ΓΡΑΝΙΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ ΠΕΡΑΣΜΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΡΑΝΙΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ ΠΕΡΑΣΜΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ"

Transcript

1 ΓΡΑΝΙΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ ΠΕΡΑΣΜΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

2 ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΑ Ν. ΔΡΑΜΑΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ Λίμνη Λευκογείων Παραδοσιακός οικισμός Χιονοδρομικό Κέντρο Φαλακρού Οχυρό Λίσσε (γραμμή Μεταξά) Σπήλαιο Πηγών ποταμού Αγγίτη Φαράγγι πέτρινο θέατρο Χωριά Μενσικίου Όρους Αιωνόβιο δάσος καστανιάς Ιερό Διονύσου (4ος αι. π.χ.) Έθιμο Μπαμπούγερων Δάσος Κύκλας Κάστρο Φαράγγι προφήτη Ηλία 8

3 ΓΡΑΝΙΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ τα βορειοανατολικά του γεωγραφικού διαμερίσματος της Μακεδονίας βρίσκεται ο νομός Δράμας. Για την ετυμολογία της λέξης Δράμα υπάρχουν πολλές εκδοχές. Μία από αυτές υποστηρίζει ότι προέρχεται από το «Υδράμα», ύδωρ, λόγω των πολλών νερών που έχει η περιοχή. Κάλλιστα κάποιος θα μπορούσε να συνδέσει το όνομα με τις δραματικές, τραγικές και θλιβερές καταστάσεις που έζησε ο πληθυσμός κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης ιστορίας του τόπου. Ωστόσο, το «δράμα», ως μέσο προσέγγισης κατανόησης εννοιών, αξιών, τρόπων ζωής, προβλημάτων, αποφάσεων, σε συνάρτηση με το ρήμα «δρω» ταιριάζουν σίγουρα στο νομό Δράμας. Και αυτό γιατί οι κάτοικοι επένδυσαν στον τόπο τους και τον έκαναν πόλο έλξης τόσο για τους ίδιους όσο και για τους επισκέπτες. Βουνά και πηγές, ποτάμια και κοιλάδες, λιβάδια και αγριολούλουδα, δάση και άγριαα πανίδα, κτηνοτροφία και δασοπονία, πεδιάδες και καλλιέργειες, οικισμοί και ανάπτυξη, ιστορία και πολυπολιτισμικότητα, επιστήμη και τεχνολογία είναι τα στοιχεία που συνθέτουν τα χαρακτηριστικά του τόπου.

4 ΓΡΑΝΙΤΟ... ΣΤΡΑΤΑ ΑΝΗΦΟΡΙΖΟΝΤΑΣ ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΤΟΥ ΓΡΑΝΙΤΗ Υ Ψ Ο Μ Ε Τ Ρ Ι Κ Ο Δ Ι Α Γ Ρ Α Μ Μ Α Σπίτι της Βάσως Μύλος του Καρατζά Εκτροφείο βοοειδών Δεξαμενή ομβρίων υδάτων Όλος ο νομός αποτελεί πρόκληση για εξερεύνηση. To όρος Φαλακρό κυριαρχεί στο νομό. Οι νότιες απότομες γυμνές πλευρές του και οι πληγές του από την εξόρυξη μαρμάρου κυριαρχούν πάνω από την πόλη της Δράμας. Κατευθυνόμενοι δυτικά από τη Δράμα και περνώντας τον οικισμό της Προσοτσάνης συναντάμε την «πύλη» που οδηγεί στη λεκάνη του Kάτω Νευροκοπίου. Ένα στενό πέρασμα κόβει τη δυτική μύτη του Φαλακρού από τον υπόλοιπο ορεινό όγκο και ακολουθώντας την κοίτη ενός ρέματος, κατευθυνόμαστε προς την ψυχρότερη κωμόπολη της Ελλάδας, του Κάτω Νευροκόπιου και προς τα βόρεια σύνορά μας με τη Βουλγαρία. Ακολουθώντας το στενό αυτό πέρασμα μοιάζει σαν να είμαστε σε ένα διάδρομο που έχει διάφορες κλειστές πόρτες, που όταν τις 6 7

5 ανοίξουμε θα μας αποκαλυφθούν νέα πράγματα. Οι πλαγιές δεξιά και αριστερά κρύβουν τα δικά τους μυστικά. Προορισμός μας ο Γρανίτης, ένας μικρός οικισμός μέσα στο πέρασμα. Το σημερινό όνομά του οφείλεται στο γεγονός ότι βρίσκεται πάνω σε πέτρωμα γρανίτη και στα λατομεία μαρμάρου που βρίσκονται στα ανατολικά του χωριού. Οι Τούρκοι ονόμαζαν το χωριό Γιουρουτζούκ, που στα τουρκικά σημαίνει διάβαση, πέρασμα. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή ονομαζόταν Κιρετσούκ, από το τουρκικό κιρέτς που σημαίνει ασβέστης. Αυτό πιθανόν να προήλθε από το ότι έπαιρναν το μάρμαρο, που είναι μεταμορφωμένος σχηματισμός ασβεστολιθικών πετρωμάτων, το έβαζαν σε υψικαμίνους και έβγαζαν τον ασβέστη. Ο Γρανίτης αποτελείται από τον παλιό οικισμό που είναι χτισμένος στην κοίτη του ποταμού Γρανίτη - σήμερα μοιάζει περισσότερο με ρέμα, αφού τα νερά του συγκεντρώνονται για εκμετάλλευση - και το νέο οικισμό που αναπτύχθηκε πάνω στον οδικό άξονα Δράμας Τελωνείου Εξοχής. Η διαδρομή μας ξεκινάει από την κεντρική πλατεία του χωριού που βρίσκεται πάνω στο δρόμο. Εκεί ξεχωρίζουν οι στύλοι, όπου στηριζόταν η δοκός που εμπόδιζε την ελεύθερη διέλευση των κατοίκων προς την περιοχή του Νευροκοπίου, καθώς και ο παλιός σταθμός ελέγχου. Από το σημείο αυτό ξεκινούσε μια ζώνη ελέγχου πριν από τα σύνορα. Ο σταθμός καταργήθηκε το 1985, ενώ η μπάρα ξυλώθηκε το Ακολουθούμε το δρόμο που υπάρχει αριστερά μας, ο οποίος μας οδηγεί στον παλιό οικισμό. Αρκετά σπίτια έχουν συντηρηθεί διατηρώντας τα αρχιτεκτονικά στοιχεία της περιοχής. Ξεχωρίζει ένα σπίτι, στο οποίο δεν έχει γίνει καμιά παρέμβαση. Στην περιοχή είναι γνωστό ως το σπίτι της Βάσως, η οποία είναι και η ιδιοκτήτρια (από την αφετηρία 330μ.). Στο Κάτω μέρος του σπιτιού βρίσκεται η παλιότερη βρύση του χωριού και λίγο παρακάτω περνάει το ρέμα. Το σπίτι είναι δίπατο και χαρακτηρίζεται ως αγροτικό ανοικτού τύπου. Στο ισόγειο βρίσκονται οι αποθηκευτικοί χώροι και ο στάβλος. Μια ξύλινη σκάλα οδηγεί στον πρώτο όροφο, όπου ήταν η κυρίως κατοικία. Υπάρχει μεγάλο «μπαλκόνι», το χαγιάτι, και πίσω από αυτό τα δωμάτια. Στο χαγιάτι γίνονταν πολλές οικιακές εργασίες και ήταν ένας χώρος ζωτικός για το σπίτι. Ο προσανατολισμός του σπιτιού είναι νότιος, ώστε να προστατεύεται από τους ψυχρούς βοριάδες. Ξεχωρίζει η ξυλοδομή, όπου έχουν χρησιμοποιηθεί ξύλα από το δάσος του χωριού, όπως οξιά. Στο ισόγειο βλέπουμε τις πλεξάνες με τα κρεμμύδια και τα σκόρδα, τα καλαμπόκια και τα φασόλια. Ο περίβολος του σπιτιού είναι μεγάλος, καθώς έχει φούρνο, κοτέτσι, χώρο για λαχανικά, κήπο με λουλούδια, χώρο για το στοίβαγμα των ξύλων και πλυσταριό. Όλες οι εργασίες γίνονταν μέσα σε αυτό τον περίβολο. Ο μεγάλος περίβολος είναι χαρακτηριστικό όλων των σπιτιών στον παλιό οικισμό. Η μορφή του σπιτιού αυτού δίνει την αίσθηση μεγάλου νοικοκυρέματος και τάξης, αλλά και της απαραίτητης προετοιμασίας για τους χειμερινούς μήνες. Μία ιδιαιτερότητα του λεκανοπεδίου του Νευροκοπίου είναι το φαινόμενο της ομίχλης, το οποίο καλύπτει όλη την περιοχή και «εισβάλλει» στο πέρασμα του Γρανίτη. 8 9

6 Η πορεία μας είναι προς τα αριστερά παράλληλα με το ρέμα, το οποίο παλιότερα έπαιζε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του χωριού, καθώς τα νερά του τα χρησιμοποιούσαν για άρδευση και για τη λειτουργία των νερόμυλων. Τρεις νερόμυλοι υπήρχαν κατά μήκος του. Το κουφάρι ενός τέτοιου νερόμυλου, του Καρατζά (από την αφετηρία περίπου 450 μ.), βρίσκεται αριστερά μας πνιγμένο μέσα στη βλάστηση. Εκεί που παλιότερα γύριζε η φτερωτή, τώρα οι κισσοί την έχουν καλύψει με τις κληματσίδες τους. Στα δεξιά μας υπάρχει ενημερωτική πινακίδα για το περιβαλλοντικό μονοπάτι που δημιούργησε και οργάνωσε το δασαρχείο του Κάτω Νευροκοπίου. Η διαδρομή μας κινείται σε ομαλό χωματόδρομο και μέσα σε πλούσια βλάστηση, η οποία αρχίζει να μειώνεται και να φαίνεται ο ορίζοντας. Οι ντόπιοι αυτό το άνοιγμα το ονομάζουν Πουλιάνες. Είναι λέξη που χρησιμοποιούν οι κτηνοτρόφοι και σημαίνει τα ανοικτά μέρη. Σε αυτά καλλιεργούσαν παλιότερα οι χωρικοί σιτάρι και καπνά. Καθώς προχωράμε, συναντάμε μια πρόχειρη ξύλινη καγκελόφραχτη πόρτα, η οποία εμποδίζει τα βοοειδή που εκτρέφονται στην περιοχή να προσεγγίσουν τον οικισμό. Ακολουθώντας το χωματόδρομο βλέπουμε στα αριστερά μας ένα στάβλο και μπροστά του βρίσκεται μια ποτίστρα (από την αφετηρία 3,8χμ.). Το νερό είναι πόσιμο και χρήσιμο για τη συνέχεια της διαδρομής μας. Ενώ ο χωματόδρομος συνεχίζει ευθεία, εμείς στρίβουμε δεξιά όπου συναντάμε έναν άλλο χωματόδρομο με αρκετή πέτρα στην αριστερή πλαγιά. Από εδώ ξεκινάει και το πιο δύσκολο κομμάτι της διαδρομής, καθώς το πεδίο είναι γεμάτο με πέτρες και πρέπει να κάνουμε συνεχείς ελιγμούς για να τις αποφύγουμε. Επιπλέον, είναι ανηφόρα με μέση κλίση περίπου 7% και σε μερικά μικρά τμήματα ακόμα πιο μεγάλη. Στην αρχή η βλάστηση είναι θαμνώδης και διακρίνονται χαμηλές λιθοδομές, οι οποίες παλιότερα καθόριζαν τα σύνορα των χωραφιών. Σε αυτά καλλιεργούσαν πατάτα, μια και η ευρύτερη περιοχή φημίζεται για τις πατάτες της. Σήμερα την ελευθερία του ανοίγματος αυτού χαίρονται τα άλογα. Είναι ελεύθερα να καλπάσουν, να βοσκήσουν, να αναζητήσουν το σύντροφό τους. Δίπλα στα άγρια άλογα μπορούμε να αφήσουμε κι εμείς το βλέμμα μας να περιηγηθεί στην περιοχή. Στα ανατολικά διακρίνουμε τον κυρίως όγκο του Φαλακρού. Ένα φυσικό δημιούργημα εκατομμυρίων χρόνων. Το Φαλακρό δομείται από ανθρακικά πετρώματα, τα γνωστά μάρμαρα. Στα μάρμαρα αυτά ήρθε και κόλλησε διάπυρο μαγματικό υλικό, αυτό που βγαίνει από τα ηφαίστεια, το οποίο δε βρήκε διέξοδο προς την επιφάνεια, σταμάτησε σε κάποιο βάθος και άρχισε να κρυσταλλώνει. Λόγω των διαφορετικών θερμοκρασιών διαμορφώθηκαν και διάφορα άλλα πετρώματα μεταμόρφωσης. Έτσι στην περιοχή του Γρανίτη έχουμε μεταλλεύματα χαλκού και μαγγανίου, κοίτασμα με σιδηρούχο υλικό, σκαρνούχα πετρώματα που έχουν πράσινο χρώμα και είναι πολύ σκληρά, δολομιτικά μάρμαρα και γρανίτη μαύρου χρώματος, επειδή περιέχει σίδηρο, μαγνήσιο και πυρίτιο. Για τους λόγους αυτούς στα ανατολικά του οικισμού του Γρανίτη διακρίνουμε ένα από τα 314 λατομεία εκμετάλλευσης μαρμάρου που έχουν ανοίξει στο Φαλακρό. Βγάζει ένα από τα πιο φημισμένα σε όλο τον κόσμο μάρμαρο που μαζί και με άλλους τύπους χρησιμοποιούνται στη διακοσμητική. Το λατομείο έχει καταλάβει τεράστια έκταση της 10 11

7 πλαγιάς. Από μακριά μοιάζει με θέατρο που έχει κατασκευαστεί για Κύκλωπες. Άραγε αυτοί που «αδειάζουν» τώρα το βουνό από τους θησαυρούς του, θα φροντίσουν στο τέλος για την αποκατάσταση του τοπίου; Ή θα έχουμε ακόμα ένα κουφάρι να μας θυμίζει την ακόρεστη όρεξη του ανθρώπου για πλουτισμό; Καθώς ανηφορίζουμε, η βλάστηση γίνεται πιο πυκνή και πιο ψηλή. Το έδαφος γίνεται πιο μαλακό και χωρίς πολλές πέτρες. Σε κάποια σημεία μέσα από το πυκνό φύλλωμα ξεχωρίζουμε σημεία του οικισμού και ακούγονται και οι θόρυβοι από τον κεντρικό αυτοκινητόδρομο, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής παρατηρούμε διάφορους ασαφείς χωματόδρομους προς διάφορες κατευθύνσεις. Οι περισσότεροι από αυτούς οδηγούν σε παλιά ορυχεία - μεταλλεία. Μάλιστα μερικά είναι από την αρχαιότητα. Τα μεταλλεία αυτά περιείχαν κοιτάσματα χαλκού και μαγγανίου. Αξιοποιήθηκαν πάρα πολύ από τη δεκαετία του 50 ως το Το μαγγάνιο είναι άριστο υλικό πυρολουσίτη, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τις μπαταρίες τσίγκου ψευδαργύρου. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας οι μπαταρίες αυτές έπαψαν να χρησιμοποιούνται και τα μεταλλεία έκλεισαν. Ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα βρίσκεται στην είσοδο του χωριού, μέσα στο πέρασμα, όπου δεξιά μας συναντάμε τα υπολείμματα της εξόρυξης και αριστερά τα γραφεία της εταιρείας που τα διαχειριζόταν (απόσταση από Δράμα 21,5 χμ). Το μεταλλείο αυτό εγκαινιάστηκε το , όταν ολοκληρώθηκε η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης Αλεξανδρούπολης. Τα μεταλλεύματα μεταφέρονταν με βαγόνια στη Θεσσαλονίκη και από εκεί φορτώνονταν σε πλοία με τελικό προορισμό τις βιομηχανίες της Αμερικής. Το 1909 οι εξαγωγές έφτασαν τους τόνους ετησίως. Τα κοιτάσματα αυτά περιείχαν και μικρή ποσότητα χρυσού, χωρίς όμως σημαντική αξία για περαιτέρω αξιοποίηση. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Φαλακρό από την αρχαιότητα ήταν γνωστό για τα μεταλλεία του. Στα αρχαία μεταλλεία της περιοχής του Γρανίτη βρέθηκαν εργαλεία και υπολείμματα από τους αρχαίους μεταλλωρύχους. Οι αρχαίοι τα ορυχεία τα έλεγαν λαγούμια και έβγαζαν ψήγματα χρυσού, η περιεκτικότητα του οποίου ήταν 3 έως 5 γραμμάρια ανά τόνο. Μάλιστα, οι αρχαίοι, ήταν τόσο ικανοί που έπαιρναν όλο το χρυσό ακόμα και από τα ορυχεία μαγγανίου. Το μαγγάνιο το χρησιμοποιούσαν για να βάφουν τα αγγεία τους και να κάνουν ανεξίτηλα τα χρώματά τους. Με το χαλκό έφτιαχναν τα νομίσματά τους. Πώς να ήταν άραγε ο Γρανίτης στα αρχαία χρόνια; Ένας προσωρινός οικισμός μεταλλωρύχων, στον οποίο συνεχώς έφταναν καινούργιοι αναζητώντας μια καλύτερη τύχη ή ένας μόνιμος οικισμός στις υπηρεσίες ενός βασιλιά άρχοντα; Δυστυχώς δεν υπάρχουν γραπτές πηγές που να μας πληροφορούν για την περιοχή. Καθώς πλησιάζουμε προς το τέλος της ανηφόρας, η βλάστηση πάλι αραιώνει και φτάνουμε σε ένα πλάτωμα με πανοραμική θέα (απόσταση από την αφετηρία 8,2 χμ.). Στα νοτιοδυτικά μας ξεχωρίζουμε την κορυφή Τραπέζι και στα ανατολικά την κορυφή του Λοχαγού Ρογκάκου. Στα βόρεια έχουμε τη θέα της λεκάνης του Κάτω Νευροκοπίου. Όταν δεν καλύπτεται η λεκάνη από ομίχλη το βλέμμα μας φτάνει ως τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα όπου και αντικρίζουμε έναν άλλο ορεινό όγκο, τον Όρβηλο. Εκεί ξεχωρίζουμε από τα ανατολικά προς τα δυτικά τα ακριτικά χωριά Δασωτό, Βαθύτοπο και Κατάφυτο. Σχεδόν στα πόδια μας και πάλι προς την ίδια κατεύθυνση βλέπουμε το Περιθώρι, την Κάτω Βροντού και απέναντι, στην Στην ποδηλατική εξόρμηση απαραίτητος εξοπλισμός είναι το κράνος, τα γάντια και η αυτονομία σε διατροφή

8 περιοχή του νομού Σερρών, την Άνω Βροντού. Ένας τόπος που οι κάτοικοί του γνωρίζουν καλά την ιστορία. Τουρκικός ζυγός, βουλγαρικό κομιτάτο, μακεδονικός αγώνας, ανταλλαγή πληθυσμών, εγκατάσταση προσφύγων από τον Πόντο, την Ιωνία και την Ανατολική Ρωμυλία, εισβολή των Γερμανών, βουλγαρική κατοχή, εμφύλιος, οικονομική μετανάστευση. Ιστορία που είναι γραμμένη σε κάθε σπιθαμή γης, σε κάθε χωριό, που διαχέεται στην αρχιτεκτονική των σπιτιών, των εκκλησιών και των γεφυριών, στην οικονομία της περιοχής, στα τοπωνύμια, στις διηγήσεις των παλαιοτέρων, στην τοπική ενδυμασία, στα τραγούδια και στους χορούς, στις γεύσεις. Το ταξίδι του βλέμματος και του μυαλού ίσως να διακόψει το μουγκάνισμα των αγελάδων που βόσκουν στην περιοχή. Το μέγεθός τους και το βαρύ πάτημά τους φοβίζει, όμως είναι άκακες και αδιαφορούν για την παρουσία μας. Διακρίνουμε μια δεξαμενή όμβριων υδάτων και ποτίστρες. Κατευθυνόμαστε προς τα εκεί και ακολουθούμε το μονοπάτι που κινείται πάνω στην πλαγιά και κατηφορίζει προς το Γρανίτη. Μπαίνουμε μέσα σε δάσος με πανύψηλες οξιές (απόσταση από την αφετηρία 8,5 χμ.). Οι ακτίνες του ήλιου προσπαθούν να φτάσουν στο έδαφος, όμως τα φυλλώματα των δέντρων τις εμποδίζουν. Αισθανόμαστε την υγρασία στο πρόσωπό μας και διακρίνουμε σταγόνες νερού στους ιστούς που έχουν πλέξει οι αράχνες στους κορμούς των δέντρων και στα κλαδιά τους. Η παρουσία ομίχλης ιδιαίτερα την άνοιξη και το φθινόπωρο σε συνδυασμό με το φως δημιουργούν μια απόκοσμη ατμόσφαιρα. Νομίζει κανείς ότι από κάπου θα ξεπηδήσουν οι Δρυάδες για να μας μαγέψουν με το χορό τους και να μας καλύψουν με το πέπλο τους. Οι ομαλές κλίσεις του μονοπατιού και το εύκολο πέρασμά του μας επιτρέπουν το ονειροπόλημα. Το μονοπάτι συνεχίζει ευθεία καθώς περνάμε την πρώτη ρεματιά. Ακολουθούμε τη διαδρομή που φεύγει δεξιά τραβερσάροντας την πλαγιά και χώνεται μέσα στη ρεματιά που μόλις περάσαμε. Κατηφορίζοντας φτάνουμε σε ένα σημείο όπου μια οξιά βρίσκεται στη μέση μόνη της και σε μικρή απόσταση περιμετρικά της φύονται άλλες (απόσταση από την αφετηρία 8,9χμ. περίπου). Ίσως να αποτελεί τον τόπο συγκέντρωσης για τους κατοίκους του δάσους. Μπορεί εδώ να έγινε η συνέλευση των ζώων από το μύθο του Αισώπου. Για εμάς θα είναι μια μικρή στάση, καθώς η διαδρομή μας γίνεται πιο δύσκολη και απαιτητική. Η κλίση μεγαλώνει και θα είναι μια ευκαιρία για τους πεζοπόρους να δοκιμάσουν την ισορροπία τους και για τους ποδηλάτες να ελέγξουν τα φρένα τους και τις ικανότητές τους στην κατηφόρα. Το τμήμα αυτό της διαδρομής ονομάζεται από τους ντόπιους «Γλίστρα», γιατί όταν υλοτομούσαν το δάσος, από αυτό το σημείο έριχναν τα κομμένα δέντρα για να φτάσουν χαμηλά και με τα μουλάρια στη συνέχεια να τα βγάλουν έξω στο δρόμο. Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι οι κάτοικοι παλιότερα μπορεί να υστερούσαν σε τεχνολογικά μέσα, αλλά χρησιμοποιούσαν το μυαλό τους και τις φυσικές δυνατότητες του τόπου για να επιτύχουν το στόχο τους. Γλιστρώντας πάνω στο «πάτωμα» του δάσους βγαίνουμε ξαφνικά σε ένα καλοφτιαγμένο μονοπάτι. Στρίβουμε δεξιά και συναντάμε ενημερωτική ταμπέλα για την είσοδό μας στο περιβαλλοντικό μονοπάτι (απόσταση από την αφετηρία 9,7 χμ.). Ο άνθρωπος βελτιώνοντας τις δεξιότητές του μπορεί να προσεγγίσει τη φύση με ποικίλους τρόπους

9 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗΝ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ» ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ Το περιβαλλοντικό μονοπάτι σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από το Δασαρχείο του Κάτω Νευροκοπίου. Σκοπό έχει να αναδείξει μια ιδιαίτερη περιοχή του φυσικού περιβάλλοντος του Γρανίτη που με τη βιοποικιλότητα που παρουσιάζει να γίνει πόλος έλξης για τη γνωριμία με τη χλωρίδα και την πανίδα του τόπου. Στο μεγαλύτερο μήκος του είναι στρωμένο με χαλίκι, οπότε δεν υπάρχει πρόβλημα λάσπης. Ξύλινα σκαλοπάτια κάνουν την κατάβαση πιο ομαλή και ταμπέλες μας βοηθούν να γνωρίσουμε τα έμβια που κατοικούν στο δάσος. Ακόμα και οι άνθρωποι της πόλης, που οι γνώσεις τους πάνω στα φυτά είναι περιορισμένες, θα εντυπωσιαστούν από την ποικιλία των δέντρων που θα συναντήσουν. Πώς θα καταλάβουμε ότι πρόκειται για διαφορετικό είδος; Μα παρατηρώντας τα φύλλα. Αξίζει να συλλέξουμε διαφορετικά φύλλα, όχι μόνο για να διαπιστώσουμε το είδος που ανή- ΥΨΟΜΕΤΡΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Είσοδος σε δάσος με οξιές Μοναχική οξιά Αρχή περιβαλλοντικού μονοπατιού Αιωνόβιες καστανιές Εκκλησία Κοίμησης της Θεοτόκου Εκκλησία Γαβριήλ και Μιχαήλ Παλιό γεφύρι 16 17

10 κουν, αλλά και για να θαυμάσουμε την ποικιλία των σχημάτων, των μεγεθών, των συνδυασμών, των αποχρώσεων του πράσινου και της υφής. Τα δέντρα, για τα είδη των οποίων μας πληροφορούν οι ενημερωτικές πινακίδες, είναι ο δρυς, η οξιά, ο σφένδαμος, η λεύκη η τρέμουσα, το έλατο, ο φράξος, η κρανιά με τους κόκκινους καρπούς το φθινόπωρο, η αγριοαχλαδιά και η γκορτσιά με τους μικρούς σκληρούς καρπούς τους, η αγριοφουντουκιά με τα μικρά φουντουκάκια την περίοδο της καρποφορίας, η αγριομηλιά και η καστανιά. Στη διαδρομή μας αξίζει να παρεκκλίνουμε για να δούμε τις αιωνόβιες καστανιές που υπάρχουν στο δάσος. Θαυμάζει κανείς το μέγεθός τους και τους κορμούς τους που αποτυπώνουν τη ζωή τους - τους βαριούς χειμώνες με τα πολλά χιόνια, τους κεραυνούς, τις ασθένειες, τα χτυπήματα από τα έντομα κ.ά. Τα άγρια οπωροφόρα δέντρα είναι απομεινάρια από παλιότερες καλλιέργειες των κατοίκων στην πλαγιά, οι οποίες με το πέρασμα του χρόνου εγκαταλείφτηκαν, όμως τα δέντρα συνέχισαν να παράγουν και να αναπαράγονται. Μα όσο κι αν θέλουμε να κρατήσουμε το βλέμμα μας ψηλά, δεν υπάρχει περίπτωση να μην παρατηρήσουμε τους θάμνους και τα αγριολούλουδα. Συνδετικά φυτά ανάμεσα στους κορμούς των δέντρων και στο έδαφος είναι οι κισσοί και οι κληματίδες. Τα φυλλώματά τους δημιουργούν κουρτίνες που έρχονται να καλύψουν όσα το δάσος δε θέλει να μας δείξει. Αγριοτριανταφυλλιές μας συντροφεύουν σε πολλά σημεία της διαδρομής όπως και βάτοι. Η κουφοξυλιά με τα μικρά ροζ μωβ λουλουδάκια δίνει το παρόν. Ο άρκευθος και ο κράταιγος διεκδικούν κι αυτοί το δικό τους χώρο. Και χαμηλά στην επιφάνεια του εδάφους βρίσκουμε την αγριοφράουλα, το πεντάνευρο και το πολυτρίχι στους υγρούς βράχους, ενώ η φτέρη με τα καταπράσινα μικρά φύλλα της δημιουργεί ένα παχύ πάπλωμα. Χρώμα όμως σε όλο αυτό το πράσινο δίνουν οι καμπανούλες, οι κενταύρειες, οι κρόκοι, οι σάλβιες κ.ά. Ιδιαίτερα την περίοδο της άνοιξης οι χρωματικές αντιθέσεις είναι μοναδικές. Το δάσος μπορεί να μας θρέψει. Γι αυτό αν βρεθούμε σε εποχή καρποφορίας μέσα σε αυτό, αξίζει να γευτούμε τους καρπούς που μας προσφέρονται απλόχερα. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στα μανιτάρια και στους καρπούς των κισσών. Όσο προσεχτικά κι αν κινούμαστε μέσα στο μονοπάτι, δε θα συναντήσουμε πουλιά. Μόνο θα τα ακούσουμε να κελαηδούν μέσα στις συστάδες των θάμνων και βαθιά μέσα στα πυκνά φυλλώματα των δέντρων ή θα ακούσουμε το πέταγμά τους, καθώς αλλάζουν θέση. Ο τσαλαπετεινός με το λοφίο του, ο δρυοκολάπτης να δίνει το παρόν του με το χτύπημα του ράμφους του στους κορμούς, η τσίχλα με το γρήγορο νευρικό πέταγμα, το τρυγόνι που κάνουν θόρυβο οι φτερούγες του κατά την απογείωση, η δειλή φάσσα που η φωλιά της είναι μια πλατφόρμα πάνω στα δέντρα, ο μελισσοφάγος που έχει ένα απαλό κελαρυστό κάλεσμα, το ορτύκι που σπάνια το βλέπουμε αλλά συχνά το ακούμε, ο κοινωνικός και έξυπνος κόρακας, ο κούκος που κρύβεται στα πολύ ψηλά δέντρα και από τον Απρίλιο πιάνει το τραγούδι, το σαΐνι που η σιλουέτα του μοιάζει με του γερακιού και το κιρκινέζι που φαίνεται κομψό με τις μυτερές φτερούγες, τη στενή ουρά και το γρήγορο φτεροκόπημά του είναι τα πουλιά που έχουν αναγνωριστεί. Τα περιβαλλοντικά παιχνίδια ανοίγουν μονοπάτια στις αισθήσεις της όρασης, της ακοής, της όσφρησης, της γεύσης και της αφής

11 Διασχίζοντας το μονοπάτι μπορεί να τρομάξουμε από το σκαντζόχοιρο που τρέχει βιαστικά να χωθεί μέσα στα χόρτα για να κρυφτεί. Η αλεπού είναι συχνή επισκέπτρια, δίνοντας το παρόν της στα κοτέτσια του χωριού. Όσο για το λύκο κάνει και αυτός την εμφάνισή του τους χειμερινούς μήνες, ιδιαίτερα κατά τις χιονισμένες περιόδους. Ο αγριόχοιρος αφήνει τα ίχνη της διέλευσής του, καθώς βρίσκει ποικιλία τροφής μέσα στο δάσος. Δυστυχώς όμως είναι από τα ζώα που κυνηγιούνται πάρα πολύ. Οι ασβοί, οι νυφίτσες και τα κουνάβια είναι πολύ συνηθισμένα είδη στην περιοχή. Τις βροχερές μέρες θα συναντήσουμε και τις σαλαμάνδρες. Έχουν μαύρο εύκαμπτο σώμα με κίτρινες βούλες κατά μήκος του κορμού και της ουράς τους. Μοιάζουν να είναι οι κλόουν των ερπετών. Τα μυρμήγκια κάνουν ολόκληρες αποικίες που ξεχωρίζουν, καθώς μετά από τη βροχή βγάζουν το χώμα για να αερίσουν τις στοές τους. Μια κοινωνία με οργάνωση και συνεχή δράση. Οι αράχνες στήνουν παγίδες ιστούς σε σημεία που θεωρούν ότι θα πιάσουν τα υποψήφια θύματά τους. Ιστοί σε διάφορα πάχη, μεγέθη, σχήματα, ύψη. Οι σφήκες και οι μέλισσες είναι οι καλύτεροι πελάτες των λουλουδιών. Δε σκεφτόμαστε να τις ανταγωνιστούμε, γιατί μάλλον θα βγούμε «κεντημένοι». Ποικιλίες σκαθαριών θα δούμε να βρίσκονται κάτω από τα φύλλα, ανάμεσα στη χαμηλή βλάστηση. Το δάσος αποκτά μια άλλη μαγεία κατά τους ανοιξιάτικους και καλοκαιρινούς μήνες με τις πεταλούδες. Ένας μεγεθυντικός φακός είναι ένα απαραίτητο εργαλείο στη διαδρομή μας μέσα στο περιβαλλοντικό μονοπάτι, αν θέλουμε να γευτούμε έστω και λίγο τη ζωή που υπάρχει μέσα σε αυτό. Τη ζωή στο δάσος δεν μπορούμε να την αντιληφθούμε και πολύ περισσότερο να την ακούσουμε. Ακούμε τη δική μας αναπνοή από την προσπάθεια που καταβάλουμε, αλλά όχι την αναπνοή των φυτών που βρίσκονται σε τόσο μεγάλο πληθυσμό γύρω μας. Ακούμε την κατσαρόλα που προετοιμάζει το φαγητό, αλλά όχι τη λειτουργία της φωτοσύνθεσης στα φύλλα. Ακούμε τα μηχανήματα και τους εργάτες του λατομείου, αλλά όχι τα μυρμήγκια που σκάβουν και εργάζονται κάτω από τη γη. Ακούμε τις κλωστοϋφαντουργικές μηχανές, αλλά δεν ακούμε την αράχνη που υφαίνει τον ιστό της. Ακούμε τη βενζίνη που ρέει μέσα στους σωλήνες και τροφοδοτεί το αυτοκίνητό μας, αλλά δεν ακούμε τους χυμούς που ανεβαίνουν στους κορμούς των δέντρων. Πόσο πιο πολύβουος είναι ο δικός μας κόσμος! Ο σύγχρονος άνθρωπος έπαψε να παρατηρεί, να μελετά και να μαθαίνει μέσα από τη φύση. Στη φύση μπορούμε να κάνουμε μαθηματικά και γεωμετρία, φυσική και χημεία, βιολογία και τέχνες. Θαυμάζουμε τους αρχαίους λαούς και ιδιαίτερα τους Έλληνες για την πρόοδο που σημείωσαν στις επιστήμες. Αξίζει να θυμηθούμε ότι η πρόοδος αυτή στηρίχτηκε στην παρατήρηση του περιβάλλοντος γύρω τους. Και ενώ οι αισθήσεις μας έχουν ξυπνήσει, κατηφορίζουμε όλο και περισσότερο προς το χωριό. Ξαφνικά μπροστά μας συναντάμε ένα ξωκλήσι (απόσταση από την αφετηρία 10,7 χμ.). Είναι της Κοίμησης της Θεοτόκου. Χτίστηκε το 1939 και γίνεται πολύ μεγάλο πανηγύρι στις 15 Αυγούστου. Αποτελεί γιορτή συγκέντρωσης όχι μόνο των ντόπιων αλλά και των μεταναστών. Η πόρτα του είναι πάντα ανοικτή για να δεχτεί τους επισκέπτες του. Είναι φροντισμένο, με καθαρό περίβολο. Έχει ένα μικρό ξύλινο κιόσκι για μια μικρή ανάπαυλα και ένα σύντομο γεύμα. Η θέα του Γρανίτη είναι μπροστά μας. Στα πόδια μας βλέπουμε τον παλιό οικισμό με τα παλιά σπίτια από τα οποία άλλα είναι εγκαταλελειμμένα, άλλα συντηρημένα Η παρατήρηση του μικρόκοσμου των οικοσυστημάτων βοηθάει στην κατανόηση της οργάνωσης και της δομής της κοινωνίας των ανθρώπων

12 και άλλα ανακαινισμένα. Οι αυλές τους μεγάλες και οι περισσότερες με μια καρυδιά. Τα ξύλα στοιβαγμένα και προστατευμένα. Μικροί κήποι με λαχανικά για τις ανάγκες του σπιτιού. Όπου δεν έχει μπει ανθρώπου χέρι για να περιποιηθεί το μέρος, η βλάστηση είναι πυκνή. Κισσοί, περικοκλάδες, αγριόχορτα και αγριολούλουδα ξεφυτρώνουν παντού. Η υγρασία τα ευνοεί. Το χρώμα που φαίνεται να κυριαρχεί στο χωριό είναι το πράσινο. Η μόνη διαφορά είναι ότι αλλάζει απόχρωση ανάλογα με την εποχή. Χαμηλά στην απέναντι γυμνή πλαγιά βλέπουμε το νέο οικισμό με νέα στοιχεία δόμησης. Ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι, σπίτια με μικρές αυλές. Ευτυχώς οι κάτοικοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν την πέτρα και να ακολουθούν αρχιτεκτονικές κατασκευές που είναι φιλικές στο τοπικό περιβάλλον. Εντύπωση προξενεί το πόσο διαφορετικές είναι οι δυο πλαγιές του περάσματος. Αυτή που βρισκόμαστε είναι κατάφυτη και η απέναντι είναι γυμνή. Αυτό οφείλεται στις κλιματολογικές συνθήκες και στην κλίση των πετρωμάτων. Η κατάφυτη έχει βόρειο προσανατολισμό, επομένως ευνοείται από τις καιρικές συνθήκες. Επιπλέον έχει εδαφικό υλικό μεγάλου πάχους, επειδή είναι φτωχή σε πετρώματα. Η απέναντι πλευρά έχει ασβεστολιθικά πετρώματα, γι αυτό και το έδαφός της είναι μικρού πάχους, ξερό, άγονο και εμφανές το πέτρωμα. Ένα άλλο εντυπωσιακό στοιχείο του τόπου, που θα το συναντήσουμε την άνοιξη και το φθινόπωρο, είναι η ομίχλη που παρατηρείται από τις πρωινές ώρες ως τις μεσημεριανές. Δημιουργεί μια μοναδική ατμόσφαιρα που μοιάζει να έχει ξεπηδήσει μέσα από έργο του Τολστόι. Είναι σαν ένα γιγάντιο φυσερό να απλώνει παντού την ομίχλη. Κάπου κάπου φαίνεται να διαλύεται και μετά από λίγο ξαναπυκνώνει. Το φαινόμενο αυτό σχετίζεται με το λεκανοπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου, στο οποίο τις πρωινές ώρες σχηματίζεται ομίχλη, η οποία προσπαθώντας να βρει διέξοδο, μπαίνει και μέσα στο αιώνιο πέρασμα του Φαλακρού ακολουθώντας το ρέμα και δίνοντας στο Γρανίτη μια ιδιαίτερη μαγεία. Το περιβαλλοντικό μονοπάτι συνεχίζει και πίσω από την εκκλησία για να καταλήξει στο χωματόδρομο από όπου ξεκινήσαμε την αρχική διαδρομή μας και η έξοδός του είναι απέναντι από το νερόμυλο του Καρατζά. Εμείς δε θα συνεχίσουμε το μονοπάτι αλλά θα κατηφορίσουμε το τσιμεντένιο δρόμο που ανοίγεται αριστερά από την εκκλησία. Στη συνέχεια, στο χωματόδρομο που θα συναντήσουμε θα στρίψουμε δεξιά και θα βγούμε μπροστά στην εκκλησία του παλιού οικισμού (απόσταση από την αφετηρία 11 χμ.). Ο παλιός οικισμός του Γρανίτη εκτείνεται αριστερά και μπροστά μας. Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στους Αρχάγγελους Γαβριήλ και Μιχαήλ. Καθώς πλησιάζουμε, μας δημιουργείται η εντύπωση της εγκατάλειψης. Το προαύλιο της είναι χορταριασμένο και τα κόπρανα ζώων πληροφορούν για το στάβλισμα αλόγων και μουλαριών. Από την κλειδωμένη ξύλινη πόρτα της προσπαθούμε να δούμε το εσωτερικό του ναού, αφού η κλειδαριά μάλλον έχει χαλάσει. Χρησιμοποιούμε την τεχνική των πουλιών και των νυχτερίδων που έχουν βρει καταφύγιο στην εκκλησία. Σύμφωνα με πληροφορίες Περπατώντας, τρέχοντας, ποδηλατώντας μέσα στη φύση δεν γυμνάζεται μόνο το σώμα, αλλά ενεργοποιούνται και οξύνονται οι αντιληπτικές ικανότητες του ανθρώπου και καλλιεργείται το πνεύμα και η ψυχή του

13 χρονολογείται από το Είναι μία από τις πολλές εκκλησίες που χτίστηκαν στην περιοχή κατά τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα. Αυτό συνέβη γιατί οι Έλληνες εκμεταλλεύτηκαν το φιρμάνι του Τανζιμάτ ( ), το οποίο προέβλεπε μια σειρά μεταρρυθμίσεων που αναδιοργάνωναν την Οθωμανική Αυτοκρατορία σε επίπεδο διοίκησης, οικονομίας και σχέσεών της με τους υπηκόους της και το οποίο αναγνώριζε για πρώτη φορά νομικά δικαιώματα σε μη μουσουλμάνους Οθωμανούς υπηκόους, εξασφαλίζοντάς τους ισονομία, ισότητα και ασφάλεια. Ο ναός των Ταξιαρχών ακολουθούσε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική που είχε ήδη αναπτυχθεί στην ελληνική ύπαιθρο από τον 17ο αιώνα. Ήταν τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική. Η κόγχη του ιερού ήταν ημικυκλική. Το δομικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε ήταν τοπική πέτρα. Η ξυλοπαγής οροφή ήταν διακοσμημένη με ποικίλα γεωμετρικά σχήματα, που δημιουργήθηκε από λεπτές πήχες προσαρμοσμένες πάνω στις σανίδες. Σχέδια όλο φαντασία αλλά και απλότητα, που ταίριαζαν σε μια αγροτική κοινωνία όπως ήταν του Γρανίτη. Ο εσωτερικός διάκοσμος ήταν απέριττος, ο φωτισμός περιορισμένος και η εξωτερική εμφάνιση λιτή, τόσο για να μην προκαλεί τον κατακτητή όσο και λόγω των περιορισμένων οικονομικών μέσων. Οι τεχνίτες έδειξαν τη μαστοριά τους στα ξυλόγλυπτα που την κοσμούν. Τα ξυλόγλυπτα ήταν τα τυπικά που έπρεπε να υπάρχουν μέσα σε ένα ναό, που όμως ξεχώριζαν για την υψηλή τέχνη τους. Σήμερα θαυμάζουμε το δεσποτικό θρόνο, το προσκυνητάρι, την επίστεψη του τέμπλου και τις παραστάδες της Ωραίας Πύλης, που φέρνουν τα χαρακτηριστικά σύμβολα του χριστιανισμού, την άμπελο, το αγκάθι, το σταυρό κ.ά. Όταν χτίστηκε η εκκλησία των Ταξιαρχών δε συνήθιζαν να κάνουν καμπαναριά. Αυτό που βλέπουμε σήμερα χτίστηκε αργότερα. Έχει χρησιμοποιηθεί πάλι ντόπια πέτρα που οι μάστορες λάξευσαν και δημιούργησαν αυτό το πυργοειδές κτίσμα που βλέπουμε. Είναι χαρακτηριστικό ότι το καμπαναριό βρίσκεται στην είσοδο των πιστών για το ναό και όχι στα πλάγια όπως συνηθίζεται σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Ο πιστός θα περάσει ακριβώς από κάτω του και θα θαυμάσει το ύψος του. Λες και οι τεχνίτες θέλησαν να προετοιμάσουν τον πιστό για την ψυχική και πνευματική ανάταση που θα νιώσει κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας. Σήμερα στο κωδωνοστάσιο έχουν βρει καταφύγιο οι σπουργίτες και τα χελιδόνια, που έχουν φτιάξει σ αυτό τις φωλιές τους. Οι κάτοικοι προετοιμάζουν την εκκλησία όταν γιορτάζουν οι Ταξιάρχες στις 8 Νοεμβρίου. Βγαίνοντας από το προαύλιο της εκκλησίας βλέπουμε ακριβώς απέναντι ένα στενό δρομάκι, το οποίο και ακολουθούμε. Αυτό περνά ανάμεσα στον μαντρότοιχο μιας αυλής και το φράκτη ενός κήπου. Πλησιάζουμε προς το ρέμα και η βλάστηση φουντώνει. Συναντάμε μια γέφυρα που μας περνάει στην απέναντι όχθη (απόσταση από την αφετηρία 11,1 χμ.). Δεν παρουσιάζει κάποια ιδιαίτερη αρχιτεκτονική. Είναι μονότοξη και χαμηλή. Αποτελούσε καθημερινό πέρασμα των κατοίκων, όταν το χωριό ευημερούσε. Στρίβουμε αριστερά και βγαίνουμε στο δρόμο που κατεβήκαμε από την κεντρική πλατεία στην αρχή της διαδρομής μας. Δεν τον ακολουθούμε αλλά συνεχίζουμε ευθεία μπαίνοντας σε ένα χωματόδρομο. Παρατηρούμε ότι σε όλο το δίκτυο των χωματόδρομων που υπάρχουν μέσα στον οικισμό ξεχωρίζουν θρυμματισμένες μαύρες, άσπρες και πράσινες πέτρες. Πρόκειται για τα «καλντερίμια» που ήταν στρωμένα με γρανιτόπετρα από το παλιό λατομείο. Ο χωματόδρομος στον οποίο βρισκόμαστε ήταν ο παλιός δρόμος που ένωνε τη Δράμα με το λεκανοπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου και πέρναγε μέσα από τον παλιό οικισμό. Από εδώ πέρναγαν τα ζώα φορτωμένα, τα κάρα, οι άμαξες, τα πρώτα αυτοκίνητα. Συνύπαρξη ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος 24 25

14 ΓΡΑΝΙΤΗΣ ΟΧΥΡΟ ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Καθώς συνεχίζουμε, συναντάμε στα δεξιά μας κι άλλη μια παλιά πηγή. Ακριβώς από πάνω βρίσκεται ένα μεγάλο οικόπεδο, χορταριασμένο. Εκεί βρίσκονταν μέχρι πριν από αρκετά χρόνια το κέντρο «Παράδεισος», που λειτουργούσε ως καφενείο αναψυκτήριο και ταβέρνα. Σε αυτό το επαρχιακό κέντρο σταμάτησαν όλες οι πολιτικές και στρατιωτικές προσωπικότητες της Ελλάδας που ΥΨΟΜΕΤΡΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Κατασκηνώσεις Ι.Μ. Δράμας Διασταύρωση για σανατόριο και κορυφή Αγ. Παύλου Αντιαρματικά τείχη Οδόντες Περιοχή «βυζαντινού» μονοπατιού Εκκλησία Αγ. Γεωργίου 26 27

15 επισκέφτηκαν την παραμεθόριο περιοχή του Νευροκοπίου. Στην αριστερή όχθη βλέπουμε ανακαινισμένα παλιά σπίτια. Ξεχωρίζει ένα σπίτι που δεν ακολουθεί την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του ανοικτού ή του κλειστού αγροτικού σπιτιού. Είναι ορθογώνιο, με μεγάλα παράθυρα και χωρίς μπαλκόνια. Χτίστηκε περίπου το 1925 και χρησιμοποιήθηκε ως εξοχική κατοικία ντόπιας οικογένειας που είχε εγκατασταθεί στη Δράμα. Αποτελεί ένα συνδυασμό αγροτικής και αστικής κατοικίας, δημιουργώντας μια νέα αρχιτεκτονική γραμμή για τον τόπο και μια νέα δυνατότητα αξιοποίησης της περιοχής ως παραθεριστικό κέντρο. Ακολουθούμε τον παλιό χωματόδρομο που βρίσκεται ανάμεσα στο ρέμα και στο σημερινό ασφάλτινο δρόμο. Ο συνεχής ήχος των διερχόμενων αυτοκινήτων διαφέρει κατά πολύ από τους ήχους που ακούγονταν παλιότερα στον «κεντρικό» δρόμο προς το Νευροκόπι. Η χαμηλή βλάστηση από αγριόχορτα και λουλούδια που υπάρχει δεξιά και αριστερά της διαδρομής, μας μεταφέρει και πάλι κοντά στη φύση. Μια πιο προσεχτική παρατήρηση θα μας βοηθήσει να εντοπίσουμε πλήθος από βότανα, όπως μολόχα, τριφύλλι, μέντα, μάραθο, αγριοφράουλα κ.ά. Μοιάζει με βοτανικό κήπο. Μην παραξενευτείτε αν σας πλησιάσει κάποια πεταλούδα και καθίσει επάνω σας. Τον «κήπο» αυτό επισκέπτονται από την άνοιξη ως το φθινόπωρο χιλιάδες πεταλούδες. Είναι η περιοχή που επιλέγουν για να επωαστούν και από νύμφες να ενηλικιωθούν. Στα χρώματα των φυτών έρχονται να προστεθούν τα χρώματά τους και το αέρινο πέταγμά τους. Από έρευνα που έγινε αναφέρεται ότι υπάρχουν ενδημικά είδη πεταλούδας, γεγονός που κάνει το Γρανίτη να αποκτά ιδιαίτερο περιβαλλοντικό ενδιαφέρον. Στην περιοχή αυτή βρίσκονται και τα λιγοστά χωράφια των ντόπιων. Λιγοστά, γιατί τώρα πια ελάχιστα καλλιεργούνται. Οι πρόχειρες και πεσμένες περιφράξεις μας πληροφορούν για ιδιοκτησίες εγκαταλελειμμένες. Καθώς παρατηρούμε τριγύρω απολαμβάνοντας μυρουδιές και χρώματα, φτάνουμε στις κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητρόπολης Δράμας (απόσταση από την αφετηρία 12,1 χμ.). Δεξιά μας είναι ο καινούριος δρόμος. Στρίβουμε αριστερά και μια ταμπέλα μας πληροφορεί πως η διαδρομή οδηγεί στην κορυφή του Αγίου Παύλου. Ο δρόμος που ακολουθούμε τώρα είναι λιθόστρωτος. Μάστορες με μεγάλο μεράκι και υπομονή πελέκησαν τις πέτρες και τις τοποθέτησαν με τάξη κάνοντας στα πλαϊνά λούκια για να φεύγουν τα νερά. Ο χρόνος και η έλλειψη συντήρησης έγιναν οι αιτίες για να αλλοιωθεί και να καταστραφεί σε ορισμένα σημεία. Εξάλλου το νερό και τα καιρικά φαινόμενα ιδιαίτερα το χειμώνα είναι αδυσώπητα στο πέρασμά τους. Ρυάκια με νερά που τρέχουν και έντονη βλάστηση κάνουν το μέρος ονειρικό. Μικρά πλατώματα με χλόη και κυκλάμινα ή κρόκους ή αγριοφράουλες ανάλογα με την εποχή μοιάζουν σαν ένα ανθρώπινο χέρι να τα έχει φυτέψει και περιποιηθεί. Οι ντόπιοι λένε την περιοχή Κρυονέρι εξαιτίας των πηγών που υπάρχουν. Η ήπια κλίση της ανηφόρας σε συνδυασμό με το ανώμαλο του εδάφους μας κουράζουν, αλλά η υγρασία του δάσους και το ελαφρύ αεράκι του βουνού μας δροσίζουν και μας αναζωογονούν. Αυτός ο περίτεχνος δρόμος φτάνει σε ένα δίστρατο (απόσταση από την αφετηρία 13 χμ.). Αριστερά συνεχίζει χωματόδρομος και ξεκινάει μονοπάτι προς την κορυφή του Αγίου Παύλου, ενώ δεξιά το λιθόστρωτο οδηγεί Ο άνθρωπος από παλιά πίστευε στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη φύση και την υγεία. Σήμερα έχει προσθέσει και έναν ακόμη παράγοντα, την άθληση

16 Το ποδήλατο δίνει τη δυνατότητα στον αναβάτη να σχεδιάζει διαδρομές σε πιο απομακρυσμένες περιοχές και να τις προσεγγίζει με εύκολο και γρήγορο τρόπο. σε ένα πέτρινο κτίριο. Οι λάτρεις των κορυφών ακολουθώντας την αριστερή διαδρομή, ανακαλύπτουν τα ξεθωριασμένα σημάδια του μονοπατιού, τα οποία τραβερσάροντας μέσα σε πυκνό δάσος οξιάς τους οδηγούν σε ξέφωτα. Τα ξέφωτα αυτά είναι μεγάλα λιβάδια κατάφυτα με αγριολούλουδα, που διασχίζοντάς τα ξαναμπαίνουν μέσα σε δάσος με οξιές για να καταλήξουν σε διάσελο που τους κατευθύνει προς την κορυφογραμμή. Η ανάβαση της κορυφογραμμής είναι η πορεία προς την κορυφή. Το εκκλησάκι του Αγίου Παύλου, τα 1770 μέτρα υψόμετρο και η μοναδική θέα προς όλες τις κατευθύνσεις - ανατολικά το Φαλακρό, βόρεια το λεκανοπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου και ο Όρβηλος, νότια το Μενοίκιο και νοτιοανατολικά ο κάμπος της Δράμας και το Παγγαίο - είναι η ανταμοιβή του πεζοπόρου ορειβάτη. Στο δίστρατο ακολουθούμε τη δεξιά κατεύθυνση που οδηγεί σε εγκαταλειμμένο κτίριο, το σανατόριο όπως το λένε οι ντόπιοι. Η βλάστηση είναι και πάλι αυτή που τραβάει την προσοχή μας. Οξιές και έλατα καλύπτουν το μέρος. Η υγρασία έχει βοηθήσει, ώστε παντού να υπάρχουν φυτά. Οι κισσοί αναρριχώνται σε δέντρα και τοίχους δημιουργώντας πέπλα σε αποχρώσεις του πράσινου. Το οίκημα που συναντάμε είναι μεγάλο, διώροφο με αξιόλογη αρχιτεκτονική. Είναι κτισμένο με λευκή πέτρα. Στην πρόσοψή του έχει ανοίγματα παράθυρα και μεγάλη βεράντα σε όλο το μήκος της. Το κτίριο έχει βάθος και οι πίσω χώροι μοιάζουν να είναι βοηθητικοί. Αυτό που αντικρίζουμε είναι μόνο οι τοίχοι και τα φυτά που έχουν φυτρώσει πάνω σε αυτούς. Το κτίριο αυτό κτίστηκε περίπου το 1932 με σκοπό να αντιμετωπιστούν λοιμώδη νοσήματα, όπως η φυματίωση. Η εξαιρετική τοποθεσία, ύψωμα και μέσα στο δάσος, θεωρήθηκε κατάλληλη για την ανέγερση του σανατορίου. Δυστυχώς όμως ποτέ δεν ολοκληρώθηκε η οικοδόμησή του. Μένει ένα κουφάρι που περιμένει χρόνια τώρα να ζωντανέψει. Τα ερειπωμένα κτίρια πάντα δημιουργούν ένα δέος και ένα φόβο στον επισκέπτη. Είναι το άγνωστο που μπορεί να συναντήσει. Το σανατόριο δημιουργεί αυτό το συναίσθημα με το μέγεθός του και την εγκατάλειψή του. Πολλές σκέψεις γεννιούνται σχετικά με την πιθανή μελλοντική χρήση του. Ο καθένας μπορεί να σκεφτεί και κάτι διαφορετικό, όπως συνεδριακό κέντρο, κέντρο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, πολυχώρος που θα φιλοξενεί εκθέσεις ή πολιτιστικούς συλλόγους της ευρύτερης περιοχής του Κάτω Νευροκοπίου, μουσείο πετρωμάτων και ορυκτών ή αγροτικής οικονομίας με εκπαιδευτικά προγράμματα κ.ά. Μαζεύουμε τις σκέψεις μας και συνεχίζουμε αριστερά του σανατορίου. Το ύψωμα στο οποίο βρίσκεται το σανατόριο χωρίζει το Γρανίτη από το λεκανοπέδιο του Νευροκοπίου. Ο χωματόδρομος μοιάζει σαν κάποιος να τον έχει φυτέψει με πέτρες. Η δύναμη του νερού είναι χαραγμένη πάνω στα νεροφαγώματα που υπάρχουν στη διαδρομή μας. Η ψηλή βλάστηση υποχωρεί και συναντάμε χαμηλούς θάμνους. Σε κάποιες άκρες του δρόμου ξεχωρίζει πέτρινη τοιχοποιία. Καθώς κατηφορίζουμε συνεχώς, όλο και πλησιάζουμε στο λεκανοπέδιο. Μπροστά μας ανοίγεται η δυτική μεριά του και στο βάθος ξεχωρίζει το βουνό Όρβηλος. Συναντάμε τα πρώτα αμυντικά έργα, ένα αντιαρματικό τείχος από τη μία πλευρά και μία τάφρο από την άλλη. Η κατασκευή αυτή συνδέεται με τη γραμμή άμυνας που υπήρχε στα σύνορα κατά το Β Παγκόσμιο πόλεμο (απόσταση από την αφετηρία 14,5 χμ. περίπου)

17 Ο άνθρωπος έχει ανάγκη τις εμπειρίες του από την επαφή - επικοινωνία με το περιβάλλον να τις μοιράζεται και με άλλους. Στα αριστερά μας βρίσκεται το χωριό Οχυρό μαζί με το ύψωμα πάνω στο οποίο ξεχωρίζει το οχυρό Λίσσε. Το χωριό το 1936 ονομαζόταν Λίσσα που στη βουλγαρική σημαίνει περίβλεπτος. Όταν, λοιπόν, κατασκευάστηκε το οχυρό πήρε το βουλγάρικο όνομα του χωριού. Εκτείνεται κάτω από το ύψωμα σε υπόγειες στοές μήκους 950 μέτρων και περιλαμβάνει σημαντικό αριθμό πολυβολείων στο επίπεδο του εδάφους. Κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων στην περιοχή το χωριό εκκενώθηκε. Στις 6 Απριλίου 1941 ο γερμανικός στρατός με τη συνεργασία των Βουλγάρων εισέβαλε από τα βόρεια. Τα οχυρά της περιοχής αντιστάθηκαν προκαλώντας σημαντικές φθορές στον εχθρικό στρατό. Παρά τις πληροφορίες για συνθηκολόγηση της Ελλάδας, συνέχισαν την αντίστασή τους μέχρι τις 10 Απριλίου που έφθασε η διαταγή για παράδοση. Οι Γερμανοί αναγνώρισαν την ηρωική προσπάθεια των Ελλήνων και τους απέδωσαν τιμές ηρώων. Σήμερα στη βάση του υψώματος λειτουργεί πολεμικό μουσείο με αναφορές στις μάχες που έγιναν. Περιμένει, όμως, την ανάλογη φροντίδα για να αναδειχθεί η πραγματική του αξία και να αποτελέσει πόλο έλξης για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία και ιδιαίτερα τα «παιχνίδια στρατηγικής». Η διαδρομή μας συνεχίζει να κινείται στη βάση του υψώματος καθώς σιγά σιγά το κυκλώνουμε. Στο βάθος ξεχωρίζουν καθαρά πλέον τα σπίτια του Κάτω Νευροκοπίου. Ο χωματόδρομος που ακολουθούσαμε μέχρι τώρα, συναντά τον παλιό ασφάλτινο δρόμο που έχει εγκαταλειφθεί πλέον. Νέα αντιαρματικά έργα και ένα φυλάκιο μας τονίζουν συνεχώς πως είμαστε κοντά στα σύνορα (απόσταση από την αφετηρία 17,7 χμ. περίπου). Δεξιά και αριστερά του δρόμου υπάρχουν μικροί τσιμεντένιοι κώνοι, γνωστοί ως οδόντες. Προέκταση αυτών των αντιαρματικών κωλυμάτων κατά πλάτος του δρόμου είναι τρύπες, ντυμένες με μέταλλο και χωρίς το μεταλλικό καπάκι που μπήκε στη συνέχεια για την προστασία των αυτοκινήτων. Οι τρύπες αυτές γίνονται στις μέρες μας παγίδες για τα ανυποψίαστα βατράχια. Η βλάστηση αρχίζει να πυκνώνει ξανά καθώς μπαίνουμε στο άνοιγμα του περάσματος από το λεκανοπέδιο του Νευροκοπίου στη Δράμα. Η διαδρομή μας ήπια ανηφορική, αλλά χωρίς δυσκολίες. Ο δρόμος άλλοτε είναι χωματόδρομος και άλλοτε με άσφαλτο. Αριστερά, σε μικρή απόσταση από τους οδόντες ένας χωματόδρομος μας οδηγεί σε ένα παλιό νταμάρι, το οποίο λόγω της περιορισμένης δυνατότητας εξαγωγής μαρμάρου εγκαταλείφτηκε. Άλλο ένα «θέατρο» στην αγκαλιά της γης. Προχωρώντας λίγα μέτρα πιο μέσα συναντάμε ένα μικρό προσκυνητάρι. Εδώ υπάρχει μια τοπική παράδοση για την ύπαρξη «βυζαντινού μονοπατιού». Οι ντόπιοι εικάζουν πως πρόκειται για ρωμαϊκό δρόμο που ένωνε επί ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και στη συνέχεια στα βυζαντινά χρόνια την Εγνατία οδό με τις παραγωγικές περιοχές του Βορρά. Υπάρχουν κάποια σημεία χαμένα μέσα στη βλάστηση και τις ρεματιές, μα και πάνω στο σημερινό δασικό δρόμο, στα οποία ένα έμπειρο μάτι μπορεί να ξεχωρίσει απομεινάρια λιθόστρωτου μονοπατιού, καθώς και χτισμένη πλαϊνή λιθοδομή. Η αρχαιολογική έρευνα είναι αυτή που θα επιβεβαιώσει την παράδοση και θα την αναδείξει σε πραγματικό στοιχείο. Παρά το γεγονός ότι οι ντόπιοι είναι επιφυλακτικοί ως προς την περιοχή αυτή, γιατί είχε ναρκοθετηθεί κατά τα χρόνια του Β Παγκοσμίου πολέμου, δεν υπάρχει 32 33

18 κανένας κίνδυνος καθώς έχουν γίνει οι κατάλληλοι καθαρισμοί. Συνεχίζοντας την ανηφορική μας διαδρομή όλο και πιο κοντά ακούγονται οι θόρυβοι από τον αυτοκινητόδρομο, ένδειξη ότι πλησιάζουμε σε αυτόν. Στα δεξιά μας υπάρχει το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου και η είσοδος των κατασκηνώσεων της Μητρόπολης (απόσταση από την αφετηρία 20,4 χμ.). Έχουμε βγει πια στο δρόμο. Μια σύγχρονη ξενοδοχειακή μονάδα και αρκετά σπίτια είναι ένδειξη ότι βρισκόμαστε κοντά στον οικισμό. Μπορούμε να επιστρέψουμε με ασφάλεια στο χωριό ακολουθώντας τη διαδρομή μέσα από το «βοτανικό κήπο». Αν όμως κινηθούμε με προσοχή ακολουθώντας την άσφαλτο φτάνουμε και πάλι στην πλατεία του χωριού. Εκεί που είναι ο νέος οικισμός, «πάνω από το δρόμο», όπως λένε οι ντόπιοι. Η μέχρι τώρα πορεία μας και το πέρασμα μέσα από το χωριό μάς προκαλεί να αναζητήσουμε την ιστορία των κατοίκων. Θα ξετυλίξουμε το κουβάρι της ιστορίας από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Είναι ο «μεγάλος ασθενής» και οι Μεγάλες Δυνάμεις ανταγωνίζονται ποια εδάφη θα πάρει η καθεμιά. Τότε, γύρω στα 1870 εμφανίζονται οι Βούλγαροι που σκοπός τους είναι η κυριαρχία στις οθωμανικές κτήσεις της Μακεδονίας και της Θράκης. Αποκόβονται από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και ιδρύουν δική τους εκκλησία, την οποία ονομάζουν Εξαρχία. Οι Τούρκοι τους υποστηρίζουν. Με φιρμάνι τους δίνουν την ευκαιρία να προσαρτήσουν και άλλες περιφέρειες, εφόσον εκδήλωναν επιθυμία τα 2/3 τουλάχιστον των Χριστιανών. Αυτό το εκμεταλλεύεται το βουλγαρικό κομιτάτο και αρχίζει προπαγανδιστική δράση. Κλείνουν ελληνικές εκκλησίες, αντικαθίστανται Έλληνες επίσκοποι από Βουλγάρους και αναγνωρίζονται προνόμια στα βουλγαρικά σχολεία. Μικρές ομάδες Ελλήνων ανταρτών αρχίζουν να δρουν για να προστατεύσουν τον πληθυσμό από τις βουλγαρικές συμμορίες. Οι Βούλγαροι εντείνουν τις τρομοκρατικές ενέργειές τους. Σκοπός τους είναι ο αφελληνισμός των κατοίκων και αρχίζουν αγώνα εξόντωσής τους. Σφαγές, πυρπολήσεις, καταστροφές σχολείων και εκκλησιών. Το 1904 αρχίζει ο Μακεδονικός Αγώνας, ένας αμυντικός αγώνας. Ενισχύεται ηθικά ο πληθυσμός και ελληνικές ανταρτικές ομάδες κυριαρχούν σε όλες τις περιοχές της Μακεδονίας. Η Βουλγαρία παρά την υποστήριξη που είχε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τις Μεγάλες Δυνάμεις δεν κατάφερε να επιτύχει τους στόχους της. Με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου 28 Ιουλίου / 10 Αυγούστου 1913 συμφωνήθηκαν τα σύνορα μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας στην κορυφογραμμή του όρους Μπέλες και ήρθε η πολυπόθητη ένωση της Μακεδονίας με την Ελλάδα. Έτσι, λοιπόν, το τέλος των Βαλκανικών πολέμων βρίσκει το Γρανίτη να κατοικείται από ντόπιους, Πομάκους και Τούρκους. Ακόμα Βλάχοι κτηνοτρόφοι είχαν τις καλύβες τους στις Πουλιάνες, όπως θυμούνται οι γεροντότεροι στο χωριό. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη γεωργία κυρίως καλλιέργεια σιταριού και καπνών, την κτηνοτροφία, την υλοτομία, τη λατόμηση και λιγότερο με τα μεταλλεία. Ακόμη υπήρχαν αρκετοί αγωγιάτες που έκαναν εμπόριο με διάφορες περιοχές της Βουλγαρίας. Με τη συνθήκη του Νεϊγύ (1919) μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας και της Λωζάννης (1923) μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας επισημοποιείται η ανταλλαγή πληθυσμών και το 1925 έρχονται και εγκαθίστανται Έλληνες από τη Μικρά Ασία - κυρίως την Καισάρεια, την Καραμανία (αρχαία Κιλικία) και την Καππαδοκία - τη Θράκη (Αδριανούπολη) και αργότερα κάποιες οικογένειες από την Ήπειρο. Οι νέοι αυτοί πληθυσμοί στις ελάχιστες αποσκευές Ο σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον και η αναγνώριση της αξίας κάθε ανθρώπινου δημιουργήματος αλλοτινού ή σημερινού είναι ένδειξη πολιτισμού

19 τους έφεραν τεράστιο πολιτιστικό πλούτο από τις περιοχές που ζούσαν, ήθη και έθιμα, παραδόσεις, γιορτές, τραγούδια, διατροφικές συνήθειες, δραστηριότητες οικιακής οικονομίας, αγροτικές τεχνικές και νέες μεθόδους δόμησης και το κυριότερο ελληνική συνείδηση. Όλα αυτά τα στοιχεία διαμόρφωσαν τη νέα ταυτότητα της περιοχής. Τις προσπάθειες για ανασυγκρότηση της περιοχής διέκοψε ο Β Παγκόσμιος πόλεμος. Η συνθηκολόγηση των Ελλήνων με τους Γερμανούς και η παράδοση της περιοχής, βάζει τον πληθυσμό σε νέες περιπέτειες. Οι γερμανικές στρατιωτικές αρχές επέτρεψαν στο βουλγαρικό στρατό να καταλάβει τις περιοχές αυτές, χωρίς όμως να τις παραχωρήσουν οριστικά στη Βουλγαρία. Η Βουλγαρία θεώρησε την εγκατάστασή της στην περιοχή οριστική και στόχος της πολιτικής της ήταν η πλήρης ενσωμάτωση της στο βουλγαρικό κράτος, διοικητικά, εκκλησιαστικά, εκπαιδευτικά και οικονομικά. Έτσι αυξάνουν το βουλγαρικό πληθυσμό στην περιοχή, απελαύνουν μητροπολίτες και ιερείς, απαγορεύονται οι λειτουργίες στα ελληνικά, λεηλατούνται ναοί και μοναστήρια, εκδιώκονται Έλληνες δάσκαλοι και καθηγητές, κλείνουν ελληνικά σχολεία, καθιερώνεται υποχρεωτικά η χρήση της βουλγαρικής γλώσσας στον προφορικό και γραπτό λόγο, δημεύονται περιουσίες Ελλήνων, αυξήθηκαν υπέρογκα οι φόροι, περιορίστηκε δραστικά ο αριθμός των Ελλήνων τεχνιτών και ελεύθερων επαγγελματιών, ακολουθήθηκε η τακτική των ατομικών ή των ομαδικών απελάσεων, των εκτοπισμών και της «εθελουσίας» αναχώρησης και δημιουργήθηκαν τάγματα εργασίας σε δημόσια και στρατιωτικά έργα. Οι αντιστασιακοί πυρήνες δεν άργησαν να δημιουργηθούν. Η δράση τους όμως ήταν περιορισμένη, γιατί οι αρχές κατοχής με τις ενέργειές τους είχαν στερήσει τους Έλληνες από ηγετικά στελέχη. Μόλις το 1944 καταφέρνουν να απαλλαγούν από τους Βουλγάρους. Η πολύπαθη αυτή περιοχή προσπάθησε να ανασυγκροτηθεί, όπως και η υπόλοιπη Ελλάδα. Οι κάτοικοι ξεκίνησαν νέες προσπάθειες να ξαναστήσουν τα σπιτικά τους, τις καλλιέργειές τους, να οργανώσουν την καθημερινή ζωή τους, την εκπαίδευση των παιδιών τους, να αναπτύξουν τον τόπο τους. Οι προσπάθειες δεν έφεραν και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Τότε η περιοχή πλήττεται από τη μετανάστευση. Μετακίνηση προς τα κοντινά αστικά κέντρα για αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής με περισσότερες ανέσεις και μετανάστευση στο εξωτερικό, κυρίως στη Γερμανία, με την ελπίδα να προσφέρουν οι άνθρωποι ένα καλύτερο αύριο στα παιδιά τους. Παρόλα αυτά τα χωριά κρατήθηκαν. Σήμερα η περιοχή φαίνεται έρημη και ο Γρανίτης μετράει μικρό αριθμό κατοίκων. Τα στοιχεία που συλλέξαμε στη διαδρομή μας μάς βοηθούν να αναπλάσουμε τη ζωή σε παλιότερες εποχές που όλες οι πλαγιές βούιζαν από τις δραστηριότητες των χωρικών. Αυτό που εμείς απολαμβάνουμε ως κάτοικοι των πόλεων, που αναζητούμε την ηρεμία και τη δύναμη που προσφέρει το φυσικό περιβάλλον, ήταν για τους κατοίκους του Γρανίτη η καθημερινότητά τους. Στις μέρες μας οι λιγοστοί κάτοικοι εργάζονται στα λατομεία. Προσπαθούν όμως να αναδείξουν το ιδιαίτερο φυσικό κάλλος του τόπου τους, μιας και σε μια «χούφτα» γη συναντάμε τόσες ιδιαιτερότητες. Η διαδρομή μας στο Γρανίτη έχει ολοκληρωθεί. Είναι μια στράτα γεμάτη αποκαλύψεις και ανακαλύψεις. Οι επιστήμες της γεωλογίας, της αρχαιολογίας, της ιστορίας, της αρχιτεκτονικής, της λαογραφίας, της οικονομίας, της χωροταξίας και του περιβάλλοντος μας βοηθούν να «ανοίξουμε» το παράθυρο της γνωριμίας μας με το Γρανίτη. Τα αποτυπώματα του ανθρώπου στο περιβάλλον ας είναι το χνάρι της πατημασιάς του ή το ίχνος της ρόδας του ποδηλάτου του

20 ΥΨΟΜΕΤΡΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ ΓΡΑΝΙΤΗ (ROAD BOOK) Χλμ. Υψ. Κατ/νση Περιγραφή 0, Βρισκόμαστε στον οδικό άξονα Δράμας - Κάτω Νευροκοπίου. Κατεύθυνση αριστερά προς παλαιό οικισμό 0, Αφήνουμε την άσφαλτο ευθεία. (κτίριο Δασαρχείου) Κατεύθυνση αριστερά 0, Βγαίνουμε σε άσφαλτο Κατεύθυνση δεξιά 0, Βγαίνουμε σε άσφαλτο Κατεύθυνση αριστερά 0, Βγαίνουμε σε άσφαλτο (Απέναντι παλαιό σπίτι) Κατεύθυνση δεξιά περνάμε γεφύρι 0, Αφήνουμε χωματόδρομο δεξιά Κατεύθυνση αριστερά κεντρικός χωματόδρομος 3, Αφήνουμε χωματόδρομο ευθεία Κατεύθυνση δεξιά σε χωματόδρομο (κτηνοτροφική μονάδα) 8, Αφήνουμε χωματόδρομο ευθεία Κατεύθυνση δεξιά μονοπάτι (ποτίστρες) 8, Αφήνουμε μονοπάτι ευθεία. Κατεύθυνση δεξιά μονοπάτι αναστροφή Χλμ. Υψ. Κατ/νση Περιγραφή 9, Βγαίνουμε στο περιβαλλοντικό μονοπάτι Κατεύθυνση δεξιά (περιβαλλοντικό μονοπάτι) 10, Βγαίνουμε στο εξωκλήσι της Παναγίας Κατεύθυνση αριστερά σε λιθόστρωτο δρόμο 10, Βγαίνουμε σε χωματόδρομο Κατεύθυνση δεξιά σε χωματόδρομο 11, Αφήνουμε χωματόδρομο ευθεία Κατεύθυνση αριστερά σε χωματόδρομο (Δεξιά εκκλησία Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ) 11, Βγαίνουμε σε άσφαλτο Κατεύθυνση αριστερά λοξά χωματόδρομος (Γρανίτης) 11, Βγαίνουμε σε σταυροδρόμι χωματόδρομο Κατεύθυνση ευθεία 12, Βγαίνουμε σε χωματόδρομο Κατεύθυνση δεξιά σε χωματόδρομο 12, Βγαίνουμε σε χωματόδρομο Κατεύθυνση αριστερά σε χωματόδρομο (κατασκηνώσεις) 13, Βγαίνουμε σε χωματόδρομο Κατεύθυνση δεξιά (Σανατόριο). Αριστερά μονοπάτι Αγ. Παύλου Χλμ. Υψ. Κατ/νση Περιγραφή 14, Βγαίνουμε σε χωματόδρομο Κατεύθυνση δεξιά 16, Βγαίνουμε σε χωματόδρομο Κατεύθυνση δεξιά Αριστερά Οχυρό Λίσσε 17, Βγαίνουμε σε άσφαλτο Κατεύθυνση δεξιά (εγκαταλελειμμένη παλαιά εθνική οδός) 20, Αφήνουμε την κεντρική άσφαλτο ευθεία Κατεύθυνση δεξιά σε χωματόδρομο (Εκκλησία Αγ. Γεωργίου) 20, Αφήνουμε χωματόδρομο ευθεία Κατεύθυνση αριστερά σε χωματόδρομο 20, Αφήνουμε χωματόδρομο ευθεία Κατεύθυνση αριστερά σε χωματόδρομο 21, Βγαίνουμε σε σταυροδρόμι χωματόδρομο Κατεύθυνση ευθεία 21, Αφήνουμε άσφαλτο ευθεία Κατεύθυνση αριστερά αναστροφή 21, Τέλος διαδρομής INFO ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ *** Γρανίτης Τηλ: **** Grand Chalet Τηλ: ΤΑΒΕΡΝΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ Η Γωνία Τηλ: Ο Παράδεισος Τηλ: Το Χάνι Τηλ: Ψησταριά Αμπατζόγλου Τηλ: ΣΠΗΛΑΙΟ ΠΗΓΩΝ ΑΓΓΙΤΗ Επισκέψιμο καθημερινά: Θερινό ωράριο Χειμερινό ωράριο έως έως Κυριακές και Αργίες: έως έως ΟΧΥΡΟ ΛΙΣΣΕ Επίσκεψη μετά από τηλεφωνική επικοινωνία : ΓΡΑΝΙΤΟΣΤΡΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΟΧΥΡΟ ΛΙΣΣΕ Τηλ: , ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΑΛΑΚΡΟΥ Αναπτυξιακή Εταιρεία Φαλακρού Α.Ε. Τηλ: Καταφύγιο Χιονοδρομικού Κέντρου Τηλ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ Νομαρχία Δράμας Τμήμα Τουριστικής Ανάπτυξης Τηλ: Φαξ: Επαρχείο Κ. Νευροκοπίου Τηλ: , 70 Δήμος Κ. Νευροκοπίου Τηλ: , Φαξ: Δασαρχείο Κ. Νευροκοπίου Τηλ: Αστυνομικό Τμ. Κ. Νευροκοπίου Τηλ: Κέντρο Υγείας Κ. Νευροκοπίου Τηλ: , 22262, 22303, 22494, ΑΞΙΖΕΙ ΓΡΑΝΙΤΗΣ ΒΩΛΑΚΑΣ ΟΧΥΡΟ ΛΙΣΣΕ ΚΑΤΩ ΝΕΥΡΟΚΟΠΙ 15 Αυγούστου: Ι. Ν. Κοιμήσης της Θεοτόκου 6 Ιανουαρίου: Θεοφάνεια «δημοπρασία» σταυρού 7 Ιανουαρίου: Μεταμφιέσεις «Αράπηδων» Ιουλίου: «Ηλιανά» 6 Απριλίου ή την 1η Κυριακή Απριλίου: Αναπαράσταση μάχης Τέλη Ιουλίου: «Ακρίτεια» Φθινόπωρο: «Ημέρες πατάτας» ΒΑΘΜΟΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ: ΜΕΤΡΙΑ ΜΗΚΟΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ: 21,650 χλμ ΑΝΩΤΕΡΟ ΥΨΟΜΕΤΡΟ: μ ΚΑΤΩΤΕΡΟ ΥΨΟΜΕΤΡΟ: 640 μ ΥΨΟΜΕΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ: 810 μ 38

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ 2014 (PARANESTI PATH 2014)

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ 2014 (PARANESTI PATH 2014) ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ 2014 (PARANESTI PATH 2014) 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 µ, 240+ 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδροµικού σταθµού Παρανεστίου στις 07:00 πµ του Σαββάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ NATURE TRAIL 2013

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ NATURE TRAIL 2013 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ NATURE TRAIL 2013 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 μ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδρομικού σταθμού Παρανεστίου στις 07:00πμ του Σαββάτου 26 Οκτωβρίου. Η αρχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ NATURA TRAIL RACE 2014

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ NATURA TRAIL RACE 2014 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ NATURA TRAIL RACE 2014 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 µ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδροµικού σταθµού Παρανεστίου στις 07:00 πµ του Σαββάτου 25 Οκτωβρίου. Η αρχή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Δευτέρα, 28 Σεπτέμβριος 2015 Οικισμός Αβδήρων Τα Άβδηρα βρίσκονται λίγο πρίν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ)

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) 1. ΠΕΤΡΑ (ΟΤΕ). Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι διάσχισης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΜΜ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΜΜ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΜΜ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ Απόσταση: 9.7 Km Διάρκεια: 3 ½ 4 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1.1 Μεγάλο μέρος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2013

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2013 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2013 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 μ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδρομικού σταθμού Παρανεστίου σε πανηγυρική ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα 25-28 Δεκεμβρίου 2014 1 η Ημέρα: Πέμπτη 25/12/14: Αναχώρηση από το Πεδίον του Άρεως στις 07:00 με προορισμό τα Τζουμέρκα (432 χμ.) στην Νότια Πίνδο. Τα Τζουμέρκα αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους ορεινούς

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2015

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2015 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2015 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 μ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδρομικού σταθμού Παρανεστίου σε πανηγυρική ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ. 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής

ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ. 1. ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) Αρχή διαδρομής ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι κυκλική με μήκος 24.340 μέτρα, επομένως το σύνολο της

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ 2 2 ½ ΩΡΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΠΟ 3/11

ΔΥΣΚΟΛΙΑ Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ 2 2 ½ ΩΡΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΠΟ 3/11 ΚΥΡΙΑΚΗ 19/10 ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΠΑΡΝΩΝΑ ΜΟΝΗ ΜΑΛΕΒΗΣ Αναχώρηση στις 7.00 με προορισμό το καταφύγιο του Πάρνωνα. Από εκεί θα ακολουθήσουμε μονοπάτι και δασικούς δρόμους που θα μας οδηγήσουν μέσα στα πυκνά δάση

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ

ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι κυκλική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του Ο προσανατολισμός της κατοικίας συνιστά το ιδιαίτερο πλεονέκτημά της, αφού το κτίριο έχει στηθεί ακριβώς πάνω στον άξονα της κοιλάδας των Δελφών και επωφελείται από μια συγκλονιστική θέα. Ο χώρος της αυλής,

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2

ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2 ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 1 ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2 Ευ-ρυτανία - ο τόπος των καλοτρεχούμενων ρχ νερών Τριήμερο Πρόγραμμα για Ε,ΣΤ Δημοτικού, Γυμνάσιο, Λύκειο και ΕΠΑ.Λ. ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 4 ΚΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS

VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS W A L K t h e B L U E Η γεωγραφική θέση των Κυκλάδων, google earth -2- Περιδιαβαίνοντας τον Ασφοντυλίτη Αιγιάλη Μινώα Αρκεσίνη

Διαβάστε περισσότερα

Επισκέψιμος καστανεώνας «Γλυκομαγεία», Καστανερή Κιλκίς, όρος Πάικο.

Επισκέψιμος καστανεώνας «Γλυκομαγεία», Καστανερή Κιλκίς, όρος Πάικο. Επισκέψιμος καστανεώνας «Γλυκομαγεία», Καστανερή Κιλκίς, όρος Πάικο. Σας προσκαλούμε στο βουνό του κάστανου! Ένας καστανεώνας κι ένα βουνό που προσφέρουν πλήθος βιωματικών εμπειριών σε μικρούς και μεγάλους,

Διαβάστε περισσότερα

4 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΑΠΟ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΟΧΡΙΔΑ & ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΒΕΡΟΙΑ ΝΑΟΥΣΑ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟ

4 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΑΠΟ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΟΧΡΙΔΑ & ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΒΕΡΟΙΑ ΝΑΟΥΣΑ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410 28588 FAX: 27410 25073 e mail: moraitis.kor@hotmail.com 4 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΑΠΟ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΟΧΡΙΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ο ΥΣΣΕΑΣ 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΥΚΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΥΛΗΣ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο : 27.4.2008 ΦΥΛΛΟ Δραστηριοτήτων Όνοµα:... Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας.

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας. Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από το υπ αρ. 4/2011 πρακτικό Συνεδριάσεων Τ.Σ. της Τοπικής Κοινότητας Ν.Σιλάτων του ήµου Νέας Προποντίδας Χαλκιδικής 7/2011 Απόφ. Αριθ. Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

Το Νησάκι βρίσκεται στη βορειοανατολική ακτή της Κέρκυρας και μόλις 25χλμ από την πόλη της Κέρκυρας.

Το Νησάκι βρίσκεται στη βορειοανατολική ακτή της Κέρκυρας και μόλις 25χλμ από την πόλη της Κέρκυρας. Το Νησάκι είναι άλλο ένα ήσυχο και γραφικό χωριό στη βορειοανατολική ακτή της Κέρκυρας. Στο παρελθόν, σύμφωνα με τους παλιούς χωρικούς, το Νησάκι ήταν ένα μικρό βραχώδες νησί, το οποίο ενώθηκε με την στεριά

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ:

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΠΟΥ ΡΩΤΕΙΤΑΙ: -ΦΥΛΟ: ΑΡΣΕΝΙΚΟq, ΘΗΛΥΚΟ q -

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ 1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ ρεις φίλοι, τρεις ηµέρες, 2917 µέτρα. Αυτό που δεν είχαν προβλέψει στο σχεδιασµό τους ο Αχιλλέας, ο Πάνος και ο Γιώργος, ήταν ότι στην ανάβασή τους στο «βουνό των Θεών», τον

Διαβάστε περισσότερα

- 94 - TEXNIKH ΕΚΘΕΣΗ

- 94 - TEXNIKH ΕΚΘΕΣΗ - 94 - TEXNIKH ΕΚΘΕΣΗ ΟΙΚΟΠΕΔΟ Πρόκειται για οικόπεδο συνολικής επιφάνειας 1105,58 τ.μ. που βρίσκεται στο Ο.Τ. 10 και επί της οδών Δημητρίου Πολιορκητού και Κρουσόβου περιοχή Θρακομακεδόνων του σχεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ»

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016

Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016 Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016 Ε-mail ena.drasi@gmail.com Facebook: enallaktiki drasi 10-13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ-Μ. ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΑΣΧΑ- ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΣΧΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί Συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Αποστολή Δασικής Αστυνομικής Διάταξης Καυσοξύλευσης 60/2013

ΘΕΜΑ: Αποστολή Δασικής Αστυνομικής Διάταξης Καυσοξύλευσης 60/2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ - ΘΡΑΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΑΣΩΝ & ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΑΣΩΝ ΔΡΑΜΑΣ ΔΑΣΑΡΧΕΙΟ Κ. ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ Δ./νση : Κ. Νευροκόπι Ταχ. Κωδ : 66033 Tμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: Περιπατητικές διαδρομές στο Νέστο, τη Βιστωνίδα και την Ισμαρίδα

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: Περιπατητικές διαδρομές στο Νέστο, τη Βιστωνίδα και την Ισμαρίδα 10005334, Λέξεις:958 Συντάκτης:Γιούλτση Π. Επείγον:5 Κατηγορία:Εσωτερικό Είδος:Ειδικό θέμα-ανάλυση Θέματα:Περιβάλλον, Ταξίδια και διαδρομές Θεσσαλονίκη (Ελλάδα), 31/05/2011 10:12 (ΑΠΕ-ΜΠΕ) ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Χαλίκι. Ασπροποτάμου Τρικάλων. Ημερολόγιο 2011

Χαλίκι. Ασπροποτάμου Τρικάλων. Ημερολόγιο 2011 Χαλίκι Ασπροποτάμου Τρικάλων Ημερολόγιο 2011 Βορειοδυτικά του νομού, χτισμένο αμφιθεατρικά στην σκιά των 2.295 μ. της κορυφής του όρους Περιστέρι, αυτό το μικροσκοπικό και πανέμορφο χωριό με τα πέτρινα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Αγαπητοί συνεργάτες, Το γραφείο µας σε συνεργασία µε την Ένωση Ξενοδοχείων Αρκαδίας και µε τη στήριξη των ήµων Τρίπολης, Γορτυνίας και του Επιµελητήριο Αρκαδίας σας προσκαλούν να συµµετέχετε

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Άσπρης Άμμου Αφήνοντας την πόλη της Καβάλας

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

2 ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΓΕΝΙΚΑΤΟΠΟΛΟΓΙΑ Η μελέτη του παραθεριστικού οικισμού, έχει σαν στόχο να ικανοποιήσει λειτουργικά και αισθητικά το αγοραστικό κοινό αλλά και να εκμεταλλευτεί στο μέγιστο την οικοδομισιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ Οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται από πιστοποιημένους συνοδούς και με όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας. Οι καιρικές συνθήκες λαμβάνονται πάντα υπόψη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Eναλλακτικός Τουρισμός - είναι μια καινούρια φιλοσοφία στον τομέα του τουρισμού και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΜΠΛΕ ΤΖΑΜΙ

3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΜΠΛΕ ΤΖΑΜΙ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ Εργασία του μαθητή: ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ Το Μπλε τζαμί ή Τζαμί του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 20 Απρίλιος 2010 12:46 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 11 Νοέμβριος 2011 12:31

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 20 Απρίλιος 2010 12:46 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 11 Νοέμβριος 2011 12:31 Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος (Δ 260 κ.ε.) γράφει ότι πριν ακόμη υπάρξουν όλα τα άστρα και η σελήνη στον ουρανό ούτε και ακουγόταν το ιερό γένος των Δαναών, υπήρχον μόνο οι Αρκάδες. Ακόμα και αν θεωρήσουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου : Χ. Νικολαΐδου 16-3-2011 Χανιά εκέµβριος 2010 Το εκέµβριο του 2010, λάβαµε πρόσκληση από το Γρηγόρη Αναστασόπουλο (ΣΠ.Ο.Κ), για να συµµετάσχουµε στην αποστολή που θα οργάνωνε στα Χανιά τις ηµέρες των

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΟΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ. Βόλος Αρ. Πρωτ.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΟΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ. Βόλος Αρ. Πρωτ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΟΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ Βόλος Αρ. Πρωτ.: ΠΡΟΣ: Τον Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Σας διαβιβάζω το υπ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣ ΑΡΑΡΑΤ. «Και εκάθισεν η κιβωτός την δεκάτην εβδόμην του εβδόμου μηνός επί των ορέων Αραράτ.» Γένεσις 8.4

ΟΡΟΣ ΑΡΑΡΑΤ. «Και εκάθισεν η κιβωτός την δεκάτην εβδόμην του εβδόμου μηνός επί των ορέων Αραράτ.» Γένεσις 8.4 Περιβάλλον και Ανάπτυξη 2 η Κατεύθυνση Σπουδών Περιβάλλον και Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών ΟΡΟΣ ΑΡΑΡΑΤ «Και εκάθισεν η κιβωτός την δεκάτην εβδόμην του εβδόμου μηνός επί των ορέων Αραράτ.» Γένεσις 8.4

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ. Καλυβιώτη Κωνσταντίνου. Ένα μεγαλοπρεπή μνημείο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ. Καλυβιώτη Κωνσταντίνου. Ένα μεγαλοπρεπή μνημείο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ Ένα μεγαλοπρεπή μνημείο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Η οριστική εγκατάλειψη έγινε σταδιακά την δεκαετία του 1.940 που τότε υπήρχαν 15 περίπου μικρές κατοικίες.

Η οριστική εγκατάλειψη έγινε σταδιακά την δεκαετία του 1.940 που τότε υπήρχαν 15 περίπου μικρές κατοικίες. Παρόλο που μου είναι δύσκολο να κάνω μια διαδρομή 32 χρόνων και να προσπαθήσω σε λίγα λεπτά να σας μεταφέρω τις αναμνήσεις και τις εμπειρίες μια προσπάθειας που ξεκίνησε από το σχεδόν τίποτα και κατέληξε

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΙΝΗ ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΒΥΣΣΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. 44 ΤΕΥΧΟΣ 2/2014 www.ktirio.gr 45

ΠΕΤΡΙΝΗ ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΒΥΣΣΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. 44 ΤΕΥΧΟΣ 2/2014 www.ktirio.gr 45 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ - ΕΠΙΒΛΕΨΗ: Whitebox Architects - Π. Κοκκαλίδης, Α.Τριανταφυλλίδου, Α. Δρέλλα www.whitebox.gr ΣΤΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ: Χ. Βαχλιώτης H/M MEΛETH: Conap - Α. Ψαρουδάκης TEXNIKH ETAIPΕIA

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα