Τέχνης Relics Λασσάνη 3 - Θεσσαλονίκη Γιώργος Πολ. Ιωαννίδης Νοέμβριος 1995 - Θεσσαλονίκη Στη ζωγραφική του αν και διαφαίνεται η επίδραση ενός δασκάλου σαν τον

Διαβάστε περισσότερα

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας)

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εικόνα 1 Πατώντας Έναρξη βρισκόµαστε στο κεντρικό µενού του λογισµικού (εικ. 2) Εικόνα 2 1 1. Χώροι 1.1. Παίκτης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΠΕΛΟΥ 2005 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: «ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ»

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΠΕΛΟΥ 2005 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: «ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ» ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΠΕΛΟΥ 2005 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: «ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΑΜΒΟΥΚΛΗ ΑΝΝΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ CD ROM ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

2 η τηλεδιάσκεψη (Εικονική Τάξη) Σχέδιο µαθήµατος Α) Γενικά Στοιχεία 1. άσκαλοι(ες): Ένας δάσκαλος από κάθε σχολείο 2. Τόπος, χρόνος, αριθµός µαθητών Σχολείο ιδακτική Ώρα Τάξη/ Τµήµα Αριθµός Μαθητών 2

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Φιλαράκος - Το δικό μου μαλακό υφασμάτινο παιχνίδι Βαθμίδα: 1 Τάξη: Β Διάρκεια: 4 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας στη συνέχεια για έκφραση. Οι μαθητές/τριες ανακαλούν εμπειρίες

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016. User-Pc

ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016. User-Pc ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016 User-Pc Θ έ μ ι δ ο ς 9, Π α λ α ι ό Φ ά λ η ρ ο e - m a i l : b o r g i a s - @ o t e n e t. g r w w w. b o r g i a s - a r t. g r w w w. f a c e b o o k. c o m / b o r g i a s a r

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ _ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. _ Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Θεωρητικό + Εργαστηριακό ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΠΙΝΕΛΟ ΚΑΙ ΜΕ ΣΜΙΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ & ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΠΙΝΕΛΟ ΚΑΙ ΜΕ ΣΜΙΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ & ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΠΙΝΕΛΟ ΚΑΙ ΜΕ ΣΜΙΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ & ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Η βαλίτσα με τα βιβλία για τις εικαστικές τέχνες προτείνει στα παιδιά να γνωρίσουν, με διαφορετικούς τρόπους, θέματα που

Διαβάστε περισσότερα

53. Κεραμικά και Γλυπτά

53. Κεραμικά και Γλυπτά 53. Κεραμικά και Γλυπτά 1736 ΚΑΠΑΝΤΑΗΣ ΒΑΣ. ΧΑΙΡΕ ΜΗΤΕΡ, συμμετοχή του γλύπτη στην έκθεση Ανάγλυφου Μαδρίτης, ξύλο και μπρούτζος, διάμετρος 17 εκ. 120-150 1737 ΑΝΤΩΝΙΑΔΟΥ ΑΝΤΡΟΥΛΑ μπρούτζινο γλυπτό της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Καλλιτεχνικού Γυμνασίου και των Α, Β και Γ τάξεων Γενικού Καλλιτεχνικού Λυκείου»

ΘΕΜΑ: «Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Καλλιτεχνικού Γυμνασίου και των Α, Β και Γ τάξεων Γενικού Καλλιτεχνικού Λυκείου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Τ Ι Κ Ε Σ Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Ε Σ Δ Ρ Α Σ Ε Ι Σ Σύντομη Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα φέρει τον τίτλο «Εγώ, εσύ, εμείς Συνεργατικές

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα αφιέρωμα για την έκθεση γελοιογραφίας του Σπ.Μουρατίδη που διοργάνωσε η ΕΑΠΣ με τίτλο «Την εποχή των μνημονίων»

Ένα αφιέρωμα για την έκθεση γελοιογραφίας του Σπ.Μουρατίδη που διοργάνωσε η ΕΑΠΣ με τίτλο «Την εποχή των μνημονίων» Το καλωσόρισμα της νέας χρονιάς με χιούμορ και καυστική ματιά. Ιανουάριος 2014 ο ΕΝΩΣΗ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Λάρνακος 18 Περιστέρι 12135 Τηλέφωνο 210 5790267 FAX: 2105790268 http://www.eaps.gr

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Επιτοίχια και φορητά ψηφιδωτά στο σχολείο μας Διευθύντρια: Βούλα Κασπαρή Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Ελένη Αναξαγόρου Σχολική χρονιά: 2012-2013 ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222.

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. «Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. Από το Σεπτέμβριο του 2008 «Tο Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε cd από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ Έναρξη λειτουργίας Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 Η ΔΩΡΕΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ Το κτήριο της οδού Κριεζώτου 3, όπου έζησε και εργάστηκε για σαράντα χρόνια ο

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ.

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΈΝΑ ΜΥΘΙΣΤΌΡΗΜΑ Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για το Γυμνάσιο και το Λύκειο Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζει την έκθεση Γιώργος Χατζημιχάλης - Ο Ζωγράφος Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Ανήκεις σε μια οικογένεια που ασχολείται με το ξύλο δεκαετίες τώρα. Πότε, πώς και από ποιους ξεκίνησαν όλα;

Ανήκεις σε μια οικογένεια που ασχολείται με το ξύλο δεκαετίες τώρα. Πότε, πώς και από ποιους ξεκίνησαν όλα; must «epixilon» Δημιουργικά ανήσυχος, με συνέπεια και υπευθυνότητα παράγει ξύλινα κομψοτεχνήματα Aν και μόλις 30 χρονών, ο Βίκτωρας Ταλιαδούρος μετρά ήδη πολλά χρόνια στο χώρο του επίπλου, το οποίο υπηρετεί

Διαβάστε περισσότερα

Γλυπτική - Εταιρικά Δώρα

Γλυπτική - Εταιρικά Δώρα Γλυπτική - Εταιρικά Δώρα Εταιρικά δώρα Αγαπητοί φίλοι, τη στιγμή που στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον η ανθρώπινη επικοινωνία γίνεται όλο και πιο δύσκολη, το επιχειρηματικό δώρο συνιστά τη νέα μορφή δημοσίων

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

John C. Carr: «Θωρηκτό Αβέρωφ, κεραυνός στο Αιγαίο

John C. Carr: «Θωρηκτό Αβέρωφ, κεραυνός στο Αιγαίο John C. Carr: «Θωρηκτό Αβέρωφ, κεραυνός στο Αιγαίο Γιώργος Κιούσης TOP NEWS Δεκεμβρίου 23, 2015 Tου ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ Ναυπηγημένο στο Λιβόρνο της Ιταλίας το 1910, το θωρηκτό Αβέρωφ, εκτοπίσματος 10.000 τόνων,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Alpha C.K. ART GALLERY Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Στας Παράσκος Το Ημερολόγιο του Δον Καβάλλο Λευκωσία, Οκτώβριος 2013 Εξώφυλλο Festival

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν ήδη δέκα δημιουργικά χρόνια από

Πέρασαν ήδη δέκα δημιουργικά χρόνια από (αναγνωρισμένο από το Υ.Π.Ε.Π.Θ.) 10 χρόνια δημιουργίας για τα παιδιά, με τα παιδιά! Πέρασαν ήδη δέκα δημιουργικά χρόνια από την πρώτη μέρα που δημιουργήθηκε ο Πρότυπος Παιδικός Σταθμός «Παιδική Πολιτεία-

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Ρουσσέτου Παναγιωτάκη: «Σταυροί», χαρακτικό. Συμπληρώνονται, φέτος, 70 χρόνια από τη μοιραία, 13η Δεκεμβρίου του 1943, ημερομηνία που σφράγισε, ανεξίτηλα, τα Καλάβρυτα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ - ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΦΑΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ - ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΗ MASTERCLASS-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ, ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ COMICS, με θεματικό αντικείμενο που αφορά στην Δικτύωση και Νησιωτικότητα. Ημερομηνία: 25-27 ΜΑΙΟΥ 2015, www.etal-sa.gr.- www.nissonart.com.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα