Τικ. Cara Verdellen, Jolande van de Griendt, Sanne Kriens και Ilse van Oostrum

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τικ. Cara Verdellen, Jolande van de Griendt, Sanne Kriens και Ilse van Oostrum"

Transcript

1 Τικ Cara Verdellen, Jolande van de Griendt, Sanne Kriens και Ilse van Oostrum Μετάφραση - Επιμέλεια Αικατερίνη Βαφειάδη, Αναστασία ουγαλή, Αθανασία. Μακρή, Καλλιόπη Προκοπάκη Επιμέλεια - Συντονισμός Χρήστος Ανδρούτσος, Βάϊα Τσιρώνη Αναστασία Κουμούλα Βιβλίο Εργασίας για Γονείς ΑΘΗΝΑ 2013 Boom Publishers Amsterdam

2 2011, C. Verdellen, πληρεξουσιότητα Εκδόσεις Boom Publishers, Άμστερνταμ, Ολλανδία. Με την επιφύλαξη παντός νόμιμου δικαιώματος. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, η αποθήκευση σε κάποιο σύστημα διάσωσης ή η μετάδοση οποιουδήποτε τμήματος της παρούσας έκδοσης σε οποιαδήποτε μορφή και με οποιονδήποτε τρόπο, ηλεκτρονικό, μηχανικό, φωτοτυπικό, ηχογραφήσεως ή άλλως πως, χωρίς τη γραπτή άδεια του εκδότη. Ολλανδία, τηλ , fax Οι Εκδόσεις Boom Cure & Care, με έδρα το Άμστερνταμ, Ολλανδία, αναπτύσσουν και εκδίδουν βιβλία στο πεδίο της ψυχολογίας και της ψυχικής υγείας.

3 Πίνακας περιεχομένων Εισαγωγή Tικ και διαταραχές τικ Συμπεριφορική θεραπεία για τη διαχείριση των τικ Έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης Αντιστροφή της συνήθειας λεπτη καταγραφή της συχνότητας των τικ Βοήθεια με την εξάσκηση και παροχή επιβραβεύσεων Επιπλέον βοήθεια για τα τικ που απέμειναν Καταστάσεις στις οποίες εξακολουθούν να συμβαίνουν συχνά τα τικ Ασκήσεις αναπνοής και χαλάρωσης...10 Παράρτημα 1 Φύλλο εργασίας: Καταγραφή συχνότητας των τικ...12 Παράρτημα 2 Φύλλο εργασίας: Συνολική ανασκόπηση των τικ...13 Παράρτημα 3 Για περαιτέρω ανάγνωση...14

4 Εισαγωγή Είστε ο γονιός ενός παιδιού που έχει τικ και πρόκειται να ακολουθήσει μια συμπεριφορική θεραπεία που στοχεύει στη μείωσή τους. Ο στόχος αυτού του βιβλίου εργασίας είναι να σας δώσει πληροφορίες για τα τικ και τη θεραπεία. Το παιδί σας θα παραλάβει το δικό του βιβλίο εργασίας, το οποίο επίσης περιλαμβάνει πληροφορίες και ασκήσεις. Επιπλέον, το βιβλίο εργασίας του παιδιού σας περιέχει πληροφορίες για το σχολείο, οι οποίες μπορεί να δοθούν και στο δάσκαλο του παιδιού. Τόσο κατά τη διάρκεια των συνεδριών, όσο και στο σπίτι, το παιδί θα πρέπει να κάνει πολλή εξάσκηση. Ως γονέας θα εμπλακείτε στη θεραπεία καταγράφοντας τα τικ του παιδιού σας και βοηθώντας το παιδί με την εργασία για το σπίτι. Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με όλα αυτά σε αυτό το βιβλίο εργασίας. 4 Verdellen et al. Boom Publishers, 2011

5 1 Τικ και διαταραχές τικ Τα τικ είναι ξαφνικές, γρήγορες, μη-ρυθμικές κινήσεις, για παράδειγμα ματιών, κεφαλής, λαιμού και ώμων. Παραδείγματα από τικ είναι το βλεφάρισμα των ματιών, το τίναγμα του κεφαλιού προς τα πίσω ή το ανασήκωμα των ώμων. Επιπλέον, τα τικ είναι κάποιες φορές ξαφνικοί ήχοι, όπως βήχας, καθάρισμα του λαιμού ή ήχοι τιτιβίσματος. Τα τικ μπορεί επίσης να είναι πιο πολύπλοκες κινήσεις ή ήχοι που φαίνονται περισσότερο σκόπιμοι, όπως το πήδημα, το άγγιγμα αντικειμένων ή η επανάληψη των λεγόμενων των άλλων. Ή, ένα παιδί μπορεί να έχει γνωστικά τικ που μπορεί να εκφράζονται ως παιχνίδια του μυαλού, όπως το μέτρημα λέξεων ή σκαλιών ή το διάβασμα ανάποδα. Πολλά παιδιά έχουν τικ. Περίπου ένα στα δέκα παιδιά κάνει τικ κατά τη διάρκεια συντομότερων ή μεγαλύτερων χρονικών περιόδων. Συνήθως, τα τικ εξαφανίζονται αυτόματα, από μόνα τους. Αλλά κάποια τικ δε φεύγουν. Σε αυτήν την περίπτωση είναι πιθανό το παιδί να έχει μια διαταραχή τικ. Μια γνωστή διαταραχή τικ είναι το σύνδρομο Gilles de la Tourette ή σύνδρομο Tourette. Τα παιδιά με αυτό το σύνδρομο έχουν περισσότερα από ένα τικ κινήσεων (γνωστά και ως κινητικά τικ) και ένα τουλάχιστον ηχητικό τικ (που ονομάζεται επίσης και φωνητικό τικ) για τουλάχιστον ένα χρόνο. Μέσα σε αυτόν τον χρόνο, τα τικ δεν είναι απόντα για παραπάνω από τρεις συνεχείς μήνες. Η έρευνα δείχνει πως το σύνδρομο εμφανίζεται σε ποσοστό τοις εκατό του πληθυσμού, πιο συχνά σε αγόρια παρά σε κορίτσια. Μια άλλη διαταραχή τικ είναι η χρόνια διαταραχή τικ. Η συγκεκριμένη διαταραχή περιλαμβάνει το να έχει κάποιος είτε κινητικά τικ είτε ηχητικά τικ για παραπάνω από έναν χρόνο, αλλά όχι και τους δύο τύπους τικ όπως στην περίπτωση του συνδρόμου Tourette. Όταν τα τικ εξαφανίζονται μέσα σε έναν χρόνο, τότε χρησιμοποιείται ο όρος παροδική διαταραχή τικ. Τα παιδιά που έχουν μια διαταραχή τικ συχνά βιώνουν μεγάλη δραστηριότητα μέσα στα κεφάλια τους. Είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν υπερδραστηριότητα και να έχουν διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας ( ΕΠ-Υ) σε σχέση με άλλα παιδιά. Επίσης, είναι πιθανή η επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά (που ονομάζεται και καταναγκαστική συμπεριφορά), όπως το να ελέγχουν τις κλειδαριές ή το να αναβοσβήνουν τα φώτα. Κάποιες φορές είναι δύσκολο να διαφοροποιηθούν τα τικ από την καταναγκαστική συμπεριφορά. Μια σημαντική διαφορά είναι πως η καταναγκαστική συμπεριφορά εκδηλώνεται συνήθως με στόχο τη μείωση του φόβου, ενώ τα τικ δεν συνδέονται με το φόβο. Συνδέονται περισσότερο με τις επονομαζόμενες παρορμητικές ενέργειες. Πολλά παιδιά με τικ μπορούν να καταστείλουν τα τικ τους για μικρότερες ή για μεγαλύτερες χρονικές περιόδους. Για πόσο μπορούν να το κάνουν αυτό διαφέρει από άτομο σε άτομο. Κάτι που φαίνεται να παίζει ρόλο στο πόσο καλά ένα παιδί μπορεί να καταστείλει τα τικ είναι πως σε πολλά παιδιά ένα δυσάρεστο αίσθημα προηγείται του τικ. Μοιάζει σαν το τικ να προαναγγέλεται από το συγκεκριμένο αίσθημα. Κάποια παιδιά βιώνουν μια αίσθηση παρόμοια με φαγούρα, ένταση, πίεση ή αίσθημα καψίματος πάνω στο δέρμα, τους μύες τους, τα κόκαλα ή τις αρθρώσεις τους. Τα παιδιά μερικές φορές παρομοιάζουν αυτό το αίσθημα που έχουν με έντομα, ποντίκια ή μικρά ανθρωπάκια που περπατούν ή σέρνονται μέσα στο σώμα τους. Ένα τικ μπορεί επίσης να έπεται ενός συναισθήματος κρύου ή ζέστης, ή άλλων πιο συγκεκριμένων, κυρίως ενοχλητικών συναισθημάτων. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας του παιδιού σας θα αναφερόμαστε σ αυτές τις αισθήσεις ως τικ-συναγερμούς, επειδή προμηνύουν πως πρόκειται να εμφανιστεί ένα τικ. Παρ όλα αυτά, δε βιώνουν όλα τα παιδιά αυτές τις αισθήσεις και μερικές φορές αποκτούν επίγνωση αυτών κατά τη διάρκεια της θεραπείας. εν κατανοούμε ακόμα πλήρως τι προκαλεί τα τικ, τις διαταραχές τικ και το σύνδρομο Tourette. Το σύνδρομο Tourette είναι μια νευροψυχιατρική διαταραχή στην οποία παίζουν ρόλο γενετικοί παράγοντες. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις πως το ανοσοποιητικό σύστημα καθώς και λοιμώξεις παίζουν κάποιο ρόλο στην ανάπτυξη του συνδρόμου. Η φύση και η σοβαρότητα των τικ και των συμπτωμάτων που σχετίζονται με τα τικ τείνουν να αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου. εν είναι γνωστό τί προκαλεί αυτές τις αλλαγές. Αυτό που είναι γνωστό είναι πως τα τικ συνήθως αυξάνονται ή μειώνονται σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Η ένταση και η κούραση μπορούν να επιδεινώσουν τα τικ και τα τικ τείνουν να μειώνονται όταν ένα άτομο είναι χαλαρό, κοιμάται ή είναι συγκεντρωμένο. Συνήθως, τα τικ γίνονται λιγότερο σοβαρά στην ενήλικη ζωή. Εάν θέλετε να μάθετε περισσότερα για τα τικ και τις διαταραχές τικ, προτάσεις για περαιτέρω ανάγνωση μπορείτε να βρείτε στο παράρτημα 3 αυτού του βιβλίου εργασίας. Verdellen et al. Boom Publishers,

6 2 Θεραπεία Συμπεριφοράς για την διαχείριση των τικ Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει πως υπάρχουν δύο τύποι θεραπείας συμπεριφοράς που μπορούν να είναι αποτελεσματικοί στην αντιμετώπιση των τικ: 1) έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης και 2) αντιστροφή της συνήθειας. Και οι δύο μέθοδοι περιγράφονται σε αυτό το κεφάλαιο. Η έκθεση και πρόληψη αντίδρασης ονομάζεται «συγκράτηση των τικ» στο βιβλίο εργασίας του παιδιού σας. Η αντιστροφή συνήθειας αναφέρεται ως «χρήση μιας ανταγωνιστικής αντίδρασης». Μαζί με το θεραπευτή του παιδιού σας, θα επιλέξετε ποια μέθοδο πρόκειται να χρησιμοποιήσει το παιδί σας. Η έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης αποτελείται από δώδεκα συνεδρίες και συχνά εφαρμόζεται εάν το παιδί σας έχει πολλά διαφορετικά τικ. Η αντιστροφή συνήθειας περιλαμβάνει δέκα συνεδρίες και συχνά χρησιμοποιείται εάν το παιδί σας έχει λίγα διαφορετικά τικ. Εάν υπάρχει μόνο ένα ή δυο-τρία τικ, τότε η θεραπεία θα μπορούσε να είναι ακόμα πιο σύντομη από δέκα συνεδρίες. Εάν πρόκειται για πολλά τικ, είναι πιο πιθανό να υπάρξει μια μείωση στη σοβαρότητα και τον αριθμό των τικ, παρά να εξαφανιστούν τελείως. Στην αρχή της θεραπείας, οι συνεδρίες είναι εβδομαδιαίες. Αργότερα μπορεί να υπάρξει περισσότερος χρόνος ανάμεσα στις συνεδρίες. Εάν η επιλεγμένη μέθοδος δε βοηθάει επαρκώς, ο θεραπευτής μπορεί να προτείνει τη δοκιμή μιας άλλης μεθόδου σε συνεννόηση μαζί σας. Θα ανατεθεί στο παιδί σας να κάνει ασκήσεις στο σπίτι. Ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο ανεξαρτησίας του παιδιού, θα εμπλακείτε σε αυτές τις ασκήσεις. Επίσης, θα σας ζητηθεί να καταγράψετε τα τικ του παιδιού σας καθημερινά κατά τη διάρκεια μιας περιόδου δεκαπέντε λεπτών. Αυτό γίνεται για να καθοριστεί η αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Η παράγραφος 2.3 εξηγεί πώς θα γίνει αυτή η καταγραφή. Μετά την ολοκλήρωση των θεραπευτικών μεθόδων, μπορεί να υπάρχουν ακόμα τικ σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Το πρώτο βήμα είναι να μελετήσετε σε ποιες καταστάσεις εκδηλώνει ακόμα το παιδί σας πολλά τικ. Έπειτα, μαζί με εσάς και το παιδί σας, ο θεραπευτής θα βρει πιθανές λύσεις για αυτές τις καταστάσεις. Κάποιες φορές αυτό θα συμπεριλαμβάνει ασκήσεις χαλάρωσης για το παιδί σας ή ίσως το παιδί σας χρειάζεται επιπλέον βοήθεια για να κάνει την εργασία του για το σπίτι. Το επόμενο κεφάλαιο περιέχει πληροφορίες για αυτές τις επιπλέον παρεμβάσεις. εν υπάρχει πλήρης θεραπεία για τις διαταραχές τικ και ακόμα και μετά τη θεραπεία είναι πιθανό τα τικ να επιστρέψουν ή να γίνουν χειρότερα. Για το λόγο αυτό, πρόκειται να γίνει ένα σχέδιο πρόληψης της υποτροπής πριν τον τερματισμό της θεραπείας. Αυτό το σχέδιο περιγράφει τι μπορεί να κάνει το παιδί για να εμποδίσει την επανεμφάνιση ή την επιδείνωση των τικ μετά τον τερματισμό της θεραπείας. Το σχέδιο πρόληψης της υποτροπής καθορίζει επίσης τι μπορεί να κάνει το παιδί σας εάν παρ όλα αυτά τα τικ επανεμφανιστούν ή επιδεινωθούν. Εσείς, το παιδί σας και ο θεραπευτής θα φτιάξετε από κοινού αυτό το σχέδιο. Στο βιβλίο εργασίας του παιδιού σας, το σχέδιο αναφέρεται ως σχέδιο «Κρατώντας-μακριά-τα-τικ». 2.1 Έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης Στο Κεφάλαιο 1 εξηγήθηκε πως πολλά παιδιά που έχουν τικ ή σύνδρομο Tourette βιώνουν δυσάρεστες αισθήσεις (τικ-συναγερμούς) σε συνδυασμό με τα τικ τους. Αυτές οι αισθήσεις παίζουν έναν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των τικ. Εάν η πραγματοποίηση ενός τικ διώχνει το δυσάρεστο αίσθημα μακριά, το σώμα μαθαίνει πως η εκδήλωση ενός τικ το βοηθάει να ξεφορτώνεται το δυσάρεστο αίσθημα, τον τικ-συναγερμό. Η έκθεση και η παρεμπόδιση αντίδρασης είναι μια μέθοδος που στοχεύει στο να βοηθήσει το παιδί σας να συνηθίσει τους τικ-συναγερμούς. Η συσχέτιση ανάμεσα στον τικ-συναγερμό και στο τικ έχει σταματήσει, όταν το παιδί σας δεν αντιδρά σε έναν τικ-συναγερμό με το να εκδηλώνει τικ. Έτσι, με τη συγκράτηση των τικ, το παιδί μπορεί να μάθει να ανέχεται τους τικ-συναγερμούς. Το αποτέλεσμα είναι η μείωση των τικ. Η κατάσταση μπορεί να συγκριθεί με το τσίμπημα ενός κουνουπιού που προκαλεί φαγούρα. Εάν ξύνεις συνεχώς το σημείο που σε τρώει, η φαγούρα εξαφανίζεται για μια στιγμή, αλλά το δέρμα έχει τραυματιστεί και η φαγούρα θα επανέρχεται. Εάν μπορείς να ανεχθείς τη φαγούρα και να μην ξύνεις το τσίμπημα, η φαγούρα θα φύγει τελικά μακριά, όπως και το τσίμπημα του κουνουπιού. Τότε, το ξύσιμο δε θα είναι πια απαραίτητο. Ακούγεται σχετικά απλό, αλλά πώς δουλεύει στην πράξη; H θεραπεία ξεκινά με δύο εκπαιδευτικές συνεδρίες. Κατά τη διάρκεια αυτών των συνεδριών το παιδί σας θα μάθει να καταστέλλει τα τικ για όλο και μεγαλύτερες χρονικές περιόδους. Αυτό ονομάζεται παρεμπόδιση 6 Verdellen et al. Boom Publishers, 2011

7 αντίδρασης. Το παιδί σας θα ενθαρρύνεται να κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί, ώστε να μην εκδηλώνει τα τικ. Μέσα από την εξάσκηση, ο χρόνος στον οποίο μπορεί το παιδί σας να κάνει κάτι τέτοιο, αυξάνεται. Αρχικά ένα δευτερόλεπτο παραπάνω, μετά ένα λεπτό και ούτω καθ εξής. Ο θεραπευτής θα επαινεί πολύ το παιδί σας για να το κινητοποιήσει να σταματήσει την εκδήλωση των τικ για όλο και μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Κάποιες φορές το παιδί σας θα εξασκείται στη συγκράτηση όλων των τικ ταυτόχρονα, και κάποιες φορές θα εστιάσει σε ένα συγκεκριμένο τικ που εκδηλώνεται συχνά. Από τη στιγμή που το παιδί σας έχει εξασκηθεί επαρκώς στην συγκράτηση των τικ, η έμφαση δίνεται σε αυτό που αποκαλείται «έκθεση». Ενώ συγκρατεί τα τικ, το παιδί σας θα μάθει να συνειδητοποιεί τις δυσάρεστες αισθήσεις που, συνήθως, αφού εκφραστεί το τικ, γίνονται λιγότερες. Αυτή είναι μια πολύ δύσκολη άσκηση, επειδή σε κανέναν δεν αρέσει να εστιάζει σε ένα δυσάρεστο αίσθημα. Παρ όλα αυτά, είναι αναγκαίο να εκτεθεί το παιδί σας σε αυτό το αίσθημα, για να μπορέσει να μάθει να συνηθίζει σε αυτό. Η έκθεση θα γίνει χωριστά για το καθένα από τα πέντε πιο κυρίαρχα τικ. Η συλλογιστική πίσω από αυτή τη θεραπεία είναι πως οι δυσάρεστες αισθήσεις θα εξαφανιστούν τελικά ακόμα κι όταν το τικ δεν εκδηλώνεται, ακριβώς όπως ένα τσίμπημα κουνουπιού που τελικά εξαφανίζεται, όταν δεν το ξύνουμε. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται εξοικείωση. Μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας με αυτή τη θεραπεία εξασφαλίζοντας ότι θα εξασκείται στη συγκράτηση των τικ του και στο σπίτι. Το παιδί σας και ο θεραπευτής θα συμφωνήσουν σε κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα γι αυτό. Στα παραρτήματα 2.2 και 2.3 του βιβλίου εργασίας του παιδιού σας, εσείς ή το παιδί σας θα καταγράφετε σε ένα φύλλο εργασίας πόσα τικ ξέφυγαν και πόσο σοβαροί ήταν οι τικ-συναγερμοί κάθε πέντε λεπτά. Βεβαιωθείτε πως το παιδί σας φέρνει αυτό το φύλλο εργασίας μαζί του σε κάθε συνεδρία. Τα αποτελέσματα θα απεικονιστούν σε ένα γράφημα, για να αποτυπωθούν σε μια εικόνα όλες οι προσπάθειες του παιδιού σας. 2.2 Αντιστροφή της συνήθειας Η αντιστροφή της συνήθειας αντιμετωπίζει τα τικ ένα προς ένα. Για κάθε ένα ξεχωριστό τικ, επιλέγεται η επονομαζόμενη ανταγωνιστική αντίδραση. Η ανταγωνιστική αντίδραση είναι επίσης γνωστή ως μια μη συμβατή αντίδραση προς το τικ, επειδή η πραγματοποίηση της αντίδρασης καθιστά την εκδήλωση του τικ αδύνατη. Για να μπορέσει να χρησιμοποιήσει μια ανταγωνιστική αντίδραση, το παιδί σας θα πρέπει αρχικά να αντιληφθεί πότε κάνει το τικ. Εάν το παιδί σας δεν αντιλαμβάνεται κάποιο συγκεκριμένο τικ, θα μάθει αρχικά να το αναγνωρίζει παρατηρώντας το και καταγράφοντάς το. Ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας είναι να μάθει να αναλύει αυτό το τικ μαζί με τον θεραπευτή. Πώς ξεκινάει το τικ, υπάρχει κάποιος τικ-συναγερμός, ποιά ομάδα μυών χρησιμοποιείται στο τικ και με ποιά σειρά; To τικ περιγράφεται από την αρχή μέχρι το τέλος. Από τη στιγμή που υπάρχει μια ξεκάθαρη εικόνα του τικ, επιλέγεται μια ανταγωνιστική αντίδραση. Όσον αφορά το ανοιγοκλείσιμο των ματιών, για παράδειγμα, βοηθά να κρατάει το παιδί τα μάτια του διάπλατα ανοιχτά και να καρφώνει το βλέμμα του σε ένα σταθερό σημείο. Η εφαρμογή αυτής της αντίδρασης καθιστά αδύνατο το τικ του ανοιγοκλεισίματος των ματιών. Ένα άλλο παράδειγμα είναι να κρατάει κανείς τα χείλη του ενωμένα σφιχτά ώστε να εμποδίσει το βγάλσιμο της γλώσσας προς τα έξω. Αν και απαιτείται κάποια δημιουργικότητα, είναι δυνατό να βρεθεί μια ανταγωνιστική αντίδραση για κάθε τικ. Ο θεραπευτής θα βοηθήσει το παιδί σας να βρει κατάλληλες ανταγωνιστικές αντιδράσεις. Μετά τον καθορισμό μιας ανταγωνιστικής αντίδρασης, η θεραπεία του παιδιού σας θα περιλαμβάνει την εξάσκηση σε αυτήν την αντίδραση. Από τη στιγμή που το παιδί σας νιώσει πως το τικ πρόκειται να εμφανιστεί (μόλις ο τικ-συναγερμός αρχίσει να χτυπάει!), θα κάνει την ανταγωνιστική αντίδραση για ένα λεπτό ή για όσο χρειάζεται για να γίνει ο τικ-συναγερμός λιγότερο έντονος. Το τικ δεν μπορεί να εκδηλωθεί τώρα. Εάν το παιδί σας «άργησε πολύ» και το τικ έχει ήδη ξεκινήσει ή εκδηλωθεί, η ανταγωνιστική αντίδραση γίνεται ούτως ή άλλως. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται για κάθε ξεχωριστό τικ. Με αυτό τον τρόπο, το παιδί σας θα είναι σε θέση να ελέγχει τα τικ έτσι ώστε να παρουσιάζονται λιγότερο συχνά. Είναι σημαντικό να εξασκείται το παιδί σας στις στρατηγικές που μαθαίνει στο σπίτι για να μεγιστοποιεί τα οφέλη της θεραπείας. Μαζί με το θεραπευτή το παιδί σας θα συμφωνήσει σε ένα χρονικό διάστημα εξάσκησης. Το παιδί σας και σε περίπτωση που χρειαστεί, εσείς οι ίδιοι, θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε το φύλλο εργασίας (παράρτημα 3.2 Βιβλίο εργασίας για Παιδιά) για να καταγράψετε τα τικ που σας έχουν «ξεφύγει». Το παιδί σας θα πρέπει να φέρνει αυτό το φύλλο εργασίας σε κάθε συνεδρία. Τα αποτελέσματα θα απεικονιστούν σε ένα γράφημα, για να αποτυπωθούν σε μια εικόνα όλες οι προσπάθειες του παιδιού σας και να καθοριστεί πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για την αντιμετώπιση του επόμενου τικ. Verdellen et al. Boom Publishers,

8 λεπτη καταγραφή συχνότητας των τικ Κατά τη διάρκεια ολόκληρης της θεραπείας, θα σας ζητηθεί να καταγράφετε καθημερινά τον αριθμό των τικ που εκδηλώνει το παιδί σας στη διάρκεια μιας δεκαπεντάλεπτης περιόδου. Αυτή είναι μια σημαντική εργασία για τους γονείς. Οι καταγραφές χρησιμοποιούνται για να μετρώνται τα αποτελέσματα της θεραπείας. Για την καταγραφή των συχνοτήτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί το φύλλο καταγραφής της συχνότητας των τικ στο πίσω μέρος αυτού του βιβλίου (παράρτημα 1). Λόγω του μεταβαλλόμενου χαρακτήρα των τικ, η καταγραφή των τικ θα πρέπει να γίνεται σε μια σταθερή ώρα κάθε μέρα κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας. Για παράδειγμα, κάθε βράδυ στις 7 μ.μ. ενώ το παιδί παρακολουθεί τηλεόραση, χρησιμοποιεί τον υπολογιστή ή τρώει το δείπνο του. Η καταγραφή θα πρέπει πάντα να γίνεται από τον ίδιο γονέα. Ένας ειδικός μετρητής χειρός μπορεί να είναι βοηθητικός για να γίνει η μέτρηση, αφού μπορείτε να πατάτε ένα κουμπί μετά από κάθε τικ. Εναλλακτικά, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σημάδια καταμέτρησης πάνω σε ένα κομμάτι χαρτί. Εάν το παιδί σας έχει γρήγορα και αλλεπάλληλα τικ, μπορεί να είναι ευκολότερο να μετρήσετε δέκα τικ κάθε φορά και μετά να κάνετε ένα σημάδι. Από τη στιγμή που έχετε κάποια εμπειρία στην καταγραφή των τικ, μπορεί να γίνετε πιο ικανοί στην αναγνώριση συγκεκριμένων τικ ή σειρών από τικ. Είναι σημαντικό να μην αλλάξετε τη μέθοδο καταμέτρησης κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Για παράδειγμα, εάν στην αρχή της θεραπείας μετρήσετε το τράβηγμα του στόματος και το μισοκλείσιμο των ματιών ως ένα τικ, αυτό θα πρέπει να παραμείνει έτσι κατά την διάρκεια ολόκληρης της θεραπείας. ιαφορετικά θα φαίνεται ότι ο αριθμός των τικ αυξάνεται, ενώ αυτό που συνέβη στην πραγματικότητα είναι πως αλλάξατε τη μέθοδο καταμέτρησής σας. Κάποια παιδιά το βρίσκουν δυσάρεστο όταν οι γονείς τους καταμετρούν τα τικ τους, γιατί νιώθουν πως παρακολουθούνται πιο στενά απ το συνηθισμένο. Άλλα παιδιά θα κάνουν ό, τι καλύτερο μπορούν για να σταματήσουν τα τικ κατά την ώρα καταγραφής. Προσπαθήστε να παρατηρήσετε το παιδί σας όσο πιο διακριτικά μπορείτε. Εάν κατά την παρατήρηση δημιουργούνται προβλήματα, συζητήστε τα με το θεραπευτή. Σημειώστε εδώ ποιος γονέας θα καταγράφει τα τικ καθημερινά για 15 λεπτά, κατά τη διάρκεια ποιάς δραστηριότητας και σε ποιά ώρα της ημέρας. Ποιός καταχωρεί:... Ώρα της ημέρας:... ραστηριότητα:... Βεβαιωθείτε πως έχετε μαζί σας το φύλλο εργασίας στο οποίο καταγράφετε την συχνότητα των τικ (παράρτημα 1) σε κάθε συνεδρία. Κάθε εβδομάδα ο θεραπευτής θα απεικονίζει σε ένα γράφημα τη μέση συχνότητα των τικ για τη συγκεκριμένη εβδομάδα, ώστε να αποτυπωθεί το πόσο και με ποιο ρυθμό μειώνονται τα τικ του παιδιού σας. 2.4 Βοήθεια με την εξάσκηση και παροχή επιβραβεύσεων Είναι σημαντικό το παιδί σας να κάνει εξάσκηση στο σπίτι. Κατά τη διάρκεια των συνεδριών με το θεραπευτή, εσείς και το παιδί σας θα συμφωνήσετε στο πόσο συχνά, για πόση ώρα και πότε θα εξασκείται το παιδί σας στο σπίτι. Αργότερα στη θεραπεία θα ζητηθεί από το παιδί σας να εξασκείται και σε άλλες καταστάσεις όπου συμβαίνουν συνήθως τα τικ. Ακολουθούν κάποιες συμβουλές που θα σας βοηθήσουν να υποστηρίξετε το παιδί σας με τον καλύτερο τρόπο. Φυσικά, εάν το παιδί σας είναι λίγο μεγαλύτερο, μπορείτε να αναμένετε να είναι πιο ανεξάρτητο και θεωρητικά οι έφηβοι θα πρέπει να μπορούν να κάνουν εξάσκηση χωρίς τη βοήθειά σας. Κάντε εξάσκηση σε μια καθορισμένη ώρα, στο ίδιο μέρος, κατά τη διάρκεια μιας σταθερής δραστηριότητας που έχετε συμφωνήσει με το θεραπευτή και το παιδί σας. Η προβλεψιμότητα, όπως και το να διατηρείτε μια ξεκάθαρη στάση για την εξάσκηση θα αυξήσει την πιθανότητα να κάνει όντως το παιδί σας εξάσκηση και θα αποτρέψει τη συμμετοχή σας σε μια καθημερινή πάλη για να πείσετε το παιδί σας να εξασκηθεί. Μείνετε με το παιδί σας ενώ κάνει τις ασκήσεις. Τα παιδιά συχνά το βρίσκουν ευκολότερο να εξασκούνται κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας, παρά στο σπίτι. Κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας έχουν την απόλυτη 8 Verdellen et al. Boom Publishers, 2011

9 προσοχή του θεραπευτή, ο οποίος τα ενθαρρύνει να εξασκούνται και τα κρατά εστιασμένα σε αυτό που κάνουν. Επαινέστε πολύ το παιδί σας και μην είστε πολύ αυστηροί/ές εάν τα τικ «ξεφεύγουν». Η συγκράτηση των τικ δεν είναι εύκολο πράγμα. Προσπαθήστε να δώσετε έμφαση σε κάτι θετικό: «Είναι πραγματικά καλό που εξασκείσαι τόσο σκληρά!» Ενθαρρύνετε το παιδί σας ώστε να μην τα παρατήσει όταν περνάει μια δύσκολη μέρα με πολλά τικ. Εάν υπάρχουν πολλά τικ, υπάρχει πολύ υλικό για να εξασκηθεί κανείς! Επιβραβεύστε το παιδί σας όταν δίνει τον καλύτερό του εαυτό. ημιουργήστε ένα σύστημα επιβραβεύσεων μαζί με το παιδί σας: κάντε ξεκάθαρες συμφωνίες για το πόσο συχνά και για πόση ώρα θα πρέπει να εξασκείται το παιδί σας ώστε να πάρει μια συγκεκριμένη επιβράβευση. Μπορείτε επίσης να του δίνετε μια επιβράβευση μετά από κάθε συνεδρία. Για τα μικρά παιδιά, είναι πιο αποτελεσματικές οι μικρές βραχυπρόθεσμες επιβραβεύσεις, π.χ. να πάνε για ύπνο πέντε λεπτά αργότερα από το συνηθισμένο, να μπορούν να επιλέξουν το αγαπημένο τους φαγητό ή να μπορούν να παρακολουθήσουν το αγαπημένο τους πρόγραμμα στην τηλεόραση. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να αποταμιεύσουν για μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες επιβραβεύσεις (χρησιμοποιώντας πόντους ή μικρά χρηματικά ποσά). Επίσης θα πρέπει να συμφωνήσετε για μια επιβράβευση για το τέλος της θεραπείας, για παράδειγμα, να κάνετε μαζί κάτι διασκεδαστικό, όπως το να πάτε σε ένα πάρκο αναψυχής. Ο θεραπευτής μπορεί να σας βοηθήσει να αναπτύξετε ένα σύστημα επιβραβεύσεων. Σημειώστε πιο κάτω τί έχετε συμφωνήσει μαζί με το παιδί σας. Πότε επιβραβεύεται το παιδί σας; Ποιά είναι η επιβράβευση; Συζητήστε το με το θεραπευτή Verdellen et al. Boom Publishers,

10 3 Επιπλέον βοήθεια για τα τικ που απέμειναν Υπάρχει περίπτωση, μετά την εξάσκηση της έκθεσης και της παρεμπόδισης αντίδρασης ή της αντιστροφής της συνήθειας, να υπάρχουν ακόμα συγκεκριμένες καταστάσεις στις οποίες εμφανίζονται πολλά τικ. Για παράδειγμα, όταν το παιδί σας νιώθει ένταση ή νευρικότητα, όταν το παιδί σας καβγαδίζει με τον αδερφό ή με την αδερφή του, ή όταν το παιδί σας επιστρέφει σπίτι από το σχολείο. Εσείς, το παιδί σας κι ο θεραπευτής μπορείτε να αποφασίσετε να αφιερώσετε λίγες επιπλέον συνεδρίες για τη διαχείριση των τικ σε αυτές τις συγκεκριμένες καταστάσεις. 3.1 Καταστάσεις στις οποίες εξακολουθούν να συμβαίνουν συχνά τα τικ Μια άσκηση καταγραφής των τικ θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε ποιοί παράγοντες συμβάλλουν στη διατήρηση των τικ σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Οι συγκεκριμένοι παράγοντες μπορεί να προηγούνται των τικ ή να τα ακολουθούν. Εσείς και το παιδί σας θα κληθείτε να δώσετε μεγάλη προσοχή στις στιγμές στις οποίες εμφανίζονται ακόμα πολλά από τα τικ: Πού βρίσκεται τότε το παιδί σας; Ποιός άλλος είναι εκεί; Πώς νιώθει το παιδί σας εκείνη τη στιγμή; Πώς αντιδρούν άλλοι άνθρωποι (ενήλικες και παιδιά) στα τικ; Μήπως γελάνε ή λένε στο παιδί σας να σταματήσει τα τικ; Ή μήπως ενθαρρύνουν το παιδί σας να συνεχίσει να τα κάνει; Ποιά είναι η δική σας αντίδραση και πώς αντιδρά η υπόλοιπη οικογένεια στα τικ του παιδιού σας; Mήπως εκνευρίζεστε και τιμωρείτε το παιδί; Ή είστε πολύ ελαστικοί επειδή το λυπάστε; Όλες οι πληροφορίες σας μπορούν να καταχωρηθούν στο φύλλο εργασίας «Συνολική ανασκόπηση των τικ», στο παράρτημα 2 του βιβλίου εργασίας σας. Το παιδί σας έχει το δικό του φύλλο εργασίας για να συμπληρώσει (παράρτημα 4.1 Βιβλίο εργασίας για Παιδιά) Χρησιμοποιώντας τον κατάλογο, ο θεραπευτής, εσείς και το παιδί σας θα βρείτε λύσεις και θα σκεφτείτε μια στρατηγική για να βοηθήσετε ώστε να μειωθούν περισσότερο τα τικ. Για παράδειγμα, εάν το παιδί σας έχει περισσότερα τικ όταν κάνει τα μαθήματά του, ο θεραπευτής μπορεί να βοηθήσει να διερευνηθεί εάν το παιδί σας φοβάται τις σχολικές εργασίες ή αν θα προτιμούσε να κάνει κάτι άλλο εκείνη τη στιγμή. Το επόμενο βήμα είναι να ανακαλύψετε πώς να βοηθήσετε το παιδί σας να φοβάται λιγότερο τις σχολικές εργασίες. Ίσως ως γονέας, μπορείτε να το βοηθήσετε με τα μαθήματα, ή μπορείτε να συνδέσετε προσωρινά μια επιβράβευση με τη μελέτη ή ίσως χρειαστεί να σας βοηθήσει το σχολείο σε αυτό. Και αν το παιδί σας έχει περισσότερα τικ όταν επιστρέφει σπίτι από το σχολείο τότε ίσως ο θεραπευτής σας θα συμβουλέψει το παιδί να περάσει κάποια λεπτά ηρεμίας στο δωμάτιό του για να κάνει κάποιες από τις ασκήσεις που έμαθε στη θεραπεία πριν να συναντήσει την υπόλοιπη οικογένεια. Οι στρατηγικές για τις οποίες θα χρειαστεί να συμφωνήσετε είναι ειδικές για τις εκάστοτε καταστάσεις και ανάγκες. Στο βιβλίο εργασίας του παιδιού σας, υπάρχει χώρος για να καταγραφούν οι στρατηγικές αντιμετώπισης των τικ, που έχουν συμφωνηθεί: Tί μπορείτε να κάνετε εσείς ή το παιδί σας για να προλάβετε το ενδεχόμενο να βρεθεί το παιδί σε μια κατάσταση στην οποία έχει πολλά τικ; Εάν η κατάσταση δεν μπορεί να αποφευχθεί, τι μπορεί να κάνει το παιδί σας για να μειώσει τα τικ σε αυτή την κατάσταση; Εάν τα τικ φαίνεται πως διατηρούνται από την προσοχή που παίρνει το παιδί σας από άλλους (για παράδειγμα κάποιοι λυπούνται το παιδί σας ή κάνουν ένα σχόλιο) ή μέσω αποφυγής (για παράδειγμα το παιδί αποφεύγει μια αγγαρεία, δε χρειάζεται να πάει στο σχολείο, καθυστερεί στην ώρα του ύπνου), τι μπορεί να γίνει για να αλλάξει αυτό; Όποιες άλλες πιθανές λύσεις για την παρεμπόδιση της αύξησης των τικ που θα βρείτε εσείς μαζί με το θεραπευτή και το παιδί σας καταγράφονται στο βιβλίο ασκήσεων του παιδιού σας. Βεβαιωθείτε πως οι συμφωνίες είναι εύκολα προσβάσιμες, για παράδειγμα, με το να τις κρεμάσετε σε ένα μέρος στο σπίτι όπου και εσείς και το παιδί σας θα μπορείτε να τις βλέπετε. 3.2 Ασκήσεις αναπνοής και χαλάρωσης Τα περισσότερα παιδιά εκδηλώνουν περισσότερα τικ όταν είναι ενθουσιασμένα ή αγχωμένα για κάτι. Εάν το παιδί σας έχει ένταση ή άγχος μπορεί να το βοηθήσει να κάνει μια άσκηση αναπνοής ή χαλάρωσης. Μια άσκηση αναπνοής σε βοηθά να ηρεμήσεις, γιατί συνειδητοποιείς την αναπνοή σου. Μια άσκηση χαλάρωσης είναι μια άσκηση για να γίνεις πιο ήρεμος και χαλαρός μειώνοντας την ένταση στους μύες σου. Εάν το παιδί σας βιώνει μια αύξηση των τικ όταν αγχώνεται, ο θεραπευτής θα κάνει ασκήσεις αναπνοής και χαλάρωσης με το παιδί σας. Είναι πολύ πιθανό πως τα τικ θα γίνουν λιγότερα ή θα εξαφανιστούν κατά τη διάρκεια αυτών των ασκήσεων! 10 Verdellen et al. Boom Publishers, 2011

11 Στις ασκήσεις αναπνοής, ο θεραπευτής θα διδάξει στο παιδί σας να αναπνέει βαθιά και ήρεμα χρησιμοποιώντας το στομάχι του. Το παιδί σας θα εισπνέει από τη μύτη και θα εκπνέει από το στόμα. Στην άσκηση χαλάρωσης ο θεραπευτής θα βοηθήσει το παιδί σας να μάθει να χαλαρώνει το σώμα του. Για να διδάξει στο παιδί σας πώς να νιώθει τη διαφορά ανάμεσα στους μύες που είναι χαλαροί και σε αυτούς που είναι σφιγμένοι, ο θεραπευτής θα ζητήσει από το παιδί σας να συσπά και να χαλαρώνει διαφορετικούς μύες στο σώμα του έναν έναν. Ενώ το κάνει αυτό, ο θεραπευτής θα ζητήσει από το παιδί να δώσει προσοχή στην αναπνοή του. Για να αυξήσει το συναίσθημα της χαλάρωσης, ο θεραπευτής θα ζητήσει τότε από το παιδί σας να σκεφτεί κάτι ευχάριστο, μια χαρούμενη ανάμνηση ή μια στιγμή όταν το παιδί σας ένιωσε ήρεμο και χαλαρό. Ο θεραπευτής θα καταγράψει την άσκηση, έτσι ώστε να μπορεί το παιδί να εξασκηθεί στο σπίτι. Verdellen et al. Boom Publishers,

12 Παράρτημα 1 Φύλλο εργασίας: Καταγραφή συχνότητας των τικ Όνομα του παιδιού:... Εβδομάδα: από... (ημερομηνία)... (ημερομηνία) Μετά από τη συνεδρία:... Μπορείτε να καταγράφετε πώς πήγε η εξάσκηση σε αυτό το φύλλο εργασίας. Μέρα ευτέρα Ώρα από... μέχρι... Aριθμός των τικ Μετρήθηκαν από τον/την Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατο Κυριακή Σύνολο: Mέσος όρος: Μέσος αριθμός των τικ ανά μέρα: Συνολικός αριθμός των τικ =... Αριθμός ημερών 12 Verdellen et al. Boom Publishers, 2011

13 Παράρτημα 2 Φύλλο εργασίας: Συνολική ανασκόπηση των τικ Ημέρα-Ώρα Κατάσταση Τι συμβαίνει; Πού είναι το παιδί σας; Tι κάνει το παιδί σας; Ποιός είναι με το παιδί σας; Συναίσθημα Πώς νιώθει το παιδί σας; Θυμωμένο, φοβισμένο, χαρούμενο ή μήπως λυπημένο; Aποτέλεσμα Ποια αντίδραση ακολουθεί τα τικ; Τι κάνετε εσείς και τι κάνουν άλλοι; Verdellen et al. Boom Publishers,

14 Παράρτημα 3 Για επιπλέον ανάγνωση Robertson, M., & Cavanna, A. (2008). Tourette Syndrome: the facts. Oxford University Press Η TSA είναι η επίσημη ιστοσελίδα του Αμερικάνικου Συλλόγου για το Σύνδρομο Tourette και η Tourettes-action είναι η επίσημη αγγλική ιστοσελίδα. Αυτές οι ιστοσελίδες περιέχουν πολλές πληροφορίες για τα τικ και το σύνδρομο Tourette και για εσάς και για το παιδί σας. 14 Verdellen et al. Boom Publishers, 2011

15 Σχετικά με τους συγγραφείς Η κυρία C. W. J. (Cara) Verdellen, PhD είναι κλινική ψυχολόγος και θεραπεύτρια γνωσιακής-συμπεριφοριστικής κατεύθυνσης και εργάζεται στον Όμιλο HSK Inc. Είναι διευθύντρια του HSK στο Den Bosch (Ολλανδία) και στο HSK Expertise Tics. Της απονεμήθηκε ο τίτλος PhD για έρευνα πάνω στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας συμπεριφοράς για τα τικ στο σύνδρομο Tourette. H κυρία J. M. T. M. (Jolande) van de Griendt, ΜSc είναι διαπιστευμένη ψυχολόγος υγείας και θεραπεύτρια γνωσιακής-συμπεριφοριστικής κατεύθυνσης που απασχολείται στον Όμιλο HSK Inc. Εκπονεί επιστημονική έρευνα για την αντιμετώπιση των διαταραχών τικ με θεραπεία συμπεριφοράς και φαρμακευτική αγωγή στο HSK Expertise Tics στο Den Bosch (Ολλανδία). Η κυρία S. (Sanne) Kriens, ΜSc είναι διαπιστευμένη ψυχολόγος υγείας και θεραπεύτρια γνωσιακήςσυμπεριφοριστικής κατεύθυνσης που απασχολείται στoν Όμιλο HSK Inc. Θεραπεύει παιδιά και ενήλικες με διαταραχές τικ και διαταραχές άγχους και διάθεσης. Η κυρία Ι. (Ιlse) van Oostrum, MSc είναι ψυχολόγος, πρώην εργαζόμενη του Ομίλου HSK Inc. Θεραπεύει παιδιά και ενήλικες με διαταραχές τικ και διαταραχές άγχους και διάθεσης. Συντελεστές της Ελληνικής Έκδοσης Μετάφραση - Επιμέλεια Αικατερίνη Βαφειάδη, Ψυχολόγος Αναστασία ουγαλή, Ειδικευόμενη Παιδοψυχίατρος Αθανασία. Μακρή, Ψυχολόγος Καλλιόπη Προκοπάκη, Παιδοψυχίατρος Επιμελήτρια Α ΕΣΥ Επιμέλεια - Συντονισμός Χρήστος Ανδρούτσος, Παιδοψυχίατρος Επιμελητής Α ΕΣΥ Βάϊα Τσιρώνη, Παιδοψυχίατρος ιευθύντρια ΕΣΥ Αναστασία Κουμούλα, Παιδοψυχίατρος Συντονίστρια ιευθύντρια ΕΣΥ Τμήμα Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Σισμανόγλειο ΓΝΑ Verdellen et al. Boom Publishers,

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Το Άγχος στην εφηβεία

Το Άγχος στην εφηβεία Το Άγχος στην εφηβεία Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΤΗ ΕΚΠΟΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ Β 2 ΤΑΞΗΣ : ΚΕΡΜΠΙΖΙ ΦΑΤΜΙΡΑ, ΜΑΓΝΗΣΑΛΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟ, ΜΑΖΑΡΑΚΑ ΙΩΑΝΝΑ, ΜΑΥΡΟΜΟΥΣΤΑΚΑΚΗ ΧΡΗΣΤΟ, ΜΕΡΛΟ ΑΝΤΩΝΗ, ΜΟΥΡΓΕΛΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ, ΜΠΑΝΟ ΚΩΝ/ΝΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ? Πως? ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΦΥΣΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ 6+1 συμβουλές για να διατηρήσετε τα κίνητρά σας για άσκηση ισχυρά! Πολλοί είναι αυτοί που ξεκινούν ένα πρόγραμμα γυμναστικής γεμάτοι

Διαβάστε περισσότερα

Βάια Τσιρώνη Παιδοψυχίατρος, Επιµελήτρια Α ΕΣΥ Τµήµα Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Σισµανογλείου Νοσοκοµείου

Βάια Τσιρώνη Παιδοψυχίατρος, Επιµελήτρια Α ΕΣΥ Τµήµα Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Σισµανογλείου Νοσοκοµείου Βάια Τσιρώνη Παιδοψυχίατρος, Επιµελήτρια Α ΕΣΥ Τµήµα Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Σισµανογλείου Νοσοκοµείου ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΜΥΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ (ΤΙΚ) ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ Παροδική ιαταραχή Μυοσπασµάτων (Τικ) Χρόνια ιαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Εμπνεύστε το παιδί σας να κατακτήσει τη ζωή του! Ελατε να ξεκλειδωσουμε μια-μια τις πορτες που οδηγουν στην αυτοεκτιμηση και στην επιτυχια του! Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Η μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντονίστρια Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Σισμανόγλειο ΓΝΑ Καταστροφές Συντριπτικά γεγονότα που περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή Ινστιτούτο Έρευνας & Θεραπείας της Συµπεριφοράς ΤΜΗΜΑ Παιδιών και Εφήβων του ΙΕΘΣ Γλάδστωνος 10, (5 ος ορ.), Πλ. Κάνιγγος, 106 77 Αθήνα Τηλ. 210 3840129 Fax 210 3840803 http://www.ibrt.gr, e-mail: ibrt@ibrt.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η

ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τεχνικές αντιμετώπισης στρες Διαχείριση χρόνου Μελέτη περίπτωσης 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τεχνικές διαχείρισης του στρες είναι ποικίλες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ TOURETTE Ή ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΤΙΚ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ TOURETTE Ή ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΤΙΚ ΣΥΝΔΡΟΜΟ TOURETTE Ή ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΤΙΚ ΜΠΟΥΡΝΙΑ ΜΑΡΘΑ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ επιμελήτρια Τζάνειου νοσοκομείου bournia@ppsy.gr ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΤΙΚ Τα τικ είναι αιφνίδιες, ταχείες, ακούσιες, άρρυθμες, στερεότυπες και άσκοπες

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ

ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ όταν ο σκύλος επικοινωνεί με το σώμα και τις εκφράσεις του! Το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο ''...όταν ο σκύλος επικοινωνεί με το σώμα και τις εκφράσεις του'' είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 0 Από τους γονείς των ομάδων γονέων του ΕΕΕΕΚ Κορδελιού 2013-2014 για εμάς τους ίδιους, για τους άλλους γονείς και για τους δασκάλους που ενδιαφέρονται Βιβλίο 1 ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες;

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; Οι αλματώδεις πρόοδοι συνήθως αποδίδονται από τους γονείς στο ταλέντο και τα εξαιρετικά προσόντα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη: Γιάννης Ζουµπρούλης, Επιµέλεια: Λύδια Τυλλιανάκη 23-5- 2006. Συνέντευξη Alex Dong για τα Push Hands

Συνέντευξη: Γιάννης Ζουµπρούλης, Επιµέλεια: Λύδια Τυλλιανάκη 23-5- 2006. Συνέντευξη Alex Dong για τα Push Hands Συνέντευξη: Γιάννης Ζουµπρούλης, Επιµέλεια: Λύδια Τυλλιανάκη 23-5- 2006 Συνέντευξη Alex Dong για τα Push Hands 1. Τι είναι τα Push Hands (Χέρια που Σπρώχνουν); Τα Push Hands είναι µια άσκηση η οποία γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή

Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή και ταχύτατα, ενώ κάποιες φορές είναι δραστήρια ή αδρανή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016 Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ειδικευόμενους παιδοψυχίατρους, σε επαγγελματίες, εργαζόμενους και μη, στην ψυχική υγεία (Ιατρούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments ΜΑΝΤΖΑΚΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 11523 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η δυνατότητα που έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό!

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Επιμέλεια-μετάφραση: Αλέξανδρος Νικολόπουλος, Ph.D. Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Πόσο ψυχολογικά προετοιμασμένος μπορεί να είστε πριν από έναν

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Η αυτοπεποίθηση είναι απαραίτητη για την επιτυχία του παιδιού σε όλους τους τομείς της ζωής του!!!

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων»

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων» Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές.

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. Είναι οι τεχνικές που εφαρμόζουν κατά τη διάρκεια της μελέτης που τους κάνουν να διαφέρουν, αλλά και η αυτοπεποίθηση που έχει ο κάθε μαθητής. Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Τι θα βρείτε σε αυτό το φυλλάδιο Επιστροφή στο σχολείο Σωματική άσκηση και παιχνίδι Πάρτι και γιορτές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΝΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΙΔΕΕΣ ΕΝΤΑΞΗΣ. Από την Catherine Faherty. Μετάφραση: Ματίνα Παπαγεωργίου

ΟΡΓΑΝΩΝΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΙΔΕΕΣ ΕΝΤΑΞΗΣ. Από την Catherine Faherty. Μετάφραση: Ματίνα Παπαγεωργίου ΟΡΓΑΝΩΝΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΙΔΕΕΣ ΕΝΤΑΞΗΣ Από την Catherine Faherty Μετάφραση: Ματίνα Παπαγεωργίου Ιδέες για ομάδες στο νηπιαγωγείο και στο δημοτικό που συμπεριλαμβάνουν μαθητές με αυτισμό: οργανώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.)

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) 1 Ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ: «Αρχίζει να γερνά κανείς από τη στιγμή που σταματάει να παίζει». Tι εννοεί ο Πλάτωνας με τα πιο πάνω λόγια; Συμφωνείτε; Μήπως το παιχνίδι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί;

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί; Δασκάλα: Λουίζα Σόλου Πιττάκαρα Μάιος 2008 ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο Στόχοι: Τα παιδιά: να ονομάζουν τις δυσάρεστες συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία, την κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία να συμπεράνουν και

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές χαλάρωσης στα σχολεία

Τεχνικές χαλάρωσης στα σχολεία Τεχνικές χαλάρωσης στα σχολεία Κατεύθυνση Παιδαγωγικών και Ειδικής Αγωγής Ζ Εξάµηνο Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Περιγραφή Μαθήµατος 1) Τι είναι χαλάρωση 2) Περιγραφή 2 τεχνικών χαλάρωσης

Διαβάστε περισσότερα

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260 TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. 25 ης Μαρτίου 12-177 78 Ταύρος Τηλ. 210 48 11 260 Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και η αναπαραγωγή του παρόντος βιβλίου με οποιοδήποτε τρόπο ή μορφή, τμηματικά ή περιληπτικά,

Διαβάστε περισσότερα

«τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;»

«τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;» «τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;» ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ μαζί για την εφηβική υγεία μαζί για την εφηβική υγεία ΜΑΖΙγια τηνεφηβικηυγεία ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ» ΤΑΞΗ: ΣΤ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ :Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων (Στατιστική)

«ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ» ΤΑΞΗ: ΣΤ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ :Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων (Στατιστική) ΝΤΑΗ ΕΙΡΗΝΗ ΤΜΗΜΑ: Π.Τ.Δ.Ε, ΠΑΤΡΑΣ 2012-13 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Ε.ΚΟΛΕΖΑ «ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ» ΤΑΞΗ: ΣΤ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ :Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων (Στατιστική) [1] Στόχοι της ενότητας(οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ικανότητες του γραμματισμού. Έτσι, οι μαθητές με αναπτυγμένες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµαπαρέµβασης στα σχολεία για το στρες. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Πρόγραµµαπαρέµβασης στα σχολεία για το στρες. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Πρόγραµµαπαρέµβασης στα σχολεία για το στρες Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Λίγα για το στρες Μεγάλος αριθµός ερευνών ασχολούνται µε το στρες των ανθρώπων, είτε πρόκειται για ενήλικες, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Παράλληλοι στόχοι του παρόντος εντύπου είναι η παροχή ανακούφισης στους γονείς, καθώς και η ενδυνάµωση του/ης µαθητή/τρια.

Παράλληλοι στόχοι του παρόντος εντύπου είναι η παροχή ανακούφισης στους γονείς, καθώς και η ενδυνάµωση του/ης µαθητή/τρια. Εξατοµικευµένo έντυπο ενηµέρωσης και συµβουλευτικής εκπαιδευτικών για τις ανάγκες µαθητών σχολικής ηλικίας δηµοτικού, γυµνασίου ή λυκείου µε Ιδιοπαθή Φλεγµονώδη Νόσο του Εντέρου (ελκώδη κολίτιδα ή νόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Π Α Ρ Κ Ι Α Σ Τ Η Σ ΛΛΗΝΟΜΑΘΙΑΣ Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ι Ρ Α Δ Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Σ 1 ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΤΩΝ Π Α Ρ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Πώς καταλαβαίνουμε ότι μια πράξη συνιστά εκφοβισμό; Το σύνηθες πείραγμα των παιδιών μεταξύ τους. Οι περιστασιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα.

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα. Μια μέρα πήγαμε στην παιδική χαρά με τις μαμάδες μας. Ο Φώτης πάντα με το κορδόνι στο χέρι. Αν και ήταν ένα χρόνο μεγαλύτερός μου, ένιωθα πως έπρεπε πάντα να τον προστατεύω. Σίγουρα δεν ήταν σαν όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page 1 Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στο διαδίκτυο για έφηβους 21 Days of Y ello Care Διαβάζοντας αυτόν τον ενημερωτικό οδηγό, θα μάθεις:

Ασφάλεια στο διαδίκτυο για έφηβους 21 Days of Y ello Care Διαβάζοντας αυτόν τον ενημερωτικό οδηγό, θα μάθεις: Ασφάλεια στο διαδίκτυο για έφηβους Το διαδίκτυο είναι πλέον ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ζωής μας. Είναι πηγή πληροφοριών, ενημέρωσης και δικτύωσης και είναι σίγουρα απαραίτητο σε όλους μας. Όλοι απολαμβάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

SOCIALSTYLESM. TRACOM Sneak Peek. Οδηγός Προσωπικής Αξιολόγησης. Excerpts from

SOCIALSTYLESM. TRACOM Sneak Peek. Οδηγός Προσωπικής Αξιολόγησης. Excerpts from SOCIALSTYLESM TRACOM Sneak Peek Excerpts from Οδηγός Προσωπικής Αξιολόγησης ΟΔΗΓΟΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Περιεχόμενα Εισαγωγή... 1 Το Μοντέλο Κοινωνικού Στυλ... 1 Πώς προέκυψε το Κοινωνικό σας Στυλ;...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΡΚΑΔΙΑΣ (Κ.Π.Ν.Ν.Α.) Αποστολοπούλου 2, 22100 Τρίπολη τηλ/fax: 2710-235243 e-mail: kρnna_@otenet.

ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΡΚΑΔΙΑΣ (Κ.Π.Ν.Ν.Α.) Αποστολοπούλου 2, 22100 Τρίπολη τηλ/fax: 2710-235243 e-mail: kρnna_@otenet. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η φετινή μας εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, επιλέξαμε να περιστραφεί γύρω από τη σημασία των αλλαγών και των μεταβάσεων στη ζωή μας. Σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel

Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel Ακάσης Κωνσταντίνος 1, Αντωνιάδης Χρυσόστομος 2, Αργυράκης Παναγιώτης 3, Αρτοπούλου Αναστασία 4, Βάγγου Χαρά 5, Βερβερίδου Δέσποινα 6, Γιαννούδης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων. Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός!

Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων. Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός! Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων Συμπεριφορά ο μύθος Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός! Υπάρχουν πολύ κρυμμένοι λόγοι που μπορούν να οδηγήσουν στο υπερβολικό γάβγισμα

Διαβάστε περισσότερα